Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever."

Transcriptie

1 Artikel: Een zaak van mannen. De vrouw in de Nederlandse politiek Auteur: Marjolein Sandorp Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN Abstract: Not available. Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Skript Historisch Tijdschrift is een onafhankelijk wetenschappelijk blad dat vier maal per jaar verschijnt. De redactie, bestaande uit studenten en pas afgestudeerden, wil bijdragen aan actuele historische debatten, en biedt getalenteerde studenten de kans om hun werk aan een breder publiek te presenteren. Een abonnement op Skript kost 20 euro per jaar. U kunt lid worden door het machtigingsformulier in te vullen op Ook kunt u een sturen naar de redactie, dan krijgt u het machtigingsformulier thuisgestuurd. Losse nummers zijn verkrijgbaar bij de redactie. Artikelen ouder dan een jaar zijn gratis te downloaden op Skript Historisch Tijdschrift Spuistraat 134, kamer VB Amsterdam

2 Marjolein Sandorp Een zaak van mannen De vrouw in de Nederlandse politiek Een mannenbolwerk, een gebied waar emancipatie nog niet geheel heeft plaatsgevonden, zo wordt de Nederlandse politiek wel genoemd. In de gemeenteraden, op provinciaal niveau en in de Eerste en Tweede Kamer zijn vrouwen nog immer sterk ondervertegenwoordigd. Dit alles terwijl er toch al meer dan honderd jaar flink aan de weg wordt getimmerd en vrouwen al meer dan 75 jaar politiek actief kunnen en mogen zijn. Wat is het resultaat van ruim honderd jaar 'politieke strijd' door vrouwen? Is hun participatie nu veel groter dan een eeuw geleden? Of is de politiek nog steeds een zaak van mannen? Tegenwoordig is er een aantal vrouwen zichtbaar actief in de politiek, ook op landelijk niveau. Tot voor kort was Jeltje van Nieuwen-hoven voorzittter van de Tweede Kamer. Nu zijn het Femke Halsema, Lousewies van der Laan en de eerste staatssecretaris die met zwangerschapsverlof ging, Melanie Schultz. De vrouwen van nu zijn volgens Marjan Schwegman, bijzonder hoogleraar Vrouwengeschiedenis aan de Universiteit Utrecht, het toonbeeld van de vergevorderde integratie van vrouwen in de politiek.i De hedendaagse politica mag vrouw zijn, ze verbergt haar vrouwelijkheid niet en benadrukt die soms. In de negentiende eeuw verliep dat anders: het was de normaalste zaak van de wereld dat vrouwen zich niet bemoeiden met de politieke gang van zaken.^ Voor velen was het logisch dat dat werd overgelaten aan de man. Politiek was te zwaar en te ingewikkeld voor een vrouw: ze mocht haar stem niet uitbrengen en al helemaal niet zelf politiek actief zijn. Tot ver in de negentiende eeuw werden vrouwen gezien als handelsonbekwame en vooral emotionele wezens die niet in staat waren zelf een oordeel te vormen.^ Vrouwen waren geschikt voor de huiselijke zaken, zoals het verzorgen van kinderen, huishoudelijke taken en het steunen van de man. In de loop van de negentiende eeuw kwam daar wel enige verandering in. Vooral onder burgervrouwen klonk de roep om uitbreiding van burgerrechten steeds luider. Vrouwen kwamen bij elkaar om sociale en juridische achterstanden te bespreken, maar politiek stond in deze periode niet op het prioriteitenlijstje. Ze wilden in eerste instantie meer rechten en mogelijkheden qua onderwijs en salariëring."* Al snel kwam daar de strijd tegen de heersende 'dubbele' seksuele moraal bij. Deze dubbele moraal hield in dat mannen vrijwel alles konden maken, terwijl vrouwen al snel als 'gevallen' werden beschouwd.' De eerste feministische golf begon zich te vormen. In het laatste decennium van de negentiende eeuw begon ook de politiek, of specifieker de vraag naar uitbreiding van politieke rechten voor vrouwen, een rol te spelen. In eerste instantie 41

