Umicore en u! Milieumagazine Umicore in Hoboken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Umicore en u! Milieumagazine Umicore in Hoboken"

Transcriptie

1 & Umicore en u! Milieumagazine Umicore in Hoboken Gaszuivering Een vrouwenzaak op pagina 8 Wij rijden groen Op pagina 25 Koelen met Scheldewater Op pagina 14

2 STOOM OPSLAAN Vorig jaar kon u lezen over een belangrijk stoomrecuperatieproject in onze smelter. Op deze foto ziet u onze stoomaccumulator, die in maart 2015 in werking trad. In wezen is het een enorm vat waarin het overschot aan stoom wordt geblazen. Dat vat komt dan onder hoge druk te staan waardoor stoom condenseert tot heet water, zoals in een drukkookpan. Op het moment dat de smelter stopt met smelten en dus geen stoom meer produceert, gaat er een klep open naar het stoomnet. Dat staat op een lagere druk dan de accumulator en op die manier kookt het vat letterlijk leeg in het net. Zo kunnen we de stoom bewaren om later te gebruiken en vermijden we dat onze aardgasbranders dan moeten opspringen om stoom te produceren. 2

3 & Beste buur, beste lezer Onze fabriek is niet meer wat ze 25 jaar geleden was. Milieuzorg is voor ons iets vanzelfsprekends geworden. We hebben de afgelopen jaren zwaar geïnvesteerd in milieumaatregelen en we gaan daar onverminderd mee door. We besteden heel veel zorg aan lucht- en waterzuivering, stoffiltering en geluidsdemping. We komen nog altijd tot nieuwe inzichten. Bij elke nieuwe investering of aanpassing van onze installaties is het aan banden leggen van uitstoot een belangrijk gegeven. Voor elke nieuwe installatie wordt grondig bestudeerd hoe we die geluidsarm kunnen maken. Elke wijziging moet ook voldoen aan de energiebesparende eisen van het convenant met de Vlaamse overheid. Dat is momenteel heel actueel: we investeren volop in een uitbreiding van onze capaciteit, zonder de fabriek te vergroten. Het is een uitgelezen gelegenheid om extra milieusparende maatregelen in te voeren zoals u in dit verslag zal kunnen lezen. Umicore en u! Milieumagazine Umicore in Hoboken INHOUD: p. 3 Voorwoord p Umicore en uw milieu p Umicore in actie p Umicore doet mee Gaszuivering Op pagina 8 Koelen met Scheldewater Op pagina 14 We hebben op deze manier alle evidente bronnen van uitstoot en geluid aangepakt. We zijn in regel met de opgelegde normen, maar voor het bereiken van de veel lagere streefcijfers is het vaak zoeken naar een speld in een hooiberg. We doen dat met volle inzet, maar het is soms met vallen en opstaan. Soms krijgen we met teleurstellingen te maken: belangrijke investeringen in milieumaatregelen durven wel eens tegenvallen. Zo raakte onze biowaterzuivering, die we in bedrijf namen in februari na positieve testresultaten, geblokkeerd. Er ontstond gipsvorming in de installaties en we moesten die stilleggen. We zoeken zo snel mogelijk naar een oplossing voor het probleem. De geluidsoverlast, vooral naar Kruibeke, blijft bestaan, ondanks het feit dat we intussen alle belangrijke geluidsbronnen in onze fabriek hebben gesaneerd. Er zijn een aantal complicerende factoren (zoals inversie) en een groot aantal andere geluidsbronnen die niet uit onze fabriek komen en dus het probleem moeilijk oplosbaar maken. Omdat bestaande geluidsmodellen niet in staat bleken om het probleem in kaart te brengen, doen we nu permanente metingen in Kruibeke. Ik hoop dat u ons verslag informatief en interessant vindt. Wij blijven zoals steeds een open lijn houden met de buurt. Opmerkingen of suggesties kan u altijd kwijt op het nummer of per Geluid Op pagina jaar diversiteit Op pagina 23 Umicore vestiging Hoboken A. Greinerstraat 14 B-2660 Hoboken Buren Op pagina 18 Umicore doet mee Op pagina 24 Groen nummer: 0800/93739 U&U MAGAZINE verschijnt 1X per jaar. 14de jaargang Luc Gellens Senior Vice-President Precious Metals Refining Verantwoordelijke uitgever Luc Gellens Umicore Precious Metals Refining Wenst u meer informatie? Aarzel niet ons te bellen 24/24 op ons groen nummer 0800/

4 4 Umicore en uw milieu

5 Enkele technische termen: wat betekenen ze? We verwerkten in 2014 meer materiaal dan in Dat maakte de uitdaging groter om onze uitstoot op het niveau van het vorige jaar te houden. In grote lijnen zijn we daarin geslaagd, we blijven binnen de wettelijke normen. We hebben voor sommige stoffen zo een laag peil bereikt, dat het moeilijk is om nog te verbeteren. We investeren momenteel in een capaciteitsuitbreiding van onze fabriek, zonder de fabriek zelf uit te breiden. Dat gaat gepaard met het aanpassen en verbeteren van een aantal processen. Het is ook een gelegenheid om te investeren in de meest geavanceerde filtertechnieken (zie bijvoorbeeld het artikel over gaszuivering). Om een duidelijk en objectief beeld te krijgen van de milieueffecten, meten wij samen met de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) constant emissies en immissies (zie kader) van de voornaamste stoffen. In Kruibeke doen we nu ook permanente geluidsmetingen. De input die we van u krijgen via de tweejaarlijkse enquêtes, de buurtcontacten en andere bronnen, is ook waardevolle informatie, waar altijd met aandacht naar wordt geluisterd en waar zo veel mogelijk gevolg aan wordt gegeven. Emissies (uitstoot): stoffen die op één of andere manier in het milieu (atmosfeer, oppervlaktewater of bodem) gebracht worden. Geleide emissies: stof, metalen en gassen die via een schoorsteen verspreid worden. Niet-geleide emissies: stof, metalen en gassen die niet uit een schoorsteen komen, maar die bijvoorbeeld ontsnappen uit gebouwen, of die verwaaien bij verladen, opslag of transport van grondstoffen. Immissie: de hoeveelheid stof, metalen en gassen aanwezig in de omgeving. Wij meten zowel metalen in fijn, zwevend stof in de lucht als in neervallend grover stof dat op de bodem ligt. 5

6 Shutterstock Geleide emissies Geleide emissies kunnen we aan de bron meten, dus aan de schoorstenen. In vergelijking met 1997, het jaar waarin we investeerden in een nieuwe fabriek, is de totale uitstoot van stoffen drastisch en consistent gedaald. Dat gaat jaar na jaar gepaard met kleine schommelingen. Zo was er een kleine verhoging in Maar in 2012 en 2013 was er een aanzienlijke daling, voor een groot deel door de nieuwe gaszuivering in de loodraffinaderij. De installatie vangt per jaar meer dan 3 ton stof op. In 2014 bleven we ongeveer op hetzelfde peil, hoewel we meer materiaal verwerkten dan het jaar ervoor Totale stofemissie (kg/j) De som van alle metaalemissies steeg lichtjes ten opzichte van vorig jaar (zie grafiek), tegen de verwachtingen in. De arseenemissies daalden sterk, maar de uitstoot van lood nam toe. Dat was vooral te wijten aan een minder goede werking van de zuiveringsapparatuur aan de loodraffinaderij. Er werden echter geen normen overschreden en bijkomende projecten werden opgestart Totale metaalemissie (kg/j)

