Offshore sourcing: de voordelen voor ontwikkelingslanden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Offshore sourcing: de voordelen voor ontwikkelingslanden"

Transcriptie

1 groene IT MVO Voordelen, inerne succesfacoren en mvo Offshore sourcing: de voordelen voor onwikkelingslanden Over de voordelen van offshore sourcing voor bedrijven die daar gebruik van maken, is al veel geschreven. Maar ook voor de onwikkelingslanden waar de bedrijven werk laen uivoeren, heef he voordelen. Tijd dus om eens e kijken naar di aspec van offshore sourcing. Daarnaas komen ook de inerne succesfacoren van landen acief in de offshoresecor en de aandach voor offshore sourcing in he kader van maaschappelijk veranwoord ondernemen aan bod. Paul Tjia De belangselling voor offshore sourcing, he laen uivoeren van werkzaamheden in landen me lagere loonkosen, groei serk. Dankzij offshore sourcing, of offshoring, kunnen weserse bedrijven fors op de kosen besparen en krijgen ze oegang o IT-specialisen die in he wesen soms schaars zijn. Maar ook voor onwikkelingslanden bied deze moderne bedrijfsak verschillende voordelen: he is een aanrekkelijke groeisecor die zorg voor hooggeschoolde werkgelegenheid, buienlandse valua en nieuwe inveseringen. Een groo aanal onwikkelingslanden probeer daarom he voorbeeld van he succesvolle India na e volgen. Ineresse voor offshore sourcing Ruim winig jaar geleden kwamen de eerse Nederlandse organisaies in aanraking me he fenomeen offshore sourcing: he laen uivoeren van werkzaamheden in landen me lagere loonkosen. Voor groe ondernemingen is deze manier van werken nu gemeengoed geworden. Bekende namen op di gebied zijn ABN AMRO, Aegon, ING, KLM, KPN, Exac en Cordys. Ook seeds meer kleinere en middelgroe bedrijven zijn berokken bij offshoring. He kan hierbij onder meer gaan om applicaieonwikkeling (nieuwbouw en onderhoud van programmauur), he esen van sofware, he maken van compuergames en caroons, daa-enry en digialisering, he laen uivoeren van adminisraief werk en boekhoudwerk, en conaccenerdiensen (Nederlandsalig). Hiervoor kan er een eigen vesiging in he buienland worden opgeze (capive cener), maar bedrijven kunnen ook uibeseden naar lokale diensverleners: ITO (IT ousourcing) en BPO (business process ousourcing). Hoewel de laase jaren de nearshorelanden (in Cenraal- en Oos-Europa) opkomen, word he meese werk nog seeds verrich in onwikkelingslanden. Koploper is India, en di land produceer per jaar al voor ongeveer 1 miljard dollar 28

2 Samenvaing Een offshoresecor bied veel voordelen voor onwikkelingslanden, zoals werkgelegenheid, inkomsen, professionalisering van he naionale bedrijfsleven, simulering van de binnenlandse economie en sociaal-maaschappelijke verbeeringen. Er zijn ach succesfacoren e noemen voor succesvolle offshorelanden, waaronder de beschikbaarheid van human capial, acief overheidsbeleid en een goede echnische infrasrucuur. groep groep 1 groep 2 groep 3 nie-deelnemend maure exporing naions emerging exporing naions infan sage exporing naions non-compeing aan sofware voor Nederlandse klanen. Andere Aziaische besemmingen zijn onder meer Sri Lanka, Thailand, Maleisië, Vienam, Indonesië, de Filippijnen en China. Nederlandse projecen worden ook uigevoerd in Laijns-Amerika, he Midden-Oosen en zelfs in Afrika. Over de voordelen van offshoring is al veel geschreven: he bied de mogelijkheid o een fors kosenvoordeel, er kan gebruik worden gemaak van groe aanallen (in Nederland soms schaarse) IT-specialisen, he zorg voor flexibiliei, producen kunnen sneller worden onwikkeld, he vergroo he innovaievermogen, he verleng de werkdag dankzij he principe van follow he sun, he geef oegang o nieuwe afzemarken, e ceera. Een offshoresecor bied echer ook veel voordelen voor onwikkelingslanden. Veel van deze landen zijn nu acief aan he proberen he voorbeeld van he succesvolle India na e volgen. India, eens bekend als he land van exreme armoede, is uigegroeid o een IT-supermach. De belangrijkse sofwarebedrijven, waaronder Microsof, Oracle, SAP en IBM, gebruiken Indiase sofwarecenra om hun producen e onwikkelen. Indiase IT-diensverleners concurreren succesvol me firma s ui de geïndusrialiseerde landen vanaf jaren 90: India nieuwkomer vanaf 2000: China Brazilië, Cosa Rica, Mexico, Filippijnen, Maleisië, Sri Lanka, Pakisan, Egype, Vienam, Bangladesh, Zuid-Afrika Cuba, El Salvador, Jordanië, Palesina, Indonesië, Noord-Korea en 20 à 30 andere landen De res van de mins onwikkelde landen, waaronder een groo deel van Afrika. Deze landen hebben weinig of geen exporgeriche IT- en BPO-secor Figuur 1. Indeling van onwikkelingslanden die sofware en IT-diensen exporeren landen. India s groose bedrijf is TCS (Taa Consulancy Services), da meer dan werknemers el en 140 kanoren heef in 40 landen. Ook zijn de Indiërs op overnamepad: Infosys nam in 2007 de BPO-acivieien van Philips over, die worden uigevoerd in vesigingen in Polen, India en Thailand. Groeiend aanal onwikkelingslanden acief in offshoring Een groo aanal onwikkelingslanden is nu bezig een eigen IT- en BPO-exporindusrie op e bouwen, waaronder sommige van de armse landen van de wereld, zoals Oeganda, Kenia, Bangladesh en Nepal. Andere landen, waaronder Afghanisan, Myanmar, Liberia en Rwanda, reffen voorbereidingen om een eigen offshoresecor op e bouwen. We kunnen deze onwikkelingslanden in verschillende groepen indelen. De hoofdrolspelers zijn de maure exporing naions (zie figuur 1), waarin India gezelschap heef gekregen van China. De belangselling voor di laase land groei zeer serk, mede vanwege zijn aanrekkelijke binnenlandse mark. China is he enige land da op ermijn een serieuze concurren voor India kan worden. De onwikkelingslanden die IT- en BPO-gerelaeerde diensen exporeren zijn in drie groepen in e delen, gebaseerd op de volgende drie crieria: de volwassenheid van de lokale indusrie, de mae van clusering en de omvang van de exporen. Volwassenheid beref de ervaring die een land heef me he exporeren van de diensen. India werk al decennialang voor buienlandse klanen en lokale bedrijven kunnen vaak bogen op zeer veel IT-kennis (zowel echnisch als funcioneel) en offshore-ervaring. Voor de landen in groep 2 is da meesal veel minder he geval: zij zijn pas vanaf he midden van de jaren negenig begonnen me he aanbieden van offshorediensen. Clusering heef berekking op de kriische massa van de ondernemingen die zich me 29

