De opleiding heeft tot doel studenten op te leiden voor een specifieke maatschappelijke loopbaan in de ziekenhuisfarmacie.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De opleiding heeft tot doel studenten op te leiden voor een specifieke maatschappelijke loopbaan in de ziekenhuisfarmacie."

Transcriptie

1 Interuniversitaire opleiding Master in de ziekenhuisfarmacie Academiejaar

2 Inhoud Algemene informatie... 3 Doelstellingen... 3 Eindtermen Master in de Ziekenhuisfarmacie... 4 Samenstelling van de interuniversitaire stuurgroep Ziekenhuisfarmacie... 6 Structuur van de opleiding... 7 Studieprogramma van de academische opleiding... 9 Jaarindeling Jaarindeling van de interuniversitaire Master in de ziekenhuisfarmacie, eerste opleidingsjaar Jaarindeling van de interuniversitaire Master in de ziekenhuisfarmacie, tweede opleidingsjaar Inhoud van de vakken Stage voor het verwerven van de vereiste beroepsbekwaming Financiering tijdens de stage Richtlijnen en aanbevelingen in verband met de masterproef Belangrijke data Coördinaten van de docenten Informatie over de bereikbaarheid van de campussen Faculteit Farmaceutische Wetenschappen UG Farmaceutisch Instituut VUB Departement Farmaceutische Wetenschappen UAntwerpen Faculteit Farmaceutische Wetenschappen KU Leuven

3 Algemene informatie Deze opleiding is een samenwerking tussen KU Leuven, UAntwerpen, UGent en VUB. KU Leuven is de penvoerende universiteit. De interuniversitaire master na masteropleiding is gespreid over drie academiejaren en leidt tot een gezamenlijk diploma. Doelstellingen De opleiding heeft tot doel studenten op te leiden voor een specifieke maatschappelijke loopbaan in de ziekenhuisfarmacie. Op het einde van de opleiding beschikt de student over: - een grondige kennis over de geneesmiddelenproductie in een ziekenhuisapotheek; - een degelijke kennis over de andere aspecten van geneesmiddelen en de ziekenhuisomgeving (wetgeving, toepassing, hygiëne,...); - de vaardigheid om te communiceren rond de eigenschappen van geneesmiddelen, hun aanwending, hun productie, enz.; - de vaardigheid om te functioneren in een wetenschappelijke of geneeskundigondersteunende functie in een ziekenhuis; - de kennis en vaardigheid om te participeren aan onderzoek. 3

4 Eindtermen Master in de Ziekenhuisfarmacie De master in de ziekenhuisfarmacie dient over volgende competenties te beschikken in termen van kennis, vaardigheden en attitudes: a) kennis van de eigenschappen, nevenwerkingen, toedieningswijze en dosering van de geneesmiddelen en hulpmiddelen 1. Een zeer grondige kennis bezitten van de eigenschappen van de geneesmiddelen die specifiek in een ziekenhuis gebruikt worden (werking en werkingsmechanisme, nevenwerkingen, stabiliteit, interacties met voeding en andere geneesmiddelen,...) 2. Het geneesmiddelengebruik bij de individuele patiënt in relatie tot zijn pathologie kunnen evalueren b) kennis van implantaten en medische hulpmiddelen 3. Grondige kennis van de materialen en hun medische toepassing 4. Inzicht in de terugbetalingsmodaliteiten van het RIZIV c) de officinale bereiding en farmaceutische formulering van deze geneesmiddelen 5. De nodige kennis en vaardigheden bezitten om de geneesmiddelen wanneer nodig zelf magistraal of officinaal te bereiden en in de vereiste toedieningsvorm te brengen 6. Bereidingen eigen aan de ziekenhuisapotheek kunnen uitvoeren 7. Grondige kennis hebben van de principes van sterilisatie d) de organisatie en het beheer van de ziekenhuisapotheek 8. Vertrouwd zijn met het financieel beheer van de ziekenhuisapotheek 9. Processen in verband met aankoop, voorraadbeheer en distributie in de ziekenhuisapotheek kunnen beheren 10. Het geneesmiddelenbudget van het ziekenhuis (boordtabellen, jaarverslag, pathologiefinanciering) in relatie tot de verleende zorgen kunnen opvolgen e) de verdeling van de geneesmiddelen naar de verschillende afdelingen in het ziekenhuis 11. Een efficiënt systeem kunnen opzetten en beheren om de geneesmiddelen in het ziekenhuis snel en correct naar de verschillende afdelingen te verdelen f) het correct toepassen van de wetgeving in verband met ziekenhuisapotheken 12. Grondige kennis van de farmaceutische wetgeving en de ziekenhuiswetgeving met betrekking tot de ziekenhuisapotheek kunnen toepassen 13. Kunnen participeren in het beleid van het ziekenhuis met betrekking tot geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en implantaten en ziekenhuishygiëne, meer bepaald in het Medisch Farmaceutisch Comité en het Comité voor Medische Materialen g) communicatie met directie, artsen en paramedisch personeel van het ziekenhuis 14. Op een kritische wijze kunnen communiceren met andere zorgverstrekkers en de ziekenhuisdirectie 15. Op deskundige wijze advies kunnen geven aan artsen en verplegend personeel over de eigenschappen, toedieningswijze en dosering van geneesmiddelen h) het gebruik van informatica in de ziekenhuisapotheek 4

5 16. De tarificatie van de ziekenhuisapotheek kunnen uitvoeren i) integrale kwaliteitszorg in de ziekenhuisapotheek 17. De principes van kwaliteitsborging kennen en kunnen toepassen j) Onderzoek 18. Zelfstandig wetenschappelijk onderzoek in teamverband kunnen uitvoeren met betrekking tot de ziekenhuisfarmacie 19. Nieuwe bevindingen van wetenschappelijk onderzoek aangaande geneesmiddelen van nabij opvolgen en deze kennis implementeren in het beroep 5

6 Samenstelling van de interuniversitaire stuurgroep Ziekenhuisfarmacie Guy Bormans, voorzitter en interuniversitair coördinator (KU Leuven) Chris Vervaet, secretaris en coördinator voor UGent Ingrid De Meester, coördinator voor UAntwerpen Stephane Steurbaut, coördinator voor VUB Hilde Collier, hoofdapotheker (VUB) Annemie Somers, hoofdapotheker (UGent) Jo Swartenbroekx, hoofdapotheker (UAntwerpen) Ludo Willems, hoofdapotheker (KU Leuven) Hugo Robays, waarnemer met raadgevende stem, voorzitter van de erkenningscommissie voor ziekenhuisapothekers. Alfons Verbruggen, waarnemer met raadgevende stem, ex-voorzitter stuurgroep 6 studenten, waarvan twee uit het eerste opleidingsjaar, twee uit het tweede opleidingsjaar en twee uit het derde opleidingsjaar, bij voorkeur minstens één student van elke deelnemende universiteit. 6

7 Structuur van de opleiding Vanaf academiejaar werd de opleiding tot Ziekenhuisapotheker opgesplitst in een interuniversitaire academische master-na-masteropleiding van 60 studiepunten en een beroepsbekwaming onder vorm van stage in een ziekenhuisapotheek. De academische opleiding wordt gespreid over drie academiejaren. Tijdens het eerste academiejaar worden 40 studiepunten opgenomen, namelijk voor alle hoorcolleges, seminaries, practica en de daarbij horende examens, behalve voor het opleidingsonderdeel Inleiding tot de klinische farmacie (4 studiepunten) dat geprogrammeerd wordt in het tweede opleidingsjaar. Tijdens het derde academiejaar wordt de masterproef (16 studiepunten) uitgevoerd op de stageplaats en verdedigd. De academische opleiding bevat geen stage, die behoort tot de praktische beroepsopleiding. De stage is noodzakelijk om een erkenning als ziekenhuisapotheker te kunnen verkrijgen. De opleiding staat open voor alle kandidaten met een diploma Apotheker, Master in de Farmaceutische Zorg-Apotheker of Master in de Geneesmiddelenontwikkeling-Apotheker die door hun faculteit werden geselecteerd. Praktische informatie Centrale coördinatie Voor deze interuniversitaire opleiding treedt de faculteit Farmaceutische Wetenschappen van de KU Leuven op als coördinator. Voor iedere praktische informatie kan men zich daarom wenden tot Faculteit Farmaceutische Wetenschappen KU Leuven Mevr. Katia Verheyen, studentensecretaris FFW Onderwijs en Navorsing 2, Bus 420 Herestraat 49, B-3000 Leuven Tel.: Fax: Plaatselijke coördinatie Aan ieder van de deelnemende universiteiten is daarnaast eveneens een plaatselijk coördinator aangeduid. Deze coördinatoren zijn: Aan de UGent Prof. Chris Vervaet Laboratorium Farmaceutische Technologie Ottergemsesteenweg 460, 9000 Gent Tel.: Fax.:

8 Aan de UAntwerpen Prof. Ingrid De Meester Universiteit Antwerpen Campus Drie Eiken gebouw S Departement Farmaceutische Wetenschappen Universiteitsplein 1, 2610 Wilrijk Tel.: Fax: Aan de VUB Prof. Stephane Steurbaut UZ Brussel, Farmacotherapiecel Laarbeeklaan Brussel Tel.: Fax: Aan de KU Leuven Prof. Guy Bormans Laboratorium voor Radiofarmacie Onderwijs en Navorsing 2, Bus 821, Herestraat 49, 3000 Leuven Tel. : Fax :

