Opdracht behorende bij de Atlas of European Values

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Opdracht behorende bij de Atlas of European Values"

Transcriptie

1 Leertekst: materialisme en postmaterialisme, modernisme en postmodernisme Geert Hofstede laat zien hoe culturen dus op die 5 dimensies van elkaar verschillen en/of overeenkomen. Er zijn natuurlijk ook andere dimensies waarop samenlevingen en hun culturen kunnen verschillen en dus kunnen worden getypeerd. Een daarvan is de dimensie materialisme postmaterialisme. Men gaat hierbij uit dat mensen door toenemende welvaart zich minder druk maken om fysieke zekerheden in het leven. Het gaat niet meer om orde, economische groei, stabiele prijzen, hoge uitgaven voor defensie en de strijd tegen criminaliteit, maar men legt de nadruk meer op persoonlijke invloed op de politiek, inspraak op het werk, vrijheid van meningsuiting, de leefbaarheid van de buurt, medemenselijkheid en creativiteit. Deze ideeën zijn onder andere gebaseerd op de bevindingen van de Amerikaanse onderzoeker Maslow. Deze heeft rond 1950 de zogenaamde behoeftepiramide ontwikkeld, die hiernaast staat afgebeeld. Volgens Maslow streven mensen eerst naar het bevredigen van basisbehoeften (stap 1: eten, drinken enz.), dan naar veiligheid (stap 2: bestaanszekerheid), dan naar sociale contacten (stap 3), dan naar erkenning door anderen (stap 4) en ten slotte pas naar zelfverwerkelijking (stap 5). Kort door de bocht: als je niet weet óf je morgen iets te eten hebt ben je niet geïnteresseerd in een cursus Japans bloemschikken. Een postmaterialistische houding, zo is de redenering, ontstaat omdat in de moderne welvaarstaat waarin bijv. velen in de Westerse samenleving leven, we ons niet langer druk hoeven te maken over allerlei materiële zaken. We hebben het namelijk goed en nog meer materiële welvaart levert niet meer welzijn op. Je hebt geen baat meer bij zeven koelkasten of achttien fototoestellen (behalve ze via marktplaats te verkopen). Daarom maken we ons tegenwoordig veel drukker over de kwaliteit van het leven. Niet omdat we geld en materiële goederen onbelangrijk vinden, wel omdat we daar weinig of geen extra gevoelens van welzijn meer aan kunnen ontlenen. Een andere dimensie, die hiermee nauw samenhangt is die van modernisme en postmodernisme. Als gevolg van de economische vooruitgang en de hiermee gepaard gaande materiële zekerheden, maar ook door het toegenomen opleidingniveau, kunnen en willen we zelfstandig in het leven staan. We kunnen zelf beslissen wat goed en slecht is en ons niet meer door de kerk en/of overheid laten voorschrijven hoe we ons leven moeten leven. Dat maken we zelf wel uit. Waarden zoals zelfbestemming, zelfontplooiing, persoonlijke keuzevrijheid zijn duidelijke kenmerken van een postmoderne levenshouding. Op het gebied van ethische vraagstukken zoals acceptatie van ander seksueel gedrag, euthanasie, gebruik van softdrugs enz. is men dan ook toleranter. Dat betekent niet, dat men zelf deze dingen ook zou doen, maar men kan zich wel inleven in anderen, die deze keuze wel maken. Toenemende tolerantie met betrekking tot een aantal ethische vraagstukken betekent echter niet, dat alles zo maar mag. Op het terrein van een aantal burgerlijke waarden, zoals steekpenningen, belastingfraude e.d. zie je, dat de acceptatie de laatste decennia ook in meer postmoderne samenlevingen gering is.

2 Over het algemeen kun je stellen, dat de laatste jaren steeds meer landen in Europa postmaterialistischer en postmoderner zijn geworden. Dit wordt dus door de toenemende welvaart, het toegenomen opleidingsniveau en de (hierdoor) toenemende individualisering en secularisering (ontkerkelijking) verklaart. Binnen maatschappijen zelf (bijv. Nederland) is het zo, dat jongeren er een meer postmaterialistische en postmoderne visie op na houden dan de oudere generaties. Omdat die jongeren de oudere generaties in de samenleving langzaam gaan vervangen, verandert de samenleving langzaam: van materialistisch naar postmaterialistisch en van traditioneel via modern naar postmodern. Als we naar de wereld als geheel kijken, zien we, dat de verschillen groter zijn dan binnen Europa. De meeste Europese landen vinden we in de rechter bovenhoek, waar de culturen met postmoderne en postmaterialistische waarden te vinden zijn. De horizontale as is de zogenaamde dimensie van postmaterialisme. Aan de linker kant staan de landen die nadruk leggen op overleven en materiële zekerheden. Aan de rechter kant staan de landen, die nadruk leggen op postmateriële waarden, omdat ze al beschikken over de materiële zekerheden. De verticale as is de as van modernisering. Beneden staan die landen waar traditioneel religieus gezag domineert: de kerk, moskee enz. hebben veel invloed. Boven staan de landen waar religieuze instellingen minder invloed hebben en mensen zich meer laten leiden door de overheid of door hun eigen opvattingen. Door de tijd heen zien we dat samenlevingen zich langzaam van linksonder naar rechtsboven verplaatsen, maar hoe en in welk tempo dit veranderingstraject verloopt verschilt van land tot land.