7 0 0 Lucht Niet-geleide emissies Niet-geleide emissies zijn afkomstig uit verschillende (kleine) bronnen, en kunnen daarom niet rechtstreeks worden gemeten, zoals geleide emissies. Ze kunnen ontstaan bij transporteren en verladen van grondstoffen en tussenproducten. En stof dat op de terreinen ligt, kan wegwaaien. Een andere bron zijn de ventilatieverliezen van de gebouwen. Hoe bepalen we de niet-geleide emissies. We beginnen met het meten van immissies, stof dat in de lucht zweeft of op de grond valt. Vervolgens rekenen we terug naar de oorsprong en proberen we de ontsnapte hoeveelheden te ramen. Het volume van de niet-geleide emissies is over het algemeen groter dan dat van de geleide emissies. Dat is logisch, omdat ze afkomstig zijn van een uitgestrekt terrein Niet-geleide metaalemissie (kg/j) De grafiek toont de evolutie van de geschatte niet-geleide emissies van lood, cadmium en arseen. Over de ganse periode is een aanzienlijke afname gerealiseerd. Vorig jaar bleven ze schommelen rond dezelfde waarden als de laatste 4 jaar, ondanks de toegenomen productie. Lood en arseen daalden zelfs lichtjes. Cadmium steeg lichtjes. Wij blijven intensief sproeien om opwaaiend metaalhoudend stof te voorkomen en we zuigen intensief af aan de bron. 500 Lood 2004 > Immissies: metalen in zwevend stof Cadmium Lood Zowel door de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) als door Umicore wordt dagelijks het gehalte aan metalen in zwevend stof gemeten op een aantal meetposten. De meetpost op de hoek van de Curiestraat en Standbeeldstraat toonde een daling voor arseen, maar ook een stijging van cadmium tot net boven de streefwaarde. Lood bleef ongeveer op hetzelfde peil. De meetpost op de hoek van Curiestraat en Edisonstraat toonde een lichte stijging voor zowel lood, cadmium en arseen. Cadmium kwam lichtjes boven de streefwaarde > 2014 Arseen Cadmium Immissies: metalen in uitvallend stof Ook in het neervallend stof worden de metalen gemeten. Samen met de VMM gebruiken we daarvoor een netwerk van neerslagkruiken. Daar wordt het stof in opgevangen en maandelijks geanalyseerd. De gemeten waarden voor lood, cadmium en arseen bleven in 2014 op hetzelfde niveau als de vorige jaren, ondanks de gestegen productie. Arseen 7

8 8 Gaszuivering: een vrouwenzaak?

9 Lucht Umicore in Hoboken investeert 100 miljoen in het uitbreiden van zijn capaciteit. Tegen 2016 moet de fabriek ton aankunnen, een stijging van 40%. Het goede nieuws is dat we dat zullen aankunnen zonder verdere milieu-impact, we voorzien zelfs verbeteringen voor de emissies van stof, metalen. Voor zwaveldioxide (SO2) streven we de komende jaren naar een impact vergelijkbaar met die van de betere jaren ondanks een toename aan grondstoffen. Dit zullen we realiseren door bijkomende zuiveringsstappen in te bouwen aan smelter en hoogoven. Smelter: meer doeltreffende filtering van hygiënegassen In de smelter plannen we 2 belangrijke filterprojecten. Meer filtercapaciteit Suzan: We willen de hygiënegassen beter afzonderen en er nog meer stof uit halen. Daarvoor moesten we eerst het ganse gebouw in kaart brengen, met al zijn toevoer- en afvoerroosters. Dat gaf ons een beeld van waar de emissies vandaan komen, en hoe we die kunnen aanpakken. Een 50% grotere filter moet aanzienlijk meer gassen vangen. In mei wordt een nieuwe ventilator geplaatst die ons nog meer afzuigcapaciteit zal opleveren. Hervergunning In april kregen wij de officiële hervergunning voor de site. Die is geldig voor de komende 20 jaar en houdt een toelating in om de capaciteit uit te breiden van naar ton per jaar. Er werden een aantal voorwaarden opgelegd die verder gaan dan in het verleden. We zullen een aantal zaken verder moeten bestuderen en verbeteren, voornamelijk op het gebied van emissies van metalen en van geluid. Dat is de reden waarom we nu continu geluidsmetingen doen in Kruibeke. Lies Gijsbregts We werken momenteel aan een aantal belangrijke ingrepen om de gassen die vrijkomen bij onze processen nog beter op te vangen en te zuiveren. Dat zal de luchtkwaliteit verder verbeteren. Toevallig of niet worden 3 van deze belangrijke projecten gecoördineerd door 4 vrouwen. Carrière in een mannenwereld Suzan Vandemaele, Kristien De Wit, Kim De Jonge en Lies Gijsbregts hadden al heel vroeg interesse in techniek. Na hun ingenieursstudies vonden ze een job bij Umicore (Suzan werkte eerst bij Monsanto). De vrouwen zijn in de minderheid in de diensten waar ze werken. Of je nu man of vrouw bent, maakt eigenlijk niets uit. Maar het gebeurt niet zo vaak dat een technisch project alleen door vrouwen uitgevoerd wordt. Suzan Vandemaele Met deze techniek ontstaan er geen afvalstoffen. Het is 100% duurzaam. 9

10 Lucht Hygiënegassen Bij alle processen waar hitte aan te pas komt, komen gassen vrij. Wij noemen die primaire gassen of procesgassen. Ze zijn meestal heel heet, bevatten veel stof en gasvormige componenten en worden onmiddellijk gekoeld en gefilterd. Soms kunnen er wat van die gassen ontsnappen, zoals bij het vullen of tappen van een oven. Vergelijk het met de damp die uit een kookpot ontsnapt en door de dampkap wordt opgevangen. We noemen die hygiënegassen. Ze kunnen worden ingeademd door mensen op de werkvloer, of ze kunnen ontsnappen naar de omgeving. Daarom moeten ze opgevangen en gezuiverd worden. De nieuwe oven was de rechtstreekse aanleiding om de ganse fabriekshal aan te pakken. Kristien De Wit Wegwassen van zwaveldioxide Lies: De gassen die worden opgevangen, bevatten nog wat zwaveldioxide. Omdat dat een rol speelt bij zure regen, willen we dat verwijderen. De techniek bestaat erin dat we het gas wassen met waterstofperoxide. Dat is een stof die onder andere ook wordt gebruikt in bleekmiddelen en in ontsmettingsmiddelen. Bij het wassen ontstaat zwak zwavelzuur, dat daarna wordt gebruikt in onze fabriek. Kristien: Het interessante van de gebruikte techniek is, dat er absoluut geen afvalstoffen ontstaan, het is 100% duurzaam. De peroxidewasser zal in gebruik worden genomen in het eerste kwartaal van Uitbreiding van de gaszuivering in de loodraffinaderij Kim: In de loodraffinaderij bestond al een plan om de filterinstallatie te vernieuwen, om de hygiënegassen beter op te vangen. Er wordt aan het einde van 2015 een nieuwe oven geplaatst, om de verwerkingscapaciteit uit te breiden, en dat was de aanleiding om de ganse hall waar de ovens staan aan te pakken. Lies: Er werden in het verleden al grote inspanningen gedaan. Er was niet alleen een droge filterinstallatie, er werd ook een zuivering geïnstalleerd voor de natte gassen. Deze gassen werden gewassen in een natte wasser. Wassen van gassen? Kristien: Veel gassen die vrijkomen op onze site zijn droog en kunnen dan gezuiverd worden met een zakkenfilter. Maar in sommige processen wordt gewerkt met waterige oplossingen op hogere temperatuur, waardoor er vochtige gassen uit kunnen ontsnappen. Die worden afgezogen en besproeid om metalen en andere gasvormige componenten te verwijderen. De gassen worden daarna door een reeks filters (matten eigenlijk) gestuurd met verschillende maasgrootten. De filters worden continu besproeid, zodat de damp, samen met de metalen, erop neerslaat. Het metaalhoudende water gaat dan naar onze waterzuivering. De matten worden regelmatig vervangen en gereinigd. 10

11 Kim De Jonge Finalisatie natte weg in de loodraffinaderij Suzan: Het wassen van gassen is een project dat een paar jaar geleden begon. Het project werd in verschillende fasen uitgevoerd, en begon met een testfase om de nieuwe technologie uit te proberen. De uitstoot van metalen ging systematisch naar beneden in de verschillende fasen. Het project is nu praktisch afgerond. De nieuwe natte wasser is operationeel. De individuele natte filteringen die vroeger bestonden, werden de afgelopen jaren systematisch aangesloten op de natte wasser. Parkeerproblemen op kuisdagen Moretusburg Op woensdag en donderdag poetsen wij de straten van Moretusburg. Op die dagen geldt een parkeerverbod. Dat is aangeduid door verkeersborden, die gelden voor de hele zone. Heel regelmatig zien we dat mensen zich niet aan het parkeerverbod houden. En poetsen gaat niet waar er auto s in de weg staan. De overtreders zijn meestal geen buurtbewoners. Wij sensibiliseren onze eigen werknemers en de directies van de andere fabriek en van de school. Wie het parkeerverbod niet opvolgt, kan geconfronteerd worden met nare gevolgen: de politie doet steekproefsgewijs controles en schrijft boetes uit. 11