9 Studieprogramma van de academische opleiding Opleidingsonderdeel Titularis A B C D E F Jaar 1 1 Ziekenhuishygiëne H. Nelis, J. Verhaegen Farmaceutische technologie voor het R. Kemel, G. Van den Mooter, ziekenhuis C. Vervaet 3 Radiofarmaca en contrastverhogende G. Bormans, V. Caveliers, F. De producten Vos, D. Vanderghinste 4 Medische hulpmiddelen en implantaten S. Craeye, S. De Mûelenaere, N Janssens, T. Leysen, J. Swartenbroekx, B. Thiessen, A. Verbiest 5 Farmacotherapie: Capita Selecta J. Ceuppens, L. De Pourcq, A Dupont, W. Peetermans, S. Steurbaut, G. Verhoef 6 Fysiopathologie: Capita Selecta I. Derdelinckx, J. Wauters Organisatie en beheer van de H. Collier, A. Somers, J ziekenhuisapotheek Swartenbroekx, L. Willems, 8 Wetgeving C. Decoster 22, Inleiding tot management P. Gemmel 22, Jaar 2 10 Inleiding tot de klinische farmacie J. Leys, A. Somers, I. Spriet, S. Steurbaut Jaar 3 11 Masterproef H. Collier, A. Somers, J. Swartenbroekx, L. Willems A= aantal contacturen hoorcollege B= aantal contacturen praktische oefeningen C= aantal contacturen seminarie D= aantal uren besteed aan masterproef E= studiebelasting in uren F = aantal studiepunten de namen van de respectieve coördinatoren zijn onderlijnd De student schrijft ieder jaar in aan één van de deelnemende universiteiten en neemt de opleidingsonderdelen op in zijn individueel studieprogramma in de respectievelijke jaren zoals hoger aangegeven. Volgens de huidige regels (september 2014) bedraagt het inschrijvingsgeld 61,9 vast en 9,3 per opgenomen studiepunt. Deze bedragen worden jaarlijks (licht) aangepast. Het examenreglement ten behoeve van deze interuniversitaire masteropleiding is consulteerbaar op https://admin.kuleuven.be/rd/interuniversitaire_opl_examenregl.html Specifieke aanvullingen bij dit examenreglement zijn: Voor het bepalen van het totale examenresultaat gelden de volgende bindende criteria: - de student die voor een bepaald opleidingsonderdeel ten minste 10 punten op 20 behaalt, voldoet voor dat opleidingsonderdeel; 9

10 - de student die voor alle opleidingsonderdelen ten minste 10 punten op 20 behaalt, slaagt. Credits Een student die voor een opleidingsonderdeel ten minste 10 punten op 20 behaalde, verwerft een credit voor dit opleidingsonderdeel. Voor opleidingsonderdelen bestaande uit deelvakken moet de niet geslaagde student alleen die deelvakken opnieuw examen afleggen waarop hij minder dan 10 punten op 20 behaalde. Voor opleidingsonderdelen bestaande uit meerdere deelvakken wordt het globale resultaat berekend als het gewogen rekenkundig gemiddelde van de punten behaald op de respectievelijke deelvakken, behalve als de student voor één of meerdere van de deelvakken een zwaar tekort heeft (minder dan 8/20, zie volgende punt). De toegepaste wegingscoëfficiënten zijn evenredig met de omvang van de deelvakken, uitgedrukt in studiepunten. Indien een student in een bepaald deelvak van een opleidingsonderdeel een zwaar tekort heeft (minder dan 8 punten op 20) zal het globale resultaat voor dit opleidingsonderdeel niet gelijk zijn aan het rekenkundig gemiddelde maar ten hoogste 9/20 en de student zal niet geslaagd zijn voor het geheel van de opleiding. Indien een student in een bepaald deelvak of over het geheel van meerdere deelvakken van opleidingsonderdelen samen een ernstig tekort heeft maar toch slaagt, heeft dit implicaties op de graad van verdienste die wordt toegekend. De student zakt een graad van verdienste bij een ernstig tekort in deelvakken. Een ernstig tekort betekent dat het totaal van onvoldoende punten drie of meer is (dus bijv. een acht en een negen of drie negens, en uiteraard de nog minder goede scores). Volgende weging tussen opleidingsonderdelen wordt toegepast voor berekening van het globale percentage: Ziekenhuishygiëne: 80 punten; Farmaceutische technologie voor het ziekenhuis: 80 punten; Radiofarmaca en contrastverhogende producten: 80 punten (voor theorie en practicum samen); Medische hulpmiddelen en implantaten: 80 punten; Farmacotherapie: capita selecta 180 punten; Fysiopathologie, capita selecta: 80 punten; Organisatie en beheer van de ziekenhuisapotheek: 100 punten; Wetgeving: 60 punten; Klinische farmacie: 80 punten; Inleiding tot management: 60 punten: Masterproef: 160 punten. (Totaal=1040 punten) In principe worden alle examens schriftelijk afgelegd, behalve de voorstelling en verdediging van de masterproef. De diploma s worden afgeleverd en ondertekend door de rector van de universiteit waar de student ingeschreven is. Op het diploma wordt het interuniversitair karakter van de opleiding aangegeven door het op gelijke wijze vermelden van alle deelnemende universiteiten. Ombudspersoon Overeenkomstig de bepalingen van het door alle deelnemende universiteiten goedgekeurde interuniversitaire examenreglement heeft de interuniversitaire stuurgroep een ombudspersoon aangeduid, namelijk Mevr. Katia Verheyen (tevens coördinerend studentensecretaris). De ombudspersoon treedt op als bemiddelaar tussen examinatoren en studenten. De ombudspersoon woont de beraadslagingen bij. De ombudspersoon kan in een overleg door één of elk van de betrokken partijen gevraagd worden te bemiddelen. 10

11 Jaarindeling Jaarindeling van de interuniversitaire Master in de ziekenhuisfarmacie, eerste opleidingsjaar Data Ma 22/09/2014 t/m vrij 19/12/2014 Ma 22/12/2014 t/m za 03/01/2015 Ma 05/01/2015 t/m za 17/01/2015 Ma 19/01/2015 t/m vrij 06/03/2015 Ma 09/03/2015 t/m za 21/03/2015 Ma 23/03/2015 t/m za 18/04/2015 Ma 20/04/2015 t/m za 19/09/ weken onderwijsactiviteiten 2 weken kerstvakantie 2 weken examenperiode, 5 examens Examens over: Fysiopathologie, Farmacotherapie (in twee delen), Ziekenhuishygiëne, Organisatie en beheer van de ziekenhuisapotheek. 7 weken onderwijsactiviteiten 2 weken voorbereiding op de examens 4 weken examens (5 overige examens van eerste opleidingsjaar) Stage in een ziekenhuisapotheek. Tijdens deze periode kan de student 6 weken verlof nemen. Deze stage behoort niet tot het academisch programma Ma 17/08/2015 t/m za 12/09/ weken herexamens Ma 14/09/2015 t/m vrij 18/09/2015 Nabespreking en feedback over examens Ma 21/09/2015 Start academiejaar Jaarindeling van de interuniversitaire Master in de ziekenhuisfarmacie, tweede opleidingsjaar De student besteedt dit tweede opleidingsjaar aan stage in een ziekenhuisapotheek. De student volgt echter ook de colleges/werkzittingen van het opleidingsonderdeel Inleiding tot de klinische farmacie : Lesdag 1: Interpretatie van biochemische laboparameters (6 uur) - vrijdag 3 oktober Leuven - hematologie, nierfunctie, leverfunctie, infectieparameters Isabel Spriet - elektrolyten Karolien Walgraeve - stolling Lorenz Van der Linden Lesdag 2: transmurale zorg/medication reconciliation en evidence based pharmacy (7 uur) - vrijdag 10 oktober - Brussel - Transmurale zorg opname: Sabrina De Winter - Transmurale zorg ontslag: Stephane Steurbaut - Evidence based pharmacy: Filip Cools - Omgaan met richtlijnen: Ina Van den Borre Lesdag 3: Klinisch farmaceutische evaluatie van de patiënt (medicatie review), documentatie van interventies en veilig toedienen van geneesmiddelen (6 uur) - vrijdag 17 oktober - Gent - Medicatie review: Annemie Somers - Documentatie van interventies: Barbara Claus - Veilig toedienen van geneesmiddelen: Katrien Cosaert 11

12 Lesdag 4: Klinisch apotheker op : (6 uur) - vrijdag 24 oktober Antwerpen - Chirurgische diensten: Inge Sluyts - Oncologie: Tine Hendrickx - Intensieve Zorgen: Isabel Spriet - Multidisciplinair team infectiologie: Franky Buyle Lesdag 5: Toegepaste PK en TDM en interacties: (6 uur) - vrijdag 31 oktober Leuven - Basisbegrippen farmacokinetiek: Pieter De Cock - Therapeutic Drug Monitoring: Pieter De Cock - Farmacogenetica: Pieter De Cock - EUCAST: Isabel Spriet - Geneesmiddeleninteracties: Isabel Spriet - Doseren van antibiotica: Isabel Spriet Lesdag 6: Casuïstiek, zowel voorbereid door lesgevers als door studenten (6 uur) - vrijdag 12 december Brussel Het examen over dit opleidingsonderdeel vindt plaats in de periode 8 tot 26 juni 2015, herexamen in de periode 17 augustus tot 4 september Voor herexamens over opleidingsonderdelen van het eerste opleidingsjaar, zie jaarindeling eerste opleidingsjaar. 12

