Peter den Hartog. Masterthesis MSRE ASRE / Universiteit Amsterdam

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Peter den Hartog. Masterthesis MSRE ASRE / Universiteit Amsterdam"

Transcriptie

1 Peter den Hartog Masterthesis MSRE ASRE / Universiteit Amsterdam Januari 2006

2 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1. Inleiding 1.1 Aanleiding Het onderzoek 5 2. Probleemstelling 2.1 De onderzoeksvraag De hypothese De aanpak van het onderzoek en leeswijzer Algemeen 9 3. Ontwikkelingsproces 3.1 Inleiding De fasen in het ontwikkelingsproces De initiatieffase De ontwikkelingsfase De realisatiefase De verhuur- en/of verkoopfase De exploitatie en beheersfase Conclusie Persoon 4.1 Inleiding Kennis en vaardigheden Competenties Waarden Persoonlijkheid Conclusie Persoonlijkheid 5.1 Inleiding De verdeling in kwalificaties Persoonlijkheidskenmerk Bedrijfsman Brononderzoeker Groepswerker Monitor Plant Voorzitter Vormer Zorgdrager Bepalen van de persoonlijkheid 34 1

3 5.4 Samenwerking tussen de verschillende persoonlijkheidskenmerken Bedrijfsman Brononderzoeker Groepswerker Monitor Plant Voorzitter Vormer Zorgdrager Samenvatting Rollen Conclusie Fasen en personen 6.1 Inleiding De fase indeling in de praktijk De koppeling tussen de fasen van het ontwikkelingsproces en de persoonskenmerken De initiatieffase De ontwikkelingsfase De realisatiefase De verhuur- en/of verkoopfase De exploitatie en beheerfase Samenvatting en conclusie Conclusie 7.1 Inleiding Algemene conclusie Stellingen 58 Literatuurlijst 63 Bijlagen 1. Interviews over de conceptuele benadering voor het functioneren van de mens in het ontwikkelingsproces Competenties van Rabo Vastgoed Vergelijking indeling Belbin en Enneagrammen Bepaling persoonlijkheidsrol volgens Belbin Tabel overzicht samenwerking tussen verschillende teamrollen Interviews voor de fase indeling in de praktijk van het ontwikkelings- 87 proces in de praktijk en de afstemming met de persoonlijkheden 2

4 Voorwoord In Als ich ein kleiner Junge war stelt Erich Kästner zich de vraag of het wel zin heeft een voorwoord bij een boek te schrijven. Zijn argument om het wel te doen, formuleert hij als volgt: Ein Vorwort ist für ein Buch so wichtig und so hübsch wie der Vorgarten für ein Haus. Natürlich gibt es auch Häuser ohne Vorgärten und Bücher ohne Vorwort. Aber mit einem Vorgarten, nein, mit einem Vorwort sind mir die Bücher lieber. Ook ik hou er niet van dat de bezoekers met de deur in huis vallen, oftewel dat de lezer met zijn neus in een masterthesis valt. Vandaar een voorwoord. Voor het afstuderen aan de Amsterdam School of Real Estate heb ik voor de MSRE opleiding de nu voor u liggende masterthesis uitgewerkt. Bij het door mij gekozen profiel Development heb ik een drietal studierichtingen gevolgd: marktanalyse, investeringsanalyse en ontwikkelingsproces. Het ontwikkelingsproces heeft mij sterk geboeid omdat dit een directe relatie heeft met mijn dagelijkse werkzaamheden als projectmanager bij Rabo Vastgoed te Utrecht, een ontwikkelaar en financier van vastgoedprojecten. Bij Rabo Vastgoed wordt het gehele ontwikkelingsproces begeleidt door de projectmanager. Alle facetten worden door hem doorlopen en hij is hiervoor het aanspreekpunt en de eindverantwoordelijke. Vanaf het begin van de opleiding maar ook in mijn werk heeft mij de vraag geboeid of de ene persoon anders in het ontwikkelingsproces staat dan de ander binnen eenzelfde taakomschrijving. Deze masterthesis is een onderzoek naar de verschillen tussen personen en of dit gevolgen kan hebben voor het ontwikkelingsproces. Om deze reden is de titel van het onderzoek: De mens in het ontwikkelingsproces Ik heb geprobeerd om als schrijver van de masterthesis een toegankelijk stuk tot stand te brengen waarin de essentie van het onderzoek gemakkelijk leesbaar en toegankelijk zou zijn. In de tekst van deze masterthesis wordt zoveel mogelijk de mannelijke persoonsvorm gehanteerd. De omschreven functies kunnen zowel door een man als een vrouw worden uitgevoerd hetgeen voor de persoonlijkheidskenmerken geen verschil maakt. Het gaat voor dit onderzoek te ver om nader onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen. Om deze reden kunt u waar hij, hem en zijn staat geschreven evengoed zij en haar lezen. Langs deze weg wil ik alle personen die een bijdrage hebben geleverd aan de totstandkoming van dit onderzoek hartelijk bedanken. In het bijzonder noem ik Bert van Eekelen en Nicole Quadvlieg die, als begeleider en meelezer, mij meerdere keren de weg hebben gewezen om door te gaan en tot een voleinding te komen en Jolanda die steeds weer een weg in ons privé leven heeft gegeven om deze studie af te ronden. Peter den Hartog maart

5 4

6 1. Inleiding 1.1 Aanleiding Voor het realiseren van woningen of zakelijk vastgoed wordt een proces, een ontwikkelingsproces doorlopen. Dit proces omvat de periode vanaf het idee voor realisering tot en met de oplevering van het gebouw. Het ontwikkelingsproces van deze producten omvat een periode van gemiddeld 7 jaar. Gedurende dit proces is het van belang dat er door mensen kunde en kennis wordt geleverd om het product te realiseren. In deze periode is het noodzakelijk dat de plannen technisch worden uitgewerkt om tot de realisatie te komen, is het nodig dat de kosten bewaakt worden, is het nodig dat de tijd bewaakt wordt en zo kunnen nog diverse onderdelen worden aangehaald. Voor deze bewaking en uitwerking zijn handvatten en procedures ontwikkeld waarmee het proces wordt uitgevoerd. Aan deze technieken is veel aandacht besteed in de opleiding. Naast deze kennis van het proces is er ook een kunde noodzakelijk om het geheel te realiseren. Alle onderdelen van het ontwikkelingsproces worden begeleid, uitgewerkt of aangedragen door mensen die ondersteund kunnen worden door hulpmiddelen. Het gehele proces wordt in feite gevormd door personen. Eigenlijk bestaat het ontwikkelingsproces uit personen die met elkaar samenwerken om het eindproduct te realiseren. Onderdelen van het ontwikkelingsproces worden deels uitgevoerd door individuen en deels door teams maar het ontwikkelingsproces is per definitie een samenwerkingsproces. Het succes van het ontwikkelingsproces staat en valt dan ook bij de capaciteiten en de kwaliteiten van deze perso(o)n(en) en de wijze waarop zij samen werken. De rol van personen in het ontwikkelingsproces en welke eisen de verschillende fasen van het ontwikkelingsproces stelt aan de perso(n)(en) die het proces begeleiden, is dan ook de aanleiding geweest voor het onderzoek van deze masterthesis. 1.2 Het onderzoek In een krantenartikel van 24 augustus 2005 staat te lezen dat een chinees bedrijf kandidaten heeft geselecteerd voor een functie bij dit bedrijf. De sollicitatie gesprekken werden gehouden op de top van een berg van 3700 m omdat men er bij de selectie van uitging dat mensen naar de top willen groeien. Elf van de vijfentwintig kandidaten haalden de top. Dit ludieke idee is een leuke manier om je als bedrijf te onderscheiden maar stel dat de persoon die zeer intelligent is, zeer capabel voor de functie en ook hogerop wil komen conditioneel niet sterk genoeg is? Of hij zou astma hebben? Met de genoemde selectiemethode zal deze persoon nooit de baan verkrijgen. In het gehele ontwikkelingsproces zijn veel en verschillende personen werkzaam. Personen die werken als individu of die als individu onderdeel uitmaken van een team. Ieder individu verricht zijn activiteiten vanuit zijn kennis, capaciteiten en competenties binnen de kaders van zijn opdracht. Heeft een individu voldoende 5