3 Verwerkingsopdrachten leertekst materialisme en postmaterialisme, modernisme en postmodernisme 1. Kijk naar de behoeftepiramide van Maslow. Geef bij de volgende uitspraken aan, waar je deze in de behoeftepiramide kunt plaatsen (I. primaire biologische behoeftes, II. bestaanszekerheid, III. sociale behoeften, IV. erkenning en V. zelfactualisatie). A. een beroemde en goede onderzoeker zijn = B. water drinken = C. een schildercursus volgen = D. na het werk met mensen van het werk iets drinken = E. een vast contract krijgen = F. met een vriend gaan vrijen = G. gecontroleerd worden voor het stadion = H. een website over zich zelf gaan maken = I. een bonus op je salaris krijgen = J. in het weekend gaan voetballen = 2. Zoek op in de tekst: Wat is kenmerkend voor een - materialistische houding? - postmaterialistische houding? - moderne houding? - postmoderne houding? 3. Geef van de volgende uitspraken aan of ze meer behoren bij het materialisme, postmaterialisme, modernisme of postmodernisme. A. Wij investeren bovengemiddeld veel in de openbare ruimte op de Zuidas. = B. Iedere Rotterdammer moet zich veilig kunnen voelen. = C. In Nederland heb je recht op vrijheid van meningsuiting: inwoners van Nederland mogen dus zeggen wat ze denken. = D. Ze vonden abortus toch niet goed. Ze wisten dat God het leven gemaakt heeft en het gebod gij zult niet doden gegeven heeft! = E. Bij de stelling Homoseksualiteit keur ik goed antwoordt een groot deel van de jongeren met eens. = F. Nederland liet zich tijdens de nationale inzamelingsactie voor de tsunami op 6 januari 2005 van haar beste kant zien. = G. De mondiale uitgaven aan bewapening zijn ook in 2004 weer gestegen. =

4 Docentenhandleiding: onderdeel materialisme/postmaterialisme, modernisme/postmodernisme Na dit onderdeel: kent de leerling de behoeftepiramide van Maslow en kan concrete voorbeelden voor elke stap in de piramide benoemen; kan de leerling het verschil tussen materialistische en postmaterialistische culturen verklaren; kan de leerling het verschil tussen moderne en postmoderne culturen verklaren; kan de leerling bepalen, of hij een meer materialistische of postmaterialistische visie op na houdt; kan de leerling onderzoeken, of een cultuur meer (post-) materialistisch of (post-) modern is; kan de leerling met behulp van de begrippen (post-) materialistisch of (post-) modern waardeoriëntaties in verschillende culturen verklaren; kan de leerling aangeven, welke ontwikkeling culturen mbt. hun waardensystemen doormaken; kan de leerling aangeven, welke plek de Europese culturen qua waardensysteem inde wereld innemen. Antwoorden verwerkingsopdrachten leertekst materialisme en postmaterialisme, modernisme en postmodernisme 1. Kijk naar de behoeftepiramide van Maslow. Geef bij de volgende uitspraken aan, waar je deze in de behoeftepiramide kunt plaatsen (I. primaire biologische behoeftes, II. bestaanszekerheid, III. sociale behoeften, IV. erkenning en V. zelfactualisatie). A. een beroemde en goede onderzoeker zijn = IV B. water drinken = I C. een schildercursus volgen = V D. na het werk met mensen van het werk iets drinken = III E. een vast contract krijgen = II F. met een vriend gaan vrijen = I G. gecontroleerd worden voor het stadion = II H. een website over zich zelf gaan maken = V I. een bonus op je salaris krijgen = IV J. in het weekend gaan voetballen = III 2. Zoek op in de tekst: Wat is kenmerkend voor een - materialistische houding? orde, economische groei, stabiele prijzen,hoge defensie-uitgaven, strijd tegen criminaliteit - postmaterialistische houding? persoonlijke invloed op politiek, inspraak op het werk, vrijheid van meningsuiting, leefbaarheid, medemenselijkheid, creativiteit - moderne houding? gezag wordt overgenomen door (democratische) instituties (ten opzichte van een traditionele houding (gezag door kerk/religie) - postmoderne houding? eigen baas zijn, zelf morele standaards definiëren, tolerantie in ethische vraagstukken zoals euthanasie, homoseksualiteit, etc.