13 Inhoud van de vakken 1. Ziekenhuishygiëne: 4 studiepunten, 24 contacturen; H. Nelis (coördinator, UGent), J. Verhaegen (KU Leuven) 1.a. Ziekenhuishygiëne: 2 studiepunten, 12 contacturen; H. Nelis, UGent Doelstellingen: Dit vak heeft tot doel de student vertrouwd te maken met het verschijnsel "nosocomiale infecties" en vooral met de preventie ervan. Meer bepaald wordt er aandacht besteed aan het verantwoord gebruik van desinfectiemiddelen en aan de praktische aspecten van ziekenhuishygiëne, zoals handhygiëne, ontsmetting en sterilisatie van medische materialen en isolatie van patiënten. Daarnaast worden kort de principes van arbeidshygiëne toegelicht. Inhoud: De cursus omvat twee delen. Deel 1 heeft betrekking op nosocomiale infecties en de controle (preventie) ervan. In dit deel staat de patiënt centraal. In het tweede deel, dat handelt over arbeidshygiëne, staat de gezondheidswerker centraal. Een eerste hoofdstuk handelt over de algemene aspecten van nosocomiale infecties, met name de oorzaken, de etiologie, de soorten, de epidemiologie en de pathogenese. De voornaamste types van nosocomiale infecties worden één voor één besproken. Een kort tweede hoofdstuk behandelt schoonmaakprocedures. In een derde hoofdstuk wordt uitgebreid ingegaan op desinfectie. De verschillende fysische en chemische technieken en de beïnvloedende factoren ervan worden behandeld. Daarna worden de desinfectantia per klasse besproken met nadruk op hun toepassingen in het hospitaal. Het vierde hoofdstuk handelt over sterilisatietechnieken. In een vijfde hoofdstuk komt de praktijk van de ziekenhuishygiëne aan bod, met achtereenvolgens aandacht voor omgevingsdesinfectie, desinfectie en sterilisatie van medische materialen, handhygiëne, isolatie en aspecten van aseptische techniek. Het zesde hoofdstuk belicht de principes van arbeidshygiëne, meer bepaald de voorzorgen die gezondheidswerkers moeten nemen om infectie (bij zichzelf) te voorkomen. Deel 2. Antibiotica: 2 studiepunten, 12 contacturen; J. Verhaegen, KU Leuven Doelstelling: De student een grondige kennis laten verwerven over de werkingsmechanismen van de verschillende antibioticagroepen, het spectrum, de resistentiemechanismen, de algemene indicaties en de nevenwerkingen van deze medicaties. De student vertrouwd maken met de verschillende laboratoriumtechnieken die gebruikt worden voor het opsporen van resistentie tegen antibiotica en hun interpretatie. De student inzicht laten verwerven in de recente ontwikkelingen van antiparasitaire en antifungale medicaties. Inhoud Antimicrobiële geneesmiddelen interfereren met het metabolisme van micro-organismen met als resultaat groeiremming of de dood van micro-organismen. In de verschillende hoofdstukken zullen voor de verschillende antibioticagroepen worden besproken: spectra, werkings- en resistentiemechanismen. Ook wordt voor iedere groep aandacht besteed aan de farmacokinetische achtergronden en de gevolgen hiervan voor de dosering. Inleiding Beta-lactam antibiotica Macroliden en ketoliden 13

14 Tetracyclinen Aminoglycosiden Glycopeptiden Rifamycinen Fluorochinolones Antifungale medicatie Antiparasitaire medicaties 2. Farmaceutische technologie voor het ziekenhuis: 4 studiepunten, 24 contacturen; R. Kemel (UAntwerpen, 4 contacturen), G. Van den Mooter (KU Leuven, 8 contacturen), C. Vervaet (coördinator, UGent, 8 contacturen) Doelstelling: De cursus beoogt de studenten een inzicht te geven in de technologische vereisten voor de productie van steriele geneesmiddelen. Na het volgen van de cursus moet de student in staat zijn de verschillende eenheidsoperaties binnen de ziekenhuisapotheek te integreren tot een gevalideerd proces met inachtname van Good Manufacturing Practice regels. Inhoud In een eerste meer algemeen deel wordt aandacht besteed aan het belang van GMP (o.a. kwaliteitszorg, kwaliteitscontrole, protocollering) en validatie (kwalificatie van toestellen, validatie van processen) binnen de ziekenhuisapotheek. Het tweede deel spitst zich toe op de problematiek rond het bereiden van steriele geneesmiddelvormen (infuusoplossingen, cytostatica, ). Hierbij worden aspecten zoals het design en de layout van de productie-eenheid behandeld, waarbij ook het belang van waterbehandeling (desionisatie, omgekeerde osmose, ultrafiltratie, destillatie) wordt toegelicht. Gelet op het belang van de afwerking van het lokaal en de aanwezigheid van personeel op de kwaliteit van de omgevingslucht omvat dit deel eveneens een beschrijving van het luchtbehandelingssysteem (filtratie, distributie, LAF-kast, biohazard, ). Een derde deel behandelt de problematiek van parenterale voeding, met specifieke aandacht voor de technische aspecten van deze preparaten (bereiding, toediening, chemische en fysische stabiliteit, compatibiliteit met geneesmiddelen). Als laatste punt worden verschillende aspecten in verband met farmaceutisch verpakkingsmateriaal behandeld, waarbij - naast een overzicht van de types verpakkingen en doseersystemen - ook de regels rond etikettering en de interacties tussen verpakkingsmaterialen en geneesmiddeloplossingen worden besproken. Een laatste deel richt zich op het sterilisatieproces, waarbij naast een overzicht van de verschillende technieken (stoomsterilisatie, droge hitte, gas, steriele filtratie en ioniserende straling) en hun toepassingsgebied ook de mathematische principes van sterilisatie worden uiteengezet. 3. Radiofarmaca en contrastverhogende producten (4 studiepunten, 20 contacturen hoorcollege, 20 uren practicum); G. Bormans (KU Leuven, coördinator); V. Caveliers (VUB, practicum), F. De Vos (UGent), D. Vanderghinste (UAntwerpen, practicum). De practica gaan door aan de 4 universiteiten. Doelstelling De doelstelling van de cursus is de studenten: 14

15 vertrouwd te maken met basisbegrippen in verband met het medisch-diagnostisch gebruik van radioactieve verbindingen; een grondige kennis te verschaffen over de chemische en fysische kenmerken, de bereidingswijze, de analyse en de toepassingen van radiofarmaca voor in vivo diagnostisch en therapeutisch gebruik; inzicht te laten verkrijgen in de farmacokinetiek van de onderscheiden radiofarmaca; een degelijke kennis te verschaffen over de verschillende contrastverhogende producten gebruikt bij radiologische onderzoeken met behulp van röntgenstralen, bij kernspintomografie en bij echografie. De doelstelling van het practicum is: de studenten praktische ervaring laten verwerven in de manipulatie, de bereiding en de analyse van radiofarmaca. de toepassing en het nut van radiofarmaca illustreren aan de hand van bezoek aan de afdeling nucleaire geneeskunde en het bespreken van beelden van patiëntenstudies. 4. Medische hulpmiddelen en implantaten: 4 studiepunten; 37 contacturen hoorcollege, 8 u seminarie; Jo Swartenbroekx (coördinator; UAntwerpen); lesgevers S. Craeye, S. De Mûelenaere, N. Janssens, T. Leysen, B. Thiesen, A. Verbiest Doelstelling De bedoeling van het college is de studenten een grondige kennis bij te brengen van de medische hulpmiddelen en implantaten die specifiek in een ziekenhuis worden aangewend. Tevens moeten zij een inzicht verwerven in de betrokken wetgeving van de ziektekostenverzekering. De seminaries zijn er op gericht de kennis van de student uit te breiden door bedrijfsbezoeken en lezingen. Zo krijgt hij een algemeen overzicht van het materiaal vanaf de productie tot bij de toepassing bij de patiënt Inhoud Per medische discipline worden de implantaten en medische hulpmiddelen in detail besproken. Hierbij wordt bijzondere aandacht geschonken aan het wettelijke kader van de terugbetalingsmodaliteiten. 5. Farmacotherapie: capita selecta: 9 studiepunten, 76 contacturen; J. Ceuppens (KU Leuven), L. De Pourcq (KU Leuven), A. Dupont (coördinator, VUB), W. Peetermans (KU Leuven), S. Steurbaut (VUB), G. Verhoef (KU Leuven) Doelstellingen Dit opleidingsonderdeel beoogt: de student inzicht te verschaffen in het snel evoluerend domein van immuunmodulatie door klassieke immuunsuppressiva, door humane gammaglobulines en door biotechnologische producten zoals monoklonale antistoffen en cytokines. de student vertrouwd te maken met bloedproducten. De bereidingswijze, de veiligheidsaspecten en het gebruik van deze producten worden toegelicht. 15