7 kennis en competenties om de verschillende fasen van een proces uit te werken of is het genoodzaakt om met meerdere personen en partijen samen te werken? Niet ieder persoon is hetzelfde. Er zijn aan individuen verschillende eigenschappen, capaciteiten en competenties toe te kennen die hen kenmerken. Onder competenties wordt verstaan: een gedragskenmerk dat onderscheidend bijdraagt aan effectief functioneren en daarmee aan het realiseren van gestelde doelen. Hierbij gaat het dan om gedrag. Enkele voorbeelden van competenties zijn: samenwerken, sturing geven, delegeren, luisteren en dergelijke. Naast de competenties van personen gaat het om kennis en vaardigheden, om waarden en om persoonskenmerken. Welk gedrag is er nodig voor een persoon om het ontwikkelingsproces aan te kunnen sturen? Zijn er in de verschillende procesfases verschillende competenties nodig? Het ontwikkelingsproces wordt gekenmerkt door een keten van activiteiten. Het geheel van de stappen van de verschillende activiteiten is kenmerkend voor de keten. De verschillende stappen worden door verschillende mensen, de deskundigen voor een betreffende fase, uitgevoerd en zullen aan elkaar gekoppeld moeten worden. Door deze koppeling ontstaan momenten van overdracht, die samenwerking noodzakelijk maken al dan niet binnen een organisatie of tussen organisaties onderling. Het is voor een aantal van die stappen raadzaam om over deze samenwerking afspraken te maken en ervoor te zorgen dat er binnen de projecten als team wordt samengewerkt. Zo n team, met duidelijke afspraken over de taakverdeling en verantwoording, voorkomt dat een ieder zelf de opdracht en zijn aandeel daarin interpreteert. Worden alle activiteiten door een team uitgevoerd en welke activiteiten moeten er in een ontwikkelingsproces worden uitgevoerd? Waar vinden in het ontwikkelingsproces overdrachtsmomenten plaats? In het ontwikkelingsproces komen veel keuzemomenten voor, momenten waarop bepaald wordt of het proces linksaf of rechtsaf gaat. In deze keuzemomenten worden door mensen beslissingen genomen. Uiteraard zijn er verschillende soorten keuzemomenten te onderscheiden, een keuze voor de aansturing van het proces, een beslissing om je vak uit te oefenen en dergelijk. Vast staat dat er door mensen keuzes worden gemaakt waardoor het ontwikkelingsproces tot uitvoering komt. Wat is de drijfveer van personen waardoor zij bepaalde keuzes maken zoals ze deze maken? Worden zij hiertoe aangezet? Is het een eigen keus? Waarop baseren zij de keus om beslissingen te nemen? Zullen verschillende personen in een gelijke omstandigheid dezelfde beslissing hebben genomen? Alle bovengenoemde vragen kunnen worden gesteld als er wordt nageacht over de relatie tussen het ontwikkelingsproces enerzijds en de mens anderzijds en de interactie van deze twee. Dit is voor mij de aanleiding geweest om een onderzoek te doen naar enerzijds het ontwikkelingsproces en anderzijds het functioneren van de mens in dit ontwikkelingsproces. In het volgende hoofdstuk zal omschreven worden wat de probleemstelling is voor het doen van dit onderzoek en hoe het onderzoek is opgezet. 6

8 2. Probleemstelling 2.1 De onderzoeksvraag Om een goede definitie te krijgen voor het doen van een onderzoek wordt allereerst een probleemstelling geformuleerd en aangegeven voor wie of wat het gekozen onderwerp een probleem is en wie de houder van het probleem is. Voor dit onderzoek over het functioneren van mensen in het ontwikkelingsproces, zijn een tweetal onderdelen van belang voor de probleemstelling: - Het proces; wat zijn de verschillende fasen en wat zijn de kenmerken van die fasen. - De persoon of het individu; wat zijn kennis en vaardigheden, wat zijn competenties, wat zijn waarden en wat zijn de persoonseigenschappen. Het onderzoek kan dus vanuit deze twee onderdelen worden onderzocht: vanuit de persoon of vanuit het proces. Gedurende het onderzoek is gebleken dat beide onderwerpen erg breed zijn. Het proces kent vele fasen vanaf initiatief tot en met exploitatie en de persoon kent meerdere facetten zoals kennis en vaardigheid, competenties, waarden en persoonlijkheid. Mede gezien de breedte en omvang van het proces is gekozen om de benadering voor het onderzoek te kiezen vanuit de persoon. De kaders van deze verschillende facetten en invalshoeken zullen in het onderzoek worden uitgewerkt en op het aspect van de persoonseigenschappen zal in het onderzoek dieper worden ingegaan. De centrale probleemstelling die overkoepelend is voor het gehele onderzoek luidt: - Is een mens met diens specifieke persoonskenmerken in staat om een ontwikkelingsproces in haar volledige breedte aan te sturen? Voor personen is het van belang dat zij in het proces functioneren waarvoor ze bij het proces worden betrokken zodat het gehele proces tot een positief einde wordt gebracht. Nog belangrijker hierbij: functioneert deze persoon zelf goed om het proces te sturen en / of uit te voeren en de daarbij betrokken personen aan te sturen? Door de specifieke persoonskenmerken en competenties kan het zijn dat vooraf bepaald kan worden dat deze persoon met deze specifieke kenmerken een proces niet tot een goed eind kan brengen of alleen bepaalde fasen van het proces uit kan voeren. Kan ieder persoon met of juist door zijn specifieke persoonkenmerken elke fase van een ontwikkelingsproces uitvoeren? Zijn er persoonskenmerken die een goed functioneren van de persoon in een betreffende fase bij voorbaat tot mislukking doen leiden? Zijn er persoonskenmerken / competenties die een persoon absoluut moet bezitten om (een bepaalde fase van) het ontwikkelingsproces te kunnen uitvoeren? Wat zijn de eisen die de verschillende 7

9 fasen van het ontwikkelingsproces aan de mensen stellen die er bij betrokken zijn? Wordt er van de persoon in het ontwikkelingsproces de juiste werkzaamheden verwacht en wat zullen hiervan de consequenties zijn? Is het mogelijk dat één persoon verantwoordelijk is voor het gehele proces of zou dit voor een bepaalde fase moeten gelden? Kan men zomaar alles van iedereen verwachten of moet er door het management geanalyseerd worden wat er vanuit het proces van de personen gevraagd kan worden? Zijn de ontwikkelingsprocessen verschillend en verschillende de te onderscheiden fasen? Stellen de verschillende fasen in het ontwikkelingsproces verschillende eisen / capaciteiten aan de betreffende persoon, de verantwoordelijke voor het proces? Kan deze persoon met zijn competenties en eigenschappen die verantwoordelijkheid voor het totale proces aan? Zoals vanuit het hierboven geformuleerde blijkt, zijn er vele vragen die vanuit de probleemstelling kunnen worden gesteld. Met het onderzoek wil ik duidelijk maken dat personen in het algemeen, maar dus ook personen die bij een ontwikkelingsproces betrokken zijn, verschillend zijn. Dit is wellicht een open deur maar in een ontwikkelingsproces komen zoveel verschillende facetten voor waarbij het de vraag is of één persoon verantwoordelijk kan zijn voor dit gehele proces. Het ontwikkelingsproces is langdurig in tijd en breed in alle facetten. Toch ben ik voor dit onderzoek uitgegaan voor een totaal overzicht ondanks de mogelijkheid dat dit ten koste gaat aan de diepte van de onderdelen. 2.2 De hypothese In de inleiding is opgemerkt dat het ontwikkelingsproces gekenmerkt wordt door een keten van activiteiten die gedurende een lange periode wordt uitgevoerd. Door deze breedte van het ontwikkelingsproces is het waarschijnlijk dat er vele eisen of competenties worden gesteld aan de individuen die sturing geven aan dit proces. De competenties van verschillende personen die bij het proces betrokken zijn en dit proces aansturen zullen wellicht dan ook verschillend (moeten) zijn. Vanuit deze hypothese zijn de volgende stellingen ontstaan die hieronder worden omschreven en bij de eindconclusie worden geëvalueerd: - Ieder onderdeel van het ontwikkelingsproces stelt specifieke competenties aan de individuen die in het proces werkzaam zijn. - Het ontwikkelingsproces verloopt niet effectief indien dit aangestuurd wordt door personen die niet over de juiste competenties beschikken. - Individuen zijn niet in staat ieder onderdeel van het ontwikkelingsproces succesvol aan te sturen door de verschillende kenmerken van de processen. - Als individu is het niet mogelijk om het ontwikkelingsproces in de volledige breedte aan te sturen en zal altijd aangewezen zijn op teamwork. 8