5 3. Geef van de volgende uitspraken aan of ze meer behoren bij het materialisme, postmaterialisme, modernisme of postmodernisme. allemaal originele uitspraken je komt achter de bronnen, als je de hele zinnen googlet. A. Wij investeren bovengemiddeld veel in de openbare ruimte op de Zuidas. = postmaterialistisch B. Iedere Rotterdammer moet zich veilig kunnen voelen. = materialistisch C. In Nederland heb je recht op vrijheid van meningsuiting: inwoners van Nederland mogen dus zeggen wat ze denken. = postmaterialistisch D. Ze vonden abortus toch niet goed. Ze wisten dat God het leven gemaakt heeft en het gebod gij zult niet doden gegeven heeft! = traditioneel/(modern) E. Bij de stelling Homoseksualiteit keur ik goed antwoordt een groot deel van de jongeren met eens. = postmodern F. Nederland liet zich tijdens de nationale inzamelingsactie voor de tsunami op 6 januari 2005 van haar beste kant zien. = postmaterialistisch G. De mondiale uitgaven aan bewapening zijn ook in 2004 weer gestegen. = materialistisch Plaats in het examenprogramma/de les De opdracht sluit aan bij kerndoel 43 van de onderbouw: Cultuurverschillen in Nederland en bij kerndoel 45 van de onderbouw: Europese samenwerking; ML1/K/4 Cultuur en socialisatie van maatschappijleer 1 vmbo; ML2/K/6 De multiculturele samenleving van maatschappijleer 2 vmbo; domein E Pluriforme samenleving van maatschappijleer havo en vwo; het nieuwe examendomein voor aardrijkskunde vmbo: grenzen en identiteit; module waardeoriëntatie bij levensbeschouwing. Tevens is de opdracht geschikt voor mentorlessen.

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values Solo of Samen? 1. Beantwoord de volgende vragen. - Maak je deel uit van een grote, hechte vriendengroep en/of grote, hechte familie of ben je meer op jezelf gericht en heb je enkele goede vrienden en/of

Nadere informatie

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values Vrijwilligerswerk 1. Beantwoord de volgende vragen voor jezelf: - Doe jij vrijwilligerswerk? Zo ja, wat doe je en waarom? Zo niet, waarom doe je het niet en wat zou je eventueel wel willen doen? - Ken

Nadere informatie

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values

Opdracht behorende bij de Atlas of European Values Changing identity Stap 1: Voor de volgende les zal je in de rol van een andere leerling kruipen. Je bent dan niet meer Jeroen uit Barendrecht maar bijv. Björn uit Zweden. Van je leraar krijg je een badge

Nadere informatie

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland Parents` Love

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland Parents` Love Parents` Love Ook ouders houden van hun kinderen: ouderliefde. Naast zorgzaamheid en genegenheid uit zich deze liefde vooral in: opvoeding. 1. Ga naar de site van Sesamstraat: Bekijk en beluister de volgende

Nadere informatie

Een goede politicus.

Een goede politicus. Een goede politicus. Tijdens het project Meeting Development werden door Nederlandse studenten, die de gelegenheid hadden om naar Ghana en Kirgizië te reizen, films gemaakt. Ze hebben naar hun opvattingen

Nadere informatie

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland COOL UNCOOL

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland COOL UNCOOL UN 1. Misschien ken je het stukje van de tv-serie Top Gear, waarin automerken op een bord worden geplaatst en bepaald wordt, of ze cool of uncool zijn. Doe hetzelfde met de onderstaande begrippen. Je mag

Nadere informatie

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document.

Hoe hieraan exact wordt vormgegeven binnen onze school, wordt duidelijk in dit document. SOCIALE COHESIE EN BURGERSCHAP Inleiding Een school maakt deel uit van de maatschappij en bouwt mee aan de vorming van jonge burgers. Een groot deel van de dag, brengen jongeren door op school. Zij krijgen

Nadere informatie

Dit lesmateriaal werd mogelijk gemaakt door het Erasmus Festival 2008 in samenwerking met Togetthere en Fontys Lerarenopleiding Tilburg.

Dit lesmateriaal werd mogelijk gemaakt door het Erasmus Festival 2008 in samenwerking met Togetthere en Fontys Lerarenopleiding Tilburg. Geloven Geloof speelt in veel delen van de wereld een grote rol. Veel meer dan in de meeste delen van Nederland. Maar betekent dat ook dat Nederlanders niet gelovig zijn? Hoe zit dat met het geloof? Door

Nadere informatie

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland THE GODFATHER

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland THE GODFATHER THE GODFATHER 1. Bekijk het fragment Last scène from Godfather 2. Hierin zie je een boevenfamilie (Italiaanse maffia) gezellig feest vieren met elkaar. De mannen bespreken daarna zaken. In de beroemde