12 Water In onze activiteit wordt heel wat water gebruikt. In dat afvalwater zitten onder andere nitraat, seleen en andere metalen, die we zoveel mogelijk verwijderen. Niet om wat metalen te herwinnen, maar vooral om te voldoen aan de milieunormen Totale metaalemissie naar water (kg/j) De totale hoeveelheid metalen die in de Schelde wordt geloosd is gedaald. Dat was te verwachten, omdat onze biologische waterzuivering in februari van vorig jaar in gebruik werd genomen. De daling was echter minder groot dan gepland, wegens een totaal onverwachte blokkering van de biologische waterzuivering in de loop van het jaar. Daar wordt nu hard aan gewerkt. De lozing van cadmium is onverwacht toch gestegen, een gevolg van een incidentele lozing in een periode met zware regenval. 12

13 Complicaties in onze biowaterzuivering De verwachtingen waren hoog gespannen. We hadden de nieuwe installatie jarenlang voorbereid en de pilootfase was uitstekend verlopen. Speciale bacteriën zouden op een natuurlijke manier de ongewenste stoffen uit het water verwijderen. Alles leek goed te verlopen nadat we op Valentijnsdag de bacteriëncultuur in de reactoren van de waterzuivering inbrachten. De eerste maanden werden er voortreffelijke resultaten geboekt voor het verwijderen van metalen en nitraat, maar er ontstonden complicaties die in de pilootfase niet voorkwamen. Er ontstond gipsvorming en de installatie moest eind mei worden stilgelegd. 6 reactoren van de 12 werden met veel moeite leeggemaakt. We zijn nu een aantal pistes aan het bekijken om gipsvorming te vermijden, zodat we de installatie zo snel mogelijk opnieuw kunnen opstarten. We zijn wel zeker dat het biologische proces uitstekend werkt en dat we de strengere normen in de toekomst zullen halen. Modernisering van de oude waterzuivering Onze oude waterzuiveringsinstallatie, die in gebruik is sinds 1980, was aan modernisering toe. Na het in gebruik nemen van de biologische zuivering, moest de oude installatie de eerste fase worden van het proces. De biowaterzuivering moet stoffen verwijderen die de oude installatie niet aankon. 90% van de werken waren eind 2014 voltooid. De rest van de werken, zoals het vervangen van de pompen, kunnen alleen gebeuren als de installatie stil ligt. Ze zijn gepland tijdens de grote stilstand in april en mei De waterzuivering blijft gewoon werken tijdens de werkzaamheden. Doorgedreven automatisering We hebben een groot aantal taken geautomatiseerd. Metingen worden nu in een database bijgehouden. Dat laat een vergelijking van gegevens toe en een automatische rapportering. Daardoor wordt het proces als het ware zichtbaar gemaakt, we kunnen verbanden leggen tussen de fenomenen die we waarnemen en dan gericht ingrijpen. Voorbeeld: voor het neutraliseren van zure afvalwaters gebruiken we kalkmelk. Dat kunnen we nu veel preciezer doseren dan vroeger en daardoor draait het systeem veel stabieler en met minder verbruik aan reagentia. Een bijkomend voordeel is de tijdsbesparing voor onze mensen. Ze kunnen het proces veel makkelijker onder controle houden, omdat een aantal manuele taken van vroeger nu geautomatiseerd zijn. Nieuw slibgebouw In de huidige waterzuivering worden metalen afgezonderd. Die fractie wordt ingedikt tot een slib, dat gefilterd wordt met filterpersen. Een deel wordt terug gebruikt in het proces in de smelter. Het persen gebeurt in het slibgebouw. Dat had zijn beste tijd gehad en we kondigden vorig jaar al een nieuw gebouw aan. Dat project schiet goed op. De detailstudie is nu bezig, en de bouwwerken zijn gestart. De eerste fase is het bouwen van de onderkant van het gebouw. Dan komen de filters erop. Die zijn zo groot dat ze alleen in een open gebouw kunnen worden naar binnen gebracht. De filters worden hier verwacht rond september-oktober. Daarna wordt de rest van het gebouw rond de filters geconstrueerd. Volgens de huidige planning zal de installatie in het eerste kwartaal van 2016 in gebruik worden genomen. Een efficiënter en properder proces In het oude gebouw wordt het materiaal dat uit de filterpersen komt met transportbanden naar kleine containers gebracht, die dan over en weer worden gevoerd naar een grote opslagbox. In het nieuwe systeem wordt dat transport geëlimineerd. De filters staan bovenop grote opslagboxen, en het materiaal wordt daar rechtstreeks in gelost. Dat betekent veel minder transport op het terrein. We vermijden ook de transportbanden, waardoor onze medewerkers minder het gevaar lopen om met verontreinigd materiaal in contact te komen. Het oude gebouw blijft bestaan, maar het krijgt een andere bestemming. 13

14 Koelen met Scheldewater Ondergrondse boring Om Scheldewater op te pompen en het daarna, onveranderd, terug af te voeren naar de Schelde, hadden we 2 pijpleidingen nodig. Volgens de klassieke methode graaf je een sleuf en daarin komen dan de leidingen. Niet zo handig in ons geval, want de koeltoren staat 500 meter van de Schelde en onderweg staan een aantal obstakels. Het project zou maanden in beslag nemen, met veel overlast voor de fabriek en de omgeving. We besloten om een ondergrondse tunnel te boren, een techniek die soms gebruikt wordt bij openbare werken, als er kabels moeten worden gelegd. Computergestuurd Vincent Wulle De koeltoren van onze afdeling zwavelzuur is een grote gebruiker van koelwater. Normaal gebruiken we daar industrieel water voor (gerecupereerd en gezuiverd rioolwater), dat in een gesloten circuit steeds weer gerecycleerd wordt via onze interne waterzuivering. Industrieel water wordt bijvoorbeeld ook gebruikt voor het besproeien van de site. Om tekorten aan te vullen (die onder andere ontstaan door verdamping), wordt er geregeld Scheldewater bijgepompt. Naarmate onze capaciteit groeit, hebben we meer water nodig. Omdat het volume te groot zou worden voor onze waterzuivering, hebben we besloten om de koeltoren zijn eigen waterbevoorrading te geven, gescheiden van de rest. We willen daarvoor alleen Scheldewater gebruiken. Dat heeft een aantal voordelen, maar er moest wel een grote ingreep voor gebeuren. Het ging allemaal heel snel. Het idee werd geboren in september van vorig jaar, de boringen begonnen op 5 januari en namen amper anderhalve week in beslag. Het ganse proces was computergestuurd. Er ging wel wat studiewerk aan vooraf, want we moesten alle gekende ondergrondse obstakels in kaart brengen. Om problemen met niet gekende obstakels te vermijden, werd besloten om tot op 20 meter diepte te boren. Dat was ruim onder de paalfunderingen van een vroegere fabriek, waarvan we niet alle details kennen. De boring zelf gebeurde in een aantal fasen, van een kleine naar een grote diameter. De 500 meter werden overbrugd door aaneengeschakelde boorsegmenten van 5 meter elk, waarvan de voorste voorzien was van gyroscopen die gegevens doorstuurden naar de boormachine. Dat liet toe om de boring eventueel bij te sturen. Op die manier was het mogelijk om tot op de centimeter te voorspellen waar de tunnel zou uitkomen. 14