3 Aantal vrouwen in de Tweede Kamer''^ JAAR AANTAL JAAR AANTAL Aug

4 ging het om het kiesrecht dat tot dan toe alleen aan de rijkere mannen was voorbehouden. Onder de dames bestond het idee dat ze door middel van het kiesrecht de politieke besluitvorming zouden kunnen beïnvloeden en zo vrouwenzaken zouden konden aanpakken.^ Achtergrond De Vereniging voor Vrouwenkiesrecht (VvVK) werd opgericht in 1894 en had als hoofddoel het verkrijgen van kiesrecht voor vrouwen. In de beginjaren bleef het ledenaantal van de Vereniging klein. Vele vrouwen durfden geen lid te worden, of wilden het niet. Ze waren bang voor reacties uit hun omgeving, of ze vonden stemrecht een zaak van latere zorg en meenden dat andere punten in het vrouwenvraagstuk eerst de aandacht verdienden.'' Sommige vrouwen vonden ook simpelweg dat politiek niet aan vrouwen besteed was. Zij beschouwden het als de mannenzaak die het altijd al was geweest. Anno 2005 zijn in de politiek op alle niveaus meer mannen actief. Vrouwen houden zich nog steeds op de achtergrond. Bij de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 bleek dat slechts 23 % van de gekozen raadsleden vrouw was. Opvallend was dat het percentage ten opzichte van vorige verkiezingen zelfs met een procent was teruggelopen.^ In de Tweede Kamer is de deelname van vrouwen evenmin gelijkwaardig aan die van mannen. Al is daar wel een lichte stijging te zien. Bij de laatste officiële telling zaten er zestig vrouwelijke parlementsleden in de Kamer. Dat is nog lang niet de helft, maar wel aanzienlijk meer dan lange tijd het geval was. Afgezet tegen de enige vrouw in de Kamer in 1918, Suze Groeneweg, is het inderdaad een flinke stijging. Enerzijds is er reden voor optimisme, omdat er wel degelijk een stijging in de landelijke participatie van vrouwen te zien valt. Anderzijds loopt de politieke deelname op de lagere niveaus wat terug. Bovendien is de deelname van vrouwen nog altijd aanzienlijk minder dan die van mannen. Participatie In het begin van de vorige eeuw kwamen er steeds meer vrouwen die een stem wensten te hebben in de politiek. Deze dames wilden participeren, maar dat werd hen destijds nog verboden. Het ledenaantal en de invloed van de VvVK groeiden en vanaf 1919 hadden ook vrouwen actief kiesrecht, i" Twee jaar daarvoor was al het passieve kiesrecht verkregen, waarin vrouwen wel gekozen mochten worden, maar niet zelf konden kiezen. Zoals uit de tabel op pagina 42 blijkt, liep het niet meteen storm in de Tweede Kamer. Ook na 1919 werd de politiek door mannen gedo- 43

5 mineerd, wat zich niet alleen uitte in de oververtegenwoordiging. Vrouwen werden niet in staat geacht kranig op te treden zoals dat in de politiek soms gewenst was.n Vrouwen die dat wel deden, werden afgeschilderd als een soort 'manwijven'. De vrouwen die in de Nederlandse politiek actief waren, moesten zich het liefst vooral koest houden. Monique Leyenaar, hoofddocent politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, noemt deze periode die ongeveer tot 1975 duurde de Excuus-Truus periode.'^ Vrouwen waren wel handig in de Kamer, maar ze mochten zich nergens mee bemoeien, tenzij het de belangen van moeders, kinderen of het gezin betrof. Vrouwen zouden van nature opkomen voor het zwakke; ze waren immers zorgzaam, vredelievend en vooral niet competitief. Ze zouden niet geschikt zijn voor het harde politieke spel. Vooral na de Tweede Wereldoorlog overheerste dit beeld. Vrouwen traden zelden op de voorgrond en werden nauwelijks serieus genomen.'^ Een van de weinige vrouwen die daar verandering in wist te brengen was Marga Klompé van de KVP. Klompé wenste op een gegeven moment niet meer op haar 'vrouw-zijn' te worden aangesproken.''t Volgens Schwegman zette ze vaak expres een norse blik op, sprak ze opzettelijk met zware stem en liep ze soms zelfs breder als ze de Kamer binnenkwam., Klompé deed in feite afstand van haar sekse door zich mannelijk voor te doen, omdat ze vreesde anders niet serieus genomen te worden. 15 In de hedendaagse politiek is dat geen issue meer: vrouwen kunnen en mogen gewoon zichzelf zijn. Breed lopen en een zware stem opzetten heeft niet langer hetzelfde resultaat als in de tijd van Klompé. In die zin is er zeker het één en ander veranderd. Vrouwen worden nu ook als vrouw serieus genomen. Het gaat steeds minder om de sekse en steeds meer om de kwaliteiten die een persoon heeft.'^ Vrouwen staan hun 'mannetje'door gewoon vrouw te zijn. Inhaalslag Tot halverwege de jaren zestig waren vrouwen in politieke partijen vooral vertegenwoordigers van hun sekse. Tijdens de tweede feministische golf kwam daar verandering in.''' In deze periode van ontzuiling en professionalisering stond persoonlijke ontplooiing centraal. Voor de politiek betekende dit dat de aanwezigheid van enkele vrouwen niet langer voldoende was. Het ging tenslotte niet meer enkel om de vertegenwoordiging van 'het vrouwelijke', maar om toegang tot de politiek voor individuele personen, die toevallig van het vrouwelijke geslacht waren. Desalniettemin werden nog tot diep in de jaren tachtig van de twintigste eeuw typisch 'mannelijke' kwaliteiten zoals abstract denken, agressief zijn en harde beslissingen nemen, zeer gewaardeerd.'** Mannen bekleedden mannenposten en vrouwen bekleedden vrouwenposten, maar ook daar kwam verandering in. Tegenwoordig zijn er geen typische 27.1