16 de student een duidelijk inzicht bij te brengen betreffende eigenschappen en gebruik van vaccins: Wat is een vaccin en wat is vaccineren? Welke soorten van vaccins bestaan er? Hoe worden vaccins bereid? Wat is de invloed van farmaceutische biotechnologie op de toekomst van de vaccins? Hoe worden vaccins gebruikt (vaccinatieschema s e.d.)? de student kennis en inzicht te geven in de microbiologische, farmacologische en klinische basisprincipes voor een rationeel gebruik van antimicrobiële geneesmiddelen. Het leren toepassen van deze basisbeginselen in de klinische praktijk zowel op niveau van de individuele patiënt als op het vlak van het ontwikkelen en implementeren van een antibioticabeleid in het ziekenhuis. de student kennis en inzicht te laten verwerven betreffende wettelijke en wetenschappelijke evoluties op het vlak van antimicrobiële therapie met direct gevolg voor de klinische praktijk in het ziekenhuis (bv. forfaitarisering van perioperatief toegediende antibiotica; evaluatie van antibioticagebruik; evidence-based guidelines; ). de student een goede kennis bijbrengen betreffende cytostatica de student een goede kennis bijbrengen aangaande enterale en parenterale voeding de student inzicht verschaffen in de werkingsmechanismen en praktische mogelijkheden van de geneesmiddelen die beschikbaar zijn voor de behandeling van diverse vormen van pijn. Inhoud Deel 1: Pijnbehandeling 1,6 studiepunten, 14 contacturen, A. Dupont, VUB - Inleiding : de fysiologie en fysiopathologie van nociceptie en pijn (receptoren, mediatoren, ascenderende en descenderende zenuwbanen, centrale verwerking) - Classificatie van pijn - Klinische farmacologie (werkingsmechanisme, farmacodynamiek, farmacokinetiek, bijwerkingen, plaats in de therapie) - Rationele farmacotherapie (praktische aanpak) van acute pijn en post-operatieve pijn (welke geneesmiddelen, welke toedieningswegen,...o.a. TTS Fentanyl, "patient-controlled analgesia"..) - Rationele farmacotherapie (praktische aanpak) van chronische pijn (o.a. gebruik van opioïden in kanker- en niet-kankerpijn; de plaats van de COX-2 inhibitoren versus niet-selectieve COXinhibitoren; NSAID s versus paracetamol in de behandeling van bv. arthrosepijn) - Obstetrische analgesie; specifieke pijnproblemen (o.a. trigeminusneuralgie, herpes zoster, jicht, migraine,...) - Medicamenteuze pijncontrole in de palliatieve zorg - Anesthetica - Inleiding: wat houdt anesthesie allemaal in? Anesthetische technieken. - Klinische farmacologie van de voornaamste inhalatie- en intraveneuze anesthetica - Pre-operatieve sedatie - Anesthesie in speciale situaties (bv. kinderen, bejaarden, dagheelkunde, obstetrie,..) - Anesthesie bij concomittante pathologie - Interacties van anesthetica met andere geneesmiddelen, - Toxiciteit van anesthetica Deel 2: Immunofarmacologie 1,6 studiepunten, 14 contacturen, J. Ceuppens, KU Leuven Als inleiding wordt eerst in herinnering gebracht hoe het normale immuunsysteem werkt, en vervolgens hoe afwijkingen van de normale immunologische activiteit aan de basis liggen van 16

17 pathologie (chronische inflammatie, auto-immuniteit, allergie, immuundeficiëntie). Vervolgens worden de geneesmiddelen besproken die de werking van het immuunsysteem beïnvloeden, en dus respectievelijk kunnen gebruikt worden om de immuunfunctie te verbeteren of te remmen (immuunsuppressie). Daarbij wordt aandacht besteed aan 1) corticosteroïden 2) klassieke immuunsuppressiva 3) humane gammaglobulines 4) cytokines en cytokine antagonisten 5) monoklonale antistoffen Voor elk van genoemde producten wordt de nadruk gelegd op: 1) mechanismen van interferentie met het immuunsysteem 2) nevenwerkingen, nadelen,beperkingen. 3) farmacokinetiek en therapeutische monitoring Tijdens de lessen zullen ter illustratie van de toepassingsgebieden een aantal ziekten besproken worden waarbij bovenstaande geneesmiddelen gebruikt worden, zoals reumatoïde arthritis, ziekte van Crohn, orgaantransplantatie, multipele sclerose, astma, anafylactische shock. Deel 3: Bloedproducten en vaccins 1,6 studiepunten, 7,5 u hoorcollege en 9,5 u seminarie; S. Steurbaut, VUB Bloedproducten Bloedproducten kunnen essentieel ingedeeld worden in drie groepen : (i) bloed en bloedconserven; (ii) de steriele bloedproducten en (iii) de plasmavervangende producten of plasmasubstituenten. Bloed en zijn afgeleide instabiele producten (bloedconserven) worden slechts kort besproken (collectie, bereiding, bewaring, gebruik). Bijzondere aandacht wordt besteed aan de stabiele bloedproducten. De bereidingswijze wordt besproken, in het bijzonder wordt gekeken naar de plasmafractioneringsmethodes, de virusinactivatieprocedures en de steriliteitsproblemen. De houdbaarheid van deze producten wordt besproken en de invloed van lyofilisatie van de producten hierop. De controle van de bloedproducten wordt besproken, dit in functie van de farmacopeevoorschriften en richtlijnen van de Europese unie. De alternatieve bereiding van bloedfactoren door farmaceutische biotechnologie wordt toegelicht. Tot slot wordt het oordeelkundig gebruik van de stabiele bloedproducten besproken. De derde groep van de bloedproducten zijn de plasmavervangende producten. De verschillende alternatieven worden hier besproken. Ook hier wordt aandacht besteed aan bereiding, bewaring en gebruik. Vaccins Volgende aspecten worden in het gedeelte Vaccins behandeld : - een korte geschiedenis van vaccins en vaccineren - de verschillende categorieën van vaccins - de bereidingswijze van vaccins - een overzicht van de bestaande vaccins, met bijzondere aandacht voor rdna vaccins - het gebruik van vaccins, aandacht wordt besteed aan vaccinatieschema's, maar ook de vaccinaties voor risicogroepen worden besproken 17

18 Deel 4: Antibiotherapie 1,6 studiepunten, 14 contacturen, W. Peetermans, KU Leuven De student verwerft kennis en inzicht in de basisprincipes van klinische infectiologie en antibiotherapie. De microbiologische basisprincipes (de identificatie van het oorzakelijk microörganisme, in vitro gevoeligheid, resistentiemechanismen) worden toegelicht door middel van Belgische epidemiologische gegevens over de voornaamste pathogenen. De (gekende) farmacologische basisprincipes (farmacokinetiek, farmacodynamica, geneesmiddelen-interacties) worden geïllustreerd voor de voornaamste klassen van antimicrobiële geneesmiddelen. Hun belang voor therapeutisch succes en preventie van resistentieontwikkeling wordt toegelicht aan de hand van klinische indicaties (bv. pneumonie, kathetersepsis, vreemd-lichaaminfecties, meningitis, etc). De klinische basisprincipes van rationele antibiotherapie vertrekken vanuit een correcte diagnose en indicatiestelling. De concrete invulling van empirische therapie, gerichte therapie (na identificatie van het oorzakelijk microörganisme en zijn gevoeligheidsprofiel) en profylaxe (met inbegrip van perioperatieve antibioticaprofylaxe) wordt toegelicht aan de hand van enkele relevante ziektebeelden. De opdracht en de werking van de antibioticabeleidscommissie en de formulariumcommissie worden uitgelegd. De ontwikkeling, lokale implementatie, opvolging en evaluatie van evidencebased guidelines over antimicrobiële therapie worden besproken. De bijdrage van ziekenhuishygiëne-maatregelen aan het infectiologie-beleid in het ziekenhuis wordt benadrukt. Deel 5. Cytostatica 1,6 studiepunten, 14 contacturen, G. Verhoef, KU Leuven Als inleiding wordt het begrip 'kwaadaardige ziekte' uitgelegd, worden relevante epidemiologische gegevens in herinnering gebracht en komt de biologie van kanker ter sprake. Voorts wordt aandacht besteed aan de klinische aanpak van kanker, diagnosestelling, stagering en behandelingsmogelijkheden. De keuze van het cytostaticum, het voorspellen van klinisch antwoord en de rationale van combinatiechemotherapie, inclusief hoge dosischemotherapie, worden besproken. De verschillende groepen van cytostatica worden achtereenvolgens besproken met nadruk op het werkingsmechanisme: - endocriene therapie bij kanker - alkylerende cytostatica - cisplatinum en analogen - antimetabolieten - topo-isomerase interactieve cytostatica - antimicrotubulaire cytostatica - differentiatie-bevorderende agentia - andere cytostatica - biological response modifiers - ongeconjugeerde en geconjugeerde monoklonale antistoffen bij de behandeling van kanker - de nieuwe/experimentele vormen van antikankerbehandeling waaronder de 'signal-tranductioninhibitors. Tevens wordt aandacht besteed aan supportieve zorgen tijdens chemotherapie, aan resistentievorming, verschillende resistentiemechanismen en middelen om resistentie te omzeilen en farmacokinetiek. Ook de laattijdige complicaties van chemotherapie komen ter sprake. 18