15 Evacueren en stabiliseren Bij het boren van de tunnel werd bentoniet gebruikt, een soort waterachtige klei, die niet alleen een schurend effect heeft, maar ook de tunnel moest stabiliseren. Er werden ongeveer 600 ton materiaal opgepompt, vooral klei. Dit werd afgevoerd voor verwerking, na een eerste reiniging in een mobiele recyclageunit. Parallel met de boring was een andere ploeg bezig met het lassen van de 3 pijpleidingen die in de tunnel moesten worden geschoven. Dat is er één meer dan we momenteel nodig hebben, we reserveren er één voor toekomstige toepassingen. De buizen aanbrengen in de tunnel was een kwestie van een paar uur, zonder noemenswaardige hinder voor de fabriek: het verkeer werd maar een half uur stilgelegd. Het systeem wordt in het voorjaar van 2015 in gebruik genomen. Milieuvoordelen Scheldewater ontkoppelen van het industriële water op de site heeft zijn voordelen. Rioolwater is verontreinigd en als je er Scheldewater aan toevoegt, krijg je in totaal nog meer verontreinigd water dat moet worden gezuiverd. Door het Scheldewater gescheiden te houden, vermijden we die contaminatie. Het water wordt geloosd zoals het uit de Schelde kwam, we maken dus een lozingspunt voor proper water. We bestuderen ook of we andere waterverbruikers die niet gecontamineerd zijn op dit lozingspunt kunnen aansluiten. Bovendien wordt onze waterzuivering ontlast en kan die efficiënter werken. Hoeveel Scheldewater? We pompen nu al m³ Scheldewater per jaar op. Omdat onze capaciteit, en dus onze behoefte aan water stijgt, gaan we in de nabije toekomst naar m³ per jaar. Het opgepompte water komt eerst in een bezinkbak, waarna het naar het hoofdpompstation gaat, waar het gefilterd en verdeeld wordt. We voorzien nu een tweede filtering op het Scheldewater. We hebben nu ook een apart lozingspunt voor proper water. 15

16 Geluid We hebben een nieuwe milieuvergunning. Die legt nog strengere voorwaarden op wat geluid betreft en voorziet een aantal nieuwe onderzoeken op het gebied van geluid, zowel richting Kruibeke als de omliggende woonwijken De top 10 De visie van onze site is: de impact van alle milieuaspecten naar de omgeving minimaliseren. Geluid maakt daar uiteraard deel van uit. De afgelopen jaren hebben we systematisch de top 10 van geluidsbronnen van onze site gesaneerd. Daarbij zijn aan de loodraffinaderij en aan het informaticagebouw nieuwe koeltorens geplaatst die veel geluidsarmer zijn. De geluidsdemper aan de smelter werd vorige zomer vernieuwd, dat was de laatste resterende luide bron. Zo reduceren we stap voor stap de geluidshinder van onze site. 16

17 Extra maatregelen richting Kruibeke Daarnaast nemen we voor Kruibeke twee extra maatregelen: Een nieuw stollingsveld voor de hoogoven De hoogoven wordt afgetapt in grote gietijzeren potten, die daarna naar een ruimte gaan om te stollen. Na de zomer van 2015 zullen we een nieuw stollingsveld in gebruik nemen, dat veel groter is dan het vorige. Dat laat toe om de potten verder uit elkaar te zetten, zodat ze elkaar niet raken bij het manipuleren. Het tikken van die potten tegen elkaar geeft namelijk hinderlijk lawaai, zeker als ze leeg zijn. Een permanente geluidsmeting Tot nu toe deden we per jaar een aantal meetcampagnes van enkele dagen of weken. Door permanent te meten, bij alle weersomstandigheden, hopen we de geluidsimpact in Kruibeke beter te begrijpen. Er is intussen gebleken dat niet alleen onze fabriek daarvoor verantwoordelijk is, er zijn verschillende factoren in het spel. We willen onder andere weten welke rol inversie speelt. Het fenomeen kennen we, maar tot nu toe is geen enkel model er in geslaagd om een systematisch verband te tonen tussen bepaalde geluidsbronnen en de lokale geluidsoverlast. Metingen overdag worden mee beïnvloed door andere geluiden zoals verkeer of grasmaaiers in het weekend. Het is vooral s avonds en s nachts dat we kunnen nagaan of er nog aanwijsbare bronnen van onszelf bijzitten. We besteden extra aandacht aan piekgeluiden, van minder dan een seconde, maar dat zijn de meest hinderlijke. Wij doen verder Onze grootste geluidsbronnen zijn nu gedempt. Alle studies wijzen erop dat we geen luide geluidsbronnen meer hebben. We zitten binnen de normen, maar we blijven op zoek naar verbeteringen. Dat wordt moeilijker, er zijn geen bronnen meer die er bovenuit steken. De continue meting moet ons helpen om hier meer inzicht in te verwerven.a Uitbreiding van onze stortplaats in Hemiksem Sinds 1988 hebben we een stortplaats in Hemiksem, in een oude kleiput. Die gebruiken we om het slib van onze waterzuivering in te storten. Die stortplaats was aan een hervergunning toe en die werd in 2013 toegekend. De wetgeving was intussen strenger geworden en daarom moesten we de nog openliggende fase (4B) opnieuw inrichten met onder andere een lekdetectiesysteem. Volgende fasen We hebben een bouwvergunning gekregen om de uitbreiding te doen die in de milieuvergunning is voorzien, voor fasen 5, 6 en 7. Die liggen naast de fasen die nu zijn opgevuld. De werken beginnen met het ontbossen en het nivelleren van het terrein. Dan nemen we dezelfde beschermende maatregelen zoals die in fase 4 werden uitgevoerd, conform met de regelgeving. Het begint met een waterdichte afsluitlaag op de bodem van de put (kleimatten) met een lekdetectiesysteem, daarna een folie en een drainerende laag. Dan bouwen we stortdijken aan de zijkanten, die de stortmassa zijdelings moeten tegenhouden. Die inkuiping wordt volledig met aaneengelaste folie dichtgemaakt vooraleer we beginnen te storten. Dat zal weer in verschillende lagen gebeuren, waarbij elke laag met grondlaag wordt bedekt en van een drainagesysteem voorzien vooraleer de volgende laag wordt gestort. Het systeem zorgt ervoor dat regenwater dat eventueel zou kunnen doorsijpelen bij de aanlegfase in drainagebuizen terecht komt en dat lekken (als die al zouden voorkomen) onmiddellijk ontdekt worden door het lekdetectiesysteem. Afdekfolies Stortmassa Stortmassa Stortmassa Tussenafdeklagen + drainage Dijk opgebouwd uit grond Klei Bewortelingsgrond Nieuwe gracht Klei Drainagelaag Ondergrond 17

18 Burenbevraging U krijgt het om de 2 jaar in de bus: een enquêteformulier dat u toelaat om ons als buren te evalueren en om commentaren te geven. Dat helpt ons dan weer om onze inspanningen bij te sturen. Heel veel respons krijgen we doorgaans niet op die enquête: dit jaar waren dat er 190 van de verdeelde vragenlijsten. We danken voor elke respons. De (steeds identieke) vragen zijn ingedeeld in 3 rubrieken: Communicatie, Verantwoordelijkheid en Klachten. Een kort overzicht van de resultaten. Communicatie Er wordt overwegend positief gereageerd op de informatie in ons jaarverslag, dat de meesten aangenaam vinden om te lezen. Umicore wordt beschouwd als open in zijn communicatie. 18