10 - Ondanks de verschillende fasen is het noodzakelijk een persoon te hebben die alle verschillende fasen overziet. - Het is (on)verantwoord om zomaar alles van iedereen te verwachten en door het management van een bedrijf zal geanalyseerd moeten worden wat er vanuit het proces aan de personen gevraagd wordt en hoe daar organisatorisch, met de inzet van mensen en middelen, op moet worden ingespeeld. 2.3 De aanpak van het onderzoek en leeswijzer Voor het onderzoek naar de de mens in het ontwikkelingsproces zijn twee onderdelen van evident belang: enerzijds is dit de mens en anderzijds is dat het ontwikkelingsproces. Voor de uitwerking van het onderzoek zal daarvoor eerst in hoofdstuk 3 het ontwikkelingsproces worden omschreven. Daarna zal een analyse worden gemaakt van het algemeen functioneren van de mens dat in hoofdstuk 4 wordt uitgewerkt. Hierna wordt in hoofdstuk 5 ingezoomd op de persoonlijkheid van de mens. Vervolgens wordt in hoofdstuk 6 een koppeling gelegd tussen de eisen die vanuit het ontwikkelingsproces aan de mens worden gesteld en de persoonskenmerken die een persoon moet hebben om aan deze eisen te kunnen voldoen. Voor een onderbouwing van deze analyse zijn er interviews gehouden om de veronderstelde koppeling te toetsen aan de praktijk. 2.4 Algemeen In het ontwikkelingsproces zijn naast de verschillende fasen voor de realisatie van het eindproduct ook verschillende partijen voor de realisatie van dit product betrokken. Hierbij valt te denken aan ontwikkelaars, aannemers, gemeenten, adviseurs, makelaars, beleggers en andere. Deze verschillende partijen hebben ieder hun eigen belangen bij de realisatie van het product en zullen specifieke en eigen kenmerken stellen aan de competenties van personen. In dit onderzoek wil ik mij, mede gezien mijn eigen werkzaamheden en functie, richten op de personen die het proces aansturen vanuit de rol van ontwikkelaar. Voor het onderzoek is een literatuurstudie verricht en zijn met diverse organisaties en personen interviews gehouden die in totaliteit de onderbouwing geven van de stellingen en denkrichtingen die in het onderzoek worden gedaan. Het uitgangspunt voor het onderzoek is geweest om de gehele breedte van enerzijds het ontwikkelingsproces en anderzijds de mens te beschouwen. Bij de uitwerking van het onderzoek is gebleken dat door deze breedte van beide onderwerpen van het thema zoveel informatie verwerkt moest worden dat dit onderzoek gezien moet worden als een denkrichting en aanwijzing voor verder onderzoek. Om deze reden nodig ik graag anderen uit om of de verschillende fasen van het ontwikkelingsproces of de facetten van de mens verder uit te werken en te onderwerpen aan een mogelijk case onderzoek. 9

11 10

12 3. Ontwikkelingsproces 3.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt het ontwikkelingsproces, de kenmerken die het ontwikkelingsproces heeft en de fasen die hierin voorkomen, beschreven. Zoals het woord ontwikkelingsproces zelf al aangeeft is het een proces van een ontwikkeling. De ontwikkeling heeft in dit geval betrekking op een ontwikkeling van gebouwen, zoals woningen en zakelijk vastgoed, en/of locaties. Een proces houdt in dat er een periode nodig is waarin verschillende fasen worden doorlopen. In de literatuur worden verschillende definities van het ontwikkelingsproces gegeven. - Een ontwikkelingsproces is het complex van activiteiten dat zich afspeelt voor, tijdens en na het produceren van bouwwerken. Kenmerkend voor projectontwikkeling is dat binnen een geïntegreerde organisatie een veelvoud van problemen wordt opgelost. De oplossing van de problemen vindt vaak separaat plaats en worden veelal na elkaar opgelost. 1 - Het door een organisatie opsporen van een behoefte aan bouwproducten en het vervolgens voor eigen rekening en risico nemen en handhaven van initiatieven tot een bouwproces. 2 - Het risicodragend initiëren, uitvoeren en coördineren van alle taken die nodig zijn voor het vervaardigen en/of opwaarderen van onroerende zaken, inclusief het aankopen van de daarvoor benodigde opstallen en/of grond. 3 - Een ontwikkeling is een idee dat tot verwezenlijking komt als de gebruikers, huurders of eigenaren, de stenen en mortel - welke door een team is samengesteld - als ruimte gaan gebruiken. 4 Een ontwikkelingsproces is niet volgordelijk. In het verleden verliepen de verschillende fasen van het ontwikkelingsproces opeenvolgend. De ene fase werd afgerond met een fasedocument, de beslissing om door te gaan werd genomen en de volgende fase brak aan. Het huidige ontwikkelingsproces kenmerkt zich door een interactief en iteratief proces. De complexiteit van het ontwikkelingsproces is groter geworden. Het opeenvolgen van de verschillende stappen wordt meer en meer vervangen door deelprojecten en tussen deze deelprojecten ontstaan er afhankelijkheden die worden doorlopen in de verschillende fasen van het ontwikkelingsproces. De ene 1 Bouwen aan wederzijds begrip - Nepron 2 Taak en plaats van de projectontwikkelaar in het bouwproces Economisch Instituut Bouwnijverheid 3 Praktijkaspecten Vastgoed F.J.M. Kousemaeker 4 Real Estate Development, principles en process M.E. Miles 11

13 fase kan volbracht worden met gegevens uit een parallel lopende fase en door de afstemming tussen de verschillende fasen zal besloten moeten worden of het proces doorgaat. Het ontwikkelingsproces is altijd uniek en wel om drie redenen: - de locatie is steeds een andere; - de opgave is steeds verschillend; - de combinatie van partijen is steeds wisselend. In het vervolg van dit hoofdstuk zullen de verschillende fasen en de kenmerken hiervan worden beschreven. 3.2 De fasen in het ontwikkelingsproces Onder faseren wordt verstaan: het in logische consequente stappen verdelen van alle projectactiviteiten, die noodzakelijk zijn om het gewenste projectresultaat te bereiken. In de literatuur waar in de vorige paragraaf naar wordt verwezen, zijn er verschillende faseringen in het ontwikkelingsproces aangebracht die op onderdelen van elkaar verschillen. Ondanks deze verschillen is er sprake van een aantal fasen die zich steeds voordoen. In dit onderzoek wordt uitgegaan van de volgende onderverdeling: 1. De initiatieffase 2. De ontwikkelingsfase 3. De realisatiefase 4. De verhuur- en/of verkoopfase 5. De exploitatie en beheersfase In de hierna volgende paragraven worden de verschillende fasen omschreven met daarin de kenmerken van deze fasen De initiatieffase Voor elk project is er iets of iemand die het initiatief neemt. Het initiatief om een project te gaan ontwikkelen kan komen van een projectontwikkelaar, bouwondernemer, of belegger maar ook van een gemeente of een onderneming die ruimte zoekt, de gebruiker. Wat ook de aanleiding is voor het initiatief, in deze fase worden de eerste globale ideeën over locatie, product, prijs en doelgroep geformuleerd. In de meeste gevallen wordt een marktverkenning verricht en een ruwe financiële doorrekening gemaakt. Als deze er positief uitzien, wordt het initiatief verder uitgewerkt. Zekerheid over een beschikbare en geschikte locatie en over de kosten en de tijd die gemoeid zijn met de verwerving van de locatie is noodzakelijk voor verdere planontwikkeling. De beschikbaarheid wordt in een relatief vroeg planstadium vaak geregeld in de vorm van een al dan niet betaalde optie op de grond. De feitelijke verwerving vindt dan in een later stadium plaats. Overigens is in 12