19 Deel 6. Enterale en Parenterale voeding 1 studiepunt, 6 contacturen, L. De Pourcq, KU Leuven Voedingsbestanddelen en behoeften Bepalen van de voedingstoestand Hoe een keuze maken tussen enterale en parenterale voeding Enterale voeding Parenterale voeding Enterale en Parenterale voeding voor toediening thuis (Home TEN en Home TPN) Materialen nodig voor de toediening van Enterale en Parenterale voeding 6. Fysiopathologie: capita selecta: 4 studiepunten, 30 contacturen; I. Derdelinckx, coördinator, KU Leuven, 15 u en J. Wauters, KU Leuven, 10 u Doelstelling: Toekomstige ziekenhuisapothekers de nodige geneeskundige wetenschappelijke basis bij te brengen i.v.m. ziektemechanismen en behandelingen van aandoeningen die typisch in het ziekenhuis thuishoren. Inhoud: Ziektebeelden en behandeling die typisch thuishoren in de ziekenhuisgeneeskunde, en als dusdanig zeer weinig of niet aan bod kwamen in de verschillende vakken van de basisopleiding, worden systematisch en gedetailleerd uitgewerkt: gebruik van bloed en bloedderivaten; schimmelinfecties; virale infecties (herpesvirussen, CMV, en vooral HIV); algemene aspecten van transplantatie; intoxicaties; intensieve zorgengeneeskunde: shock, ARDS, multi-orgaanfalen, beademing, nosocomiale infecties. 7. Organisatie en Beheer van de ziekenhuisapotheek: 5 studiepunten, 40 contacturen; H. Collier (VUB, 10 u), A. Somers (UGent, 5 u), J. Swartenbroekx (UAntwerpen, 15 u), L. Willems (coördinator, KU Leuven, 10 u) Doelstellingen: Inzicht verschaffen in de organisatie van de ziekenhuisapotheek nodig om op bedrijfsmatige manier te voldoen aan de wettelijke opdrachten en farmaceutische zorgverlening. Inhoud: 1. Beheer van de ziekenhuisapotheek Module 1: Inleiding (AS) Opdracht van de ziekenhuisapotheek: Plaats van de ziekenhuisapotheek in het organigram De relatie van de ziekenhuisapotheek met de andere ziekenhuisafdelingen Overzicht wetgeving e.a. regelgeving m.b.t. de ziekenhuisapotheek Module 2: Administratief en financieel beheer (JS) 19

20 Het algemeen rekeningstelsel van het ziekenhuis (MARZ) De positionering van de ziekenhuisapotheek binnen het MARZ De financiële exploitatie van de ziekenhuisapotheek De balansrekening van de ziekenhuisapotheek De diverse geldstromen van de ziekenhuisapotheek De verschillende soorten financieringsmechanismen De B5 financiering Tarificatieregels voor de verschillende soorten geneesmiddelen en medisch materiaal Forfaitaire vergoedingssystemen Soorten patiënten RIZIV, RIZIV overeenkomsten, Bijzonder solidariteitsfonds Praktische oefeningen tarificatie Module 3: Aankoop en goederenlogistiek in het ziekenhuis (JS) Het inkoopbeleid Het voorraadbeleid met bespreking van de verschillende modellen Material management Logistieke stromen: pull en pushsystemen De leveranciersevaluatie Module 4: Geneesmiddelenproductie in het ziekenhuis (LW) GMP: aandachtspunten voor het ziekenhuis Specifieke bereidingstechnieken Semi-industriële bereidingen PICS Module 5: Personeelsbeleid (HC) Personeelsmotivatie Personeelsevaluatie Vorming en bijscholing Vergadertechnieken Omgaan met conflicten Module 6: Het jaarverslag en beleidsplan van de ziekenhuisapotheek (HC) Boordtabellen Databeheer in het ziekenhuis Soorten rapporteringen Module 7: Informatica en de ziekenhuisapotheek (HC) 2. Organisatie van de klinische functie van de ziekenhuisapotheker Module 8: Het distributiesysteem voor geneesmiddelen (LW) Soorten distributiesystemen Geautomatiseerde distributiesystemen Module 9: Het formulariumsysteem: MFC, CMM, ABTBG (AS) Het Medisch farmaceutisch comité Het geneesmiddelenformularium Selectie van geneesmiddelen: 20

Interuniversitair programma Masterin Ziekenhuisfarmacie Gent 14 september2010 Leuven 23 september 2010

Interuniversitair programma Masterin Ziekenhuisfarmacie Gent 14 september2010 Leuven 23 september 2010 Interuniversitair programma Masterin Ziekenhuisfarmacie 2010-2013 Gent 14 september2010 Leuven 23 september 2010 1 Inhoud Inhoud 3-jarige opleiding Contract ziekenhuisapotheker in opleiding Inhoud beroepsbekwaming(stages)

Nadere informatie

Interuniversitaire opleiding Master in de ziekenhuisfarmacie (vanaf 2010-2011)

Interuniversitaire opleiding Master in de ziekenhuisfarmacie (vanaf 2010-2011) Interuniversitaire opleiding Master in de ziekenhuisfarmacie (vanaf 2010-2011) Algemene informatie Deze opleiding is een samenwerking tussen K.U.Leuven, UA, UGent en VUB. K.U.Leuven is de penvoerende universiteit.

Nadere informatie

Master in de Ziekenhuisfarmacie

Master in de Ziekenhuisfarmacie Master-na-Masteropleiding Master in de Ziekenhuisfarmacie 2009-2010 Interuniversitaire opleiding K.U.Leuven UA - UG - VUB 2 Inhoud 1. Inleiding 1 1.1. Doelstelling van de master-na-masteropleiding Ziekenhuisapotheker

Nadere informatie

Stagehandleiding 2008-2009

Stagehandleiding 2008-2009 Stagehandleiding 2008-2009 Interuniversitaire opleiding K.U.Leuven - UGent - UA - VUB Master-na-Master opleiding Ziekenhuisfarmacie Inhoudstafel Inleiding...... 3 Deel 1 : Algemene informatie.... 4 1.1.

Nadere informatie

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Interuniversitaire Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Inleiding De GSO-er (geneesheer-specialist in opleiding) in de Arbeidsgeneeskunde moet 2 jaar stage doen in een erkende stagedienst onder de begeleiding

Nadere informatie

Coordinatie--erkenningscriteria--geneesheren-specialisten--Klinische-hematologie--BIJZONDERE-CRITERIA--MB-18-10- 2002.doc

Coordinatie--erkenningscriteria--geneesheren-specialisten--Klinische-hematologie--BIJZONDERE-CRITERIA--MB-18-10- 2002.doc 18 OKTOBER 2002. - Ministerieel besluit tot vaststelling van de bijzondere criteria voor de erkenning van geneesheren-specialisten, houders van de bijzondere beroepstitel in de klinische hematologie, alsmede

Nadere informatie

Ziekenhuisapotheek vandaag en morgen: inzichten en uitdagingen voor directie en bestuur. 18 maart 2011

Ziekenhuisapotheek vandaag en morgen: inzichten en uitdagingen voor directie en bestuur. 18 maart 2011 Ziekenhuisapotheek vandaag en morgen: inzichten en uitdagingen voor directie en bestuur 18 maart 2011 De nieuwe wetgeving : een beeld van de toekomst Apr. Katy Verhelle Hoofdapotheker az groeninge 2 Inleiding

Nadere informatie

Bijzondere beroepstitel:

Bijzondere beroepstitel: 2012 2013 Bijzondere beroepstitel: Verpleegkundige gespecialiseerd in de intensieve zorg en spoedgevallenzorg Hogeschool West-Vlaanderen Departement Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 Wouter.Decock@howest.be

Nadere informatie

Examenreglement ten behoeve van de interuniversitaire opleidingen waarvoor inschrijving kan worden genomen aan meer dan één universiteit

Examenreglement ten behoeve van de interuniversitaire opleidingen waarvoor inschrijving kan worden genomen aan meer dan één universiteit Examenreglement ten behoeve van de interuniversitaire opleidingen waarvoor inschrijving kan worden genomen aan meer dan één universiteit Toelichting Het examenreglement heeft als bedoeling de toepassing

Nadere informatie

Bijlage 1: Structuur van de opleiding

Bijlage 1: Structuur van de opleiding Bijlage 1: Structuur van de opleiding De master in de specialistische geneeskunde is een master-na-masteropleiding van 120 studiepunten met 30 afstudeerrichtingen (moederspecialismen). De studiepunten

Nadere informatie

Strategische visie Werkgroep Ziekenhuisgeneeskunde 2015-2019. Dr. K. Magerman voorzitter werkgroep ZHgeneeskunde BAPCOC

Strategische visie Werkgroep Ziekenhuisgeneeskunde 2015-2019. Dr. K. Magerman voorzitter werkgroep ZHgeneeskunde BAPCOC Strategische visie Werkgroep Ziekenhuisgeneeskunde 2015-2019 Dr. K. Magerman voorzitter werkgroep ZHgeneeskunde BAPCOC Strategische visie Strategische visie: visie over langere termijn (5 jaar) keuze uit

Nadere informatie

De Europese verklaring van ziekenhuisapotheken

De Europese verklaring van ziekenhuisapotheken De Europese verklaring van ziekenhuisapotheken De volgende pagina s bevatten de Europese verklaring van ziekenhuisapotheken. De verklaring is de gemeenschappelijk overeengekomen zienswijze over wat elk

Nadere informatie

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.

Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U. NVFO 2009 Een conceptueel kader voor de implementatie van praktijkgericht onderzoek in de opleiding van studenten farmaceutische wetenschappen aan de K.U.Leuven V. Foulon, S. Simoens, G. Laekeman en P.

Nadere informatie

Wetgeving op de overheidsopdrachten (WOO) voor dummies

Wetgeving op de overheidsopdrachten (WOO) voor dummies Wetgeving op de overheidsopdrachten (WOO) voor dummies Jo Swartenbroekx Hoofdapotheker UZ Antwerpen PUO 11 maart 2014 WOO: Wet op de overheidsopdrachten Wet op overheidsopdrachten is meer dan Europese

Nadere informatie

POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen. Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH

POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen. Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH POSTGRADUAAT Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Academiejaar 2013-2014 ABBV BOBATH Inschrijving en inschrijvingsgeld Het studiegeld bedraagt 123 euro per studiepunt plus een vast jaarlijks

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie mei 2013 met het oog op het academiejaar 2013-2014. Artikel 1: Algemene doelstellingen De

Nadere informatie

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg Opleidingsbrochure 2016-2017 Inleiding Wondzorg is een belangrijke taak van verpleegkundigen en artsen in ziekenhuizen, woon- en zorgcentra en in de thuiszorg.

Nadere informatie

Bijzondere beroepstitel:

Bijzondere beroepstitel: 2012 2013 Bijzondere beroepstitel: Verpleegkundige gespecialiseerd in de geriatrie Hogeschool West-Vlaanderen Departement Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 Wouter.Decock@howest.be Situering van

Nadere informatie

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen

Academiejaar 2013/2014. navorming. Mentor Klinisch Onderwijs. Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Academiejaar 2013/2014 navorming Mentor Klinisch Onderwijs Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen Navorming Mentor Klinisch Onderwijs Deze opleiding is een samenwerking van het departement Gezondheid en

Nadere informatie

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Afstudeerrichtingen: gezondheidszorgbeleid ziekenhuismanagement Faculteit Geneeskunde De zorgverlening is uitgegroeid tot een van de belangrijkste

Nadere informatie

Multidisciplinaire aanpak van IBD

Multidisciplinaire aanpak van IBD Antwerpse Geneeskundige Dagen 12/09/2014 Multidisciplinaire aanpak van IBD Tom Moreels UCL Cliniques Universitaires Saint-Luc Hépato-Gastroentérologie tom.moreels@uclouvain.be Inflammatoir darmlijden dunne

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE VOOR KANDIDAAT STUDENTEN MASTER OF SCIENCE IN DE REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE

INFORMATIEBROCHURE VOOR KANDIDAAT STUDENTEN MASTER OF SCIENCE IN DE REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE INFORMATIEBROCHURE VOOR KANDIDAAT STUDENTEN MASTER OF SCIENCE IN DE REVALIDATIEWETENSCHAPPEN EN KINESITHERAPIE voor afgestudeerden van de masteropleiding lymfedrainage en oncologische fysiotherapie aan

Nadere informatie

Het niveau van Medisch-Microbiologisch Onderzoeker wordt bereikt door een combinatie van een cursorisch gedeelte èn een

Het niveau van Medisch-Microbiologisch Onderzoeker wordt bereikt door een combinatie van een cursorisch gedeelte èn een Reglement voor de opleiding tot Medisch-Microbiologisch Onderzoeker (MMO) binnen het kader van het Algemeen Reglement van de Stichting voor opleiding tot Medisch-Biologisch Wetenschappelijk Onderzoeker

Nadere informatie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat TOELATINGSVOORWAARDEN... 1 INSCHRIJVING... 2 STUDIETRAJECT... 2 STAGE... 4 WERKEN EN STUDEREN... 4 CURSUSMATERIAAL... 5 LESSENROOSTER... 5 EXAMENS...

Nadere informatie

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg Inleiding Opleidingsbrochure 2015-2016 Wondzorg is een belangrijke taak van verpleegkundigen en artsen in ziekenhuizen, woon- en zorgcentra en in de thuiszorg.

Nadere informatie

Om opgenomen te worden in het kwaliteitsregister moet een kinesitherapeut aan de volgende voorwaarden voldoen:

Om opgenomen te worden in het kwaliteitsregister moet een kinesitherapeut aan de volgende voorwaarden voldoen: 1. Voorwaarden Procedure voor het kwaliteitsregister 2. Praktische aspecten van de kwaliteitsbevordering 3. Organisatie van de permanente navorming en intercollegiale toetsing 4. Erkenning van navormingsactiviteiten

Nadere informatie

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba Intensieve zorgen en spoedgevallenzorg 06 Situering van de opleiding 08 Curricula 09 Individueel traject

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie 25 augustus 2010 Artikel 1: Algemene doelstellingen De bachelorscriptie is een bijzondere

Nadere informatie

I n f o r m a t i e f o l d e r

I n f o r m a t i e f o l d e r I n f o r m a t i e f o l d e r POSTGRADUAATSOPLEIDING MUSCULOSKELETALE KINESITHERAPIE Academiejaar 2013-2014 M o t i v e r i n g De opleiding leidt op tot gespecialiseerde kinesitherapeuten in het musculoskeletale

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Audiologen en audiciens

Audiologen en audiciens Audiologen en audiciens Alles wat u wilt weten over uw erkenning 2 Audiologen en audiciens Inhoudsopgave De erkenning of de toelating om het beroep uit te oefenen...5 De audioloog en de audicien volgens

Nadere informatie

Master in de medische stralingsfysica

Master in de medische stralingsfysica Master in de medische stralingsfysica Faculteit Wetenschappen Faculteit Ingenieurswetenschappen Faculteit Geneeskunde De master in de medische stralingsfysica bereidt je voor om als deskundige in de stralingsfysica

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

ABBV BOBATH. Postgraduaatopleiding Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen

ABBV BOBATH. Postgraduaatopleiding Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Postgraduaatopleiding Pediatrische revalidatie bij neurologische aandoeningen Welkom Prof.dr.C.Van den Broeck Jos De Cat Prof.dr.H.Feys Ann Govaere Patrick Algoet Zoë Clasen Wendy Van Daele Inhoud 1. Doel

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

St. Lucas Ziekenhuis Winschoten

St. Lucas Ziekenhuis Winschoten Rapportage naar aanleiding van het toezichtbezoek aan de afdeling nucleaire geneeskunde van het St. Lucas Ziekenhuis Winschoten op 5 december 2006 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 Bevindingen inspectiebezoek.

Nadere informatie

FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout

FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout FAQ deeltijds studeren opleiding vroedkunde Turnhout Kan je in Turnhout de opleiding vroedkunde in deeltijds gaan studeren? Ja, dit kan. Er wordt dan een individueel programma op maat gemaakt. Hebben jullie

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten)

Faculteit Rechten. Universiteit Hasselt. Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Faculteit Rechten Universiteit Hasselt Reglement betreffende de bachelorscriptie (derde bachelor rechten) Versie juli 2015. Artikel 1: Algemene doelstellingen De bachelorscriptie is een bijzondere vorm

Nadere informatie

Aanvullingen bij het examenreglement Studiegebied industriële ingenieurswetenschappen

Aanvullingen bij het examenreglement Studiegebied industriële ingenieurswetenschappen Aanvullingen bij het examenreglement Studiegebied industriële ingenieurswetenschappen Academiejaar 2012-2013 Artikel 7: Standaardtraject of flexibel traject De studieomvang van een voltijds studieprogramma

Nadere informatie

Algemeen Tandarts STAGEBOEKNaam:...