Nadere informatie

World of Love ROLLENSPEL SITUATIES

World of Love ROLLENSPEL SITUATIES World of Love ROLLENSPEL SITUATIES Hieronder vind je verschillens met betrekking tot liefde. Kies één situatie en probeer deze situatie te spelen. Jullie opdracht is echter om deze situatie twee keer te

Nadere informatie

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming

De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming De maatschappelijke stage als onderdeel van burgerschapsvorming Jeroen Bron en Minke Bruning, 27 november 2014 27-11-2014 SLO projectgroep burgerschap; Jeroen Bron CPS Onderwijsontwikkeling en advies;

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens. Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot)

maatschappijwetenschappen (pilot) Examen HAVO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 65 punten

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel)

Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel) Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo (gemeenschappelijk deel) Havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland Love Talk

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland Love Talk Love Talk 1. Kies van de afbeeldingen hieronder de foto, die je het meest aanspreekt. I. II. III. IV. V. VI. VII. VIII. bron: alle foto s komen van de site stock.xchng wwww.sxc.hu 2. Ga op zoek naar medeleerlingen

Nadere informatie

Motieven en persoonlijkheid. Waarom doen mensen de dingen die ze doen?

Motieven en persoonlijkheid. Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motieven en persoonlijkheid Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motivatie psychologen vragen: Waarom doen mensen de dingen die ze doen? Motivatiepsychologen zoeken naar de motieven, de drijfveren

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 1 maandag 18 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage

Examen HAVO. Nederlands Nederlands. tijdvak 1 maandag 18 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage Examen HAVO 2009 tijdvak 1 maandag 18 mei 13.30-16.30 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage Dit examen bestaat uit 21 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl

Nieuws in de klas Postbus 12040 1100 AA Amsterdam t: 020-4309190 f: 020-4309199 e: info@nieuwsindeklas.nl w: www.nieuwsindeklas.nl Aansluiting Nieuwsservice bij curriculum Bijlage bij Handleiding Nieuwsservice Voortgezet Onderwijs is een uitgave van Nieuws in de klas. Deze bijlage hoort bij de Handleiding Nieuwsservice Voortgezet

Nadere informatie

16/12/2014 VORMING VOOR DE TOEKOMST VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS

16/12/2014 VORMING VOOR DE TOEKOMST VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS VORMING VOOR DE TOEKOMST VAN HET SECUNDAIR ONDERWIJS 1 TRAJECT VORMING 8 mei 12 september 14 december 14 Toekomst SO inkleuren Visietekst subgroepen Synthesetekst Inkleuring en concretisering - Terugkoppeling

Nadere informatie

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid

Inspiratiebijeenkomst Pedagogische Meerstemmigheid Datum: Locatie: Spreker: Notulist: Aanwezigen: Organisatie: 14 december Kralingen Ilias El Hadioui Majda Battaï 23 deelnemers Stichting Attanmia i.s.m. Stichting Buurtwerk Kralingen-Crooswijk De besproken

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2007 tijdvak 1 woensdag 16 mei 9.00-12.00 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Onderwijs voor de hele mens

Onderwijs voor de hele mens Onderwijs voor de hele mens De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over onderwijs Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet

Nadere informatie

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II

Eindexamen filosofie vwo 2010 - II Opgave 2 Religie in een wetenschappelijk universum 6 maximumscore 4 twee redenen om gevoel niet te volgen met betrekking tot ethiek voor Kant: a) rationaliteit van de categorische imperatief en b) afzien

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving. Kerndoel 38. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 38 74 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - mens en samenleving Kerndoel 38 De leerlingen leren hoofdzaken over geestelijke

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 11 Inleiding 17. Deel I Ethische reflectie 19

Inhoud. Voorwoord 11 Inleiding 17. Deel I Ethische reflectie 19 Voorwoord 11 Inleiding 17 Deel I Ethische reflectie 19 1 Wat is ethische reflectie en waarom is het belangrijk? 21 1.1 Eigen welzijn 22 1.2 Algemeen welzijn 25 1.2.1 Afhankelijkheid van andere mensen 25

Nadere informatie

De kunst van het vreedzaam vechten TWEEDE GOUDSE REDE VOOR VERDRAAGZAAMHEID

De kunst van het vreedzaam vechten TWEEDE GOUDSE REDE VOOR VERDRAAGZAAMHEID 1 De kunst van het vreedzaam vechten TWEEDE GOUDSE REDE VOOR VERDRAAGZAAMHEID 2 Waar komt onverdraagzaamheid vandaan? Waar komt verdraagzaamheid vandaan? Erfelijk? Opvoeding? Eigen beslissing? Leerproces

Nadere informatie

Discussiestuk Onderwijs over Europa en Europese politiek in het VO en het MBO

Discussiestuk Onderwijs over Europa en Europese politiek in het VO en het MBO Geef de Europese realiteit een plek in het onderwijscurriculum van het Voorgezet Onderwijs en Middelbaar Beroepsonderwijs! Discussiestuk Onderwijs over Europa en Europese politiek in het VO en het MBO