6 mannen- of vrouwenposten meer. Het heeft even geduurd, maar langzaam maar zeker maken vrouwen een inhaalslag en breiden ze hun politieke invloed uit. De eerste vrouwen'^'^ Wie? Wat? Wanneer? Suze Groeneweg Tweede Kamer Carry Pothuis-Smit Eerste Kamer Anna de Waal Kabinetslid Marga Klompé Minister Liesbeth Ribbius Peletier Lid Raad van State Joke Stoffels-van Haaften Zit TK-vergadering voor Haya van Someren Partijvoorzitter Tineke Schilthuis Commissaris der Koningin Ria Beckers Lijsttrekker Jeltje V. Nieuwenhoven Tweede Kamervoorzitter Annemarie Jorritsma Vice-premier Saskia Stuiveling President Rekenkamer Yvonne Timmerman-Buck Voorzitster Eerste Kamer

7 Conclusie Na ruim honderd jaar 'strijd' zijn mannen over het algemeen nog altijd veruit in de meerderheid in de politiek. Gemiddeld is zo'n 30 a 35 % van de parlementariërs de afgelopen tien jaar vrouw. Toch zit er wel groei in, ook al lijken de jaren vijftig soms terug te keren. Zo werd in het eerste kabinet Balkenende in 2002 slechts één vrouw aangesteld. Op gemeentelijk en provinciaal niveau worden er verschillende initiatieven genomen om vrouwen meer bij de politiek te betrekken.^o Kennelijk blijft dat nodig om de kwaliteit van de democratie hoog te houden. Voor een goedlopende democratie is een juiste afspiegeling van de samenleving een vereiste, dat leidt immers tot een grotere betrokkenheid bij de besluitvorming en dus tot meer participatie.^^ Op andere gebieden heeft de vrouw zich de politiek wel degelijk eigengemaakt. Ze mag zich als vrouw presenteren en hoeft zich niet enkel meer met 'vrouwenzaken' bezig te houden. Het gaat meer en meer om individuele kwaliteiten en steeds minder om de sekse. De politiek is een mannenzaak, maar wordt zo langzamerhand ook een zaak van vrouwen. Noten 1 M. Correlje en M,sandorp,Van huismoeder tot haaibaai', in Tijdschrift voor geschiedenis en journalistiek; 2000, jaargang 8, H. Lal<maker,'Van uiterste suffragette tot de kaimste strijdster', ', in IVI.Borkus ed., Vrouwenstemmen, 100 jaar vrouwenbeiangen, 75 jaari<iesrecht (Utrecht 1994) 25-66, Ibidem. 4 Ibidem. 5 U. Jansz, Deni<en over setee in de eerste feministische go/f (Amsterdam 1990) J. Blok, De vrouweni<iesrechtbeweging in Nederiand (Groningen 1981). 7 Lakmaker,'Van uiterste sufragette', in Borkus, Vrouwenstemmen Biok, De vtouweniiiesrechtbeweging. 27.1

8 11 Correlje en Sandorp,'Huismoeder..', in Tijdschrift voor geschiedenis en Joumaiistiei< 2000, Ibidem. 14 Correlje en Sandorp.'Huismoeder..', in Tijdschrift voor geschiedenis en joumaiistiei< 2000, Ibidem. 16 Ibidem. 17 Ibidem. 18 Ibidem

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Leger en leger: Interview H. Amersfoort Auteur: Emmanuelle Los en Arjan Terpstra Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 19.4, 327-330. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift,

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Woningnood in historisch perspectief Auteur: Nieske Stoel Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, 7-12. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam ISSN 0165-7518

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Bomen tegen de vijfde baan. Interview met Bulderbos-biografe Annet de Kruijf Auteur: Cheska Polderman en Diederick Klein Kranenburg Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 25.1,

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: De Kansel. Verzuiling was poldermodel in beste zin Auteur: Bas Kromhout Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 22.4, 43-46. 2014 Stichting Skript Historisch Tijdschrift, Amsterdam

Nadere informatie

Extra: Aletta Jacobs hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/79606

Extra: Aletta Jacobs hv123. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/79606 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 september 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/79606 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Kiesstelsel en representativiteit. De op handen zijnde stelselwijziging in historische perspectief Auteur: Karla Toxopeus Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1, 33-40. 2014

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: In de wortel gespleten. De historische mythe van de ongedeelde kerk Auteur: Peter-Ben Smit Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 22.4, 75-79. 2014 Stichting Skript Historisch

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Presentatie Jaarboek Parlementaire Geschiedenis Toespraak door de Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib 21 november 2017

Presentatie Jaarboek Parlementaire Geschiedenis Toespraak door de Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib 21 november 2017 Presentatie Jaarboek Parlementaire Geschiedenis Toespraak door de Voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib 21 november 2017 Dames en heren, Het volk spreekt het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten

Diversiteit in Provinciale Staten Diversiteit in Provinciale Staten In aanloop naar de verkiezingen van 2 maart inventariseerde E-Quality, hét kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, de kandidatenlijsten (zie werkwijze) van

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II

Eindexamen vmbo gl/tl geschiedenis en staatsinrichting II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland 1p 1 De nieuwe grondwet van 1848 zorgde voor een verandering in het kiessysteem. De leden van de

Nadere informatie

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose

De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose De laatste peiling voor de verkiezingen en de prognose Aanvankelijk leek deze verkiezingen zich te voltrekken op een manier waarbij VVD en PvdA ieder steeds meer kiezers weg gingen trekken van andere partijen.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2009 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Staatsinrichting van Nederland Gebruik bron 1 en 2. 1p 1 De twee bronnen hebben te maken met de constitutionele monarchie. Welke

Nadere informatie

Vlaamse politica s in cijfers.