Algemeen Tandarts STAGEBOEKNaam:... Algemeen Tandarts STAGEBOEKNaam:... Voornaam:... Domicilieadres: Straat:... Nr... Bus...... Postcode:... Plaats:... Tel/GSM:... E-mail:... VOORBEHOUDEN AAN DE UNIVERSITEIT Validatie door KULeuven/UGent

Nadere informatie

Doctoraatsreglement van de FPPW

Doctoraatsreglement van de FPPW FACULTEIT PSYCHOLOGIE EN PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN Doctoraatsreglement van de FPPW Unaniem goedgekeurd door de Faculteitsraad op 17 september 2014 1. Inleiding Dit reglement bevat faculteitsspecifieke

Nadere informatie

Master in de seksuologie

Master in de seksuologie Master in de seksuologie Faculteit Geneeskunde Kiezen voor de opleiding seksuologie De seksuologie is een erg jonge wetenschap amper iets meer dan een eeuw oud, waarvan de ontwikkeling lang heeft geleden

Nadere informatie

Master in de klinische biologie (master-na-master) Master in de industriële farmacie (master-na-master, interuniversitair)

Master in de klinische biologie (master-na-master) Master in de industriële farmacie (master-na-master, interuniversitair) Masteropleidingen Master in de farmaceutische zorg Master in de geneesmiddelenontwikkeling (afstudeerrichting apotheek; afstudeerrichting industrie) Master in de klinische biologie (master-na-master) Master

Nadere informatie

Specifieke lerarenopleiding economie

Specifieke lerarenopleiding economie Specifieke lerarenopleiding economie Leuven Brussel Antwerpen Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen Welkom aan de KU Leuven, de grootste en oudste universiteit van België. Je kunt hier je studietraject

Nadere informatie

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba zorgmanagement 06 Situering 09 Algemene informatie VOORWOORD Het personeel en de studenten van de bachelor na bachelor opleiding

Nadere informatie

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE

ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE COÖRDINATIE KWALITEIT EN PATIËNTVEILIGHEID TWEEDE MEERJARENPLAN 2013-2017 Contract 2013 ZELFEVALUATIE VAN DE THEMA S HOOG RISICO MEDICATIE IDENTITOVIGILANTIE Sp-ziekenhuizen 1 1. Inleiding Hierna volgt

Nadere informatie

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING

STUDIEGIDS (v. 3.0) INLEIDING STUDIEGIDS (v. 3.0) DEZE STUDIEGIDS GEEFT EEN OVERZICHT VAN DE OPLEIDINGEN EN DE VOORWAARDEN. VANAF 2014 KUNNEN SOMMIGE COLLEGES VIA INTERNET GEVOLGD WORDEN. ANDERE COLLEGES VEREISEN DAT DE STUDENT DE

Nadere informatie

Advies inzake specifieke criteria voor het medisch-chirurgisch dagziekenhuis.

Advies inzake specifieke criteria voor het medisch-chirurgisch dagziekenhuis. : MINISTERIE VAN VOLKSGEZONDHEID EN LEEFMILIEU. BRUSSEL, 09.07.92 der verzorgings- Bestuursafdeling instellingen. Afdeling "Programmatie en Erkenning" O/ref. NRZV/D/61-3 8 Advies inzake specifieke criteria

Nadere informatie

EXAMENCONTRACT VOOR HET VERWERVEN VAN EEN DIPLOMA

EXAMENCONTRACT VOOR HET VERWERVEN VAN EEN DIPLOMA EXAMENCONTRACT VOOR HET VERWERVEN VAN EEN DIPLOMA TUSSEN DE ONDERGETEKENDEN, De Vrije Universiteit Brussel met zetel te 1050 Brussel, Pleinlaan 2, die rechtspersoonlijkheid geniet bij wet van 28 mei 1970

Nadere informatie

Masterproef en stage kunnen worden geïntegreerd, maar de masterproef moet meer zijn dan een loutere beschrijving van de stagewerkzaamheden.

Masterproef en stage kunnen worden geïntegreerd, maar de masterproef moet meer zijn dan een loutere beschrijving van de stagewerkzaamheden. Facultaire richtlijnen en afspraken in verband met de masterproef met aanvullingen van de POC geschiedenis (in cursief) De hierna volgende richtlijnen en afspraken beschrijven het facultaire kader voor

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT. Opleiding Pastoraal werk(st)er in de zorg

HUISHOUDELIJK REGLEMENT. Opleiding Pastoraal werk(st)er in de zorg HUISHOUDELIJK REGLEMENT Opleiding Pastoraal werk(st)er in de zorg 1. ORGANISATIE 1.1 De BasisVorming Theologie (verder in de tekst afgekort als BVT) is een samenwerkingsovereenkomst tussen de vzw Bisdom

Nadere informatie

Programma s en volgtijdelijkheid Gezondheidszorg. Academiejaar 2007-2008. Bijlage 2

Programma s en volgtijdelijkheid Gezondheidszorg. Academiejaar 2007-2008. Bijlage 2 Programma s en volgtijdelijkheid Gezondheidszorg Academiejaar 2007-2008 Bijlage 2 IOUD Bachelor in de Ergotherapie Studieprogramma s (modeltrajecten) 1 ste jaar bachelor in de Ergotherapie 2 de jaar bachelor

Nadere informatie

Logopedisten. Alles wat u wilt weten over uw erkenning

Logopedisten. Alles wat u wilt weten over uw erkenning Logopedisten Alles wat u wilt weten over uw erkenning Inhoudsopgave De erkenning of de toelating om het beroep uit te oefenen... 3 De logopedist volgens de wet... 4 De voordelen van een erkenning... 5

Nadere informatie

FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE

FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE ACADEMISCH PROGRAMMA POSTGRADUAAT FISCAAL RECHT KENNIS PRAKTIJK INNOVATIE IMPLEMENTATIE INHOUD POSTGRADUAAT FISCAAL RECHT MODULE FISCALE RECHTSVAKKEN Pagina 2 tot 7 POSTGRADUAAT FISCAAL RECHT SUMMERSCHOOL

Nadere informatie

Programmawijzigingen Faculteit Sociale Wetenschappen 2014-2015 en overgangsmaatregelen

Programmawijzigingen Faculteit Sociale Wetenschappen 2014-2015 en overgangsmaatregelen BACHELOR IN DE COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN (180 SP) Opgelet: De gehele structuur van de bacheloropleiding is gewijzigd. Voortaan bestaat de opleiding uit drie modules, nl. Discipline, Methode en Ontplooiing,

Nadere informatie

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat

FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat FAQ Frequently Asked Questions Master na master Notariaat Toelatingsvoorwaarden... 1 Inschrijving... 2 Studietraject... 3 Stage... 4 Werken en studeren... 5 Cursusmateriaal... 5 Lessenrooster... 6 Examens...

Nadere informatie

STAGE Prof.dr.T.Defloor Stageverantwoordelijke

STAGE Prof.dr.T.Defloor Stageverantwoordelijke Master in de Verpleegkunde en Vroedkunde Academiejaar 2005-2006 STAGE Prof.dr.T.Defloor Stageverantwoordelijke De masterproef omvat een stage (3 stp) en een scriptie (15 stp). Slagen voor deze stage is

Nadere informatie

Personele bestaffing ziekenhuisapotheek. vrijdag 18 maart apr. Katrien Meeussen, AZ Klina apr. Sophie Haverhals, AZ Monica apr. Sarah De Broe, ZNA

Personele bestaffing ziekenhuisapotheek. vrijdag 18 maart apr. Katrien Meeussen, AZ Klina apr. Sophie Haverhals, AZ Monica apr. Sarah De Broe, ZNA Personele bestaffing ziekenhuisapotheek vrijdag 18 maart apr. Katrien Meeussen, AZ Klina apr. Sophie Haverhals, AZ Monica apr. Sarah De Broe, ZNA kunnen we vergelijken? Agenda 1. wettelijk kader versus

Nadere informatie

Normen en Opleiding Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen (MSMH)

Normen en Opleiding Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen (MSMH) Normen en Opleiding Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen (MSMH) Kees van der Meulen Even voorstellen Kees van der Meulen 5 jaar MSMH (csa medewerker) in diverse ziekenhuizen 12 jaar teamleidinggevende

Nadere informatie

Apparatuurontwikkeling voor, in en met de. kliniek

Apparatuurontwikkeling voor, in en met de. kliniek Apparatuurontwikkeling voor, in en met de ZIE 2013 7 maart 2013 Delft Alex Vernooij Jan Jaap Baalbergen Leids Universitair Medisch Centrum kliniek Ontwikkeling apparatuur voor het LUMC Apparatuur voor

Nadere informatie

Master in het vennootschapsrecht

Master in het vennootschapsrecht Master in het vennootschapsrecht INTERUNIVERSITAIR PROGRAMMA Faculteit Rechtsgeleerdheid De master in het vennootschapsrecht aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid legt de klemtoon op de grondige uitdieping

Nadere informatie

Medisch laboratoriumtechnologen

Medisch laboratoriumtechnologen Medisch laboratoriumtechnologen alles wat u wilt weten over uw erkenning Inhoudsopgave De erkenning of de toelating om het beroep uit te oefenen... 3 De Medisch Laboratoriumtechnoloog volgens de wet...

Nadere informatie

Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema?

Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema? Hallo, overlopen wij eens uw medicatieschema? Medicatieanamnese door apotheekassistenten Mevr. Lily Thienpont Mevr. Stefanie Vangampelaere Prof. dr. Peter De Paepe 21 mei 2015 2015 Universitair Ziekenhuis

Nadere informatie

ADVIES BETREFFENDE DE VERSTERKING VAN DE PALLIATIEVE FUNCTIE IN DE RUST- EN VERZORGINGSTEHUIZEN EN IN DE RUSTOORDEN VOOR BEJAARDEN

ADVIES BETREFFENDE DE VERSTERKING VAN DE PALLIATIEVE FUNCTIE IN DE RUST- EN VERZORGINGSTEHUIZEN EN IN DE RUSTOORDEN VOOR BEJAARDEN FOD VOLKSGEZONDHEID, Brussel, 12/11/2009 VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU DIRECTORAAT-GENERAAL ORGANISATIE GEZONDHEIDSZORGVOORZIENINGEN NATIONALE RAAD VOOR DE ZIEKENHUISVOORZIENINGEN --------

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

Master in de logopedische en audiologische wetenschappen

Master in de logopedische en audiologische wetenschappen Master in de logopedische en audiologische wetenschappen Faculteit Geneeskunde De masteropleiding logopedische en audiologische wetenschappen is vandaag meer dan ooit een noodzaak. Onze maatschappij is

Nadere informatie

Beroepstitel in de Oncologie. Wat verwacht de Oncologische Commissie?