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO

Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO Docentenhandleiding KIES VAARDIG! klas 1/2 VMBO-TL/HAVO/VWO INHOUDSOPGAVE Inleiding 3 Lesdoelen 4 Overzicht werkvormen 5 Uitleg werkvormen 1. Beeld bij kiezen 6 2. Grote en kleine keuzes 6 3. Gevolgen

Nadere informatie

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken.

dat organisaties als Sharia4Belgium en steekpartijen in metrostations die vooroordelen in de hand werken. 1 Toespraak door viceminister-president en Vlaams minister van Bestuurszaken, Binnenlands Bestuur, Inburgering, Toerisme en Vlaamse Rand Geert BOURGEOIS Bezoek aan de Al Fath Moskee Gent, 16 juni 2012

Nadere informatie

Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo

Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo Examenprogramma maatschappijwetenschappen vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland September 2011 Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland Beleidsplan : Samenwerken aan Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg I. Achtergrond De palliatieve zorg ontwikkelt

Nadere informatie

Van basisschool naar Voortgezet Onderwijs

Van basisschool naar Voortgezet Onderwijs Van basisschool naar Voortgezet Onderwijs Maandag 12 januari 2015 Charles Lohnstein (OBC Elst) Programma Veranderingen b.o. v.o. Schoolkeuze Passend onderwijs en aanmelding De onderbouw Soorten Voortgezet

Nadere informatie

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege

Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Visiedocument: Burgerschap in het vmbo van Wellantcollege Inleiding Dit Wellant visiedocument beschrijft de algemene visie van Wellantcollege t.a.v.

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen

Nadere informatie

Welke wettelijke regelingen zijn er voor leerlingen met dyslexie in het VO?

Welke wettelijke regelingen zijn er voor leerlingen met dyslexie in het VO? Welke wettelijke regelingen zijn er voor leerlingen met dyslexie in het VO? Binnen het voortgezet onderwijs zijn er voor leerlingen die niet in staat zijn het volledige onderwijsprogramma te volgen, mogelijkheden

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands Nederlands. tijdvak 1 maandag 17 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands Nederlands. tijdvak 1 maandag 17 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2010 tijdvak 1 maandag 17 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma Nederlands Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor

Nadere informatie

Juist in het openbaar onderwijs

Juist in het openbaar onderwijs Juist in het openbaar onderwijs Over de aandacht voor levensbeschouwing op de openbare school Legitimatie MARLEEN LAMMERS Wie denkt dat het openbaar onderwijs geen aandacht mag besteden aan levensbeschouwing,

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

De plaats van identiteit in uw personeelsbeleid. De praktische toepassing van identiteit

De plaats van identiteit in uw personeelsbeleid. De praktische toepassing van identiteit De plaats van identiteit in uw personeelsbeleid De praktische toepassing van identiteit Inhoud Omgaan met: identiteit bij de instroom identiteit tijdens de werkzame identiteit bij de uitstroom Wettelijk

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 22 mei 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 21 vragen

Nadere informatie

Grafieken, functies en verzamelingen. Eerst enkele begrippen. Grafiek. Assenstelsel. Oorsprong. Coördinaten. Stapgrootte.

Grafieken, functies en verzamelingen. Eerst enkele begrippen. Grafiek. Assenstelsel. Oorsprong. Coördinaten. Stapgrootte. Grafieken, functies en verzamelingen Eerst enkele begrippen Grafiek In een assenstelsel teken je een grafiek. Assenstelsel Een assenstelsel bestaat uit twee assen die elkaar snijden: een horizontale en

Nadere informatie

PTA Aardrijkskunde 2014-2015 Het PTA cijfer mavo 3 is 50% van het totaal schoolexamencijfer

PTA Aardrijkskunde 2014-2015 Het PTA cijfer mavo 3 is 50% van het totaal schoolexamencijfer Gewicht in percentage Herkansing PTA Aardrijkskunde 2014-2015 Het PTA cijfer mavo 3 is 50% van het totaal schoolexamencijfer Afdeling: vmbo tl Leerjaar: 3 Methode: buitenland ¾ VMBO PO = grote praktische

Nadere informatie

PTA MAVO 2011-2013. Docenten: Felix van de Gein (sectievoorzitter) en Nol Voskens

PTA MAVO 2011-2013. Docenten: Felix van de Gein (sectievoorzitter) en Nol Voskens PTA MAVO 2011-2013 Docenten: Felix van de Gein (sectievoorzitter) en Nol Voskens Dit PTA bestaat bevat het verplichte vak maatschappijleer 1 (mavo 3 / mavo 4 voor instromers uit havo 3) en het keuze examenvak

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16 Dit is een gecombineerd PTA voor twee vakken: voor maatschappijleer 1 (basis, behorend tot het gemeenschappelijk deel van het vakkenpakket) en voor maatschappijleer 2 (verdieping, behorend tot de sectorvakken