Vlaamse politica s in cijfers. Vlaamse politica s in cijfers. De RoSa-factsheets maken u wegwijs in het gelijke kansenlandschap in Vlaanderen. Telkens wordt er op een bepaald terrein nagegaan wat de situatie is. Zowel bredere thema

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

WAARDERING GEMEENTEBESTUUR KOGGENLAND

WAARDERING GEMEENTEBESTUUR KOGGENLAND WAARDERING GEMEENTEBESTUUR KOGGENLAND Gemeente Koggenland Maart 2016 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam 020-3330670 Rapportnummer 2016/concept Datum Maart

Nadere informatie

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting

Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Politiek en politici in het nieuws in vijf landelijke dagbladen Samenvatting Otto Scholten & Nel Ruigrok Stichting Het Persinstituut De Nederlandse Nieuwsmonitor Amsterdam, april 06 1 Inleiding Puntsgewijs

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Viering 100 jaar vrouwenkiesrecht; vrouwen in de Drentse politiek

Viering 100 jaar vrouwenkiesrecht; vrouwen in de Drentse politiek 2016-754 Viering 100 jaar vrouwenkiesrecht; vrouwen in de Drentse politiek Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Financiën, Cultuur, Bestuur en Economie op 26 oktober 2016 - Provinciale Staten op

Nadere informatie

1 Inleiding: de metamorfose van de arbeidsmarkt

1 Inleiding: de metamorfose van de arbeidsmarkt 1 Inleiding: de metamorfose van de arbeidsmarkt 1.1 De beroepsbevolking in 1975 en 2003 11 1.2 De werkgelegenheid in 1975 en 2003 14 Halverwege de jaren zeventig van de vorige eeuw trok de gemiddelde Nederlandse

Nadere informatie

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR

VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR VROUWELIJKE PARTNERS IN DE TOP ADVOCATUUR FEITEN EN CIJFERS Onderzoeksgegevens Onder wie: partners van de 30 grootste advocatenkantoren in Nederland Gezocht: 3 vrouwelijke en 3 mannelijke partners per

Nadere informatie

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB

geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Examen VMBO-KB 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Gebruik het bronnenboekje Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 54 punten

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Wachttijden 2014

Onderzoeksrapport. Wachttijden 2014 Onderzoeksrapport Wachttijden 2014 Inhoudsopgave 1. Abstract 2. Inleiding 3. De Geneeskundestudent 4. Methode 5. Resultaten - Enquête algemeen - Enquête Wachttijden 6. Conclusie 7. Referenties 8. Contactgegevens

Nadere informatie

'Links is niet links meer'

'Links is niet links meer' Jaargang 7, nummer 76, 26 juni 2017 'Links is niet links meer' Caspar van den Berg over politieke scheidslijnen De oude klassieke tegenstelling tussen progressief en conservatief is tot op de draad versleten.

Nadere informatie

Let op: Alleen gesproken woord geldt!

Let op: Alleen gesproken woord geldt! Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter opening van het congres Maak jezelf Zichtbaar op 11 maart 2010 te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dames en heren, We leven in het

Nadere informatie

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015

Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Maatschappijleer Parlementaire Democratie 10 VWO 2014-2015 Mensbeelden, ideologieën, politieke partijen Politieke partijen Welke politieke partijen zijn er eigenlijk in Nederland en wat willen ze? Om antwoord

Nadere informatie

De evolutie van het ledenaantal van de politieke partijen in Vlaanderen,

De evolutie van het ledenaantal van de politieke partijen in Vlaanderen, Marc Hooghe Joris Boonen De evolutie van het ledenaantal van de politieke partijen in Vlaanderen, 1970-2014 Centrum voor Politicologie KU Leuven 30.10.2014 Open VLD telt volgens de meest recente cijfers

Nadere informatie

PRINSESJESDAG VROUWENPODIUM 12 SEPTEMBER 2016 AANBEVELINGEN. In samenwerking met migrantenvrouwenorganisaties

PRINSESJESDAG VROUWENPODIUM 12 SEPTEMBER 2016 AANBEVELINGEN. In samenwerking met migrantenvrouwenorganisaties PRINSESJESDAG VROUWENPODIUM 12 SEPTEMBER 2016 AANBEVELINGEN In samenwerking met migrantenvrouwenorganisaties TE WEINIG VROUWEN IN BESLUITVORMENDE FUNCTIES Vrouwenpodium vraagt jaarlijks rond de 2e dinsdag