14 toenemende mate weer sprake van grondverweving in een vroeg stadium door de projectontwikkelaar, bouwondernemers en beleggers. Deze grondverwerving gebeurt meestal met het doel om een positie tot ontwikkeling veilig te stellen of de toekomstige bouwproductie te regelen. Het feitelijke initiatief tot de ontwikkeling van een project kan bij de ontwikkelaar liggen maar ook bij de gemeente. De acquisitie van een vastgoedproject gebeurt op vele verschillende manieren. Acquisitie vereist kennis van de markt en het vermogen die kennis te vertalen in een haalbaar plan. Gemeente werken nogal eens met selectieprocedures of prijsvragen, waarin de verschillende ontwikkelaars zich met elkaar mogen meten. Planvisie, marktkennis, ervaring met gelijksoortige projecten, de bereidheid risicodragend te investeren en de financiële draagkracht zijn daarbij meestal de beoordelingscriteria. De deelname aan selectie- en prijsvraagprocedures vereist forse investering in de planontwikkeling. De ontwikkelaar is bereid dergelijk kosten te maken indien hij een reële kans heeft daadwerkelijk het project te verwerven. Het aantal deelnemers moet beperkt zijn, de beoordelingscriteria inzichtelijk en de uiteindelijke keuze goed beargumenteerd. Gemeenten bepalen in Nederland in belangrijke mate de gronduitgifte, de planologische bestemming en de randvoorwaarden voor vastgoedontwikkeling, De ruimte die projectontwikkelaars vervolgens krijgen bij de planontwikkeling verschilt sterk. Voor gemeenten tellen politieke doelstellingen, stedenbouwkundige argumenten en grondopbrengsten zwaar. Deze zijn niet altijd verenigbaar met de uitgangspunten voor marktconforme planontwikkeling. In de initiatieffase zal moeten blijken of de benodigde investeringen (kosten) opwegen tegen de meerwaarde (opbrengsten) die deze genereren. Dat betekent dat ook een verantwoord beeld moet bestaan over de benodigde financiering (beschikbaar of nog te verwerven). Het gaat in deze fase om de aard van het achterliggende probleem te verkennen, teneinde te kunnen beslissen of er sprake is van een haalbaar project. Vaak is het zinvol een haalbaarheidsstudie te laten uitvoeren. Hierbij kan worden bepaald wat de orde van grootte van de mogelijkheden zijn en de hieraan verbonden consequenties in tijd en geld. Dit kan dan worden getoetst aan de ambities en mogelijkheden van de organisatie. Het principebesluit dat er sprake is van een project, betekent dat het project getoetst is aan en past binnen het lange termijnbeleid van de organisatie. De partijen die in deze fasen opereren zijn: ontwikkelaars en ontwikkeld bouwers, gemeenten, grondhandelaren en grondeigenaren De ontwikkelingsfase De ontwikkelingsfase is een iteratief proces, waarin de hoofdonderdelen in verschillende stappen verder worden uitgewerkt en op elkaar worden afgestemd. In deze fase wordt het plan nader gedefinieerd, wordt het ontwerp uitgewerkt en 13

15 het bestek tot uitvoering vorm gegeven. De subfases die in de ontwikkelingsfase naar voren komen zijn: a. de definitie fase (het voorlopig ontwerp); b. de ontwerpfase (het definitief ontwerp); c. de besteksfase (het bestek en de aanbesteding). In het begin van de ontwikkelingsfase dient zo concreet en eenduidig als mogelijk het geëiste en gewenste projectresultaat te worden geformuleerd. Dit wordt in het algemeen het programma van eisen genoemd. Bij het opstellen van het programma van eisen dient men zich dan ook voortdurend ervan bewust te zijn, dat het doel van deze fase de probleemdefinitie is en niet het kiezen van oplossingen. Het gaat om het scherp krijgen van de vraag. Het genereren van het antwoord geschiedt in de volgende fase aan de hand van ontwerpvoorstellen die zijn gebaseerd op het programma van eisen. Een viertal onderdelen is in deze fase van belang: de markttechnische ontwikkeling, de juridische ontwikkeling, de bouwkundige ontwikkeling en de financiële ontwikkeling. De markttechnische planontwikkeling bestaat uit de verkenning van de markt, het realiseren van het daarop gebaseerde vastgoedconcept en het samenstellen van een programma van eisen. Het verrichten van marktverkenningen is een van de belangrijkste activiteiten in deze fase. Uit onderzoek moet blijken wat de doelgroep, de vereiste locatiekwaliteit, de gevraagde prijs-productcombinatie en de meest efficiënte marktbenadering is. Marktverkenningen vormen de basis van het vastgoedproces. Algemene marktanalyses kunnen dienen als ondersteuning van de acquisitie. Verkenningen ten behoeve van een specifiek project bepalen in sterke mate welke initiatieven kans van slagen hebben en op welke wijze ze moeten worden uitgewerkt. Als het initiatief kansrijk lijkt worden de resultaten vertaald in een programma van eisen. Op grond daarvan wordt de planontwikkeling gestart. De juridische ontwikkeling betreft onder meer de begeleiding van een bestemmingsplan wijzigingsprocedure, de aanvraag van de noodzakelijk vergunningen en de voorbereiding van overeenkomsten die worden gesloten tussen de verschillende partijen. In een ontwikkelingsproces worden veel overeenkomsten gemaakt, tussen partijen onderling, tussen private en publieke partijen en dergelijk. Een goede basis tot ontwikkeling is voor iedere partij een noodzaak tot een succesvol ontwikkelingsproces. De bouwkundige planontwikkeling betreft het feitelijke ontwerpproces en de bouwvoorbereiding. Centraal in deze fase staat de taak om oplossingen te zoeken en te vinden. Het management van het ontwikkelingsproces is de hoofdtaak van de ontwikkelaar. Hij schakelt de benodigde partijen in en zorgt ervoor dat hun werkzaamheden qua inhoud en planning op elkaar worden afgestemd. In de meeste gevallen is de ontwikkelaar de opdrachtgever voor de architect, de bouwer, de makelaar en de diverse adviseurs. Om goed met elkaar te 14

16 communiceren en de werkzaamheden op elkaar af te stemmen zal er een organisatie worden opgebouwd. De complexiteit van deze projectorganisatie zal afhankelijk zijn van de complexiteit van het project. Een goede organisatie opzet kenmerkt zich door duidelijke verhoudingen en doelmatigheid. Een veel voorkomende verdeling is de opbouw van een stuurgroep met verschillende werkgroepen, zoals ontwerpteam, juridisch team, procedureel team en dergelijke. De ontwikkelaar is verantwoordelijk voor de organisatie en zal er voor moeten zorgen dat de verschillende partijen regelmatig bij elkaar komen voor afstemmingsoverleg en besluitvorming. Daarnaast is de ontwikkelaar verantwoordelijk voor het aanvragen van vergunningen en goedkeuringen, het overleg met belanghebbenden en bewoners, met de brandweer, gemeentelijke nutsbedrijven en dergelijk. Tevens zal de ontwikkelaar moeten onderhandelen met de eigenaar van de grond en met de potentiële afnemers. De financiële ontwikkeling betreft de raming van kosten, de raming van de opbrengsten, het in beeld brengen van de financiële risico s en het berekenen van het projectrendement. Daarnaast worden verschillende constructies ter financiering van het project geanalyseerd. Deze ontwikkeling resulteert in een investeringsvoorstel en financieringsplan. Bij alle stappen die in het ontwikkelingsproces gezet worden moet de ontwikkelaar de financiële consequenties in de gaten houden. De verschillende fasen die in het ontwikkelingsproces worden doorlopen geven het project een steeds concreter en definitievere vorm. Terwijl de investeringen in het project toenemen, komen steeds meer besluiten en verplichtingen vast te liggen. De flexibiliteit neemt af en de planaanpassingen in verband met wijzigende marktomstandigheden kunnen slechts tegen toenemende kosten worden doorgevoerd. Tot het moment waarop de bouw start kan echter elke fase worden beëindigd met een go/no go beslissing. De financiering van het ontwikkelingsproces kan op verschillende manieren plaatsvinden. Aan de basis ervan dient altijd een zorgvuldig opgesteld financieringsplan te liggen. Projecten worden meestal gefinancierd met een combinatie van eigen en vreemd vermogen. Het aantrekken van vreemd vermogen kan geschieden in de vorm van gewone leningen en kredieten of hypothecaire leningen, met vastgoed als hypothecaire zekerheid. Een andere mogelijkheid is te zoeken naar risicodragende participanten in het project. Dat kunnen andere ontwikkelaars, beleggers of particulieren zijn. Voor elke ondernemer geldt, dat risicodragend investeren alleen verantwoord is als hij de risico s kan overzien en ook kan dragen. De continuïteit van de onderneming mag immers niet in gevaar komen. Risicoanalyse is dan ook een essentieel onderdeel van het ontwikkelingsproces. Het afzetrisico kan worden verminderd door de marktontwikkelingen goed in de gaten te houden, door risicodragende projectpartners te zoeken of het project gefaseerd uit te voeren. De markt blijft echter grillig en onvoorspelbaar en het afzetrisico bestaat tot het moment dat het project volledig is verkocht. 15