Beroepstitel in de Oncologie. Wat verwacht de Oncologische Commissie? Beroepstitel in de Oncologie Wat verwacht de Oncologische Commissie? Oncologisch Congres 8/03/2014 Waarom? Nood aan meer professionalisering/specialisatie Medische specialisatie Nieuwe/complexe behandelingsstrategieën

Nadere informatie

ar 2 OPLEIDING PROEFDIERKUNDE VOOR BIOTECHNICI

ar 2 OPLEIDING PROEFDIERKUNDE VOOR BIOTECHNICI OPLEIDING PROEFDIERKUNDE VOOR BIOTECHNICI Deze bijscholing verzorgt de opleiding tot het verkrijgen van het getuigschrift van?proefdierkunde voor biotechnici Categorie B?. Deze opleiding is erkend door

Nadere informatie

Semester 1 Studietijd (uren) Lestijden (60')

Semester 1 Studietijd (uren) Lestijden (60') Master in de IW: Kunststofverwerking College & TB Semester 1 Studietijd (uren) Lestijden (60') Contacturen Stpt Coll. TB ZW Totaal ECTS Fiche per. 1 per. 2 (6 wkn) (6 wkn) Reologie* 3 24 6 50 80 ELM 7402

Nadere informatie

Sociale bemiddeling in organisaties

Sociale bemiddeling in organisaties ACADEMIEJAAR 2014-2015 ZEVENDE EDITIE Sociale bemiddeling in organisaties Werken met arbeidsconflicten NIEUW! Vrijstelling module 2 mogelijk BIJSCHOLING Teambemiddeling 13 & 14.11.2014 Sociale bemiddeling

Nadere informatie

1. Periodische personeelsregistratie

1. Periodische personeelsregistratie Bijlage 1. Periodische personeelsregistratie De periodische personeelsregistratie wordt éénmaal per registratieperiode opgevraagd, telkens de eerste dag van de maanden maart, juni, september en december.

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING ARCHIEFBEHEERDER WELZIJNSKOEPEL WEST-BRABANT

FUNCTIEBESCHRIJVING ARCHIEFBEHEERDER WELZIJNSKOEPEL WEST-BRABANT BIJLAGE FUNCTIEBESCHRIJVING ARCHIEFBEHEERDER WELZIJNSKOEPEL WEST-BRABANT Voorafgaande opmerking : Deze functiebeschrijving mag niet worden beschouwd als een strikte limitatieve afbakening van de persoonlijke

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie Uittreksel uit het visitatierapport biomedische laboratoriumtechnologie voedings- en dieetkunde, 15 december 2008 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Minor Goede doelen, filantropie en non-profits I Inhoudsopgave Vak: Geschiedenis van de filantropie 1 Vak: Inleiding Filantropie 1 Vak: Non-Profit and Charity Marketing 2 Vak: Verklaringen voor prosociaal

Nadere informatie

EISENKADER ZIEKENHUISAPOTHEEK

EISENKADER ZIEKENHUISAPOTHEEK EISENKADER ZIEKENHUISAPOTHEEK Bronvermelding K.B. 4 maart 1991 normen waaraan een functie van ziekenhuisapotheek moet voldoen K.B. 22 oktober 2012 procedure voor de erkenning van de bijzondere beroepstitel

Nadere informatie

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module. B1 Bedrijfsbeheer. Academiejaar 2015-2016.

Opleiding. Meertalig Secretariaat. Code + officiële benaming van de module. B1 Bedrijfsbeheer. Academiejaar 2015-2016. Opleiding Meertalig Secretariaat Code + officiële benaming van de module B1 Bedrijfsbeheer Academiejaar 2015-2016 Semester 1+2 Opmerking: studenten die deze module van het derde jaar van het modeltraject

Nadere informatie

Bevraging over de interne organisatie van het kwaliteits- en patiëntveiligheidsbeleid in Vlaamse ziekenhuizen

Bevraging over de interne organisatie van het kwaliteits- en patiëntveiligheidsbeleid in Vlaamse ziekenhuizen Universiteit Hasselt Onderzoeksgroep Patiëntveiligheid Faculteit Geneeskunde en Levenswetenschappen Faculteit Bedrijfseconomische Wetenschappen Bevraging over de interne organisatie van het kwaliteits-

Nadere informatie

Innovaties en uitdagingen. Prof. Pascal Verdonck 18 maart 2011

Innovaties en uitdagingen. Prof. Pascal Verdonck 18 maart 2011 Innovaties en uitdagingen Prof. Pascal Verdonck 18 maart 2011 Economische ontwikkeling 20 10 00 90 80 70 Duurzame ontwikkeling Cleantech Innovatie Globaliseren ICT Kwaliteit 60 Massaproductie Snelheid

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit

adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit adviesnota de 20-20-doelstelling m.b.t. de hogeronderwijsmobiliteit definities en criteria die gebruikt worden om de studentenmobiliteit te meten en te registreren 1/6 Situering Het Leuven / Louvain-la-Neuve

Nadere informatie

Het Instituut voor Permanente Vorming stelt voor:

Het Instituut voor Permanente Vorming stelt voor: Het Instituut voor Permanente Vorming stelt voor: VAKDIERENARTS KLEINE HUISDIEREN Academiejaar 2015-2017 Informatie en inschrijvingspakket VOORWOORD Beste Collega, Het diploma van dierenarts biedt een

Nadere informatie

TECHNOLOGEN MEDISCHE BEELDVORMING

TECHNOLOGEN MEDISCHE BEELDVORMING TECHNOLOGEN MEDISCHE BEELDVORMING ALLES WAT U WILT WETEN OVER UW ERKENNING Inhoudsopgave De erkenning of de toelating om het beroep uit te oefenen... 3 De technoloog medische beeldvorming volgens de wet...

Nadere informatie

INNOVEREND ONDERNEMEN

INNOVEREND ONDERNEMEN ACADEMISCH PROGRAMMA INTERUNIVERSITAIR POSTGRADUAAT INNOVEREND ONDERNEMEN VOOR INGENIEURS Innovate Create Design Geef de wereld van morgen mee vorm Het Postgraduaat Innoverend Ondernemen voor ingenieurs

Nadere informatie

Postgraduaat Voeding en Oncologie

Postgraduaat Voeding en Oncologie Postgraduaat Voeding en Oncologie Opleidingsprogramma: 21 SP OPO: De fundamentele aspecten van kanker en kankerbehandeling : 3 SP 1. Inhoud Fundamentele aspecten van kanker, kankerbehandeling en voedingsinterventies

Nadere informatie

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.

MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V. MINISTERIEEL BESLUIT VAN 17 MAART 2000 inzake de kwaliteitszorg in de opleidingscentra voor polyvalente verzorgenden (B.S. 20.V.2000) Artikel 1. De sectorspecifieke minimale kwaliteitseisen voor de opleidingscentra

Nadere informatie

Technologen medische beeldvorming

Technologen medische beeldvorming Technologen medische beeldvorming alles wat u wilt weten over uw erkenning Inhoudsopgave De erkenning of de toelating om het beroep uit te oefenen... 3 De technoloog medische beeldvorming volgens de wet...

Nadere informatie

2008-20092009. Opzet Organisatie Onderwerpen volgende lessen

2008-20092009. Opzet Organisatie Onderwerpen volgende lessen Farmaceutische zorg Farmanager Bejaardenzorg 2008-20092009 Opzet Organisatie Onderwerpen volgende lessen 1 Farmanager Bejaardenzorg 2008-20092009 Optimalisatie van de farmaceutische zorg door middel van

Nadere informatie

Hoe stuur ik een offertevraag: voorbeelden uit de praktijk.

Hoe stuur ik een offertevraag: voorbeelden uit de praktijk. Hoe stuur ik een offertevraag: voorbeelden uit de praktijk. Jo Swartenbroekx Hoofdapotheker UZ Antwerpen PUO 11 maart 2014 UZA en de wet op de overheidsopdrachten UZ Antwerpen in een notendop: jaarrekening

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk Werk Structuurgericht werken. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk Werk Structuurgericht werken. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche Opzet van de ECTS-fiche is om een uitgebreid overzicht te krijgen van de invulling en opbouw van de module. Er bestaat slechts één ECTS-fiche voor elke module. 1. Identificatie Opleiding Module

Nadere informatie

Master in de verpleegkunde en de vroedkunde

Master in de verpleegkunde en de vroedkunde LEUVEN t Master in de verpleegkunde en de vroedkunde KU LEUVEN i.s.m. HOGESCHOLEN Faculteit Geneeskunde Als student verpleeg- en vroedkunde studeer je aan de Campus Gasthuisberg Master in de verpleegkunde

Nadere informatie

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs universitair onderwijscentrum groningen hoger onderwijs Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs 2008-2009 september 2008 Basiskwalificatie onderwijs 2 Wat is de basiskwalificatie onderwijs (BKO)? De basiskwalificatie

Nadere informatie