Nadere informatie

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels

Oostenrijk. Staten en kiesstelsels Staten en kiesstelsels Oostenrijk Oostenrijk is een van de vele landen in Europa waar verkiezingen plaatsvinden volgens het systeem van evenredige vertegenwoordiging. Toch heeft Oostenrijk weer bepaalde

Nadere informatie

Oog voor de mens. nr

Oog voor de mens. nr 22 Tekst Cisca Dresselhuys Beeld Sander Foederer 23 Monique Leyenaar, hoogleraar politicologie en lid van de Kiesraad, over die boze koppen in de Kamer Politiek is veel meer dan ruzie Hoewel ze haar hele

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

In deze werkvorm koppelen leerlingen historische verkiezingsleuzen aan het juiste affiche.

In deze werkvorm koppelen leerlingen historische verkiezingsleuzen aan het juiste affiche. DE LEUZENKRAKER KORTE OMSCHRIJVING WERKVORM In deze werkvorm koppelen leerlingen historische verkiezingsleuzen aan het juiste affiche. LEERDOEL Leerlingen komen spelenderwijs in aanraking met diverse (historische)

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden

Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden Onderzoeksrapport: Vrouwen in de gemeenteraden _ Maart 2014 ProDemos - Huis voor democratie en rechtsstaat Hofweg 1H 2511 AA Den Haag T: 070 757 02 00 Hoeveel vrouwen zijn er in maart 2014 in de gemeenteraden

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Verenigde Staten Ontwikkeling van de burgerrechten

Verenigde Staten Ontwikkeling van de burgerrechten Verenigde Staten Ontwikkeling van de burgerrechten 1.2-2.3-3.3 Inleiding Deze opdracht gaat over de ontwikkeling van de burgerrechten. Hierbij staat de status van de zwarte bevolking in de Verenigde Staten

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen

Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Voor het Huis voor democratie en rechtsstaat wordt geëxperimenteerd met proeftuinen Het Huis voor democratie en rechtsstaat is een nog op te richten instelling. Het Huis wil kennis van burgers over onze

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen

Achtergrondinformatie. Man 2.0. Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen Achtergrondinformatie Man 2.0 Programma ter bevordering van emancipatie en participatie van sociaal geïsoleerde mannen April 2010 1 Inleiding Het is het Oranje Fonds gebleken dat veel maatschappelijke

Nadere informatie

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer

Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de opening van het Hogeschooljaar van Saxion op 2 september 2014 in Deventer Geacht College van Bestuur, geachte docenten en medewerkers, geachte studenten, geachte

Nadere informatie

Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen

Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen Publicatiedatum: 7-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek,

Nadere informatie

Abstract: Not available.

Abstract: Not available. Artikel: Oud nieuws. Interview met Van Liempt over het historisch magazine op TV Auteur: Jeroen Molenaar en Esther Wittenberg Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 21.4, 303-310. 2014

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

Je beste vriendin is een blad

Je beste vriendin is een blad Opgave 1 Vrouwenbladen tekst 1 Je beste vriendin is een blad 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 Door Jean-Pierre Geelen Er wordt neergekeken op wat vrouwenbladen hun lezeressen voorschotelen. Ten onrechte, vindt

Nadere informatie

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal

e Kamer Derde Kamer Handboek Politiek 2 der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer e Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben

Nadere informatie

Vrijdag 18 november 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Jubileum 25 jaar Fevlado-Diversus - Gent

Vrijdag 18 november 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Jubileum 25 jaar Fevlado-Diversus - Gent Vrijdag 18 november 2011 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Jubileum 25 jaar Fevlado-Diversus - Gent Geachte aanwezigen, Dames en heren, Feest vieren is onlosmakelijk

Nadere informatie

Overzichtsrapport SER Gelderland

Overzichtsrapport SER Gelderland Overzichtsrapport SER Gelderland Bevolking en participatie In opdracht van SER Gelderland September 2008 Drs. J.D. Gardenier L.T. Schudde CAB Martinikerkhof 30 9712 JH Groningen 050-3115113 cab@cabgroningen.nl

Nadere informatie

Handboek Politiek deel 2

Handboek Politiek deel 2 Handboek Politiek deel 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever.