17 De partijen die in deze fasen opereren zijn: ontwikkelaars, ontwikkelende bouwers, gemeenten, architecten, fiscalisten, juristen en overige adviseurs. Uit de hierboven gegeven omschrijving blijkt dat deze fase van het proces heel breed is. Er worden veel specialisten bij betrokken om het project voor te bereiden die door de ontwikkelaar aangestuurd en gecontroleerd moeten worden De realisatiefase Zodra het planontwikkelingsproces is afgerond en een positief besluit genomen is voor het vervolgtraject, kan met de daadwerkelijke realisatie van het project worden gestart. Een aannemer kan op verschillende manieren voor de uitvoering van het project worden ingeschakeld. De opdrachtgever kan in een vroeg stadium hebben gekozen voor een bepaald bouwbedrijf en de bouwer hebben opgenomen in het projectteam. Dat heeft als theoretisch voordeel dat de bouwer al in de voorbereidingsfase heeft kunnen meedenken over de bouwtechnische zaken. Als de opdrachtgever er de voorkeur aan geeft te kiezen uit meerdere bouwers, dan wordt het project aanbesteed. Bij een aanbesteding maken meerder aannemers een prijsopgave en wordt de inschrijver met de laagste prijs, die tevens in staat is het project uit te voeren, geselecteerd. Er worden drie soorten procedures onderkend voor aankondiging en gunning te weten de openbare aanbesteding, de niet-openbare aanbesteding en de onderhandelingsprocedure. De partijen die in deze fasen opereren zijn: ontwikkelaars, ontwikkelende bouwers, aannemers en gemeenten De verhuur- en/of verkoopfase De verkoop of verhuur van het project start vaak al voor de daadwerkelijke bouw van het project omdat er niet eerder gestart wordt met de realisatie voordat een vooraf bepaald percentage verhuurd of verkocht is. Hiervoor zal in de periode voorafgaand aan de realisatie en parallel met de bouwkundige ontwikkeling de marketing worden opgezet waarbij aandacht gegeven wordt hoe een product in de markt moet worden gepositioneerd en welke doelgroep voor het product van belang is. Er wordt een uitgebreide beschrijving in brochures gemaakt wat het project betreft en wat er geleverd gaat worden. Bij levering aan de eindgebruikers zullen ook de notariële akten en koopaanneemovereenkomsten gereed moeten zijn die in samenspraak met de notaris worden opgemaakt. De partijen die in deze fasen opereren zijn: ontwikkelaars, aannemers, makelaars, notarissen, communicatie adviseurs en gemeenten De exploitatie en beheerfase De exploitatie van vastgoed resulteert voor de belegger in de jaarlijkse kasstroom van netto-inkomsten uit verhuur. Daarnaast maakt het vastgoed een waarde ontwikkeling door in de periode dat de belegger het in eigendom heeft. Bij 16

18 tussentijds verkoop blijkt de waarde ontwikkeling uit de verkoopwaarde. Als het vastgoed niet tussentijds wordt verkocht, dan is aan het einde van de levensduur sprake van een restwaarde. Veelal is deze gelijk aan de waarde van de grond. De jaarlijkse kasstromen plus de verkoopwaarde of restwaarde van het vastgoed bepalen samen het rendement dat de belegger op zijn investering haalt. Beleggers kopen en exploiteren vastgoed vanuit de beleggingsoptiek. Er zijn particulieren beleggers, vastgoedfondsen en institutionele beleggers. De laatste categorie, waartoe verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen behoren, is verreweg de belangrijkste. Het beheer van vastgoed kan door de belegger volledig in eigen huis worden gedaan of (gedeeltelijk) worden uitbesteed. Het beheer omvat het technisch beheer (onderhoud, klachten verhelpen, in stand houden van het vastgoed), het commercieel beheer (verhuren en verhuurd houden van het vastgoed) en het administratief beheer (huuradministratie). Gedurende de lange levensduur van het vastgoed zijn periodiek renovaties noodzakelijk. Het gaat daarbij om het vernieuwen of vervangen van onderdelen van het gebouw vanwege slijtage of vanwege nieuwe gebruikerseisen. De eigenaar kan ook besluiten tot herontwikkeling van zijn bezit, indien de bouwtechnische of markttechnische veroudering zover is gevorderd dat de verhuur stagneert. In feite wordt het vastgoedproces dan grotendeels opnieuw doorlopen. De partijen die in deze fasen opereren zijn: beleggers, beheerders, aannemers en makelaars. Deze fase wordt hoofdzakelijk uitgevoerd door een belegger omdat de hoofdtaak van een ontwikkelaar is het ontwikkelen van een gebouw en bij realisatie dit gebouw verkopen aan een belegger of eindgebruiker. Aangezien het onderzoek geschreven is vanuit het gezichtspunt van een ontwikkelaar is dit onderdeel voor de volledigheid wel opgenomen maar zal niet verder worden uitgewerkt. 3.3 Conclusie Het ontwikkelingsproces van bouwprojecten wordt in opeenvolgende projectfasen opgedeeld, zodat per fase besloten kan worden of een project doorgaat of niet, een zogenaamde go/no go beslissing. Het is als een zich stap voor stap ontwikkelende foto, aanvankelijk grofkorrelig, maar naarmate de tijd vordert, en er meer informatie beschikbaar komt, wordt de foto scherper. Van belang is dat er met zekere regelmaat wordt beoordeeld of hetgeen zich aftekent op de foto in overeenstemming is met de bedoelingen en of de te onderscheiden onderdelen goed passen in het totaal. De beoordeling van de scherpte van de foto en de ontwikkeling hiervan kan worden vergeleken met het ontwikkelingsproces. Elke volgende foto is een volgende fase in het ontwikkelingsproces. Doordat in de voorafgaande fase meer bekend is geworden voor de realisatie van het project kan en zal besloten moeten worden of de volgende fase wordt uitgewerkt. 17

19 De opeenvolging van de verschillende fasen van het ontwikkelingsproces is in veel gevallen de verantwoordelijkheid van de ontwikkelaar. Hij zal er voor moeten zorgen dat gedurende het proces, het product zijn eindbestemming krijgt. Hij moet er in feite voor zorgen dat de foto steeds scherper wordt en dat deze niet mislukt. In dit hoofdstuk zijn de verschillende fasen van het ontwikkelingsproces omschreven met daarbij de kenmerken van deze verschillende fasen. 18

20 4. Persoon 4.1 Inleiding In het voorgaande hoofdstuk is het ontwikkelingsproces omschreven en in dit hoofdstuk zullen de verschillende aspecten van de mens worden toegelicht en uitgewerkt. Hiertoe wordt in dit hoofdstuk 4 eerst een algemene conceptuele benadering gegeven over het functioneren van de mens in een ontwikkelingsproces en vervolgens zal in hoofdstuk 5 verder worden ingegaan op de persoonlijkheid van de mens. Voor dit onderzoek is literatuurstudie verricht maar zijn ook een tweetal interviews gehouden. De samenvatting van deze interviews zijn weergegeven in bijlage 1. In de tekst van het onderzoek worden de woorden mens en persoon door elkaar gebruikt. Gezien de definities van beide woorden in het Van Dale woordenboek is dit niet bezwaarlijk en in de tekst wordt hiermee dan ook hetzelfde bedoeld. De vraag voor het onderzoek zoals in de probleemstelling van hoofdstuk 2 is geformuleerd kan samengevat worden in: kan een mens in het gehele ontwikkelingsproces functioneren. Het functioneren van personen in een organisatie of proces kan vanuit een tweetal perspectieven worden beschouwd: - Vanuit het organisatie perspectief; Kan een persoon de aan hem meegegeven opdracht uitvoeren binnen de door de organisatie gestelde kader met het hierbij vastgestelde eindresultaat. Heeft de persoon hiervoor de kennis, de vaardigheden en de competenties. Een organisatie ziet de persoon als een (dure) investering die het gewenste resultaat moet (kunnen) bereiken. - Vanuit het persoonlijk perspectief; Wat vindt de persoon leuk, waaruit haalt deze zijn voldoening, is er voldoende uitdaging en is de persoon intelligent genoeg. Al deze aspecten zijn van belang voor het functioneren van de personen binnen het ontwikkelingsproces. Voor het uitvoeren van een ontwikkelingsproces worden, vanuit het organisatie perspectief, een aantal basale eisen gesteld aan de persoon die het proces aanstuurt. Deze kunnen, met de vertaling naar competenties, als volgt worden samengevat: - het ontwikkelingsproces of een fase hiervan moet binnen een vastgestelde tijd worden opgeleverd (effectiviteit); - de activiteiten voor de realisatie van het ontwikkelingsproces moeten op elkaar worden afgestemd (planning en organisatie); - tijdens het ontwikkelingsproces moet er op een juiste wijze met elkaar gecommuniceerd worden (communicatieve vaardigheden); - wendt de financiële middelen aan en bewaak deze zodat het project een positief resultaat oplevert (voortgangscontrole); 19

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven!

Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Slimme zet! Vindingrijk in vastgoedopgaven! Postbus 711 3900 AS Veenendaal Kerkewijk 26 3901 EG Veendaal (T) 0318-55 19 60 (F) 0318-55 19 61 (M) info@ingeniousvastgoed.nl (I) www.ingeniousvastgoed.nl Haar

Nadere informatie

Bijlage H: VAKGEBIED PROJECTMANAGEMENT

Bijlage H: VAKGEBIED PROJECTMANAGEMENT RVOI-2001 Bijlage H: VAKGEBIED PROJECTMANAGEMENT Deze Bijlage is opgesteld door de heer ir. C.H. Wentink, sectordirecteur Ruimte, vastgoed en economie van Witteveen + Bos. Hij heeft zich hierbij o.a. laten

Nadere informatie

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is:

Projectmatig betekent: op de wijze van een project. Je moet dus eerst weten wat een project is. Een eenvoudige definitie van project is: Projectmatig werken Inhoudsopgave Projectmatig werken vs. niet-projectmatig werken... 1 Projectmatig werken... 1 Niet projectmatig werken... 2 Waarom projectmatig werken?... 2 Hoe herken je wanneer projectmatig

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding

FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC. Inleiding FINANCIËLE BIJLAGE VOORSTEL MFC Inleiding Om een solide financiële basis onder het Multifunctioneel Centrum (hierna: MFC) te realiseren is gezocht naar aanvullende partners. Inmiddels zijn de deelnemende

Nadere informatie

Stappenplan nieuwe Dorpsschool

Stappenplan nieuwe Dorpsschool Stappenplan nieuwe Dorpsschool 10 juni 2014 1 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 10 juni 2014 dit stappenplan vastgesteld waarin op hoofdlijnen is weergegeven op welke wijze

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Les E-01 Projectmanagement

Les E-01 Projectmanagement Les E-01 Projectmanagement 1.1 Werken op projectbasis Op allerlei manieren werken mensen in het sociale leven samen om bepaalde doelen te verwezenlijken. Buurtbewoners organiseren een pleinfeest, verenigingsleden

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw 2011 Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw Veelzijdigbouw Walnootstraat 26 2461 DV Ter Aar Telefoon 06-43822608 Fax 0847-593939 info@veelzijdigbouw.nl www.veelzijdigbouw.nl Het bouwproces volgens

Nadere informatie

UW DROOMWONING IN TIEN STAPPEN. Waar woonwensen werkelijkheid worden

UW DROOMWONING IN TIEN STAPPEN. Waar woonwensen werkelijkheid worden UW DROOMWONING IN TIEN STAPPEN Waar woonwensen werkelijkheid worden 1 2 DROOMPLEK GEVONDEN? OF ZOEKT U NOG? HOE WORDT UW DROOMWONING WERKELIJKHEID? Iedereen heeft dromen. Zeker als het om wonen gaat. Maar

Nadere informatie

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting

Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting BIJLAGE 2 Beknopt plan van aanpak project centrale huisvesting Het vervolgtraject na het raadsbesluit van 1 juli 2010 april 2010 2010011330 Project 3252 - Voorbereidingsfase centrale huisvesting gemeente

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144

Inhoudsopgave. Bijlagen 121 Literatuur 144 Inhoudsopgave 5 Voorwoord 7 Ten geleide 9 1 Inleiding 11 2 De risicoanalyse 25 3 Uitvoeren van de risicoanalyse 65 4 Risicomanagement 77 5 Uitvoeren van risicomanagement 85 6 Implementatie van risicomanagement

Nadere informatie

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company

Het BiSL-model. Een whitepaper van The Lifecycle Company Het BiSL-model Een whitepaper van The Lifecycle Company Met dit whitepaper bieden we u een overzicht op hooflijnen van het BiSL-model. U vindt een overzicht van de processen en per proces een beknopte

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenbrief

College van Gedeputeerde Staten statenbrief Aan Provinciale Staten Datum : 24 november 2009 Uw kenmerk : Ons kenmerk : 2009INT252399 Contactpersoon : I. Zetstra E-mail : Ida.zetstra@provincieutrecht.nl Doorkiesnr. : 030-258 2286 Bijlage(n) : --

Nadere informatie

Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008

Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008 Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008 De raad van commissarissen De raad van commissarissen staat het bestuur met raad ter zijde (adviestaak),

Nadere informatie

Samenwerken met MMX architecten

Samenwerken met MMX architecten Samenwerken met MMX architecten 1: waarom eigenlijk een architect inschakelen? De architect zorgt voor een juiste vertaling van regelgeving en voorschriften zoals bouwbesluit, burgerlijk wetboek, plaatselijke

Nadere informatie

leergang projectontwikkeling

leergang projectontwikkeling Inleiding Professionalisering van het vak is in alle NEPROM-opleidingen hét uitgangspunt Een goede samenwerking tussen overheid en smaatschappijen bevorderen, staat bij de NEPROM hoog op de agenda. Daarnaast

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

Steeman HRD Assessment Centers

Steeman HRD Assessment Centers Steeman HRD Wijk bij Duurstede www.steemanhrd.com info@steemanhrd.com tel: +31 (0)6 2367 1321 Steeman Human Resource Development ondersteunt individuele medewerkers, teams en organisaties bij het formuleren,

Nadere informatie

KENNISNEMEN VAN De stand van zaken van het project Eemplein/Eemhuis en de daaruit voortvloeiende actualisatie van de risico s en kostenramingen.

KENNISNEMEN VAN De stand van zaken van het project Eemplein/Eemhuis en de daaruit voortvloeiende actualisatie van de risico s en kostenramingen. RAADSINFORMATIEBRIEF Van : Burgemeester en Wethouders Reg.nr. : 4405978 Aan : Gemeenteraad Datum : 18 juni 2013 : Wethouder P. van den Berg Portefeuillehouder TITEL Stand van zaken Eemplein/Eemhuis KENNISNEMEN

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Beleggers in gebiedsontwikkeling

Beleggers in gebiedsontwikkeling Beleggers in Incentives en belemmeringen voor een actieve rol van institutionele beleggers bij de herontwikkeling van binnenstedelijke gebieden P5 presentatie april 2015 Pelle Steigenga Technische Universiteit

Nadere informatie

Raads inforrnatiebrief

Raads inforrnatiebrief gemeente Eindhoven Raadsnummer o3.r6os.oox Inboeknummer oasoo4y48 C!assificatienummer x.sxs.ax Dossiernummer 340.403 20 september 2003 Raads inforrnatiebrief Betreft ontwikkeling Stationslocatie Zuid-Oost,

Nadere informatie

Franchise WerkAdvies. zelfstandig ondernemen als bedrijfsadviseur en samenwerken met ervaren professionals

Franchise WerkAdvies. zelfstandig ondernemen als bedrijfsadviseur en samenwerken met ervaren professionals Franchise WerkAdvies zelfstandig ondernemen als bedrijfsadviseur en samenwerken met ervaren professionals Bedrijfsadviesbureau met een brede klantenkring WerkAdvies is een bedrijfsadviesbureau dat zich

Nadere informatie

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl gemeente Langedijk Urhahn Urban Design Tav. de heer S. Feenstra Laagte Kadijk 153 1O18ZD AMSTERDAM Datum 17 maart 2015 B P/PEZ/SA Afdeling/team Uw brief/nummer Inlichtingen bi1 Onderwerp Bijiage(r) De

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis. Eli de Vries

Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis. Eli de Vries Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis Eli de Vries Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar hebben weinig kennis Managers moeten beslissingen nemen over IT, maar

Nadere informatie

Opleidingsgebied ICT. 2 e beoordeling: Eindbeoordeling:

Opleidingsgebied ICT. 2 e beoordeling: Eindbeoordeling: Opleidingsgebied ICT Kwalificatiedossier en kerntaak Applicatie- en mediaontwikkeling 2012-2013, 2013-2014 Kerntaak 1: Ontwerpen van de applicatie, (cross)media-uiting of game Kwalificatie en crebocode

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed

> Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Executive Search, Werving en Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon: 030-6355213 www.gitp.nl >Profiel > Functie- en Competentieprofiel Manager Vastgoed Opdrachtgever

Nadere informatie

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave

Planning & Control. Inleiding. Inhoudsopgave Planning & Control Inleiding Planning & Control is de Engelse benaming voor coördinatie en afstemming. Het is gericht op interne plannings- en besturingsactiviteiten. Een heldere Planning & Control functie

Nadere informatie

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING

HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING HerontwikkelLAB VALUE ENGINEERING DATUM : 28-11-2012 OVER Het HerontwikkelLAB Introductie 2 VISIE Het overaanbod van kantoorruimte en de veranderde vraag ernaar hebben een omvangrijke en veelal structurele

Nadere informatie

Business case modelcasus

Business case modelcasus 1/5 Modelcasus Van Bleek fabriek - Business Case Business case modelcasus Inleiding De Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende

Nadere informatie

Onderwerp: Plan van Aanpak project 080 inrichting Waterfront Moerdijk

Onderwerp: Plan van Aanpak project 080 inrichting Waterfront Moerdijk RAADSVOORSTEL Verseon kenmerk: 375089 Raadsvergadering van 13 december 2012 Agendanummer: 10.2 Onderwerp: Plan van Aanpak project 080 inrichting Waterfront Moerdijk Verantwoordelijk portefeuillehouder:

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk

INNOVATIEF (SAMEN)WERKEN: BIM: BOUW INFORMATIE MODEL. De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk BIM: Bouw Informatie Model De standaard van de toekomst! Guido Leenders, Arno Vonk Binnen de bouw is BIM inmiddels een op zichzelf staand begrip geworden. Tegenwoordig willen we projecten BIM-men of er

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed.