19 Reacties Een aantal mensen hebben klachten over geluidshinder. Die komen vooral uit Kruibeke en Hertogvelden. We zijn ons al lang bewust van mogelijke geluidsoverlast en we doen grote inspanningen om dit probleem uit de wereld te helpen. Vooral uit Hertogvelden wordt een stofprobleem aangekaart, weliswaar op een lager niveau dan 2 jaar geleden. We zijn helemaal niet zeker dat dit stof afkomstig is van onze fabriek, door de grotere afstand en omwille van de aanwezigheid van andere industriële bedrijven in de buurt. Verantwoordelijkheid Hier liggen een paar gevoelige punten. De algemene opinie over de evolutie van de milieuprestaties (over de laatste 3 jaar) en het aanvoelen van Umicore als goede buur die correct reageert op klachten blijft positief, hoewel een aantal deelnemers aan de enquête toch kritiek laten horen. Dat heeft dan waarschijnlijk veel te maken typische klachten, zoals geluid en stof. Af en toe zijn er ook geurklachten. Geur is een typisch probleem waarvan de bron moeilijk aan te wijzen is. Uit een geurstudie van de milieu-inspectie een paar jaar geleden is gebleken dat er geen systematische geurhinder komt vanuit onze site. Heel occasioneel kan dat wel, op momenten van inversie. Dan kan de rookpluim uit een schoorsteen neerslaan en dat ruik je. Maar het is meestal van heel korte duur. Ook hier is het echter niet zeker dat Umicore de enige bron is. Andere klachten In sommige wijken worden nog andere problemen gesignaleerd, zoals: Moretusburg: Occasionele parkeeroverlast, die ook een belemmering is bij het reinigen van de straten. Dankzij het openen van een bijkomende parking is de parkeeroverlast van eigen werknemers in Moretusburg nu een stuk minder. Kritiek op de staat van de strook grond langs de fabriek in de Curriestraat. Die ligt er inderdaad vuil bij. We werken dit jaar een oplossing uit en voeren ze uit in Geluidsoverlast door de securitywagen aan de Curriestraat is intussen opgelost. Hertogvelden: Commentaar over het vrachtwagenverkeer. Het is inderdaad zo, dat al het verkeer voor de lokale industrie daar passeert. Wat het containervervoer vanuit de Antwerpse haven betreft, zijn we in 2014 gestart met de aan- en afvoer per binnenschip. Dat zijn alvast een tal vrachtwagens minder op de weg. Kruibeke: Uit foto s die we ontvingen, blijkt dat onze site veel licht uitstraalt. Als we lampen vervangen of bijplaatsen, dragen we er zorg voor dat deze naar beneden stralen en minimaal zijdelings. En tot slot Wij maken er een punt van om een goede buur te zijn. We besteden veel aandacht aan het beperken van overlast. Mocht u toch een klacht hebben, aarzel dan vooral niet om ons te bellen op het nummer of te mailen op En we nodigen u allemaal uit om deel te nemen aan de enquête volgend jaar. Want hoe meer antwoorden we krijgen, hoe vollediger de resultaten zullen zijn. 19

Umicore en u! Waterzuivering Bacteriën aan het werk op pagina 9. Duurzame mobiliteit. Energierecuperatie. Milieumagazine Umicore in Hoboken

Umicore en u! Waterzuivering Bacteriën aan het werk op pagina 9. Duurzame mobiliteit. Energierecuperatie. Milieumagazine Umicore in Hoboken Umicore en u! Milieumagazine Umicore in Hoboken Waterzuivering Bacteriën aan het werk op pagina 9 Duurzame mobiliteit Op pagina 18 Energierecuperatie Op pagina 14 1 Beste buur, beste lezer Voor de eerste

Nadere informatie

Umicore sluit de cirkel: Duurzaamheid werkt!

Umicore sluit de cirkel: Duurzaamheid werkt! Umicore sluit de cirkel: Duurzaamheid werkt! Flanders Inland Shipping Network Johan Brusselaers 03/12/2012 Umicore s business approach We transformeren metalen in hoogtechnologische materialen. We gebruiken

Nadere informatie

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT

Werkstuk Techniek. Rioolwaterzuiveringsinstallaties. Werkstuk gemaakt door: Klas: B2E Datum inleveren werkstuk: Dinsdag 30 mei Docent: JGT Werkstuk Techniek Rioolwaterzuiveringsinstallaties Bron foto: www.wve.nl Bron foto: www.wve.nl Werkstuk gemaakt door: Anoniem Samantha (op van eigen de verzoek) Maat Bert Bert van van Naamen Naamen Klas:

Nadere informatie

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg Van pot naar pan Groen gas uit Tilburg Even ten noorden van de stad Tilburg ligt de gelijknamige locatie van Attero. De locatie bestaat uit een stortplaats, een overslagstation en een grondbank. Er zijn

Nadere informatie

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 21 1. Inleiding

Nadere informatie

voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver

voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver Mobiele waterzuivering voor de deur Mobiele opvangmiddelen voor afvalwater Opslag van afvalwater Clean Water Mobiele waterzuiver ing Afvalwater zuiveren voor de deur Afvalwater zuiveren voor de deur? Niet

Nadere informatie

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE?

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? WEET U DAT UW VERPAKKINGSAFVAL GELD WAARD IS? TE MOOI OM WAAR TE ZIJN? LEES SNEL VERDER! Afval is in vele sectoren een onvermijdelijk gevolg van de economische

Nadere informatie

Standaard installatie van een BioKube

Standaard installatie van een BioKube Standaard installatie van een BioKube Inhoudsopgave BioKube systeem 5 10 IE (Venus en Pluto)... 2 BioKube systeem 15 -- 20 25 30 IE (Mars)... 4 BioKubesysteem voor meerdere woningen (10 30 IE)... 6 Elektrische

Nadere informatie

DE HEER KRIS PEETERS ACTIEPLAN CADMIUM

DE HEER KRIS PEETERS ACTIEPLAN CADMIUM DE HEER KRIS PEETERS Vlaams Minister van Openbare Werken, Energie, Leefmilieu en Natuur ACTIEPLAN CADMIUM Maandag 13 februari 2006 Doelstelling: - probleem cadmiumverontreining Vlaanderen in kaart brengen

Nadere informatie

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig

verkeer veilige veiligheid verbindingen BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT staat stad stiptheid stress tijd tram trein treinen uur veilig flexibiliteit genoeg geraken gezondheid goed goede goedkoop grote BIJLAGE 6: TAG CLOUDS MOBILITEIT Grafische voorstelling open antwoorden andere belangrijke zaken bij verplaatsingen aankomen aansluiting

Nadere informatie

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster

Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster Vragen en opdrachten bij de poster Bacteriën maken zwavel Vragen en opdrachten bij de poster 3 vwo Probleem: Zuur gas T1 Waterstofsulfide ontstaat bij de afbraak van zwavelhoudende organische stoffen.

Nadere informatie

DE PUT IS GEVULD. Iedere Leerling voorkomt Afval activiteit 3/wereldoriëntatie 2 blz. 1

DE PUT IS GEVULD. Iedere Leerling voorkomt Afval activiteit 3/wereldoriëntatie 2 blz. 1 DE PUT IS GEVULD Na de ontginning van de zandvoorraad wordt de ontstane kuil gevuld met afval. Ondanks andere verwerkingsmethodes, blijft voor een aantal dingen, storten nog steeds de enige mogelijkheid

Nadere informatie

Heraanleg van de Maciebergstraat, Meulemanstraat en Voldersstraat

Heraanleg van de Maciebergstraat, Meulemanstraat en Voldersstraat Heraanleg van de Maciebergstraat, Meulemanstraat en Voldersstraat Oostkamp, 10 maart 2016 Beste bewoner De heraanleg van de Meuleman- en Voldersstraat staat al lang op het programma. Echter tot op vandaag

Nadere informatie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie

Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Luminus Groen : 100% Belgische, groene energie Een leader in windenergie in België We houden momenteel 53 windmolens draaiende. In 2004 bouwde Luminus haar eerste windmolenpark in Villers-le-Bouillet.

Nadere informatie

Duurzaam door innovatieve materialen en processen

Duurzaam door innovatieve materialen en processen Adres Bergensesteenweg 32 B-1651 Lot Contactpersoon Website Dhr. Stefan Theunis Product Manager Europe www.derbigum.be DERBIPURE : plantaardige grondstoffen voor een wit dak Activiteiten De Belgische onderneming

Nadere informatie

HAAL MEER UIT UW AIRCO.

HAAL MEER UIT UW AIRCO. HAAL MEER UIT UW AIRCO. Een goed airco-onderhoud, comfort het hele jaar door. U VERWACHT VAN UW VOLVO COMFORT EN VEILIGHEID, HET HELE JAAR DOOR. MAAR WIST U DAT OOK UW AIRCO DAAR EEN BELANGRIJKE ROL IN

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 23 1. Inleiding

Nadere informatie

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag.