Niets uit deze uitgave mag worden gereproduceerd en/of vermenigvuldigd zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Artikel: Er zal geen heerschende godsdienst meer zijn. De fundamenten van de scheiding tussen kerk en staat in Nederland Auteur: Joes Kuijs Verschenen in: Skript Historisch Tijdschrift, jaargang 27.1,

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1 Bedrijfsopleidingen in de 1 M.J. Roessingh 2 Het aantal bedrijfsopleidingen dat een werknemer in de in 1999 volgde, is sterk gestegen ten opzichte van 1993. Ook zijn er meer opleidingen gaan volgen. Wel

Nadere informatie

BEKENDHEID GEMEENTERAAD

BEKENDHEID GEMEENTERAAD BEKENDHEID GEMEENTERAAD GEMEENTE WOERDEN 28 Resultaten van onderzoek onder burgers naar de bekendheid van de Gemeenteraad van de gemeente Woerden COLOFON Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Woerden Blekerijlaan

Nadere informatie

Onderzoeksrapport. Commissie bachelor-master. Robel Michael

Onderzoeksrapport. Commissie bachelor-master. Robel Michael Onderzoeksrapport Commissie bachelor-master Robel Michael 1 Rogier Butter Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. KNMG Studentenplatform 3. Methode 4. Resultaten 4.1. Enquête algemeen 4.2. Bachelor-master: Wisselen

Nadere informatie

Hoe is de multiculturele samenleving ontstaan?

Hoe is de multiculturele samenleving ontstaan? Hoe is de multiculturele samenleving ontstaan? Multicultureel Nederland: vanaf 100 jaar geleden tot nu Soms lijkt het of Nederland in korte tijd veranderd is van een monoculturele tot een multiculturele

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Wat doet de yup met Lombok? - Komst van de yup zet eensgezindheid in volkswijk onder druk.

Wat doet de yup met Lombok? - Komst van de yup zet eensgezindheid in volkswijk onder druk. Bijdrage Has Bakker 13 april 2017 Geachte voorzitter, leden van de raad, het college, Utrechters, Wat doet de yup met Lombok? - Komst van de yup zet eensgezindheid in volkswijk onder druk. Een ronkende

Nadere informatie

Beroepsbevolking 2005

Beroepsbevolking 2005 Beroepsbevolking 2005 De veroudering van de beroepsbevolking is duidelijk zichtbaar in de veranderende leeftijdspiramide van de werkzame beroepsbevolking (figuur 1). In 1975 behoorde het grootste deel

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2016-2017 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Master Filosofie () Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt in werking op 1 september 2016.

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen (pilot) Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen.

maatschappijwetenschappen (pilot) Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift opgenomen. Examen HAVO 2014 tijdvak 1 donderdag 22 mei 9.00-12.00 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift is een aanvulling op het correctievoorschrift

Nadere informatie

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden

Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Kiezersonderzoek 2017 Onderzoek naar stemgedrag van gemeentepanelleden Bestuursstaf Advies en ondersteuning Venlo, juli 2017 Onderzoek & Statistiek 2 Samenvatting In maart 2018 vinden er in Venlo gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

Opdracht behorend bij les Schrijf een goede betogende brief bij geschiedenis

Opdracht behorend bij les Schrijf een goede betogende brief bij geschiedenis Opdracht behorend bij les Schrijf een goede betogende brief bij geschiedenis Werk in tweetallen. Hieronder staan steeds drie fragmenten uit de inleiding, het middenstuk en het slot van betogende brieven

Nadere informatie

Rapportage Peiling vrouwen in de media

Rapportage Peiling vrouwen in de media Rapportage Peiling vrouwen in de media Oktober 2016 In opdracht van: WOMEN Inc. Datum: 5 oktober 2016 Projectnummer: 2016334 Auteurs: Els van der Velden & Marvin Brandon Inhoud 1 Achtergrond & opzet 3

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 2

Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Speech staatssecretaris J. Klijnsma, tijdens 25-jarig jubileumcongres Kring van Pensioenspecialisten

Speech staatssecretaris J. Klijnsma, tijdens 25-jarig jubileumcongres Kring van Pensioenspecialisten 1 Speech staatssecretaris J. Klijnsma, tijdens 25-jarig jubileumcongres Kring van Pensioenspecialisten Dames en heren, Allereerst wil ik u van harte feliciteren met uw zilveren jubileum. Het is voorbeeldig

Nadere informatie

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen

Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Wijkraad Lent - Rekenkamer Nijmegen Hieronder een eerste en tweede reactie van de Rekenkamer. 1 Bijlage: Ambitiedocument Burgerparticipatie met bijbehorende Verordening te downloaden via deze link. Eerste

Nadere informatie

Geachte leden van de gemeenteraad van Losser, Geachte heer Sijbom, beste Michaël, geachte familie, geachte aanwezigen

Geachte leden van de gemeenteraad van Losser, Geachte heer Sijbom, beste Michaël, geachte familie, geachte aanwezigen Toespraak CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de beëdiging en installatie van burgemeester Sijbom op 23 september 2011 Losser Geachte leden van de gemeenteraad van Losser, Geachte heer Sijbom, beste Michaël,

Nadere informatie

Juryrapport. Joke Smit-prijs 2009

Juryrapport. Joke Smit-prijs 2009 Juryrapport Joke Smit-prijs 2009 Tweejaarlijkse prijs van de regering voor het leveren van een fundamentele bijdrage aan de verbetering van de positie van vrouwen in Nederland De jury Joke Smit-prijs 2009