Vastgoed. Plan van Aanpak. Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-2014 Voor akkoord: Plan van aanpak: Vastgoed. Vastgoed Plan van Aanpak Plan van aanpak: Vastgoed Bestuurlijk L. van Rekom opdrachtgever L. Mourik opdrachtgever Naam projectleider L. van Hassel Versie: Definitief Bestandsnaam: Datum opgesteld: 20-06-

Nadere informatie

Contractvormen op golfbanen en sportvelden

Contractvormen op golfbanen en sportvelden Contractvormen op golfbanen en sportvelden Bij de landelijke aannemers komen steeds vaker vragen binnen over de toepasbaarheid van verschillende contractvormen voor de realisatie en eventueel onderhoud

Nadere informatie

1 Inleiding 2 Het competentieprofiel voor de OR binnen LNV 3 Omschrijving van de competenties; definities en gedragsindicatoren

1 Inleiding 2 Het competentieprofiel voor de OR binnen LNV 3 Omschrijving van de competenties; definities en gedragsindicatoren OR - competentieprofiel LNV Camiel Schols SBI training & advies Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Het competentieprofiel voor de OR binnen LNV 3 Omschrijving van de competenties; definities en gedragsindicatoren

Nadere informatie

Systeemvisie op Organisatie en Management

Systeemvisie op Organisatie en Management Systeemvisie op Organisatie en Management E.J. Mol 16 Mei 2012 1 Inhoudsopgave 1 SYSTEEMVISIE OP ORGANISATIE EN MANAGEMENT 2 1.1 De organisatie als open systeem.................. 2 1.2 De rol van de manager

Nadere informatie

Wilt u continu verbeteren én besparen?

Wilt u continu verbeteren én besparen? Wilt u continu verbeteren én besparen? RORE staat voor Return on Real Estate; continu verbeteren en besparen mét uw vastgoedportefeuille. Middels de RORE-raamovereenkomst wordt afgesproken dat wij risicodragend,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1987-1988 Rijksbegroting voor het jaar 1988 20 200 Hoofdstuk X Ministerie van Defensie Nr. 34 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Een talent floreert zelden alleen. Juist door samen te werken met anderen in het team kan het tot optimale bloei komen. Verbeter de prestaties van

Nadere informatie

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen

RRBOUWRAPPORT 144. Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen RRBOUWRAPPORT 144 Aan de slag met BIM; gewoon doen! Handreiking, Virtueel Bouwen 2 Handreiking Virtueel Bouwen Aan de slag met BIM, Gewoon doen! Jan Straatman en Willem Pel, Balance & Result Organisatie

Nadere informatie

Activiteiten Resco Partners

Activiteiten Resco Partners Activiteiten Resco Partners 2011 Wie zijn wij: Resco Partners is een onafhankelijk team van vastgoeddeskundigen met jarenlange ervaring en een veelzijdige kennis van zaken. Resco Partners adviseert over

Nadere informatie

Projectmanagement. Hoofdstuk 1 en 2. Roel Grit. Het project Mensen en projecten

Projectmanagement. Hoofdstuk 1 en 2. Roel Grit. Het project Mensen en projecten Projectmanagement Hoofdstuk 1 en 2 Het project Mensen en projecten Roel Grit Instructie docent Er is een aantal dia s met animaties. Als je die niet wilt gebruiken vanwege afdrukken van hand-outs, kun

Nadere informatie

Competentieprofiel Afstudeerscriptiebegeleider Praktijkopleiding RA

Competentieprofiel Afstudeerscriptiebegeleider Praktijkopleiding RA Competentieprofiel Praktijkopleiding RA rapport Competentieprofiel. pagina 2 2 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 5 Leeswijzer... 5 2. Competentieprofiel... 6 Colofon... 6 Beroepsbeschrijving... 6 Beschrijving

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw.

Van Swaay Aangenaam. Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay. Projectontwikkeling. Groot- & Utiliteitsbouw. Van Swaay Aangenaam Van ons mag u meer verwachten. De kracht van Van Swaay Van Swaay is een aannemingsbedrijf en projectontwikkelaar met stevige roots in Wageningen. Onze activiteiten richten zich voornamelijk

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TALENTENSPECTRUM Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Dit rapport is bedoeld om u te helpen analyseren op welk vlak uw talenten

Nadere informatie

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen

Investeringsstatuut. Van Alckmaer voor Wonen Investeringsstatuut Van Alckmaer voor Wonen Vastgesteld op 13 maart 2015 Inhoudsopgave 1 Algemeen... 2 1.1 Inleiding... 2 1.2 Toepassingskader... 2 1.3 Positionering van het investeringsstatuut... 2 2

Nadere informatie

Beslisdocument en plan van aanpak

Beslisdocument en plan van aanpak Beslisdocument en plan van aanpak TIENDEVEEN Inleiding In oktober 2006 heeft de gemeenteraad ingestemd met het plan van aanpak Woningbouw dorpen. Het project bestaat uit drie fasen. Deze fasen worden telkens

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Project Management Office in haar contextuele diversiteit

Project Management Office in haar contextuele diversiteit Project Management Office in een contextuele diversiteit Stelt u zich voor: u bent projectmanager bij organisatie X en tijdens een congres over projectmanagement maakt u kennis met een programmamanager

Nadere informatie

MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR

MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR MVGM BEDRIJFSHUISVESTING DÉ VASTGOEDREGISSEUR VOORWOORD 2 VOORWOORD ONAFHANKELIJK EN RESULTAATGERICHT ADVIES OP MAAT Met plezier en trots wil ik u graag met deze brochure kennis laten maken met ons bedrijf:

Nadere informatie

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert

Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Onderzoeksopzet De Poort van Limburg gemeente Weert Weert, 6 september 2011. Rekenkamer Weert Inhoudsopgave 1. Achtergrond en aanleiding 2. Centrale vraagstelling 3. De wijze van onderzoek 4. Deelvragen

Nadere informatie

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602

Functieprofiel: Medewerker Marketing en Communicatie Functiecode: 0602 Functieprofiel: Communicatie Functiecode: 0602 Doel Verzorgen van activiteiten op het gebied van communicatie en/of voorlichting voor Hogeschool Utrecht of onderdelen daarvan, aan verschillende in- en

Nadere informatie

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Doel Bijdragen aan de formulering van het strategische en tactische (financieel-)economische beleid van de instelling of onderdelen daarvan, alsmede vorm en

Nadere informatie

Doel: In samenwerking met maatschappelijke partners organiseren van een proces dat leidt tot een herijkte visie op Borne in 2030

Doel: In samenwerking met maatschappelijke partners organiseren van een proces dat leidt tot een herijkte visie op Borne in 2030 Projectvoorstel Projectopdracht / -voorstel Datum: 8 juli 2010 Versie: definitief t.b.v. definitiefase en ontwerpfase Pagina: 1 / 9 Soort project Extern/Lijn Projectnaam MijnBorne2030 (Herijking Toekomstvisie)

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

Technicus onderwijs- en onderzoekgebonden - profiel O

Technicus onderwijs- en onderzoekgebonden - profiel O Technicus onderwijs- en onderzoekgebonden - profiel O Doel Ontwerpen, ontwikkelen en (doen) vervaardigen van apparatuur/instrumenten, installaties en (ICT-) systemen, binnen de doelstellingen van de dienst/afdeling

Nadere informatie

Bij het opstellen van een Plan van Aanpak (PvA) is het van belang te onderkennen dat:

Bij het opstellen van een Plan van Aanpak (PvA) is het van belang te onderkennen dat: Plan van Aanpak A. Inleiding Bij het opstellen van een Plan van Aanpak (PvA) is het van belang te onderkennen dat: ieder project uniek van karakter is en daarmee ook het op te stellen PvA; het PvA behoort

Nadere informatie

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment

Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Handleiding uitvoering ICT-beveiligingsassessment Versie 2.1 Datum : 1 januari 2013 Status : Definitief Colofon Projectnaam : DigiD Versienummer : 2.0 Contactpersoon : Servicecentrum Logius Postbus 96810

Nadere informatie

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over.