KEURING KUNSTGRASVELDEN. Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. KEURING KUNSTGRASVELDEN Uitloging zink in het drainage water en de drainage laag. eindrapport Opdrachtgever / Client RecyBEM B.V. t.a.v. de heer drs. C. van Oostenrijk Postbus 418 2260 AK LEIDSCHENDAM

Nadere informatie

BUURTONDERZOEK BP. BP Buurtonderzoek 2014

BUURTONDERZOEK BP. BP Buurtonderzoek 2014 BUURTONDERZOEK BP 2014 1 INHOUDSTAFEL Inleiding Doelstelling Methodologie Bespreking resultaten Besluit Aanbevelingen 2 INLEIDING 2 à 3 jaarlijks onderzoek Veiligheid- en communicatiebeleid 600 enquêtes

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Logistieke dag Limburg 30 september, 2011 Stefan Gielen Business Improvement Analyst Nyrstar Balen en Overpelt

Logistieke dag Limburg 30 september, 2011 Stefan Gielen Business Improvement Analyst Nyrstar Balen en Overpelt Logistieke dag Limburg 30 september, 2011 Stefan Gielen Business Improvement Analyst Nyrstar Balen en Overpelt De wereld van Nyrstar Wie is Nyrstar? Over Nyrstar. s Werelds grootste zinkproducent. Intentie:

Nadere informatie

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN

14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN 1.Inleiding 14. OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BRONNEN VAN WATERVERONTREINIGING IN HET BRUSSELS GEWEST Het Brussels Gewest ligt voor het grootste deel in het subbekken van de Zenne. Deze waterloop en zijn

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

BIOREMEDIATIESYSTEMEN WETTELIJK KADER. Annie Demeyere Dep.L&V Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling

BIOREMEDIATIESYSTEMEN WETTELIJK KADER. Annie Demeyere Dep.L&V Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling BIOREMEDIATIESYSTEMEN WETTELIJK KADER Annie Demeyere Dep.L&V Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling Bioremediering wetgeving Richtlijn Duurzaam gebruik van pesticiden (EU 2009/128) Vlaanderen: Vlarem -

Nadere informatie

collect & use rainwater

collect & use rainwater rainwater Joepie het regent in België Je kan het leuk vinden of niet maar we wonen in België en het regent hier nu éénmaal vaak. Reden te meer om dit ongemak om te buigen in uw voordeel. Wist je dat regenwater

Nadere informatie

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee

> www.vrom.nl. Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee > www.vrom.nl Uw autoairco, het milieu en uw portemonnee 02 Steeds meer mensen hebben een airco in de auto. Een autoairco is comfortabel. In de zomer houdt de airco uw auto lekker koel. En in de winter

Nadere informatie

12/02/2014. Bewonersvergadering Bouwen waterzuiveringsinstallatie omgeving Herentalsebaan en Dijkstraat te Zandhoven

12/02/2014. Bewonersvergadering Bouwen waterzuiveringsinstallatie omgeving Herentalsebaan en Dijkstraat te Zandhoven 12/02/2014 Bewonersvergadering Bouwen waterzuiveringsinstallatie omgeving Herentalsebaan en Dijkstraat te Zandhoven 1 Inhoud presentatie 1. Voorstelling Pidpa Riolering 2. Voorstelling van het project

Nadere informatie

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t

A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t A l d e c h a r m e v a n d o o r d a c h t w o o n c o m f o r t LUCHTVERWARMING zalig, zuiver wonen Echt comfortabel wonen realiseert u perfect met luchtverwarming: ze is de ideale combinatie van doordacht

Nadere informatie

We hebben als doel efficiënt de allerbeste tractoren te produceren.

We hebben als doel efficiënt de allerbeste tractoren te produceren. 5 We hebben als doel efficiënt de allerbeste tractoren te produceren. Deze voorwaarde lag aan de basis van het project Fendt ahead². De eerste spadesteek gebeurde in maart 2011. Ongeveer 16 maanden later

Nadere informatie

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding

Jaarverslag Herplaatsingsfonds. 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Jaarverslag Herplaatsingsfonds 1.1 Aanvragen voor outplacementbegeleiding Het Herplaatsingsfonds financiert de outplacementbegeleiding van alle ontslagen werknemers tewerkgesteld in bedrijven in het Vlaamse

Nadere informatie

Zinktransport via binnenvaart

Zinktransport via binnenvaart Zinktransport via binnenvaart Stefan Gielen Business improvement analyst Mijnen en smelters over de ganse wereld. Over Nyrstar. s Werelds grootste zinkproducent Andere producten: lood, zilver en goud Balen/Overpelt

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

sectorplan 27 Industrieel afvalwater

sectorplan 27 Industrieel afvalwater sectorplan Industrieel afvalwater 1 Achtergrondgegevens 1. Belangrijkste afvalstoffen Industriële afvalwaterstromen (niet reinigbaar in biologische afvalwaterzuiveringsinstallaties) 2. Belangrijkste bronnen

Nadere informatie

Fiche 3: tewerkstelling

Fiche 3: tewerkstelling ECONOMISCHE POSITIONERING VAN DE FARMACEUTISCHE INDUSTRIE Fiche 3: tewerkstelling In de sector werken meer dan 29.400 personen; het volume van de tewerkstelling stijgt met een constant ritme van 3,7 %,

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Grootste zonnepanelenpark van Benelux in gebruik

Grootste zonnepanelenpark van Benelux in gebruik Grootste zonnepanelenpark van Benelux in gebruik EVERGEM/ZELZATE - Op de grens van Zelzate en Ertvelde plaatst Terranova nv op het noordelijk deel van het gipsstort 240.000 vierkante meter zonnepanelen.

Nadere informatie

Ontheffing tot het opstellen van een MER

Ontheffing tot het opstellen van een MER Vlaamse overheid Departement Leefmilieu, Natuur en Energie Afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid, Dienst Mer Koning Albert II-laan 20, bus 8 1000 BRUSSEL Tel: 02/553.80.79 fax: 02/553.80.75 Ontheffing

Nadere informatie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie

Vocht in de woning. Ventileren is gezond en bespaart energie Ventileren is gezond en bespaart energie We staan er meestal niet bij stil, maar de lucht om ons heen bevat vocht. Dat geldt natuurlijk ook voor de lucht in huis. Door transpiratie, douchen, koken en wassen

Nadere informatie

Bilan 2002 PERSDOSSIER

Bilan 2002 PERSDOSSIER Bilan 2002 PERSDOSSIER Responsible Young Drivers Stichting van openbaar nut Barricadenplein 9 1000 Brussel Tel. : 02/513.39.94 Fax : 02/502.43.50 www.ryd.be info@ryd.be Inleiding Al voor de negentiende

Nadere informatie

Fabriek in de buurt 2008

Fabriek in de buurt 2008 Fabriek in de buurt 2008 Hoboken Fabriek in de buurt 2008 Beste buur In 2008 werden heel wat belangrijke projecten voltooid. We beëindigden de saneringswerken in Moretusburg en Hertogvelden, wat in het

Nadere informatie

Bijlage 4: risico-inventarisatie zware metalen

Bijlage 4: risico-inventarisatie zware metalen Bijlage 4: risico-inventarisatie zware metalen Met deze checklist heeft de preventieadviseur, gezondheidscoördinator, milieucoördinator, directie of leerkracht een handig instrument om het beleid of de

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING

DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING DEMONSTRATIEPROJECT D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING D ECENTRALE AFVALWATERZUIVERING INLEIDING Landustrie Sneek BV bezit een ruime hoeveelheid kennis en ervaring in het transporteren en behandelen van riool-

Nadere informatie

Vlaams beleid luchtverontreiniging en. milieuvergunningsaanvragen

Vlaams beleid luchtverontreiniging en. milieuvergunningsaanvragen Vlaams beleid luchtverontreiniging en milieuvergunningsaanvragen Geert Pillu Adviesverlener LNE afdeling Milieuvergunningen Brugge Vlaams beleid luchtverontreiniging en milieuvergunningsaanvragen Kennis