Nadere informatie

DEMOCRATEN 66, afdeling Utrecht

DEMOCRATEN 66, afdeling Utrecht AFDELINGSREGLEMENT DEMOCRATEN 66, afdeling Utrecht Dit reglement is vastgesteld door de Algemene Afdelingsvergadering van D66, afdeling Utrecht op XXXXXXXX 2016. Dit reglement is een aanvulling op de Statuten

Nadere informatie

36840 BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE

36840 BELGISCH STAATSBLAD Ed. 2 MONITEUR BELGE 36840 BELGISCH STAATSBLAD 27.07.2006 Ed. 2 MONITEUR BELGE TRADUCTION MINISTERE DE LA REGION WALLONNE [C 2006/202257] 7 JULI 2006. Omzendbrief betreffende de verkiezingen van de gemeenteraadsleden en de

Nadere informatie

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement Gendergelijkheid, solidariteit, actie Voor politieke

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: 2014/67

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg XE Steenwijk Steenwijk, Nummer voorstel: 2014/67 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 7-10-2014 Nummer voorstel: 2014/67 Voor raadsvergadering d.d.: 07-10-2014 Agendapunt: 4 Onderwerp:

Nadere informatie

Geen tekort aan technisch opgeleiden

Geen tekort aan technisch opgeleiden Geen tekort aan technisch opgeleiden Auteur(s): Groot, W. (auteur) Maassen van den Brink, H. (auteur) Plug, E. (auteur) De auteurs zijn allen verbonden aan 'Scholar', Faculteit der Economische Wetenschappen

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) geschiedenis (nieuwe stijl) en geschiedenis en staatsinrichting (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 23 juni 9.00 12.00 uur 20 04 Voor dit examen

Nadere informatie

Resultaten fietsenquête

Resultaten fietsenquête Resultaten fietsenquête Geslacht 16% meer mannen dan vrouwen hebben deze enquête beantwoord. 1 Leeftijd Minder jonge mensen hebben de enquête ingevuld. Zij zijn dus ondervertegenwoordigd in de resultaten

Nadere informatie

Veranderingen op de Arbeidsmarkt van oefentherapeuten

Veranderingen op de Arbeidsmarkt van oefentherapeuten Postprint 1.0 Version Journal website Pubmed link DOI http://www.vvocm.nl/algemeen/vakblad-beweegreden Veranderingen op de Arbeidsmarkt van oefentherapeuten D.T.P. VAN HASSEL; R.J. KENENS Marktwerking

Nadere informatie

Koninklijke Hoogheid, geachte collega s, dames en heren,

Koninklijke Hoogheid, geachte collega s, dames en heren, Koninklijke Hoogheid, geachte collega s, dames en heren, Een ziekenhuis in Den Bosch dat het Jeroen Bosch Ziekenhuis heet. Dat is zo logisch dat je er eigenlijk nauwelijks bij stilstaat. We noemen instellingen

Nadere informatie

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk

Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Het oordeel over de politieke partijen in Woordenwolk Naast kwantitatieve methoden in het onderzoek -een vraag stellen met antwoorden waaruit men kan kiezen en de resultaten in percentages worden uitgedrukt-

Nadere informatie

Factsheet persbericht. Toekomst van studenten onzeker

Factsheet persbericht. Toekomst van studenten onzeker Factsheet persbericht Toekomst van studenten onzeker Inleiding Studententijd De overheid komt met steeds meer nieuwe wetten en voorstellen om te bezuinigen en de student te motiveren zijn/haar studie in

Nadere informatie

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010

EEN NIEUWE KOERS. Limburgse VrouwenRaad september 2010 EEN NIEUWE KOERS Limburgse VrouwenRaad september 2010 1 1. Terugblik 35 jaar Limburgse VrouwenRaad 2. Belangrijkste conclusies De kracht van de LVR als koepel 3. Een nieuwe koers Economische ontwikkelingen

Nadere informatie

Eindevaluatie. Riga. Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke

Eindevaluatie. Riga. Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke Eindevaluatie Riga 2011 Begeleiders;Geert Daams en Remco Reijke Inhoud Inleiding... 3 Wat voor cijfer geef je de Riga reis?... 4 Wat was je voornaamste reden om naar Riga te gaan?... 4 Hoe heb je de heenreis

Nadere informatie

Maatschappelijke participatie als opstap naar betaald werk.

Maatschappelijke participatie als opstap naar betaald werk. Maatschappelijke participatie als opstap naar betaald werk. Paraprofessionele functies Voor allochtone vrouwen zonder formele kwalificaties worden komende jaren paraprofessionele functies gecreëerd. Deze

Nadere informatie

Allochtonen in de politiek

Allochtonen in de politiek Allochtonen in de politiek In dit dossier kunt u informatie vinden over de participatie van allochtonen in de Nederlandse politiek. Wie heeft recht om te stemmen? Hoeveel allochtonen zijn volksvertegenwoordiger?