3 groene IT MVO exporen bezighouden. Landen in groep 1 kennen honderden, en soms wel duizenden, bedrijven die IT- en BPO-diensen exporeren. Di groe aanbod zorg ervoor da de meese benodigde kennis wel in zo n land e vinden is. Clusering beref ook de aanwezigheid van onderseunende diensen, zoals universieien, rainingsinsiuen en adviesbureaus. Exporomze beschrijf de presaie van de landen. India, de belangrijkse offshorespeler, exporeer per jaar al voor meer dan 50 miljard dollar aan IT- en BPO-diensen. Op ermijn kan sofware en IT uigroeien o een van de belangrijkse exporsecoren van India; een bijzondere presaie voor di onwikkelingsland. De landen in groep 1 zijn de maure exporing naions, me zeer veel ondernemingen die op groe schaal diensen verrichen voor he buienland en daar ook eigen vesigingen openen. De landen in groep 2 worden de emerging exporing naions genoemd. Deze hebben al een behoorlijke offshore-indusrie, me een expor van 25 o 200 miljoen dollar per jaar. Ze beschikken over clusers van IT-bedrijven in belangrijke seden of in echnologieparken. Er zijn ienallen ondernemingen die voor buienlandse klanen werken, hoewel he er soms minder dan honderd zijn. Di kunnen lokale ondernemingen zijn, of afdelingen van mulinaionals. De serkse offshorelanden binnen deze groep zijn Brazilië, Mexico en de Filippijnen. De landen in groep 3 zijn de infan sage exporing naions : hun invloed op de wereldmark is nog minimaal. Sommige overheden simuleren acief de opbouw van een eigen offshore-indusrie. De lokale bedrijven zijn meesal nog klein en he managemen is nie alijd professioneel. He zal nog jaren duren voorda di zal verbeeren en he gebrek aan poliieke sabiliei in sommige van deze landen is hierbij een negaieve facor. Di neem nie weg da de lokale mogelijkheden soms verrassend goed kunnen zijn. He zijn vooral kleinere en middelgroe Nederlandse bedrijven die de mogelijkheden in landen van deze groep onderzoeken. Voordelen van offshoresecor voor onwikkelingslanden He opzeen van een exporgeoriëneerde IT- en BPO-secor vereis, vergeleken me veel andere indusrieën, relaief weinig kapiaal. He werk is arbeidsinensief en da maak he uiermae aanrekkelijk voor onwikkelingslanden. Laen we enkele voordelen van een offshoresecor eens nader bekijken. Werkgelegenheid Werkloosheid is een zeer groo probleem voor onwikkelingslanden. Zelfs he volgen van een universiaire opleiding bied geen garanie voor een baan. Een voorbeeld hiervan is Kenia, waar maar liefs 75 procen van alle IT-afgesudeerden geen baan in hun sudieriching kan vinden: de lokale mark bied e weinig mogelijkheden. Een op de expor geriche secor kan dan uikoms bieden. In India bied de offshore-indusrie al werkgelegenheid aan meer dan 1 miljoen mensen (en he aanal indirece banen bedraag ruim he dubbele). In Bangladesh geef deze indusrie werk aan mensen, in de Filippijnen zijn er meer dan mensen werkzaam (me name in callceners) en in Zuid-Afrika zijn er meer dan honderd callceners, me in oaal meer dan werknemers. He aanbieden van offshorediensen is nie voorbehouden aan groe landen. De werkgelegenheid in callceners in de kleinere Caraïbische landen zoals de Dominicaanse Republiek, Jamaica en Barbados groeide naar meer dan banen. Spaansalige diensen worden aangeboden vanui Nicaragua, Cosa Rica en Colombia. Afrikaanse landen zoals Marokko, Senegal en Tunesië bieden Fransalige diensen aan.»een IT-exporsecor heef een posiief effec op de binnenlandse IT-secor«Inkomsen Een exra voordeel is da he gaa om voor lokale begrippen goedbeaald werk. De expor van diensen kan daarom een belangrijke bron van buienlandse valua zijn. India is op di gebied opnieuw een specaculair voorbeeld. De Indiase offshore-indusrie begon pas in 1973, oen TCS (Taa Consulancy Services) begon e werken voor Burroughs. Rond 1983 bedroeg de expor van ITdiensen nog slechs 18 miljoen dollar. Vijfenwin- 30