Nadere informatie

Informatie over maatschappijwetenschappen 5 en 6 Vwo Elzendaalcollege 2011-2012. Voorlichting maatschappijwetenschappen 5 en 6 vwo Elzendaalcollege

Informatie over maatschappijwetenschappen 5 en 6 Vwo Elzendaalcollege 2011-2012. Voorlichting maatschappijwetenschappen 5 en 6 vwo Elzendaalcollege Voorlichting maatschappijwetenschappen 5 en 6 vwo Elzendaalcollege 1 Vooraf In het volgende overzicht wordt informatie gegeven over het vak Maatschappijwetenschappen; een nieuw keuzevak in de 5 e en 6

Nadere informatie

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest)

Van wet naar loket. ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) Van wet naar loket ibestuur Congres: 14 januari 2015 Dirk-Jan de Bruijn (ICTU) & Hans de Preter (Everest) 22 september 2012 Optimaliseren of fundamenteel vernieuwen? Doing the same things better Doing

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Samenleving verandert, werk verandert

Samenleving verandert, werk verandert Samenleving verandert, werk verandert 1 Vooraf Scholen en ziekenhuizen zijn een spiegel van de samenleving. De samenleving is verkleurd. Toch zijn er concentratiescholen. Witte en donkere. Toch zijn er

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma

PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING het versnelde programma atheneum 6 Picasso Lyceum Paletsingel 38c 2718 NT ZOETERMEER 079-3471700 Nederlandse taal en literatuur Voor leerlingen van atheneum 6 is Nederlandse

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Kerk en duurzaamheid. Van duurzaamheid naar levenskunst

Kerk en duurzaamheid. Van duurzaamheid naar levenskunst Kerk en duurzaamheid Van duurzaamheid naar levenskunst Duurzaamheid hangt in de lucht. Je kunt geen blad meer openslaan of je oog valt op duurzame producten. Bijna elk zichzelf respecterend bedrijf of

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. MAVO 4 Economie. Fioretti College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. MAVO 4 Economie. Fioretti College Schooljaar 2015-2016 MAVO 4 Economie Fioretti College Vak: Nederlands Methode: Nieuw Nederlands (M/M+) *De leerlingen moeten uiterlijk 1 november hun boekenijst inleveren bij de lesgevende docent! 01 Luister-

Nadere informatie

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN POLITIEK MAURITS BERGER Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 INHOUD HOOFDSTUK 1 - DE REGELS VAN EEN IDEAAL 1 Deel I Sharia als oud recht 9 HOOFDSTUK 2 - DE KORAN ALS GRONDWET

Nadere informatie

Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor

Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor Edukans Dik Verboom Sen. Program Advisor Religieuze Waarden, Onderwijs en Doel van deze workshop 1. 2. 3. Inzicht krijgen in religie als drijfveer voor sociaalmaatschappelijk handelen; Verkennen van morele

Nadere informatie

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving

Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving Hoofdstuk 8 Kenmerken van de thuisomgeving De relatie tussen leesvaardigheid en de ervaringen die een kind thuis opdoet is in eerder wetenschappelijk onderzoek aangetoond: ouders hebben een grote invloed

Nadere informatie

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. Nederlands. tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-16.30 uur Nederlands Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 18 vragen en een samenvattingsopdracht. Voor dit examen zijn maximaal 48 punten

Nadere informatie

bovenbouw Lesmodule over orgaanen weefseldonatie voor het voortgezet onderwijs. Docentenhandleiding - DonorWise 1

bovenbouw Lesmodule over orgaanen weefseldonatie voor het voortgezet onderwijs. Docentenhandleiding - DonorWise 1 Docentenhandleiding bovenbouw Lesmodule over orgaanen weefseldonatie voor het voortgezet onderwijs. Docentenhandleiding - DonorWise 1 Colofon DonorWise DonorWise is ontwikkeld in opdracht van het ministerie

Nadere informatie

Motivatievragenlijst. MQ rapport. de heer Piet Hollander. 29 oktober 2002

Motivatievragenlijst. MQ rapport. de heer Piet Hollander. 29 oktober 2002 Motivatievragenlijst MQ rapport de heer Piet Hollander 29 oktober 2002 Dit rapport is gegenereerd door een instrument behorende tot het SHL Human Resource Management System. Het gebruik van enig instrument

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2013 tijdvak 1 dinsdag 14 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 69 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Marnecollege PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015. PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015, versie 131010ab

Marnecollege PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015. PTA VMBO GL/TL cohort 2013-2015, versie 131010ab Marnecollege VMBO GL/TL cohort 2013-2015 VMBO GL/TL cohort 2013-2015, versie 131010ab Programma van Toetsing & Afsluiting Vaknaam Aardrijkskunde Cohort 2013-2014 2014-2015 Totaal 36 87 123 percentage 25%

Nadere informatie

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Aan geadresseerde Den Haag, Ridderkerk, Voorburg, Zwolle, 28 juni 2006 Ons kenmerk: 60626119.HL/vhl Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Geachte heer, mevrouw, Nederland staat

Nadere informatie

1. Inleiding. Pagina 1

1. Inleiding. Pagina 1 Pagina 1 1. Inleiding Nederland is een van de weinige landen met een euthanasiewet. Alleen in België en Luxemburg is euthanasie net als bij ons in een wet geregeld. Veel mensen hebben een mening over euthanasie.