Nadere informatie

RICHTLIJN BIJ HET OPSTELLEN VAN EEN WERKPLAN

RICHTLIJN BIJ HET OPSTELLEN VAN EEN WERKPLAN Pagina : 1 van 6 RICHTLIJN BIJ HET OPSTELLEN VAN EEN WERKPLAN Inhoudsopgave 1. Doel en toepassingsgebied 2. Principes 3. Indienen van een werkplan 4. Inhoud van het werkplan 4.1. Een duidelijke en overzichtelijke

Nadere informatie

DPX afzuigsystemen. Schone lucht om optimaal te presteren

DPX afzuigsystemen. Schone lucht om optimaal te presteren DPX afzuigsystemen Schone lucht om optimaal te presteren Neemt gassen en stofdeeltjes die vrijkomen op bij lasercodeersystemen vangt mogelijk schadelijke dampen op bij de bron Voor al uw specifieke wensen

Nadere informatie

KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET WERKINGSKOSTEN DALEN

KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET WERKINGSKOSTEN DALEN Nieuwsbrief MilieuTechnologie, februari 2008 (Kluwer, jaargang 15, nummer 2) Jan Gruwez & Stefaan Deboosere, Trevi nv jgruwez@trevi-env.com www.trevi-env.com KOELTORENS: BEHANDELING SUPPLETIEWATER DOET

Nadere informatie

De vzw Kids for Uganda is een Belgische organisatie voor ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking.

De vzw Kids for Uganda is een Belgische organisatie voor ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking. Wat is de vzw Kids for Uganda? De vzw Kids for Uganda is een Belgische organisatie voor ontwikkelingshulp en ontwikkelingssamenwerking. De Oegandese kinderen werden als doelgroep uitgekozen, omdat het

Nadere informatie

HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht

HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht NIEUW HANDIGE DUURZAAMHEIDSTIPS www.duurzamehavenvanantwerpen.be Evenwicht tussen mens (people), milieu (planet) en welvaart (prosperity) H et tweede duurzaamheidsverslag,

Nadere informatie

Reinigen met (heet) water onder druk / Stralen

Reinigen met (heet) water onder druk / Stralen Factsheet 3: Reinigen met (heet) water onder druk / Stralen Met deze factsheet kan bepaald worden welke reinigingsmethode gebruikt wordt en wat de geldende milieuregels, zoals benoemd in het voorblad,

Nadere informatie

Mestverwerking MACE in Landhorst. Henk Jans, arts MG, MMK 3 juli 2014

Mestverwerking MACE in Landhorst. Henk Jans, arts MG, MMK 3 juli 2014 Mestverwerking MACE in Landhorst Henk Jans, arts MG, MMK Introductie Rol van de GGD: toelichting op risico s mestverwerkingsbedrijf MACE nav vragen van werkgroep MACE en andere betrokkenen, besproken tijdens

Nadere informatie

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering.

1 Warmteleer. 3 Om m kg water T 0 C op te warmen heb je m T 4180 J nodig. 4180 4 Het symbool staat voor verandering. 1 Warmteleer. 1 De soortelijke warmte is de warmte die je moet toevoeren om 1 kg van een stof 1 0 C op te warmen. Deze warmte moet je ook weer afvoeren om 1 kg van die stof 1 0 C af te koelen. 2 Om 2 kg

Nadere informatie

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN!

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! Versie 2015 Afval is, zowel in uw sector als in een andere, een onvermijdelijk gevolg van de economische activiteit. Een gevolg dat echter

Nadere informatie

12/02/2014. Bewonersvergadering Bouwen waterzuiveringsinstallatie omgeving Herentalsebaan en Dijkstraat te Zandhoven

12/02/2014. Bewonersvergadering Bouwen waterzuiveringsinstallatie omgeving Herentalsebaan en Dijkstraat te Zandhoven 12/02/2014 Bewonersvergadering Bouwen waterzuiveringsinstallatie omgeving Herentalsebaan en Dijkstraat te Zandhoven 1 Inhoud presentatie 1. Voorstelling Pidpa Riolering 2. Voorstelling van het project

Nadere informatie

Afdeling Vergunningen Toezicht en Handhaving Aanvraagformulier maatwerkvoorschriften op basis van het Besluit lozen buiten inrichtingen

Afdeling Vergunningen Toezicht en Handhaving Aanvraagformulier maatwerkvoorschriften op basis van het Besluit lozen buiten inrichtingen Afdeling Vergunningen Toezicht en Handhaving Aanvraagformulier maatwerkvoorschriften op basis van het Besluit lozen buiten inrichtingen Aan het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Purmerend.

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

Metingen afvaloven een farce

Metingen afvaloven een farce Metingen afvaloven een farce In 2013 werden er in Harlingen en omgeving hoge concentraties aan dioxinen gevonden in eieren van uitloopkippen van particulieren. Dit zorgde voor de nodige ongerustheid onder

Nadere informatie

SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2

SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2 SECAUGEL INJECT 2 INJECTIEGEL TEGEN OPSTIJGEND VOCHT WTCB-RAPPORT DE 622X748-2 Hoogwaardig injectieproduct voor de behandeling van opstijgend vocht in muren Enkel te gebruiken na raadpleging van onze technische

Nadere informatie

Chitimba. Foundation. Nieuwsbrief

Chitimba. Foundation. Nieuwsbrief Chitimba Foundation Nieuwsbrief No: 9 September 2014 Van een bestuurslid: Hier onze negende nieuwsbrief alweer van de Chitimba Foundation. Het gaat goed met de Chitimba Foundation. Ook dit keer hebben

Nadere informatie

Zuinig koelen met het Packo Eco gamma

Zuinig koelen met het Packo Eco gamma Zuinig koelen met het Packo Eco gamma Zuinig koelen met het Packo Eco gamma Energie wordt jaar na jaar schaarser en duurder. Maar energie (in de vorm van elektriciteit, warm water, ) is nu eenmaal onmisbaar.

Nadere informatie

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast):

ECOSPEL-KARAKTER. Belasting per parameter (hoe hoger de score, hoe meer de aarde wordt belast): Jij bent een ECOBOY/-GIRL. Je bent al een tijdje vegetariër, en je woont in een oud rijhuis (slecht geïsoleerd aangezien je niet veel geld hebt om aan verbouwingen te doen). Je koopt je kleren in de kringloopwinkel,

Nadere informatie

Critical Chain Project Management (CCPM) Een korte introductie

Critical Chain Project Management (CCPM) Een korte introductie Critical Chain Project Management (CCPM) Een korte introductie Inleiding Critical Chain Project Management is een methode om projecten te plannen en bewaken en is afgeleid van de management theorie Theory

Nadere informatie

5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek

5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek 5. Verkrijgen en toekennen van de Belgische nationaliteit 1 5.1. Impact van de wijzigingen van het nationaliteitswetboek Sinds het ontstaan van het Koninkrijk stijgt het aantal vreemdelingen dat Belg wordt

Nadere informatie

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken

Explosieveilige elektrische/ventilatie-/verlichtings-/...apparatuur gebruiken. Uitsluitend vonkvrij gereedschap gebruiken Betekenis P-zinnen Algemeen P101 P102 P103 Bij het inwinnen van medisch advies, de verpakking of het etiket ter beschikking houden Buiten het bereik van kinderen houden Alvorens te gebruiken, het etiket

Nadere informatie

Brabantwater en uw kraanwater

Brabantwater en uw kraanwater Brabantwater en uw kraanwater Uw kraanwater wordt geleverd door Brabant Water. Wij winnen en zuiveren grondwater, wat u later als drinkwater van hoge kwaliteit uit de kraan haalt. In totaal maken 2,4 miljoen

Nadere informatie

Checklist gebouw. Beleid. Energie

Checklist gebouw. Beleid. Energie Checklist gebouw Beleid Energie Een checklist kunstenpraktijk? Deze checklist 'gebouw' laat toe een eco-snaphot te nemen van de gebouwen waarin de organisatie gehuisvest is, of waar de productie / expo's

Nadere informatie

Gescheiden riolering voor bestaande woningen

Gescheiden riolering voor bestaande woningen Gescheiden riolering voor bestaande woningen een geschenk uit de hemel gebruik je nuttig. Daarom houden we hemelwater en afvalwater graag apart. WaT uit de hemel komt, hoort niet In de riolering Water