4 ig jaar laer, in 2008, bedroeg die al 43,3 miljard dollar. De BPO-exporen liggen rond de 12 miljard dollar. Deze enorme groei is nu veranwoordelijk voor 20 procen van de Indiase exporen. Verbeeringen in he naionale bedrijfsleven Vooral de groere diensverleners zorgen voor goede werkomsandigheden in moderne kanoren me aircondiioning. Werknemers genieen diverse voordelen, zoals grais maalijden, gezondheidszorg en bedrijfsvervoer. In een radiioneel land als India speel he onderscheid op basis van religie, sekse en kase in de IT-secor veel minder dan elders in he land. IT-bedrijven zijn ook minder hiërarchisch georganiseerd, me meer ruime voor paricipaie van medewerkers. Deze moderne indusrie is dan ook een aanrekkelijke whie-collarsecor en populair onder afgesudeerde jongeren. Di is een groo verschil me landen zoals Nederland, waar de jeugd veel minder geïneresseerd is in een loopbaan in de IT. Ook op andere manieren professionaliseren offshorediensenaanbieders, onder meer door he overnemen van inernaional sandaarden. Denk hierbij aan accouningsandaarden zoals GAAP (Generally Acceped Accouning Principles), corporae governance, kwalieissandaarden zoals ISO 9001, CMM (Capabiliy Mauriy Model) en Six Sigma. Conacceners gebruiken de nieuwe sandaard COPC (Cusomer Operaions Performance Cener). Andere economische en sociale invloeden Een IT-exporsecor heef een posiief effec op de binnenlandse IT-secor. He werken aan projecen voor buienlandse klanen is een vorm van knowledge ransfer van de rijke landen naar de onwikkelingslanden, en deze kennis kan ook lokaal gebruik gaan worden. Een offshore-indusrie simuleer ook inveseringen in infrasrucuur, zoals elecommunicaie, en zorg verder voor vraag naar een groo aanal diensen, zoals in raining, ranspor, bouw, boekhouding, hoels en juridische diensen. Ook zorg de vraag naar geschoolde medewerkers voor inveseringen in (hoger) onderwijs en gespecialiseerde rainingen. Als resulaa hiervan is he nu mogelijk geavanceerde (en langdurige) IT-rainingen e volgen in landen als India en Kenia; de kosen hiervoor zijn (ondanks de reis- en verblijfkosen) beduidend lager dan in Nederland waarbij he niveau van de opleiding even hoog is. De welvaar die door een offshore-indusrie word gecreëerd, maak sommige locaies exra aanreknaionale grens overheidsbeleid salarissen & kosen kapiaal inernaionale relaies human capial echnische infrasrucuur Figuur 2. He Oval Model (bron: Tjia & Carmel, 2007) IT- & BPOsecor leefbaarheid kelijk, omda de leefbaarheid (qualiy of life) beer word: he aanbod van winkels word groer, he uigaansleven word beer, e ceera. Hierdoor word he gemakkelijker om nieuwe buienlandse klanen aan e rekken. Een voorbeeld hiervan is Bangalore, da de bijnaam he Silicon Valley van India heef gekregen. Onwikkelingslanden: inerne succesfacoren Elk onwikkelingsland heef specifieke serke en zwakke punen. Ui onderzoek is gebleken da succesvolle offshorebesemmingen goed scoren op ach facoren. Deze facoren, die per land verschillen, zijn weergegeven in he Oval Model in figuur 2. Human capial De beschikbaarheid van human capial is de belangrijkse succesfacor van een land en is afhankelijk van de kwaliei van he beschikbare opleidingsaanbod. He hoef hierbij nie alijd e gaan om mensen me een opleiding in specifieke IT-vakken, ook sudenen me een andere echnische achergrond kunnen inzebaar zijn. In egenselling o Nederland komen in landen zoals India, China en de Filippijnen elk jaar zeer groe aanallen afgesudeerden de arbeidsmark op; ook veel andere onwikkelingslanden kennen een ruim personeelsaanbod. 31