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Introductie U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Het idee omzetten in werkelijkheid is voor velen een grote stap.

Nadere informatie

2. De teamcoach kan naar zijn of haar team kijken als een soort systeem. Deze systeembenadering kent 6 invalshoeken om naar het systeem te kijken.

2. De teamcoach kan naar zijn of haar team kijken als een soort systeem. Deze systeembenadering kent 6 invalshoeken om naar het systeem te kijken. Oefenvragen Middle Management B - Teamcoaching 1. Wat is geen kerntaak van een teamcoach volgens de definitie van teamcoaching? A. Het uitvoeren van effectiviteit verhogende activiteiten, om het team te

Nadere informatie

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken

Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Bantopa (Samen)werken aan Samenwerken Masterclass - Alliantievaardigheden Een praktische leidraad voor toekomstige alliantiemanagers Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen

Nadere informatie

Rapport WPV Normatief

Rapport WPV Normatief Rapport WPV Normatief Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 18/12/2014 Inleiding Vooraf Dit rapport is een hulpmiddel om tot zelfinzicht te komen. Wij kunnen daarom geen verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Organisatieprestatiescan. Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie. 1 Bijlage 2 De organisatieprestatiescan Techniek: Organisatieprestatiescan Toepassingsgebied: Achtergrond: Deze techniek wordt gebruikt in de focus- en analysefase bij het analyseren van de huidige situatie.

Nadere informatie

CPO DE KAMP. Samen je eigen woning ontwikkelen in Cothen Informatie-avond avond 29 juni Gemeente Wijk bij Duurstede

CPO DE KAMP. Samen je eigen woning ontwikkelen in Cothen Informatie-avond avond 29 juni Gemeente Wijk bij Duurstede CPO DE KAMP Samen je eigen woning ontwikkelen in Cothen Informatie-avond avond 29 juni Gemeente Wijk bij Duurstede AGENDA 1. Opening/welkom 2. Voorstellen: betrokken partijen en hun rol 3. Stand van Zaken

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement

ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED. Professioneel beheer voor beter rendement ZORG VOOR MAATSCHAPPELIJK VASTGOED Professioneel beheer voor beter rendement Een veranderende financiële omgeving vraagt om ander vastgoedbeheer Het onderwijsvastgoed, het zorgvastgoed, het gemeentelijk

Nadere informatie

Nr.: 06-45 Diemen, 20 juni 2006 Onderwerp: Samenwerkingsovereenkomst voor de ontwikkeling van woningbouwlocatie De Sniep

Nr.: 06-45 Diemen, 20 juni 2006 Onderwerp: Samenwerkingsovereenkomst voor de ontwikkeling van woningbouwlocatie De Sniep RAADSVOORSTEL EN -BESLUIT Nr.: 06-45 Diemen, 20 juni 2006 Onderwerp: Samenwerkingsovereenkomst voor de ontwikkeling van woningbouwlocatie De Sniep Aan de raad 1. Gevraagd raadsbesluit In te stemmen met

Nadere informatie

Voortgangsverslag werkend leren

Voortgangsverslag werkend leren Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Voortgangsverslag werkend leren EDP1 Rens Brouwer Delft December 2012 Haagse Hogeschool Voorwoord Op dit moment ben ik duaal student. Dit houdt in dat

Nadere informatie

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2

Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 Startnotitie Visie winkelcentra Heemstede- fase 2 1. Inleiding In het collegeakkoord voor de periode 2014-2018 is als één van de doelstellingen geformuleerd: Het college zet zich in voor een florerende

Nadere informatie

(op te stellen door kredietnemer in combinatie met het vaststellingsverzoek bij afronding/beëindiging van het project)

(op te stellen door kredietnemer in combinatie met het vaststellingsverzoek bij afronding/beëindiging van het project) Model verslag vaststelling Innovatiekrediet (op te stellen door kredietnemer in combinatie met het vaststellingsverzoek bij afronding/beëindiging van het project) Agentschap NL 18-6-2013 -Het vaststellingsverslag

Nadere informatie

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar

Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar Wonen Boven Winkels Vanuit het oogpunt van de eigenaar drs. O.J. van der Heijden o.heijden@marma.nl www.evbinnenstad.nl 1 Belang van Wonen in de Binnenstad Een juiste combinatie van functies in de binnen

Nadere informatie

Profielen Raad van Commissarissen. Stichting Christelijke Woningcorporatie (SCW)

Profielen Raad van Commissarissen. Stichting Christelijke Woningcorporatie (SCW) Profielen Raad van Commissarissen Stichting Christelijke Woningcorporatie (SCW) 1. De functie van de Raad van Commissarissen In deze profielschets wordt eerst ingegaan op de achtergronden en bevoegdheden

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Communicatieplan Energie- & CO 2

Communicatieplan Energie- & CO 2 Communicatieplan Energie- & CO beleid Versie 9 - Januari 013 Akkoord Directie: Inhoud: 1. Inleiding 1.1 Ambitie 1. Aansluiting op de marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen en voorgenomen acties in 01 1.4

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

CPO DE KAMP. Samen je eigen woning ontwikkelen in Cothen Informatie-avond. avond 17 augustus Gemeente Wijk bij Duurstede

CPO DE KAMP. Samen je eigen woning ontwikkelen in Cothen Informatie-avond. avond 17 augustus Gemeente Wijk bij Duurstede CPO DE KAMP Samen je eigen woning ontwikkelen in Cothen Informatie-avond avond 17 augustus Gemeente Wijk bij Duurstede 1 e of 2 e keer Wie was er de vorige keer ook? Wie niet? NIEUWS NA DE VORIGE KEER

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling subsidie Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Noord-Holland 2012

Uitvoeringsregeling subsidie Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Noord-Holland 2012 Bijlage 3 registratienummer 2012-6149 Optie A: Renteloos Gedeputeerde staten van Noord-Holland; Overwegende dat het wenselijk is dat er in de provincie Noord-Holland meer woningen worden gebouwd door middel

Nadere informatie

Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken

Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken Vervroegd betrekken van de markt December 2011 Nieuwe aanpak voor planstudie Hoevelaken Aanleiding Knooppunt Hoevelaken heeft een vaste plaats in de file top-25.

Nadere informatie

Opties voor Internationale samenwerking Bijlage 2 bij advies internationale samenwerking

Opties voor Internationale samenwerking Bijlage 2 bij advies internationale samenwerking I Inleiding Het LOGO SOUTH programma is beëindigd en geëvalueerd. Op basis van de resultaten van de evaluatie is het aan de Raad om op grond van haar kaderstellende bevoegdheid een keuze te maken over

Nadere informatie

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Professioneel facility management Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Inhoud Voorwoord Professionele frontliners 1. Theoretisch kader 2. Competenties en

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland; Besluiten vast te stellen: 2 Subsidie initiatief fase

Gedeputeerde Staten van Noord-Holland; Besluiten vast te stellen: 2 Subsidie initiatief fase Besluit van 26 november 2013, nr. 2013, 181477/254653 van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling subsidie collec tieve zelfbouw Noord-Holland 2013 Gedeputeerde

Nadere informatie

Referentieprofielen Kennis-, ervaring, vaardigheden, houding en gedrag voor rollen in projecten

Referentieprofielen Kennis-, ervaring, vaardigheden, houding en gedrag voor rollen in projecten Rollen&Projectmanager,&Omgevingsmanager,&Technisch&manager,&Contractmanager,&Manager&Projectbeheersing& & Visie, doel en uitgangspunten bij de referentieprofielen: Visie Het succes van een project of programma

Nadere informatie

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan

De Drieslag, een streep er door. en verder gaan 2012 De Drieslag, een streep er door. en verder gaan College van B&W Gemeente Ommen 14-3-2012 Inhoud Leeswijzer...2 Hoofdstuk 1 Wat was het doel...2 Hoofdstuk 2 Wat is er bereikt...2 Hoofdstuk 3 Wat is

Nadere informatie

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Strategisch samenwerken in het bouwproces stichting bouwresearch Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Opdrachtgevers.. en organisatiemodellen Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Nadere informatie

Rapport: resultaten onderzoek

Rapport: resultaten onderzoek Rapport: resultaten onderzoek Competentieonderzoek naar beroepsgroep subsidieadviseurs Opdrachtgevers: NVAS Subsidieacademie Auteurs: Dhr. W. Arkesteijn Dhr. H. Burgmans Eindhoven, 10 september 2005 Inhoudsopgave

Nadere informatie