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht

DeNOx-installatie. Onmisbaar voor schone lucht DeNOx-installatie Een DeNOx-installatie is niets meer dan een uit de kluiten gewassen autokatalysator. Net als de installatie onder uw vierwieler zorgt een DeNOx-installatie ervoor dat schadelijke stoffen

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Info avond buren - 01.12.2011

Info avond buren - 01.12.2011 Info avond buren - 01.12.2011 Het biomassaconversieproject E.ON Langerlo BUREN INFO AVOND Donderdag 01.12.2011 2 Agenda 1. Burgemeester Wim Dries (20:00) 2. Inleiding E.ON 3. Historiek Langerlo centrale

Nadere informatie

GIDS VOOR DE GEBRUIKER

GIDS VOOR DE GEBRUIKER GIDS VOOR DE GEBRUIKER Aangekoppelde Afstandsbediening MWR-TH00 MWR-TH01 Airconditioner Ne DB98-26319A(1) Veiligheidsvoorschriften Voordat u de aangekoppelde afstandsbediening gebruikt, leest u best deze

Nadere informatie

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof

aardgas tank ik bij DATS 24 www.dats24.be CNG aardgas voor voertuigen De slimme ecomobiele toekomst is vandaag Transitiebrandstof CNG aardgas voor voertuigen CNG betekent letterlijk samengeperst natuurlijk gas en is eenvoudigweg de samengeperste variant van het aardgas dat we kennen voor huishoudelijk gebruik. CNG is al een tijdje

Nadere informatie

TECHNIEKER? DAN WIL JE HIER WERKEN. Okee, het is werken maar bij Madolex geniet je van je job. Afwisselend, veelzijdig en altijd dichtbij.

TECHNIEKER? DAN WIL JE HIER WERKEN. Okee, het is werken maar bij Madolex geniet je van je job. Afwisselend, veelzijdig en altijd dichtbij. TECHNIEKER? DAN WIL JE HIER WERKEN Okee, het is werken maar bij Madolex geniet je van je job. Afwisselend, veelzijdig en altijd dichtbij. MADOLEX ZOEKT JOU Elke dag ben je in de weer met techniek. Je gaat

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

als het over ventilatie gaat...

als het over ventilatie gaat... als het over ventilatie gaat... Made in Belgium by Sanutal Hoogefficiënte tegenstroomwarmtewisselaar Systeem D Slim ventileren met terugwinning van energie air Tallinn hoofdstad van Estland, zuiverste

Nadere informatie

Inleiding. Afvalwater. Afvalwaterzuivering

Inleiding. Afvalwater. Afvalwaterzuivering Inleiding Je poetst je tanden en spoelt je mond. Hup, doorspoelen! Vieze handen? Flink wat zeep en de kraan open: hup, ook maar doorspoelen! Elke dag spoel jij vele liters schoon drinkwater door de wastafel,

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

MVO JAARVERSLAG. DCS Drecht Coating Services B.V. 0168 41 27 www.dcscoating.nl

MVO JAARVERSLAG. DCS Drecht Coating Services B.V. 0168 41 27 www.dcscoating.nl MVO JAARVERSLAG Drecht Coating Services B.V. 2010 Maatschappelijk Verantwoord d Ondernemen is voor DCS Drecht Coating Services dé bedrijfsvoerings filosofie voor de komende jaren. Continuïteit, arbeidsvreugde

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde havo 2008-II Beoordelingsmodel Vraag Antwoord Scores Migratie en vervoer Opgave 1 Segregatie en integratie 1 maximumscore 2 Uit de beschrijving moet blijken dat: op nationale schaal er een concentratie in het westen

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

De suikerfabriek is eigenlijk een waterfabriek

De suikerfabriek is eigenlijk een waterfabriek De suikerfabriek is eigenlijk een waterfabriek Ir. Frank C.J van Noord 28 februari 2014 Frank van Noord Directeur Research & Development Suiker Unie Voorzitter stuurgroep Sustainability Suiker Unie Royal

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

Specifieke kenmerken van de Art Cool unit:

Specifieke kenmerken van de Art Cool unit: Bent u op zoek naar een unieke airconditioner, eentje die anders is dan de rest? Kies dan voor Art Cool, een stijlvolle, innovatieve en aantrekkelijk ogende airconditioner. Vormgegeven als een kunstwerk,

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin...

Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin... Isolatie plaatsen en de kiertjes niet afdichten? Een jas die niet dicht kan, heeft toch ook geen zin... Woonvocht en oppervlaktecondensatie De mens zelf produceert steeds een hoeveelheid waterdamp door

Nadere informatie

Begrippen enkel van toepassing voor particulieren met een tank groter dan 5000 liter of professionelen.

Begrippen enkel van toepassing voor particulieren met een tank groter dan 5000 liter of professionelen. Begrippen enkel van toepassing voor particulieren met een tank groter dan 5000 liter of professionelen. 1. Wat is een professioneel gebruiker? Indien u uw mazoutreservoir voor verwarming hoofdzakelijk

Nadere informatie

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer

NO, NO2 en NOx in de buitenlucht. Michiel Roemer NO, NO2 en NOx in de buitenlucht Michiel Roemer Inhoudsopgave Wat zijn NO, NO2 en NOx? Waar komt het vandaan? Welke bronnen dragen bij? Wat zijn de concentraties in de buitenlucht? Maatregelen Wat is NO2?

Nadere informatie

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water.

Water kan ook veranderen is waterdamp. Het wordt dan een gas. Maar heter als 100 graden kan water niet worden. Dit is het kookpunt van water. Water Zonder water kun niet Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te plassen

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Opleidings- en begeleidingscheques

Opleidings- en begeleidingscheques Opleidings- en begeleidingscheques De Maatregel Om werknemers ertoe aan te zetten een leven lang te leren, draagt de Vlaamse overheid financieel een steentje bij. Sinds september 2003 1 kunnen werknemers

Nadere informatie

Aquafin leerpakket Lager onderwijs. 1. Verbind wat bij elkaar past. 2. Zoek het antwoord in het stripverhaal. werken aan zuiver water

Aquafin leerpakket Lager onderwijs. 1. Verbind wat bij elkaar past. 2. Zoek het antwoord in het stripverhaal. werken aan zuiver water or o v d a l b Werk eerling de l werken aan zuiver water 1. Verbind wat bij elkaar past RWZI Naam van de Vlaamse waterzuiveringsmaatschappij Drinkwater Oppervlaktewater Grondwater Leidingwater uit de kraan

Nadere informatie

Nummer 1, januari 2015

Nummer 1, januari 2015 Nummer 1, januari 2015 De eerste paar weken van 2015 zijn alweer voorbij gegaan. En de plannen voor dit nieuwe jaar zijn al in volle gang. Ondanks het iets verlaat is, willen wij jullie graag hierbij nog

Nadere informatie

Instructies en gebruikershandleiding van de AirDeco line.

Instructies en gebruikershandleiding van de AirDeco line. Instructies en gebruikershandleiding van de AirDeco line. Werkingsprincipe. U heeft een Bioclimatic luchtzuivering apparaat aangeschaft, een volledig ontwikkeld kwaliteitsproduct uit Duitsland ontworpen

Nadere informatie

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld.

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld. Achtergrondinformatie voor achterbanberaad milieubeleid regio Eemsdelta Het milieubeleid omvat veel onderwerpen. Teveel om in één keer allemaal te behandelen. Op basis van onze ervaringen in de regio en

Nadere informatie

AANDACHTSPUNTEN VOOR ARCHITECTEN, BOUWERS en VERBOUWERS

AANDACHTSPUNTEN VOOR ARCHITECTEN, BOUWERS en VERBOUWERS AANDACHTSPUNTEN VOOR ARCHITECTEN, BOUWERS en VERBOUWERS HEMELWATERBUFFERING en -RECUPERATIE Net zoals in andere Vlaams-Brabantse gemeenten gelden ook in Opwijk de bepalingen van de provinciale stedenbouwkundige

Nadere informatie