5 groene IT MVO Overheidsbeleid Overheden in verschillende onwikkelingslanden, waaronder Cosa Rica, Kenia, Bangladesh en Vienam, zijn me acief beleid bezig de eigen ITen BPO-secor e verserken. Hezelfde geld voor de Chinese overheid. He kan dan bijvoorbeeld gaan om specifieke regelgeving, he versrekken van (belasing)voordelen, he verminderen van de bureaucraie en he opzeen van simuleringsprogramma s. Me name inveseren in opleidingen en educaie is een belangrijke aak van de overheid. Di geld ook op he gebied van de infrasrucuur, zoals he beschikbaar sellen van goede en goedkope elecommunicaiesysemen en he bouwen van IT-parken. Sommige overheden voeren promoieprogramma s ui, me als doel he land meer bekendheid e geven in he buienland. Salarissen en kosen De groe salarisverschillen me de weserse wereld saan cenraal in he succes van onwikkelingslanden. He succesvolle India, waar de lonen sijgen, ondervind op zijn beur al concurrenie van goedkopere landen, zoals Indonesië, Vienam en Noord-Korea. Ook binnen sommige landen zelf zien we een rend riching goedkopere locaies. In China kiezen klanen nie meer voor Sjanghai of Beijing, maar vesigen zich in Dalian of Chengdu. Lokale IT- en BPO-secor Groe landen kennen een offshoresecor van honderden, en soms wel duizenden, bedrijven. De oegang o vakbekwame resources zorg ervoor da bedrijven zich vesigen in geografische clusers. Deze zijn vaak geconcenreerd in een aanal groe seden of bij universieien en in IT-parken. He blijk da in zulke clusers de bese mensen e vinden zijn. Ook is de infrasrucuur er vaak beer, zoals in de vorm van moderne IT-parken. Een voorbeeld hiervan is India: een enkele sad, Bangalore, rek ongeveer 30 procen van alle buienlandse IT-inveseringen aan. Andere bekende IT-cenra in India zijn Mumbai, Hyderabad, Delhi-Gurgaon en Chennai. In Indonesië zijn clusers e vinden in Jakara, Bandung en Yogyakara. In deze clusers zijn ook onderseunende diensen beschikbaar, zoals van universieien, rai- ningsinsiuen en adviesbureaus. Daarnaas ellen groe landen ienallen secundaire seden me een significane IT- en BPO-secor. In andere onwikkelingslanden vinden we de relevane diensverleners alleen in de hoofdsad. Technische infrasrucuur He gaa hierbij om de beschikbaarheid van me name elekriciei en elecommunicaie. Di kan, zeker in onwikkelingslanden, een probleem zijn. Nie in alle landen is de sroomoevoer gegarandeerd en soms zullen er apare maaregelen genomen moeen worden. Moderne en snelle elecommunicaie is ook nie alijd beschikbaar, erwijl de arieven hoog kunnen zijn. In he geval van callceners kunnen de kosen voor elecommunicaie dan o 40 procen van de oale kosen vormen. De rol van een overheid is hierbij cruciaal, onder andere bij de opze van IT-parken. Deze zijn al in veel landen e vinden, zoals in Mauriius. Hier word Ebene CyberCiy gecreëerd, me onder meer een Cyber Tower van waalf verdiepingen. He eiland is al succesvol in he aanrekken van buienlandse IT- en BPO-inveseringen. In Egype, aan de rand van Caïro, word Smar Village aangelegd. Deze locaie moe werkgelegenheid gaan bieden aan meer dan mensen. Inernaionale relaies Tussen individuen, bedrijven en landen kunnen relaies onsaan, onder andere vanwege geografische, culurele, hisorische of aalgerelaeerde redenen. He effecief gebruiken van deze relaies Noord-Korea zoek seun Noord-Korea is een van de mees gesloen landen er wereld en de Koude Oorlog is er nog merkbaar. He land is desalnieemin bezig een exporgeoriëneerde IT-secor op e bouwen en heef al een naam opgebouwd als producen van ekenfilms en compuergames. Op verschillende erreinen heef he land behoefe aan buienlandse onderseuning, vooral op he gebied van raining. Nederlandse IT-bedrijven worden daarom in he kader van een mvo-projec uigenodigd om voor korere ijd personeel naar Pyongyang e suren. Trainers zijn er van hare welkom en er kunnen rainingen gegeven worden op verschillende gebieden, onder andere he managen van IT-projecen, he esen van sofware, sofwarekwaliei, juridische aspecen / inellecual propery righs en (expor)markeing. Wil u een dergelijke unieke ervaring meemaken? Neem dan conac op me de aueur van di arikel. 32

6 is een belangrijke succesfacor bij he opzeen van een offshore-indusrie. He fei da India en de Filippijnen hisorische en aalkundige banden hebben me de Verenigde Saen en Groo-Briannië, heef duidelijk bijgedragen o hun zakelijke successen. Voor Nederland speel deze voorkeur veel minder een rol: onze radiionele locaies zoals Suriname of Indonesië zijn nog nauwelijks in rek als offshorebesemmingen. De uizondering is waar he gaa om business process ousourcing: vanwege de beheersing van de Nederlandse aal worden in Suriname nu adminisraieve cenra en callceners opgeze; di geld in mindere mae ook voor Zuid-Afrika. Kapiaal De beschikbaarheid van kapiaal is van invloed op de onwikkeling van een lokale IT- en BPO-indusrie. Me name de groe Indiase bedrijven hebben geen moeie meer om kapiaal aan e rekken en saan op aandelenbeurzen genoeerd. Voor kleinere en middelgroe organisaies is di lasiger. Voor weserse inveseerders bied deze secor dan ook kansen. De Nederlandse inveseerder TBL heef onder meer deelnames genomen in een Engelsalig callcener en in een Oracle-diensverlener in Nairobi, Kenia. Leefbaarheid Al eerder is genoemd da de manier waarop in een land geleefd en gewoond kan worden, mede bepalend is voor he aanrekken van buienlandse klanen. Een aanrekkelijke en hoogwaardige leef- omgeving zorg er evens voor da lokaal personeel in he land blijf en nie wil emigreren. Bij seden gaa he om de kwaliei van de locaie (nauurschoon, recreaie, voorzieningen) en een schoon milieu. Specifieke mvo-aandach voor offshoring Er zijn verschillende Nederlandse onwikkelingsorganisaies me een specifieke ineresse in IT, me als belangrijkse he IICD (Inernaional Insiue for Communicaion and Developmen) in Den Haag, opgerich door he miniserie voor Onwikkelingssamenwerking. De offshoresecor in onwikkelingslanden heef bij hen nog geen aandach gekregen, maar di zou kunnen veranderen vanwege he aspec van werkgelegenheid. Ook he nieuwe concep van social ousourcing zou een verbinding kunnen beekenen ussen de werelden van he bedrijfsleven en de onwikkelingssecor. In di model worden IT- of BPOdiensen uibeseed naar de allerarmse landen, of ze worden uigevoerd in arme gemeenschappen of door mensen ui de mees gemarginaliseerde groepen. Een voorbeeld van deze fair rade in IT- en BPO-diensen is e vinden India, waar de deelsaa Kerala de opriching van bedrijfjes gefacilieerd heef voor voorheen werkloze en arme vrouwen. Zij verrichen nu opdrachen voor de lokale overheid, op he gebied van daa-enry en he digialiseren van overheidsdocumenen. Enkele Nederlandse onwikkelingsorganisaies onen wel al specifieke belangselling voor de Proefprojecen voor Palesina Vanwege he conflic me Israël en de belemmeringen om naar he buienland e reizen is he moeilijk voor Palesina om zich economisch e onwikkelen. He maken van sofware is echer onafhankelijk van deze hindernissen en he land posiioneer zich nu als een alernaieve nearshorebesemming. PITA, de Palesijnse IT-associaie, el al bijna honderd diensverleners. Een scala aan IT-vaardigheden is er beschikbaar, waarbij de loonkosen lager liggen dan in India of China. Enkele groe lokale bedrijven werken reeds voor buienlandse klanen, onder meer ui he Midden-Oosen en de Verenigde Saen (waaronder HP en Cisco). Zelfs sommige IT-ondernemers ui Israël laen er sofware onwikkelen. De samenwerking me ons land is nog beperk, en bedrijven worden van hare uigenodigd proefprojecen in di bijzondere land e overwegen. Palesina kan ook worden gebruik als gaeway naar he Midden-Oosen: voor lokalisering van sofware en om e onderzoeken of er in de regio een mark is voor Nederlandse IT-producen en -diensen. 33