Nadere informatie

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo)

Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Mens en maatschappij vaardigheden (PO-vmbo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw vmbo bovenbouw exameneenheden Vakkernen 1. Informatievaardigheden 50: De leerlingen leren omgaan met

Nadere informatie

DAMON KLAS: NAAM: JAN DE LEEUW HUMANISME EN CHRISTENDOM HAVO/VWO WERKBOEK. stp hv huma wb1 22 jan 09.indd 1 22-01-2009 16:05:22

DAMON KLAS: NAAM: JAN DE LEEUW HUMANISME EN CHRISTENDOM HAVO/VWO WERKBOEK. stp hv huma wb1 22 jan 09.indd 1 22-01-2009 16:05:22 DAMON KLAS: NAAM: JAN DE LEEUW HUMANISME EN CHRISTENDOM WERKBOEK HAVO/VWO 1 stp hv huma wb1 22 jan 09.indd 1 22-01-2009 16:05:22 Hoofdstuk 3 Het humanisme Paragraaf 1 inleiding u OPDRACHT 1, P.43 Diederick

Nadere informatie

9e klassen vmbo-tl. Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015. Rudolf Steiner College

9e klassen vmbo-tl. Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015. Rudolf Steiner College Vrije School voor voortgezet onderwijs vwo, havo, vmbo-tl Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2014-2015 9e klassen vmbo-tl Rudolf Steiner College Vak:geschiedenis en Verzameltoets juni 2015

Nadere informatie

3. Lees bron 1. Bedenk zelf een vraag die je met behulp van deze tekst kunt beantwoorden.

3. Lees bron 1. Bedenk zelf een vraag die je met behulp van deze tekst kunt beantwoorden. Oefentoets T4 SED II Module 4 & 5 1. Wat was de reden dat arbeiders, landarbeiders, en kleine zelfstandigen in de 19e eeuw op de rand van de armoede leefden? a Er waren geen sociale wetten als ze in de

Nadere informatie

Katholiek anno 2005. Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO. Rapport nr. 544 december 2005. drs. Joris Kregting dr.

Katholiek anno 2005. Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO. Rapport nr. 544 december 2005. drs. Joris Kregting dr. Katholiek anno 5 Religiositeit, identiteit en houding ten aanzien van de KRO Rapport nr. 544 december 5 drs. Joris Kregting dr. Ton Bernts KASKI onderzoek en advies over religie en samenleving Toernooiveld

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Manifest Christelijke Kinderopvang Beschrijving van de levensbeschouwelijke en pedagogische uitgangspunten

Manifest Christelijke Kinderopvang Beschrijving van de levensbeschouwelijke en pedagogische uitgangspunten Manifest Christelijke Kinderopvang Beschrijving van de levensbeschouwelijke en pedagogische uitgangspunten Oktober 2015 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 03 Hoofdstuk 2 Basiskenmerken en specifieke kenmerken

Nadere informatie

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten

1. Met andere ogen. Wetenschap en levensbeschouwing. De wereld achter de feiten 1. Met andere ogen Wetenschap en levensbeschouwing De wereld achter de feiten Dit boek gaat over economie. Dat is de wetenschap die mensen bestudeert in hun streven naar welvaart. Het lijkt wel of economie

Nadere informatie

Onderwijssociologie & Diversiteit

Onderwijssociologie & Diversiteit Onderwijssociologie & Diversiteit Hoorcollege 1: inleiding sociologie en burgerschap IVL Leike van der Leun Om deze presentatie te kunnen volgen op je mobiele telefoon, tablet of laptom, ga je naar: www.presentain.com

Nadere informatie

2. Inkomen uit arbeid

2. Inkomen uit arbeid Jijzelf en/of het gezin waarvan je deel uitmaakt, kunnen dus op verschillende manieren aan een inkomen geraken. Er zijn drie grote categorieën. inkomen uit arbeid inkomen uit sociale vergoedingen en toevallige

Nadere informatie

Cultuurverschillen en corruptie

Cultuurverschillen en corruptie Cultuurverschillen en corruptie Inhoud 1 Cultuurverschillen... 1 2 Algemene richtlijnen voor cross cultural business... 3 3 Dilemma s... 5 3.1 Type 1 Gerelateerd aan economische of technische ontwikkeling...5