Nadere informatie

GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK

GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK GESCHIEDENIS VOOR VMBO BOVENBOUW 3 VMBO KGT-EDITIE WERKBOEK Inhoudsopgave 8 Nederland 1900-191 Module 1 Nederland en Indonesië HET CULTUURSTELSEL NEDERLAND BREIDT ZIJN INVLOED UIT HET NATIONALISME 6 50

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2006 tijdvak 2 dinsdag 20 juni 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 52 punten

Nadere informatie

'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop

'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop FD: Economie & Politiek door Siem Eikelenboom 28 augustus 2015 'Geheime' kunstcollectie Imtech komt in de verkoop Karel Appel, 'Bloem met blauwe ogen' (1977) 'Als je de ontvangsthal van Van Rietschoten

Nadere informatie

Tussenrapportage Toetstijden FVT DJI per februari 2012

Tussenrapportage Toetstijden FVT DJI per februari 2012 TGO TOEGEPAST GEZONDHEIDS ONDERZOEK Tussenrapportage Toetstijden FVT DJI per februari 2012 dr. Roel Bakker dr. G.J. Dijkstra TGO A. Deusinglaan 1, Gebouw 3217 Postbus 58285 9713 AV Groningen (050) 3632857

Nadere informatie

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de Oudheid vandaag 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 95180_Oud maar niet out_vw.indd 2 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de oudheid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 922 Voorstel van wet van het lid Yücel tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden en het Burgerlijk Wetboek om gelijke beloning van mannen

Nadere informatie

Bekendheid Norm Gezond Bewegen

Bekendheid Norm Gezond Bewegen Bewonersonderzoek 2013 gemeente Deventer onderdeel Sport Nationale Norm Gezond Bewegen De Nationale Norm Gezond Bewegen is in 2013 bij 55% van de Deventenaren bekend. Dit percentage was in 2011 licht hoger

Nadere informatie

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al:

Ik besloot te verder te gaan en de zeven stappen naar het geluk eerst helemaal af te maken. We hadden al: Niet meer overgeven Vaak is de eerste zin die de klant uitspreekt een aanwijzing voor de hulpvraag. Paula zat nog maar net toen ze zei: ik ben bang om over te geven. Voor deze angst is een mooie naam:

Nadere informatie

DE PRESIDENT VAN DE REPUBLIEK SURINAME

DE PRESIDENT VAN DE REPUBLIEK SURINAME Wet van... houdende nadere wijzigingen van de Grondwet van de Republiek Suriname (S.B. 1987 No.116, zoals laatstelijk gewijzigd bij S.B.1992 No.38) ONTWERP DE PRESIDENT VAN DE REPUBLIEK SURINAME In overweging

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting 181. Titel: Medialogica en electorale democratie

SAMENVATTING. Samenvatting 181. Titel: Medialogica en electorale democratie Samenvatting 181 SAMENVATTING Titel: Medialogica en electorale democratie Medialogica Voormalig Minister van Justitie Piet Hein Donner stelde in 2004 dat Nederlandse media schrijven wat mensen willen horen,

Nadere informatie

Huiselijk Geweld in 's-hertogenbosch. Omvang, kenmerken en meldingen

Huiselijk Geweld in 's-hertogenbosch. Omvang, kenmerken en meldingen Huiselijk Geweld in 's-hertogenbosch Omvang, kenmerken en meldingen O&S oktober 2003 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Samenvatting 1. Inleiding Plan Plan van van Aanpak Aanpak Huiselijk Geweld Geweld Inhoud

Nadere informatie

Jane in de universitaire jungle

Jane in de universitaire jungle Jane in de universitaire jungle INLEIDING Nog los van een basisprincipe van gelijke rechten, wordt het belang van diversiteit binnen een organisatie tegenwoordig breed erkend. Diversiteit draagt bij aan

Nadere informatie

De week waarin alles anders werd (of niet?)

De week waarin alles anders werd (of niet?) De week waarin alles anders werd (of niet?) Er is waarschijnlijk geen week geweest in de Nederlandse politieke geschiedenis waar in een korte tijd zoveel veranderde als de afgelopen 7 dagen. In die periode

Nadere informatie

Uitslagen enquête onder raadsleden Provincie Noord- Holland

Uitslagen enquête onder raadsleden Provincie Noord- Holland Uitslagen enquête onder raadsleden Provincie Noord- Holland Februari 2015 Inleiding Stichting Politieke Academie deed in opdracht van Nederland Lokaal onderzoek naar de mening van gemeenteraadsleden. Aan

Nadere informatie

Cursus Politiek Actief Bijeenkomst 1: Introductie, algemene staatsinrichting en verkiezingen

Cursus Politiek Actief Bijeenkomst 1: Introductie, algemene staatsinrichting en verkiezingen Ruimte voor beeld 21,6 x 8,7 cm Cursus Politiek Actief Bijeenkomst 1: Introductie, algemene staatsinrichting en verkiezingen Plan EU Eerste VN Dag voor het Meisje: 11 oktober ONE G7 Summit München juni

Nadere informatie

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013

Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Oordeel over de positie van ouderen in Nederland in 2013 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het wetenschappelijk instituut van 50PLUS heeft ons de opdracht gegeven

Nadere informatie