7 groene IT MVO offshoresecor van onwikkelingslanden. Een voorbeeld hiervan is Hivos, me een apare ICT & Media-afdeling. Zij hebben korgeleden een onderzoek laen uivoeren naar de mogelijkheden o onderseuning van de IT- en BPO-secor in Kenia. Medewerkers van verschillende Nederlandse ITbedrijven zijn in he kader van mvo reeds berokken bij projecen in onwikkelingslanden. Ze zijn onder meer werkzaam voor Accenure, Capgemini, Aos Origin, InerAccess, Logica en Ordina. He gaa hierbij om verschillende acivieien, waaronder he bouwen van scholen en ziekenhuizen, he verzorgen van rainingen, he assiseren bij lokale IT-projecen en he doneren en insalleren van weedehands compuers. De focus lig hierbij (nog) nie op he verserken van de lokale offshoresecor, maar hier lijk wel verandering in e komen. IBM Nederland was in 2009 gasheer voor een reeks Afrika-evenemenen, waarbij ook een bijeenkoms gewijd was aan de mogelijkheden om IT-werk e laen uivoeren in Afrika. Eind 2009 verzorgden medewerkers van he Derde Wereld Fonds van Aos Origin een offshoregerelaeerd projec: zij gingen naar Liberia om in de hoofdsad Monrovia IT-gerelaeerde rainingen e verzorgen. De bedoeling hiervan was ook om lokale IT-bedrijven in saa e sellen in de oekoms offshorediensen e kunnen aanbieden. Daarnaas zijn ook de Rijksuniversiei Groningen en de TU Delf acief in he onwikkelen van newerkinfrasrucuren in onwikkelingslanden. Lierauur A.T. Kearney (2009). The Shifing Geography of Offshoring. The 2009 A.T. Kearney Global Services Locaion Index. Chicago: A.T. Kearney. Carmel, E. (2003). The New Sofware Exporing Naions: Success Facors. Elecronic Journal on Informaion Sysems in Developing Counries, Volume 13, 4, pp. 1-12, org/ojs2/index.php/ejisdc/issue/view/73. Everes Research Insiue (2008). Ready o compee: Souh Africa s BPO capabiliies in he financial services secor. Gereffi, G., M. Casillo & K. Fernandez-Sark (2009). The Offshore Services Indusry: A New Opporuniy for Lain America. Iner-American Developmen Bank. Nicholson, B. & S. Sahay (2005). Human Resource Developmen Policy in he Conex of Sofware Expors: Case Evidence from Cosa Rica. Developmen Informaics Working Paper No. 23. Tjia, P. (2007). Offshoring naar Azië. Ousource Magazine, nr. 3, Tjia, P. (2009). Onwikkelingen in offshore besemmingen. Ousource Magazine Jaarboek Tjia, P. & E. Carmel (2007). Offshoring Informaion Technology: Sourcing and Ousourcing o a Global Workforce. Cambridge Universiy Press. UNCTAD (2009). Informaion Economy Repor 2009: Trends and Oulook in Turbulen Times. Paul Tjia is opricher van GPI Consulancy, een adviesbureau op he gebied van offshore sourcing. 34

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding globalisaie Zeven sappen naar succesvolle offshore uibeseding Een beheers proces voorkom eleursellingen Offshore uibeseding is een complexe manier van werken en er zijn veel verschillende onderwerpen die

Nadere informatie

Cloud computing: waar begin je aan?

Cloud computing: waar begin je aan? cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten?

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten? IT-audi & Hoe goed ben u in conrol over de robuusheid van uw ICT-keen? Mehodiek voor bepalen van mae van beheersing van robuusheid in ICT-keens ICT-keens worden enerzijds seeds complexer en anderzijds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoorde

Maatschappelijk verantwoorde groene IT MVO Meer dan alleen maar groene IT Maaschappelijk veranwoorde informaievoorziening en IT Organisaies zijn seeds meer bezig me duurzaamheid en maaschappelijk veranwoord ondernemen (mvo). De aueurs

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Ernst de Boer en Albert Kleinjan

Ernst de Boer en Albert Kleinjan archiecuur verzekeringen Inernaionale afsemming archiecuur noodzakelijk Archiecuurimpac van rends in de verzekeringswereld In de voorbije jaren is archiecuur vaak synoniem geworden aan beheersing : conroleren

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

OFFSHORE OUTSOURCING Het benutten van nieuwe kansen?

OFFSHORE OUTSOURCING Het benutten van nieuwe kansen? OFFSHORE OUTSOURCING Het benutten van nieuwe kansen? Paul Tjia GPI Consultancy Universiteit Twente, 15 december 2004 Trend 1: aandacht in de pers Trend 2: groeiend gebruik van offshore diensten In Nederland

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

stand van zaken. Guido Bayens

stand van zaken. Guido Bayens archiecuur overheid Gecompliceerde pas de deux De elekronische overheid word onder archiecuur gebouwd De overheid saa voor de groe uidaging haar elekronische diensverlening ui e breiden en e opimaliseren.

Nadere informatie

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis

De Knaakbaak. Het begrotingsprogramma van Het Digitale Huis De Knaakbaak He begroingsprogramma van He Digiale Huis De Knaakbaak - gemaak door De Twee Snoeken Auomaisering - is een nieuwkomer in begroingsland, waarvan he markaandeel gesaag begin e groeien. He programma

Nadere informatie

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs Aandach voor allochone sudenen in he hoger onderwijs Inhoudsopgave Samenvaing en conclusies 5 1 Inleiding 15 1.1 Achergrond van he onderzoek 15 1.2 Opze van he onderzoek 16 1.3 Analyse van de nonrespons

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief

Niet door de overheid bekostigde ICT-hogescholen in Nederland: een toekomstperspectief Nie door de overheid bekosigde ICT-hogescholen in Nederland: een oekomsperspecief Landelijke Sinds AMBI nie meer besaa, onbreek he de Nederlandse afsemming ICT-secor aan een richinggevend, onafhankelijk

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur archiecuur sofware Archiecuur producsofware onwikkel evoluionair Archiecuur en dynamiek van producsofware Producsofwareonwikkeling ken een voorgeschreven dynamiek waarin produc- en procesverbeeringen een

Nadere informatie

Multidisciplinair veranderen

Multidisciplinair veranderen archiecuur Innovaief simuleer he verandervermogen Mulidisciplinair veranderen Zorgverzekeraars hebben voordurend e maken me veranderingen in regelgeving en producen. Di vereis een goede afsemming ussen

Nadere informatie

Integratiepracticum III

Integratiepracticum III Inegraiepracicum III Casus I Projecevaluaie Irrigaie landbouwgronden in Ruriania Bas Beerenhou (556622) & Cliff Voeelink (554506) Deadline casus I: 2 januari 2007 TR2 Inleiding Er zijn een hoop derdewereldlanden.

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen devices on he go Risico s van mobiel werken Informaie beveiliging in de mobiele wereld Mobiel werken is al lang geen hype meer. Inmiddels is he zakelijk gebruik van mobiele apparauur vrijwel volledig ingeburgerd.

Nadere informatie

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs

Gebruiksvriendelijke compiler voor het onderwijs Helium moe funcioneel programmeren onderseunen Gebruiksvriendelijke compiler voor he onderwijs Foumeldingen van compilers zijn vaak moeilijk e inerpreeren. Om he programmeeronderwijs e verbeeren word aan

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Pda s in de organisatie

Pda s in de organisatie mobiel werken Handvaen voor mobiel beleid Pda s in de organisaie He gebruik van pda s in organisaies is aanrekkelijk omda werknemers daarmee alijd en overal over de laase informaie kunnen beschikken. De

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse xml/inegraie Respec voor verschillen en uieenlopende bevoegdheden Gelaagde berichenuiwisseling in de srafrechskeen He programma epv houd zich bezig me elekronische berichenuiwisseling in de srafrechskeen.

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

Een methodische aanpak voor legacy

Een methodische aanpak voor legacy Een mehodische aanpak voor legacy Assessmens resuleren in vier mogelijke sraegieën Legacysysemen vormen een acuu probleem als onderhoud onmogelijk word door verdwijnende kennis of beëindigde onderseuning

Nadere informatie

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet?

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet? Gebouwauomaisering WKO Amserdam Science Park Drie gebouwen, één syseem, o och nie? B+U 2 2014 33 In de bouw is men gewend e wheelen en e dealen binnen besaande siuaies. Zo ook was he geval bij de realisaie

Nadere informatie

Voorwoord. Editie november 2013

Voorwoord. Editie november 2013 Ediie november 2013 Voorwoord Als eerse kijk ik erug op winig jaar voorzierschap Zichenburg-Kerkeuinen en laer Dekkershoek. Ik kan me nog herinneren da er beselauo s op ons bedrijvenerrein sonden van aannemers,

Nadere informatie

Voorwoord. editie juli 2014

Voorwoord. editie juli 2014 ediie juli 2014 Voorwoord Graag vraag ik uw aandach voor deze nieuwsbrief. Opnieuw zoals u van ons gewend ben een nieuwsbrief vol lezenwaardige zaken. Ook een nieuwsbrief die op een bijzonder momen uikom.

Nadere informatie

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015

Openbaar. Ontwerp-bestemmingsplan Nijmegen Midden 2015 Collegevoorsel Openbaar Onderwerp Onwerp-besemmingsplan Nijmegen Midden 0 Programma Sedelijke onwikkeling Porefeuillehouder B. Velhuis Samenvaing He laase (geacualiseerde) besemmingsplan voor Nijmegen

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor Sae of he ar van securiy echnologie nvloed van veranderingen in de infornøie eclnologie op beveiliging Àueur: ir. Paul Overbeek Fysisch en Elekronísch Laboraoriu n - TNO Posbus 96864, 2509,JG Den Haag

Nadere informatie

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op markwaardebasis Jasper Holke Klein Juni 2009 Vrije Universiei Faculei der Exace Weenschappen Sudieriching Bedrijfswiskunde en Informaica De

Nadere informatie

Een nieuwe model van bekostigen van Shared Services

Een nieuwe model van bekostigen van Shared Services Een nieuwe model van bekosigen van Shared Services Thierry Bruyneel Harold den Heijer Agenda Inroducie Rene Burgler 5 min Inroducie B&M 5 min The sripped down problem Succes facoren Discovery our van de

Nadere informatie

Al het goede van melk Aankoop Manager

Al het goede van melk Aankoop Manager Al he oede van melk Aankoop Manaer Funcie Je ben veranwoordelijk voor he onwikkelen en voeren van een aankoopbeleid waarbij zo unsi moelijk word aanekoch rekenin houdend me prijs, kwaliei, evenwichi assorimen

Nadere informatie

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links Semwijzer COC Nederland Gayvoe parijvergelijking 2006 www.gayvoe.nl Parij is he zeer oneens Parij is he oneens Parij voel er wel wa voor Parij is posiief Selling CDA VVD D66 PvdA Algehele score Gelijke

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl Eagevloeren Ruime creëre g Sysemen g Sysemen is gespecialiseerd in de producie en levering van Eagevloeren. Een eagevloer ook wel enresol, mezzanine, ussenvloer, verdiepingsvloer of bordes genoemd, is

Nadere informatie

Lean IT: hype of volgend niveau?

Lean IT: hype of volgend niveau? procesverbeering Op naar groere klanevredenheid me Lean IT Lean IT: hype of volgend niveau? De Lean-filosofie is succesvol gebleken in de producieindusrie en lijk op he eerse gezich ook direc oe e passen

Nadere informatie

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS CONVE NANT K N DEROPVANG EN ONDERWJS { ( ì 'h!\ irl Ëf \- 'v 1, û \ e a i '.* L(l. ìli-, \ i, ù. * qr 'L,i /,! 2. \ al> - ç Di convenan beschrijf de samenwerkingsafspraken ussen de aanbieders van Kinderopvang

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

Woninglijken in de G4

Woninglijken in de G4 Woninglijken in de G4 Marcel Buser 1, Naalie Runuwene 1, Karen van den Hondel 2, Addi van Bergen 3, Renske Gilissen 4 Academische Werkplaas G4-USER: 1 GGD Amserdam, 2 Forensisch Arsen Roerdam Rijnmond,

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kuns Beroepsvereniging van Beeldende unsenaars BB Amserdam Gedeponeerd er griffie van de Arrondissemens-Rechbank e Amserdam d.d. 23-6-1983 onder nummer 174/1983

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

lsolatieboxen met of zonder sluis?

lsolatieboxen met of zonder sluis? lsolaieboxen me of zonder sluis? Modelonderzoek naar he risico voor kruisinfecies bij verschillende bouwkundige onwerpen voor een medium-care verpleegafdeling in he Wilhelmina Kinderziekenhuis e Urech

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL

Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL Voorbeeldexamen VMBO-GL en TL 215 aardrijkskunde CSE GL en TL Di examen besaa ui 47 vragen. Voor di examen zijn maximaal 65 punen e behalen. Voor elk vraagnummer saa hoeveel punen me een goed anoord behaald

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

juni 2014 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Haaglanden Een gezamenlijke uitgave van:

juni 2014 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Haaglanden Een gezamenlijke uitgave van: juni 2014 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Haaglanden Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer De Basiscijfers Jeugd is vernieuwd. Om

Nadere informatie

Van metadata naar kennis

Van metadata naar kennis meadaa Een onologie creëren me Topic Maps Van meadaa naar kennis Soms zijn meadaa e beperk om een documen gemakkelijk erug e vinden en zouden de meadaa eigenlijk me meer kennis verrijk moeen worden. Me

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00

OVERZICHT. De Raad 09-12-2014 Aanvang: 19:00. Vermeerzaal 1.03. Tijd. Molendijkzaal 0.01. Raadzaal 1.02. Het Plein 19:00 OVERZICHT De Raad 0--0 anvang: :00 Tijd Raadzaal.0 Molendijkzaal 0.0 Vermeerzaal.0 He Plein :00 :0 Tweerichingenvarian omgeving Kersenbaan vrz: Dijkserhuis pfh: Buijelaar secr: Bongers Onwikkeling groenvisie

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw.

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw. December 2013 Sappenplan Winning Aardwarme voor Glasuinbouw Rik van den Bosch: Ben Flipse: Radboud Vorage: Vleesomaenbedrijf A+G van den Bosch Ammerlaan Grond & Hydroculuur VOF GreenhouseGeoPower 1 Voor

Nadere informatie

Horeca Starterskrant

Horeca Starterskrant Horeca Sarerskran 04 Als leerbedrijf zelf uw personeel opleiden 06 Succes zi in de ondernemer in regels, vergunningen en subsidies 08 Wegwijs maak u een goede kans bij de bank 16 Zó een uigave van 02 SVH

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Midden-Holland Een gezamenlijke uitgave van:

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Midden-Holland Een gezamenlijke uitgave van: mei 2015 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Midden-Holland Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer In 2014 onderzochen UWV en SBB de informaiebehoefe

Nadere informatie

Informatie over. Praktijkonderwijs

Informatie over. Praktijkonderwijs Informaie over Prakijkonderwijs Colofon Een uigave van he dr. Alea Jacobs College in Hoogezand 2009 Teks: Henk Blik Foografie: Sigh-by-Sie Layou: Jeroen de Jonge Drukkerij: Reinier van der Kooi Oplage:

Nadere informatie

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en

Salarisschaal: LC Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren. Salarisschaal: LB. Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en Leraar basisonderwijs LA Leraar basisonderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LB Leraar speciaal (basis)onderwijs LC Salarisschaal: LA Salarisschaal: LB Salarisschaal: LB Salarisschaal: LC Werkerrein:

Nadere informatie

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013

Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 1 van 22 Rapport met betrekking tot Gegunde Uitvoer Periode : van 01/01/2013 tot en met 31/01/2013 Dossier Land van Bestemming Land van Eindgebruik Controlelijst Categorie Controlelijst Subcategorie Bedrag

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 009 ijdvak wiskunde A, He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Staat 1.1.1. Overzicht betrekking hebbend op de verdeling van het aantal verzoeken om een beginseltoestemming

Staat 1.1.1. Overzicht betrekking hebbend op de verdeling van het aantal verzoeken om een beginseltoestemming Staat 1.1. Overzicht betrekking hebbend op de procedure tot opneming van buitenlandse adoptiefkinderen in Nederlandse gezinnen over de jaren 2000-2004. Verzoeken ter verkrijging van beginseltoestemming

Nadere informatie

Bestemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D

Bestemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D Besemmingsplan Broek op Langedijk V A S T G E S T E L D Besemmingsplan Broek op Langedijk VASTGESTELD Inhoud Toeliching + bijlagen Regels + bijlagen Verbeelding juni 01 Projecnummer 1.00..0.0 O v e r z

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2011 11 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007)

Seizoencorrectie. Marcel van Velzen, Roberto Wekker en Pim Ouwehand. Statistische Methoden (10007) 109 Seizoencorrecie Marcel van Velzen, Robero Wekker en Pim Ouwehand Saisische Mehoden (10007) Den Haag/Heerlen, 2010 Verklaring van ekens. = gegevens onbreken * = voorlopig cijfer ** = nader voorlopig

Nadere informatie

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Food Valley Een gezamenlijke uitgave van:

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Food Valley Een gezamenlijke uitgave van: mei 2015 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Food Valley Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer In 2014 onderzochen UWV en SBB de informaiebehoefe

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei Moderne wiskunde 9e ediie Havo A deel Uiwerkingen Hoofdsuk - Formules voor groei bladzijde 00 V-a = 08, ; 870 08, ; 70 0, 8; 60 00 00 870 70 08,, gemiddeld 0,8 b De beginhoeveelheid is 00 en de groeifacor

Nadere informatie

www.tekakranen.nl Torenkranen Toptorenkranen Torenkranen op rupsonderstel 10 Ton/meterkranen

www.tekakranen.nl Torenkranen Toptorenkranen Torenkranen op rupsonderstel 10 Ton/meterkranen Verhuurprograa www.ekakranen.nl Torenkranen Toporenkranen Torenkranen op rupsondersel Ton/eerkranen Geache relaie Geache relaie, Di is de nieuwse ediie van he verhuurprograa van Teka Kranen. Lean Bouwen:

Nadere informatie

Onrendabele top berekeningsmethodiek. M. de Noord E.J.W. van Sambeek

Onrendabele top berekeningsmethodiek. M. de Noord E.J.W. van Sambeek Augusus 2003 ECN-C--03-077 Onrendabele op berekeningsmehodiek M. de Noord E.J.W. van Sambeek Veranwoording Di rappor is geschreven in opdrach van he Miniserie van Economische Zaken onder he ECN raamwerkconrac

Nadere informatie

oktober 2014 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Achterhoek Een gezamenlijke uitgave van:

oktober 2014 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Achterhoek Een gezamenlijke uitgave van: okober 2014 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Acherhoek Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer De Basiscijfers Jeugd is sinds juni 2014

Nadere informatie

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop Hogerbeessraa -B 303 XJ Roerdam woonoppervlake 100 m 3 slaapkamers e koop Vraagprijs: 0.000 k.k. Woonbron Makelaars info@woonbronmakelaars.nl 010-0 00 www.woonbronmakelaars.nl Kenmerken Locaie Energie

Nadere informatie

Voorbeeldenboek Voetgangers in de stationsomgeving. Annemieke Molster, Sandra Schuit

Voorbeeldenboek Voetgangers in de stationsomgeving. Annemieke Molster, Sandra Schuit Voorbeeldenboek Voegangers in de saionsomgeving Annemieke Molser, Sandra Schui December 2012 Molser Sedenbouw Aueurs: Annemieke Molser, Sandra Schui Me bijdragen van: José Meijer, Henny Pries Afbeeldingen

Nadere informatie

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN ZZP ERS EN HUN PENSIOEN De pensioengevolgen als he werknemersschap word ingeruild voor he zelfsandig ondernemerschap Annelies Langelaar 0583618 Maserscripie Universiei van Amserdam Maser Acuarial Sciences

Nadere informatie

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Flevoland Een gezamenlijke uitgave van:

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Flevoland Een gezamenlijke uitgave van: mei 2015 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Flevoland Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer In 2014 onderzochen UWV en SBB de informaiebehoefe

Nadere informatie

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Haaglanden Een gezamenlijke uitgave van:

mei 2015 Basiscijfers Jeugd informatie over de arbeidsmarkt, het onderwijs en leerplaatsen in de regio Haaglanden Een gezamenlijke uitgave van: mei 2015 Basiscijfers Jeugd informaie over de arbeidsmark, he onderwijs en leerplaasen in de regio Haaglanden Een gezamenlijke uigave van: Samenvaing Leeswijzer In 2014 onderzochen UWV en SBB de informaiebehoefe

Nadere informatie

Manu De Backer en Carlos De Backer

Manu De Backer en Carlos De Backer service-oriened archiecure Inleiding in BPMN Karakerisieken en mogelijkheden van de modelleringsaal Bedrijfsprocessen kunnen beschreven worden aan de hand van de gesandaardiseerde grafische noaie Business

Nadere informatie

Horeca Starterskrant

Horeca Starterskrant Horeca Sarerskran 04 Als leerbedrijf zelf uw personeel opleiden 06 Succes zi in de ondernemer in regels, vergunningen en subsidies 08 Wegwijs maak u een goede kans bij de bank 16 Zó een uigave van 02 SVH

Nadere informatie

Gouden tijden voor beleggers in vastgoed? Waarom deze nieuwsbrief?

Gouden tijden voor beleggers in vastgoed? Waarom deze nieuwsbrief? Vasgoedkran nieuwsbrief me onmisbare informaie voor beleggers in vasgoed. Gouden ijden voor beleggers in vasgoed? Waarom deze nieuwsbrief? Als u een belegging in vasgoed wil doen, heef u informaie nodig.

Nadere informatie