Nadere informatie

rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014

rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014 rouw, verliesverwerking en spiritualiteit Oncologiedagen 2014 Jacqueline van Meurs: geestelijk verzorger/consulent spirituele zorg Gerda Bronkhorst: oncologieverpleegkundige/verpleegkundig consulent palliatieve

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. KB 4 Zorg & Welzijn. Fioretti College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar 2015-2016. KB 4 Zorg & Welzijn. Fioretti College Schooljaar 2015-2016 KB 4 Zorg & Welzijn Fioretti College Vak: Nederlands Methode: Nieuw Nederlands *De leerlingen moeten uiterlijk 1 november hun boekenijst inleveren bij de lesgevende docent! 01 Leesvaardigheid:

Nadere informatie

Burgerschapsvorming op CCZ

Burgerschapsvorming op CCZ Burgerschapsvorming op CCZ Visie Een groot deel van alle leerlingen in het voortgezet onderwijs zit op het VMBO. Jonge mensen met verschillende achtergronden, capaciteiten, culturen en leerstijlen. Zij

Nadere informatie

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa

Zeven hulpbronnen van vertrouwen. Door: Carlos Estarippa Zeven hulpbronnen van vertrouwen Door: Carlos Estarippa Geïnspireerd door het boek van Bertie Hendriks Dagboek van de Ziel. De zeven levensfasen (Hendriks, 2013) wil ik in onderstaand artikel beschrijven

Nadere informatie

LES 2: Jong zijn in Israël-Palestina

LES 2: Jong zijn in Israël-Palestina LES 2 2 LES 2: Jong zijn in Israël-Palestina Deze les biedt een antwoord op vragen zoals: Wat maakt jong zijn in Gaza moeilijk? Hoe komt het dat jongeren zich niet ten volle kunnen ontplooien? De leerlingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 30 187 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs ter aanpassing van de profielen in de tweede fase van het vwo en het havo (aanpassing profielen

Nadere informatie

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen HAVO 2015 tijdvak 1 dinsdag 26 mei 9.00-12.00 uur aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Gebruik De Grote Bosatlas, 54e druk. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts

Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie. Petri Embregts Inclusie van mensen met een verstandelijke beperking: Reële mogelijkheden zelfbepaling en participatie Petri Embregts Participatie Geplande ratificatie VN verdrag voor rechten van mensen met beperking

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING LEERJAAR 2. Sector- en vakkenpakketkeuze

KEUZEBEGELEIDING LEERJAAR 2. Sector- en vakkenpakketkeuze KEUZEBEGELEIDING LEERJAAR 2 Sector- en vakkenpakketkeuze Hoe ziet het vmbo eruit? 4 leerwegen/niveaus: Basisgericht Kadergericht Gemengde leerweg Theoretische leerweg = Dalton MAVO VMBO - ONDERBOUW Leerjaar

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Volledig op mij van toepassing. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Daar ben ik mij volledig van bewust

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Volledig op mij van toepassing. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Daar ben ik mij volledig van bewust CONTACT MAKEN drs. A.M. Lautenbach 1 SITUATIE Twee mensen ontmoeten elkaar. Bijna direct is er al een ondefinieerbare verbondenheid, een magisch gevoel van vertrouwen en écht contact. Gedachten en gevoelens

Nadere informatie

Belangen: Assenstelsel

Belangen: Assenstelsel Belangen: Assenstelsel Korte omschrijving werkvorm: eerlingen geven bij bepaalde stellingen aan of deze passen bij een links, rechts, conservatief of een progressief standpunt. Nadat de goede antwoorden

Nadere informatie

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel)

Wat is realiteit? (interactie: vraagstelling wie er niet gelooft en wie wel) Wat is realiteit? De realiteit is de wereld waarin we verblijven met alles wat er is. Deze realiteit is perfect. Iedere mogelijkheid die we als mens hebben wordt door de realiteit bepaald. Is het er, dan

Nadere informatie

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg

De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg De meerwaarde van het contextueel denkkader binnen de ouderenzorg Claire Meire 2014 Een sterveling draagt zijn ouders op zijn schouders. Of niet op zijn schouders. In zijn binnenste. Zijn leven lang moet

Nadere informatie

Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014

Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014 Actief Burgerschap op Eijkhagen 2013-2014 In de samenleving ontstaan nieuwe opvattingen over de manier waarop individuele burgers in de maatschappij behoren te staan: meer betrokken, meer gericht op het

Nadere informatie

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4

C.S.G. Willem van Oranje Programma voor Toetsing en Afsluiting Mavo 4 Vak: Nederlands 2 42 3 40 Gemiddeld cijfer uit klas 3 - nee 42 Schoolexamen I: Kijk- en luister S 2 75 nee 43 Schoolexamen II: Fictiedossier Fragmenten leerjaar 3 (boeken en 2) Fragmenten boek 3 en boek

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie