Jaarverslag 2012 specialist zingeving Protestantse Zorggroep Crabbehoff

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag 2012 specialist zingeving Protestantse Zorggroep Crabbehoff"

Transcriptie

1 Jaarverslag 2012 specialist zingeving Protestantse Zorggroep Crabbehoff Verdieping & Inspiratie In dit tweede jaarverslag van de specialist zingeving wordt zichtbaar hoe deze nieuwe functie zich heeft ontwikkeld parallel aan de uitbouw van het concept zingevingsgericht werken ( ) naar een algeheel traject binnen de Protestantse Zorggroep Crabbehoff te Dordrecht ( ). In de beschrijving van de groeiende werkzaamheden wordt tevens een verantwoording gegeven van het belang van de functie

2 Inhoudsopgave Woord vooraf 1. De functie van specialist zingeving Functiebeschrijving 1.2 Studie en onderzoek 1.3 Urenverdeling 2. Scholing en training Basisscholing en trainingsprogramma 2.2 Het MD-traject (januari juli 2012) 2.3 De Themadagen (vanaf oktober 2012) 3. Werkoverleg Werkoverleg met de bestuurder 3.2 Vergaderen met de regiegroep 3.3 Overige interne contacten 4. Communicatie en informatie Opzet communicatielijn 4.2 Symposium 9 november Informatie en presentatie 5. Zorg rondom overlijden en euthanasiebeleid Euthanasiebeleid 5.2 Begeleiding zorgteams 5.3 Overleg en coaching artsengroep 5.4 Voorlichting paramedische behandelaars 5.5 In gesprek en overleg met RVE-managers 6. De rol van de professional in deze functie 11 BIJLAGEN

3 Woord vooraf Dit is het tweede jaarverslag van de per voor 8 uur per week benoemde functionaris specialist zingeving binnen de Protestantse Zorggroep Crabbehoff. In dit jaarverslag krijgt u een overzicht van de stappen die gezet zijn om deze nieuwe functie een verdere invulling te geven. Vanuit de toename van het aantal uren in de tweede helft van 2011 werd zichtbaar hoe het werk van een specialist zingeving kan uitgroeien tot een volwaardige functie parallel aan de dienst geestelijke verzorging. De afspraak om mijn totale urenverdeling per daarmee in balans te brengen bevestigt het belang van deze profilering: 50% geestelijk verzorger (16 uur) en 50% specialist zingeving (8+8= 16 uur) met daaraan toegevoegd 4 uur zingeving op projectbasis (+ 4 uur eigen tijd), t.b.v. mijn promotieonderzoek naar zingeving in de zorg en de rol van de geestelijk verzorger daarbij. Voor de 20 uren dat ik met de opdracht zingeving bezig ben, is er per 1 oktober een derde collega geestelijk verzorger aangesteld t.b.v. het verpleeghuis. In dit jaarverslag wil ik u informeren over de diverse activiteiten waar ik bij betrokken ben geweest in het afgelopen jaar en de bijbehorende urenverdeling. Hiermee wil ik intern een verantwoording geven van mijn werkzaamheden, en tevens extern onze invulling van deze functie gekoppeld aan het proces van zingevingsgericht werken op de kaart zetten. In een inleidende paragraaf (1) zal ik kort de bedoeling van de functie van specialist zingeving schetsen, alsmede de ontwikkelingen op het gebied van mijn studie en onderzoek. Vervolgens worden de diverse werkzaamheden waar ik bij betrokken ben geweest beschreven, onderverdeeld in : (2) scholing en training, (3) werkoverleg, (4) communicatie en informatie, (5) zorg rondom overlijden en euthanasiebeleid. Afsluitend zal ik stilstaan bij het belang van de functie en de rol van deze professional binnen de organisatie, met enkele actuele ontwikkelingen als illustratie daarvan (6). Als bijlagen zijn enkele documenten opgenomen die relevant zijn als achtergrondinformatie, daarnaast zijn er verwijzingen in de tekst opgenomen naar documenten die elders te raadplegen of op te vragen zijn. Nico van der Leer. 2

4 1. De functie van specialist zingeving In deze inleidende paragraaf zal ik kort een schets geven van de functie van specialist zingeving binnen onze instelling (1.1) en de ontwikkelingen ten aanzien van mijn studie en onderzoek (1.2). Tevens geef ik inzicht in het aantal en de verdeling van de uren die ik in 2012 aan mijn werk heb besteed (1.3). 1.1 Functiebeschrijving Eind 2010 is het eerste ontwerp voor specialist zingeving tot stand gekomen met als doel het zingevingsgericht werken binnen Zorggroep Crabbehoff inhoudelijk te ondersteunen en te onderbouwen. Deze nieuwe functie is bewust gekoppeld aan de dienst geestelijke verzorging, die binnen Zorggroep Crabbehoff rechtstreeks onder de verantwoordelijkheid van de bestuurder functioneert. Aandacht voor zingeving en levensvragen is een van de kerntaken van de geestelijk verzorger. Door dit eruit te lichten en specifiek te benoemen krijgt de aandacht voor zingeving organisatiebreed een duidelijk gezicht. Temeer doordat dit gekoppeld is aan de introductie van de methode zingevingsgericht werken. Er is dan ook een aparte functieomschrijving gemaakt speciaal toegesneden op de competenties die nodig zijn voor deze functie en de bijbehorende extra opleidingseisen. 1 Het doel van deze functie is advies, begeleiding, coaching en scholing ten aanzien van vraagstukken rond identiteit en ethiek, zingeving en spiritualiteit. In het bijzonder is de specialist zingeving beschikbaar voor artsen en medewerkers bij de zorg rondom het levenseinde, in het bijzonder de vraag naar euthanasie. Ook bij andere zorg-ethische kwesties kan de specialist zingeving geraadpleegd worden en fungeren als vertrouwenspersoon en procesbegeleider. 1.2 Studie en onderzoek Naast de begeleiding en training van de medewerkers is het mijn opdracht studie te maken van zingeving o.a. door het opzetten van een promotieonderzoek rondom zingeving in de zorg. Ik doe dat onder begeleiding van 1 e promotor prof. dr. Carlo Leget (Universiteit voor Humanistiek) en 2 e promotor prof. dr. Ruard Ganzevoort (VU Amsterdam). Daarnaast ben ik eind augustus begonnen aan enkele vakken van de Master Zorg Ethiek Beleid (ZEB) van de vakgroep Zorgethiek aan de Universiteit van Tilburg. Naast Inleiding in de zorgethiek heb ik het vak Theorieën van zorg-ethisch onderzoek gevolgd. Het vak Ethische competenties heb ik begin 2013 afgesloten met een paper waarin ik een eigen ontwerp heb beschreven voor moreel beraad, het zgn. Zingevingsmodel. 2 Ook voor dit vak heb ik de nodige literatuur bestudeerd en waren de discussies en presentaties van medestudenten tijdens de colleges zeer leerzaam. In het kader van de studie kom ik vele publicaties op het spoor die toegesneden zijn op de theorie en praktijk van zingeving en spiritualiteit in de zorg. Door gericht boeken aan te 1 De eerste versie dateert van november 2010, de definitieve versie van mei 2012 is als bijlage-1 toegevoegd aan dit jaarverslag. 2 Wat is zinvol om te doen of te laten? Moreel beraad als ethisch reflectie op zingeving, een gespreksmodel voor moreel beraad vanuit zorg-ethisch perspectief. Op te vragen via 3

5 schaffen ben ik bezig een bibliotheek op te bouwen als inhoudelijke ondersteuning van het proces van zingevingsgericht werken. Op deze manier ontwikkelen we binnen Zorggroep Crabbehoff een kenniscentrum dat niet alleen intern maar ook extern geraadpleegd kan worden. Het symposium heeft in dit verband ook een belangrijke stimulans gegeven (zie 4.2). 1.3 Urenverdeling Zoals ik in het voorwoord al aangegeven heb, is per 1 januari 2012 het aantal uren verdubbeld van 8 naar 16 uur, aangevuld met 4 uur t.b.v. het promotieonderzoek. Aan de betaalde studie-uren voeg ik zelf gem. 6 á 8 uur per week toe. Voor de studie ZEB geldt de afspraak 50% in eigen tijd. In het overzicht zijn de studie-uren PhD (promotieonderzoek) en masterstudie ZEB samengenomen, excl. de eigen tijdsinvestering. Over geheel 2012 is er sprake van een gem. tijdsbesteding van 20 uur voor zingeving (in 2011 was dit 10 uur). Het aandeel scholing en training (incl. voorbereiding en organisatie) maakt hiervan het grootste deel uit gem. totaal 2012 administratie en overleg 13 % 22 % 17 % = 3,5 uur voorlichting 4 % 23 % 14 % = 2,5 uur (intern en extern) bijscholing en studie 11 % 29 % 20 % = 4 uur PhD PhD + ZEB scholing en training 72 % 26 % 49 % = 10 uur MD traject Themadagen 2. Scholing en training De scholingsgroep, onder leiding van hoofd opleidingen, hield zeven vergaderingen in De specialist zingeving maakt vanuit zijn functie deel uit van de scholingsgroep en notuleert de vergaderingen. De groep is verantwoordelijk voor de algehele scholing en training als een van de belangrijkste pijlers van het programma zingevingsgericht werken. In 2012 zijn de eerste grote stappen gezet in het geheel van de basisscholing (zie 2.1). 2.1 Basisscholing en trainingsprogramma In 2011 is een eerste schema opgesteld voor de scholing en training vanuit het concept zingevingsgericht werken. In 2012 is de eerste fase hiervan afgerond met de voltooiing van het MD-traject in Bergen aan Zee (zie 2.2). In het najaar van 2012 is de tweede fase begonnen met de start van de Themadagen Zingeving (zie 2.3). De afdeling Opleiding heeft de opdracht gekregen om de gehele scholing en training ten behoeve van het traject zingevingsgericht werken op te zetten en uit te (laten) voeren. Het gaat daarbij om de volgende onderdelen : Basistraining zingevingsgericht werken voor medewerkers ( ) (contract 50% of meer); 4

6 Training zingevingsgericht werken voor medewerkers ( ) (contract 50% of minder); Basistraining zingevingsgericht werken voor vrijwilligers ( ); Training spiritualiteit in de palliatieve zorg voor EVV-ers ( ); Training voor zingevingscoach op de afdeling ( ). Een belangrijke vraag die hierbij gesteld kan worden is zingeving te trainen? Op het Symposium van 9 november 2012 hebben de collega s van Opleiding over dit thema een boeiende workshop gegeven. 3 De belangrijkste uitkomst van de trainingen is bewustwording : deelnemers geven aan anders te kijken, zich meer bewust te zijn van waar ze mee bezig zijn, en hoe ze bezig willen zijn. Het is de intentie om medewerkers tot reflectie te brengen op hun eigen zijn als persoon en hun eigen functioneren als professional. Zingevingsgericht werken is meer mensgericht dan taakgericht, het gaat om de verbinding tussen wie jij bent als persoon en wat jij doet als professional. Het motto van Zorggroep Crabbehoff verwoordt het heel compact waar mensen zorgen voor mensen. 2.2 Het MD traject (oktober juni 2012) Als introductie van het concept zingevingsgericht werken is als eerste vorm van basisscholing het MD-traject voor RVE-managers, leidinggevenden, geestelijk verzorgers, EVV-ers, AB-ers en andere sleutelfiguren binnen de organisatie opgezet. De trainingen werden gegeven door Jan van den Braak (coach In-voor-Zorg) en Nico van der Leer (specialist zingeving Zorggroep Crabbehoff). Vanaf eind 2011 werden de collega s van afdeling Opleiding betrokken bij de inhoud en de werkvormen van het programma. Blok 1 Blok 2 Blok 3 Blok 4 Waarderen & Communicatie & Zingeving & Cultuur PZC & Gewaardeerd worden Leidinggeven Spiritualiteit Zorg en Beleid rond het levenseinde Methode Appreciative De 4 betekenislagen Film As it is in heaven Film FISH Inquiry, Handgesprek Scenes uit de zorg Levensmotto s Waardendialoog Qua methode hebben we op aangeven van de In-voor-Zorg-coach, die gepromoveerd is op dit terrein, gekozen voor appreciative inquiry ( waarderend onderzoek ) als insteek voor de hele training. 4 De eerste drie trainingsblokken (blok 1 en 2 van groep 1 en blok 1 van groep 2) hebben in 2011 plaatsgevonden, de overige zeventien vielen in de periode januari-juni van Het MD-traject was intensief niet alleen vanwege de bijna wekelijkse reisafstand 3 Het verslag van deze deelsessie is in te zien via de button symposium op 4 Dr. Jan van den Braak, Appreciative Inquiry, een waarderende filosofie voor cultuurverandering,

7 naar Bergen aan Zee, maar ook door het programma van de tweedaagse trainingen. Het was een boeiend proces om bij elke groep weer de eigen dynamiek en interactie mee te maken. Het MD-traject was geen reguliere cursus in de zin dat er alleen kennis werd overgebracht of vaardigheden werden aangeleerd. De trainingsdagen in Bergen aan Zee waren gericht op persoonlijke groei en ontwikkeling doordat de deelnemers werden uitgenodigd om over zichzelf na te denken in relatie tot hun werk. Bij de uitreiking van de certificaten benoemde de bestuurder dit dan ook als dit is jouw aandeel in zingevingsgericht werken, en dit kan alleen maar meer waard worden. Het uitgangspunt voor het gehele proces was dat waar mensen zorgen voor mensen betekent dat je in de uitoefening van je functie zelf als persoon ook helemaal meedoet. Je eigen ervaringen in het leven, je eigen levensverhaal resoneert mee en doet er toe. Ook dat wat jou ten diepste raakt en beweegt, zoals dat eveneens het geval is bij je collega s en de bewoners en hun familie. Dus om goed met elkaar op te kunnen trekken en om goed voor anderen te kunnen zorgen, is het belangrijk te weten wat je drijft en wat je zelf nodig hebt. Vanuit het oogpunt van de instelling betekent dat zorg voor de zorgenden, en als medewerker leren om goed voor jezelf te blijven zorgen. 2.3 Themadagen (vanaf oktober 2012) Zoals hierboven uitgelegd (zie 2.1) is de tweede fase van de basisscholing zingevingsgericht werken in de loop van 2012 voorbereid vanuit de scholingsgroep. De bedoeling is dat in de komende jaren zo veel mogelijk alle medewerkers en vrijwilligers worden bereikt middels een training over zingeving. Omdat het niet om een reguliere cursus gaat of training van bepaalde vaardigheden hebben we gekozen voor de benaming Themadagen zingeving. Evenals bij het MD-traject gaat het in deze themadagen om bewustwording, een persoonlijk proces. We willen de deelnemers laten stilstaan bij vragen als: wie ben jij, hoe sta je in het leven, wat is jouw zingeving en hoe kijk je naar je werk en naar de ander? De gedachte hierbij is dat het belangrijk is om vanuit je zelfbewustzijn je te kunnen richten op de ander (je bent zelf onderdeel van het werk) en te blijven leren over jezelf ook vanuit het contact met je collega s en de bewoners (cyclisch proces). Daarom is het in dit kader belangrijk dat de leidinggevenden bewust aandacht schenken aan de persoon van de medewerkers, en hen niet alleen maar instrumenteel benaderen. Evenals bij de omgang met bewoners is dit een vorm van persoonlijk maatwerk. De basisscholing van de themadagen behelst drie modules van een dag op een externe locatie, zonder overnachting, met een tussenperiode van ongeveer zes weken. De themadagen staan in het teken van verbinding : dag 1 - Identiteit: verbinding-met-elkaar (2 dagdelen incl. lunch) dag 2 - Spiritualiteit: verbinding-met-jezelf (3 dagdelen incl. lunch, workshop en diner) dag 3 - Zingeving: verbinding-met-de-ander (2 dagdelen, incl. lunch) 6

8 In de uitnodigingsbrief aan de deelnemers is het programma globaal nader toegelicht. 5 In de periodes tussen dag 1 en 2 en tussen dag 2 en 3 is er per keer een begeleidde intervisiebijeenkomst en oefenen de deelnemers tevens een paar keer het handgesprek. 6 De invalshoek is dat we willen uitgaan van het positieve, de waardering van onszelf en het waarderen van elkaar als collega s. Als we uitgaan van wat gaat goed (de duim) dan geeft dit energie en passie. De tweede dag is het centrale stuk van de training, namelijk gericht op: wie ben jij als persoon, wat is voor jou waardevol, waar haal jij je inspiratie vandaan e.d. Deze dag is van 9 tot 9 incl. een muziek-workshop 7 en als afsluiting een gezamenlijk diner. Het programma is deels afgeleid van het MD-traject en vormt een combinatie van uitleg, interactie, film, muziek, en praktijkvoorbeelden. De inhoud en de afwisseling van de onderdelen worden door de deelnemers op prijs gesteld. Als materiaal is er een speciale cursusmap samengesteld, waarin de diverse programmabladen, evenals het boekje Zorgen doe je samen 8 en deel 1 van onze eigen serie Zingevingsgericht werken Wat is goede zorg. Samen met mijn collega-trainer van de opleiding hebben we in het najaar van 2012 veel tijd besteed aan de invulling van de het globale programma van de drie dagen, en de specifieke invulling per dag. In de periode oktober-december 2012 zijn de eerste drie groepen van start gegaan, begin 2013 was er de afronding van de derde dag van groep 1. Naar aanleiding van de ervaringen per groep stellen we het dagprogramma bij en ook tijdens de dag zelf spelen we zoveel mogelijk in wat er in de groep gebeurt. Onze ervaringen met de eerste groepen zijn zeer positief. 3. Werkoverleg Stond het eerste jaar in het teken van oriëntatie op het werkveld en kennismakingsgesprekken met leidinggevenden, het tweede jaar vertoont meer structuur qua werkoverleg en zijn er nog weer andere interne contacten ontstaan. 3.1 Werkoverleg met de bestuurder Aanvankelijk waren de momenten van overleg met de bestuurder van Zorggroep Crabbehoff incidenteel en afhankelijk van bepaalde activiteiten, in de loop van 2012 is er meer structuur in gekomen. Bijna wekelijks zitten we een uur bij elkaar om lopende zaken te bespreken, plannen te maken en te brainstormen, waarbij we elkaar inspireren en scherp houden. 3.2 Vergaderen met de regiegroep De regiegroep bestond in het begin van 2012 uit de leden van het Management Team, de beleidsmedewerker kwaliteit, de coach van In-voor-Zorg en de specialist zingeving. In de 5 Zie bijlage-2 6 Dit is als werkvorm door Jan van den Braak in het MD-traject geïntroduceerd, zie Bijlage-3 7 Via hebben we een Black Gospel workshop gedaan en een Latin percussion workshop 8 Inge van Nistelrooy, Zorgen doe je samen, over relaties in de zorg, uitg. Abdij van Berne, Heeswijk,

9 tweede helft van 2012 heeft het hoofd Opleidingen de plaats van Jan van den Braak in de regiegroep overgenomen. In april 2012 is een eerste meting gedaan onder een grote groep deelnemers aan het MD-traject over de mate van implementatie van het zingevingsgericht werken. Het begin bleek redelijk goed neergezet, cruciaal voor het proces zijn echter de stappen daarna die moeten gaan aantonen dat het door gaat werken en er een stevige basis ontstaat om op verder te bouwen (CRI-meting van 2013) Overige interne contacten Geregeld heb ik overleg gevoerd met collega s binnen onze instelling die verantwoordelijk zijn voor een bepaald stuk van het beleid. Het is nuttig om over en weer op de hoogte te zijn van elkaars werkzaamheden en te zien waar er verbindingen kunnen worden gelegd met zingevingsgericht werken. Daarnaast heb ik kennismakingsgesprekken gevoerd met nieuwe (interim) medewerkers, voor wie het belangrijk is dat zij geïnformeerd worden over de achtergrond en inhoud van ons zingevings-proces. Bijkomend voordeel is dat je elkaar daarna makkelijker weet te vinden, en dat komt de samenwerking weer ten goede. De diverse functionarissen zijn achtereenvolgens: Beleidsmedewerker Kwaliteit Divisiemanager Zorg Divisiemanager Revalidatie en Behandeling RVE-managers Afdeling Opleidingen Dienst Geestelijke Verzorging Interimmanager Facilitaire dienst Interne projectleider Specialisten ouderengeneeskunde Manager Zorgwinkel 4. Communicatie en informatie (intern en extern) Hierboven bleek al hoe belangrijk het is om elkaar goed te informeren over waar we als instelling mee bezig zijn en hoe ieder daar vanuit zijn eigen functie en verantwoordelijkheid aan kan bijdragen. In het afgelopen jaar hebben we op dit gebied duidelijke stappen gezet, die in 2013 om verdere uitwerking vragen. 4a. Opzet communicatielijn In overleg met de beleidsmedewerker is de afdeling communicatie begonnen om een plan te gaan maken voor een algehele communicatielijn ten aanzien van het zingevingsgericht werken. We doen dit in samenwerking met een extern communicatiebureau dat ons vanaf 9 Via de Change Readiness Inventory wordt de graad van participatie van medewerkers bij een cultuuromslag binnen de organisatie gemeten, volgens de acht fasen van het model van Kotter: van gevoel van noodzaak versterken t/m laat het beklijven. Voor verdere uitleg zie onder de button CRI op: 8

10 het begin van het proces ondersteunt. Een van de publicaties is deel 2 in de serie Zingevingsgericht werken Hoe doen we dat samen? en de Projectenkrant. In de laatste maanden van 2012 is er hard gewerkt aan de vernieuwde website van Zorggroep Crabbehoff (www.zorggroepcrabbehoff.nl) met een link naar de aparte website over zingevingsgericht werken (www.zingevingsgerichtwerken.nl). De afdeling Communicatie is verantwoordelijk voor de opzet en het onderhoud van de website, de specialist zingeving voor de content. 4b. Symposium 2012 Een bijzondere mijlpaal in 2012 was het Symposium De barmhartige Samaritaan anno Nu dat op vrijdagmiddag 9 november in het Da Vinci College in Dordrecht werd gehouden. Ruim negen maanden is aan de voorbereiding gewerkt door een kleine werkgroep onder leiding van Wout Huizing, stafmedewerker van Reliëf (www.relief.nl). We kozen voor de opzet van drie lezingen en daarna vijf deelsessies waarin het debat kon plaatsvinden. De eerste lezing vanuit Crabbehoff had als titel De barmhartige Samaritaan anno Nu, een inkijkje in het proces van zingevingsgericht werken. 10 Twee externe deskundigen, t.w. de begeleiders van mijn promotiestudie, prof. dr. Ruard Ganzevoort (praktisch theoloog) en prof. dr. Carlo Leget (zorgethicus) werden gevraagd vanuit hun invalshoek te reageren op mijn verhaal. Minstens zo boeiend waren de deelsessies, die door collega s waren voorbereid en werden gepresenteerd. Het zijn stuk voor stuk hele mooie presentaties en interacties geworden met de in totaal ruim 100 deelnemers aan het Symposium, afkomstig niet alleen uit de regio, maar uit het gehele land. 11 Het symposium heeft ons ook nieuwe contacten maar vooral ook goede feedback en stof tot nadenken gegeven. Al met al hebben we voor ons eigen proces hier weer van geleerd, niet alleen qua organisatie en p.r., maar zeker ook inhoudelijk. Het heeft ons des te meer doen beseffen hoe kwetsbaar het proces is waarin we ons bevinden en hoe belangrijk het is dat de aandacht voor zingeving breed gedragen wordt zodat het doorwerkt en niet verdampt. 4c. Informatie en presentatie In het kader van communicatie is er in het afgelopen jaar zowel intern als extern een vorm van informatie en presentatie geweest met name rondom de scholing. 5. Zorg rondom overlijden en beleid rondom euthanasie Naast de scholing is de thematiek van zorg rondom overlijden en het euthanasiebeleid een belangrijk aandachtsveld voor mij als specialist zingeving. Een groot deel van de 10 Voor een samenvatting van mijn lezing zie Bijlage-4. Alle drie de lezingen zijn te bekijken op internet, via de button symposium van De integrale tekst van de lezing van Nico van der Leer incl. verwijzingen, is op te vragen via 11 De verslagen van de vijf deelsessies (incl. de reacties van de deelnemers) zijn te vinden onder de button symposium op 9

11 teamgesprekken vonden plaats naar aanleiding van overlijden van bewoners, het overleg met de artsen stond geheel in het teken van het euthanasiebeleid. 5.1 Euthanasiebeleid In 2012 bevonden we ons in de fase van informatie over en implementatie van het nieuwe beleid rondom euthanasie. De uitkomst van de nota Leven met Sterven in maart 2011 was dat euthanasie bespreekbaar is binnen Zorggroep Crabbehoff, maar dat we tegelijkertijd terughoudend en zorgvuldig hiermee om willen gaan. Dit betekent dat het altijd begint met goed te luisteren naar het verhaal van de bewoner/cliënt, om de vraag achter de vraag helder te krijgen. Wanneer echter is vastgesteld dat het een valide verzoek betreft, hangt het af van de vraag of aan alle wettelijke vereisten is voldaan en van de bereidheid van de arts om de euthanasie uit te voeren ( nee, tenzij ). Er zijn in dit kader in het afgelopen jaar diverse vormen van overleg, begeleiding en gesprek geweest, zowel intern als extern. Er zijn in het afgelopen jaar in Verpleeghuis Crabbehoff twee specifieke verzoeken tot euthanasie geweest, beide op de revalidatieafdeling. Het eerste is door de desbetreffende huisarts ingewilligd, nadat de cliënt naar huis is gegaan, en het tweede verzoek is binnen het verpleeghuis uitgevoerd door een van de specialisten ouderengeneeskunde, na een zorgvuldig begeleidingstraject. De specialist zingeving is bij (een deel van) de voorbereiding, de uitvoering en de nazorg hiervan betrokken geweest, als sparringpartner van de arts, als begeleider van het team en als ondersteuning naar de cliënt en de familie toe. Zowel vooraf als op de dag zelf zijn er teamgesprekken gehouden en een week na dato was er een evaluatiegesprek met de arts en het team en daarna apart met de artsengroep samen met de divisiemanager revalidatie en begeleiding. Omdat dit voor het eerst was dat er een euthanasie in huis werd uitgevoerd, was er extra overleg nodig om een zorgvuldige afstemming te bereiken over de te volgen procedures. Tevens leverde deze situatie leerzame momenten op die in de vervolggesprekken met de artsengroep meegenomen worden (zie verder 5.2 en 5.3). 5.2 Begeleiding zorgteams Het grootste deel van mijn werk op dit vlak vond en vindt plaats in het verpleeghuis, met name de revalidatieafdeling. De begeleiding rondom de beide euthanasieverzoeken was het meest intensief, daar zijn meerdere teamgesprekken aan gewijd, zoals hierboven beschreven. Een veelvoorkomende aanleiding tot teambegeleiding (1 of 2 gesprekken) vormde in 2012 het overlijden van een of meerdere bewoners, soms in korte tijd op dezelfde afdeling. De vraagstelling voor een teamgesprek is eenvoudig van opzet en verloopt als een cyclisch proces, beginnend met een korte introductie en afsluitend met een evaluatie. Bij de evaluatie van het gesprek komt veelal naar voren dat deze vorm van opvang gewaardeerd wordt omdat er aandacht is voor de eigen gevoelens en beleving. De medewerkers voelen zich gehoord en gesteund in het spanningsveld van persoon en professie. Ook dat het bij geestelijke zorg, als aandacht voor het innerlijk welzijn van de cliënt, meer gaat om wie je bent dan om wat je doet. 10

12 5.3 Overleg en coaching artsengroep Er is in 2012 tweemaal een overleg geweest met de artsengroep in samenwerking met de divisiemanager Revalidatie en Behandeling. In de loop van het jaar ben ik nog een enkele keer door een arts geconsulteerd n.a.v. een casus rondom het levenseinde, resp. een verzoek om euthanasie. De functie van specialist zingeving is op deze manier aanvullend op het onderling overleg met de collega-artsen, door het perspectief van een relatieve buitenstaander en het coachende karakter van het gesprek. 5.4 Voorlichting paramedische behandelaars Om de groep paramedici te informeren over het euthanasiebeleid en met hen over dit thema in gesprek te gaan zijn in het najaar twee middagen hiervoor belegd, in samenwerking met divisiemanager Revalidatie en Behandeling en het hoofd paramedische dienst. Men was positief over de ruimte die door het nieuwe beleid geschapen is en dat er rekening gehouden wordt met gewetensbezwaren. 5.5 In gesprek met RVE-managers In 2012 vonden twee besprekingen plaats met de RVE-managers (in juni en in oktober) in samenwerking met de divisiemanager Zorg en in aanwezigheid van een vertegenwoordiger van de Centrale Cliëntenraad. De aanleiding was een vraag vanuit deze Cliëntenraad over de wijze van verzorging en praktische gang van zaken na een overlijden op een afdeling in het verpleeghuis. Het is opgepakt als een belangrijk thema dat alle afdelingen en locaties aangaat. De RVE-manager werd genoemd als regisseur in het gehele proces om alles in goede banen te leiden, zowel voor de terminale bewoner, de familie als voor de medewerkers. 6. Het belang van de functie en de rol van deze professional Vanuit de vergelijking van de jaarverslagen 2011 en 2012, zowel qua opbouw als qua inhoud, wordt zichtbaar dat ik in het afgelopen jaar verder in de functie ben gegroeid en dat het profiel tevens duidelijker is geworden. In het eerste jaar was alles nieuw en moesten zowel de organisatie als ikzelf nog wennen aan deze nieuwe functie. Binnen de nota Leven met Sterven (maart 2011) was een eerste aanduiding gegeven van de rol van deze professional binnen de organisatie, maar dat moest in de praktijk nog wel uitgewerkt worden. Het MDtraject en de samenwerking met de coach van In-voor-Zorg zijn belangrijk geweest om mij in deze nieuwe rol te kunnen profileren. Na de eerste opstart hiervan in het najaar van 2011 is deze intensieve trainingsperiode gedurende het eerste halfjaar van 2012 een enorme stimulans geweest voor de ontwikkeling van deze nieuwe functie. Terugkijkend op het gehele jaar 2012 durf ik te stellen dat de functie van specialist zingeving binnen Zorggroep Crabbehoff haar waarde heeft bewezen. De belangrijkste factoren, beschreven in dit jaarverslag, die hieraan hebben bijgedragen, zou ik als volgt willen samenvatten: de rol als trainer, verantwoordelijk voor de inhoud, deskundig op het gebied van zingeving en spiritualiteit; de rol van netwerker, intern en extern, als ambassadeur van zingevingsgericht 11

13 werken; de rol van consulent, coachend en adviserend op het gebied van identiteit en ethiek, met name ten aanzien van zorg en beleid rondom het levenseinde. Door de combinatie van deze functie met die van geestelijk verzorger is er een directe lijn met bewoners en cliënten en versterken deze twee rollen elkaar over en weer. Om zelf goed te kunnen blijven reflecteren op mijn werk in beide functies heb ik evenals in 2011 ook in 2012 collegiale ondersteuning ontvangen middels coach-gesprekken met Wout Huizing, stafmedewerker van Reliëf. Het doel van deze begeleiding is de versterking van mijn eigen profiel en ontwikkeling, zowel persoonlijk als professioneel. De context is het proces van zingevingsgericht werken binnen Zorggroep Crabbehoff en de ervaringen die ik daarin opdoe vanuit mijn rol als specialist zingeving. Deze vorm van coaching geeft mij inzicht in mijn eigen functioneren en helpt mij om scherp te blijven. BIJLAGEN 1. Functieomschrijving Programma Themadagen Het Handgesprek Samenvatting lezing Symposium 18 12

14 BIJLAGE 1 Functie-omschrijving Organisatie Divisie/Dienst Functie Protestantse Zorggroep Crabbehoff Dienst Geestelijk Verzorging Specialist zingeving Functienaam Specialist zingeving Doel van de functie Het vormen van een advies- en kenniscentrum binnen de organisatie op het gebied van zingeving, ethiek en spiritualiteit, en als zodanig centraal punt voor vragen en begeleiding t.b.v. cliënten en relaties van cliënten (familie en mantelzorgers) en voor begeleiding, scholing en training van medewerkers. Plaats in de organisatie - ontvangt leiding van de bestuurder - maakt deel uit van de dienst geestelijke verzorging Contacten en overleg Intern - heeft werkoverleg met de bestuurder - adviseert het MT, de Raad van Toezicht en de Identiteitsraad - neemt deel aan de regiegroep, projectgroep en scholingsgroep - heeft contacten met cliënten, relaties van cliënten en medewerkers Extern - neemt deel aan commissies en werkgroepen, o.a. van het Palliatief Netwerk - brengt werkbezoeken aan andere instellingen en voert overleg met collegae. - neemt deel aan externe (studie)projecten en intervisie-bijeenkomsten - neemt deel aan seminars en scholings/informatie bijeenkomsten o.a. van Reliëf Resultaatgebieden: Advies - gevraagd- en ongevraagd advies geven aan het management, Identiteitsraad en Raad van Toezicht betreffende zingeving en ethiek, levensbeschouwing en spiritualiteit, en identiteitsaangelegenheden van de zorgorganisatie. Informatie 13

15 - fungeren als vraagbaak en vertrouwenspersoon voor cliënten, relaties van cliënten ( familie/ mantelzorgers), zorgprofessionals en vrijwilligers in relatie tot de cliënt, bij alle vragen rondom zingeving, ethiek en spiritualiteit in het totale zorgproces van leven en sterven - zo nodig andere disciplines betrekken en zo mogelijk met elkaar verbinden voor het beantwoorden van vragen omtrent zingeving, ethiek en spiritualiteit in het totale zorgproces van leven en sterven Scholing/Coaching - met medewerkers spreken over zingeving en spiritualiteit in het totale zorgproces van leven en sterven voor bewustwording en kwaliteitsverbetering van het zorgproces - vormgeven en participeren in scholing en opleiding van medewerkers betreffende zingeving, en spiritualiteit in het totale zorgproces van leven en sterven, en de procedures binnen Zorggroep Crabbehoff - het ontwikkelen van een kenniscentrum betreffende zingeving, ethiek en spiritualiteit in het totale zorgproces van leven en sterven. - contacten onderhouden met collega s, andere zorg-, kennis- en wetenschappelijke instellingen voor het onderhouden van de kennis, het vergaren van informatie en mogelijk participeren in (studie)projecten, betreffende zingeving, ethiek en spiritualiteit. - Begeleiden en coachen van artsen bij specifieke dilemma s rondom het levenseinde Procesverbetering - oplossingen aandragen voor kwalitatieve verbetering van het individuele zorgproces, alsook voor de algemene organisatie van het zorgproces leven en sterven - het beleid en de procedures van de zorg rondom het stervensproces evalueren en voorstellen doen voor actualisatie en verbetering en borging - het signaleren van belemmeringen (op middenkader en/of MT niveau) voor de medewerker om eigen initiatieven, ter bevordering van de kwaliteit van de zorg, te integreren in de zorgverlening - het toetsen van de medisch ethische aspecten van de uitvoering van het beleid betreffende zingeving en spiritualiteit in het totale zorgproces van leven en sterven. - jaarlijks verslag doen van de activiteiten en de gerealiseerde verbeteringen aan de bestuurder, zulks met in achtneming van de privacy van alle betrokkenen. - het formuleren van medisch-ethisch beleid, welke tot stand komt in samenspraak met de commissie ethiek Functie-eisen Kennis - theologisch geschoold op post-academisch niveau bij voorkeur middels de master-opleiding Zorg, Ethiek en Beleid - kennis van vraagstukken rond zingeving, ethiek en spiritualiteit in relatie tot de zorgpraktijk - kennis van palliatieve zorg en de impact voor de betrokkenen van de ethische vragen in relatie tot de fasen in het stervensproces - bekend met het ontwerpen, schrijven en uitvoeren van scholing- en trainingsprogramma s op het gebied van zingeving, ethiek en spiritualiteit in de zorg - kennis van persoonlijke begeleiding en team-coaching, bij voorkeur middels een opleiding tot supervisor en/of coach - kennis van het beleid en de procedures en regelingen van Zorggroep Crabbehoff - het bijhouden van vakinhoudelijke ontwikkelingen en relevante wet en regelgeving 14

16 Zelfstandigheid - de werkzaamheden worden zelfstandig uitgevoerd binnen algemene, door het management vastgestelde, beleidskaders en getoetst tijdens de bespreking van het jaarverslag met de bestuurder - een zekere distantie van de organisatie is vereist om objectief mogelijkheden te kunnen signaleren en acties te initiëren Sociale vaardigheden - toegankelijkheid en laagdrempeligheid zijn essentieel voor het goed functioneren als vertrouwenspersoon - sociale vaardigheden zoals tact en invoelingsvermogen zijn nodig bij de contacten met cliënten, medewerkers en relaties van cliënten, goed kunnen luisteren is essentieel - discretie is erg belangrijk, alsook het vertrouwelijk omgaan met informatie - het samenbrengen van functionarissen en deze op één lijn brengen, uitgaande van de wensen van de cliënt, vraagt tact en overredingskracht en het zich kunnen verplaatsen in de standpunten van de professional Risico's, verantwoordelijkheden en invloed - een eerlijke communicatie ten opzichte van (on)mogelijkheden die de organisatie vanuit haar identiteit kan bieden in het totale zorgproces van leven en sterven, is belangrijk ter wille van realistische verwachtingen en een juiste beeldvorming van de kant van cliënten en mantelzorgers. Uitdrukkingsvaardigheid - een goede mondelinge en schriftelijke uitdrukkingsvaardigheid is vereist t.b.v. de scholing en informatievoorziening maar ook in het kader van het verwoorden van de soms impliciete vraagstelling van de cliënt, relaties van cliënten en medewerkers Oplettendheid - op meta-niveau het proces rond het zingevingsgericht werken binnen de organisatie bewaken en de samenhang monitoren. Daartoe is het van belang dat de functionaris zich laat informeren zodat hij de signalen van de werkvloer opvangt v.w.b. de actuele wensen en behoeften van de (relatie van de) cliënt en de medewerker. Alertheid is nodig om langs deze weg te komen tot optimalisering van het totale zorgbeleid rond zingeving, ethiek en spiritualiteit. Ervaring - Ervaring in de zorg, ervaring in het omgaan met ethische vragen, zingevingsproblematiek en spiritualiteit als aandachtsgebied. 15

17 16

18 BIJLAGE 1 Programma Themadagen Zingeving (bijlage bij de uitnodigingsbrief voor de deelnemers) Toelichting Themadagen Het programma voor de themadagen wordt op de eerste dag uitgereikt, hierbij ontvang je alvast een globale beschrijving van wat we gaan doen. Het gaat elke dag om verbinding : verbinding met elkaar, met jezelf en met de bewoner/cliënt. Vanuit het thema van die dag en de vraag die daarbij hoort gaan we met elkaar in gesprek. Hierbij staat niet onze functie centraal maar wie wij zijn als mens. DAG 1: IDENTITEIT : Wie zijn wij als PZC? : de verbinding met elkaar. Op deze eerste dag zullen we kennismaken met elkaar als groep en stilstaan bij onze motivatie om ons werk te doen. We zullen het hebben over onze verwachtingen en er zal een toelichting gegeven worden op het traject zingevingsgericht werken. De visie en missie van de PZC zullen daarbij in beeld komen, met het verhaal van de barmhartige Samaritaan als achtergrond. We zullen het hebben over communicatie (handgesprek!) en plezier in je werk en hoe je deze principes in de praktijk kunt toepassen. DAG 2: SPIRITUALITEIT Wie ben ik? Wat raakt mij? de verbinding met jezelf We starten met een terugblik op de eerste themadag en de tussenliggende opdrachten om te ontdekken hoe het door heeft gewerkt voor jezelf en je collega s. We zullen deze tweede dag stilstaan bij wat voor jou persoonlijk belangrijk is, wat jou dierbaar is, en vanuit welke levensbeschouwing of geloofsovertuiging jij in het leven staat. Want hoe meer je je bewust bent van je eigen levensverhaal en inspiratie des te beter kun je openstaan voor het verhaal en de inspiratie van de bewoner/cliënt. Dat is wat wel wordt genoemd spirituele zorg. We nemen deze dag wat extra tijd om elkaar te ontmoeten, aan tafel en in de wandelgangen. DAG 3: ZINGEVING Wat wenst u, wat kunnen wij? verbinding met de bewoner/cliënt We starten met een terugblik op de tweede dag en de tussenliggende opdrachten om te zien wat het voor ieder persoonlijk heeft opgeleverd. De derde dag concentreren we ons op het contact met de bewoner/cliënt en hoe we kunnen signaleren waar mensen behoefte aan hebben. Dan gaat het niet alleen over uiterlijke dingen (bijv. de smaak van het eten of de inrichting van de kamer) maar vooral om de binnenkant van zingeving (aandacht voor emoties en levensvragen). Tenslotte zullen we deze themadagen evalueren, als groep, maar ook persoonlijk: wat heb ik eraan gehad, en wat ga ik er verder mee doen. 17

19 BIJLAGE 2 Het Handgesprek DE DUIM Waar ben je trots op? Wat gaat goed, waar ben jij goed in, wat doet jou goed? DE WIJSVINGER Welke richting wil jij uit? Wat is jouw visie, welke stappen zou je willen zetten? DE MIDDELVINGER Waar baal je van? Wat stoort je, waar heb je last van, wat zit je in de weg? DE RINGVINGER Waar ben jij trouw aan? Welke waarden koester jij, waarom werk je bij deze organisatie? DE PINK Waar voel je je klein in? Waar heb je ondersteuning bij nodig? 18

20 BIJLAGE 3 Verslag van de presentatie van Nico Van der Leer, Symposium De Barmhartige Samaritaan Anno Nu op 9 nov Nico van der Leer, geestelijk verzorger en specialist zingeving bij Zorggroep Crabbehoff, houdt een pleidooi voor zien, je laten raken en in beweging komen. Zorg is volgens hem meer dan zorggerelateerde handelingen uitvoeren. In de zorg ontstaat contact van mens tot mens, vanuit de erkenning dat iedereen op een dag hulp nodig kan hebben en vanuit de behoefte waardevol te zijn voor elkaar. Zingevingsgerichte zorg is daardoor geen zorg vanuit medelijden voor iemand die zielig is, maar vanuit de spirituele verbinding die het gedeelde mens-zijn en de erkenning van je eigen kwetsbaarheid kan leggen tussen mensen, tussen verzorger en verzorgde, op basis van de herkenning van pijn en verdriet maar ook van hoop en liefde. Binnen Zorggroep Crabbehoff wordt sinds twee jaar gewerkt aan een proces dat gericht is op zingevingsgerichte zorg. Als één van de drijvende krachten achter dit proces geeft Nico een inkijkje in het verloop van dit proces binnen Zorggroep Crabbehoff: waardoor het is geïnspireerd, wat het inhoudt en wat het voortstuwt. Daarbij nodigt hij de zaal uit mee te denken over wat zinvolle zorg is en vraagt: Bent u weleens een Barmhartige Samaritaan geweest? Laat u zich weleens ophouden onderweg door iemand die hulp nodig lijkt te hebben?. Tijd om geraakt te worden Zingevingsgerichte zorg begint volgens Nico bij het je laten raken door iets wat je ziet, en daardoor in beweging komen. Zien is meer dan kijken alleen: het is in je opnemen dat iemand je medemens is, en geen geval. Geraakt worden betekent de bereidheid je te laten afleiden, stil te blijven staan bij iets wat je raakt. In beweging komen vervolgens, is het je afvragen hoe jij kunt helpen en de bereidheid dat vervolgens ook te doen. De Barmhartige Samaritaan symboliseert het mededogen dat hierbij centraal staat. In de praktijk blijkt tijdsdruk vaak een factor waardoor we aan de noden van anderen voorbij lopen. Ook voor medewerkers in de zorg geldt dat zij zich vaak bekneld voelen door tijdsdruk, ook al kozen ze juist voor dit vak om iets voor anderen te betekenen. Bewoners voelen zich van hun kant vaak niet gehoord of gezien. De tijdsdruk helpt ons in te zien waar het vaak aan schort, waardoor het belang van echte aandacht en compassie opgemerkt en bevestigd wordt. Compassie 19

Ouderenzorg in 2025?

Ouderenzorg in 2025? Ouderenzorg in 2025? https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=vo9 wlawhe3e Niemand gaat actief de gang naar het verpleeghuis, je wordt opgenomen, ik had geen inspraak 1 IDENTITEIT: wie

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 specialist zingeving PZC

Jaarverslag 2013 specialist zingeving PZC Jaarverslag 2013 specialist zingeving PZC Betekenis & Verbinding In dit derde jaarverslag van de specialist zingeving wordt zichtbaar hoe deze nieuwe functie zich verder heeft ontwikkeld parallel aan de

Nadere informatie

or zing andach ht voo geving g: geen an sch haarstte erlening n cliënten n, familie en ecialist fung door

or zing andach ht voo geving g: geen an sch haarstte erlening n cliënten n, familie en ecialist fung door Aa andach ht voo or zing geving g: geen n luxee in tijden va an sch haarstte De Protestantse Zo orggroep Crabbehoff inn Dordrechtt wil zich in haar zorg een dienstve erlening n richten op de zingeeving

Nadere informatie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie Deelnemer 1 Colofoon Deze training is vanuit een subsidie van het innovatiefonds voor zorgverzekeraars door de projectgroep palliatieve terminale zorg ontwikkeld binnen Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

SCHOLING & ADVIES. zorg. over identiteit, zingeving en ethiek in de zorg

SCHOLING & ADVIES. zorg. over identiteit, zingeving en ethiek in de zorg SCHOLING & ADVIES zorg over identiteit, zingeving en ethiek in de zorg WIE ZIJN WIJ? DRS. THIJS TROMP DRS. WOUT HUIZING Elke dag zetten zorgverleners zich met hart en ziel in voor mensen die in een bepaalde

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Spiritualiteit in de laatste levensfase

Spiritualiteit in de laatste levensfase Spiritualiteit in de laatste levensfase Tilly de Kruyf Wout Huizing Congres palliatieve zorg voor mensen met dementie Ede 4 april 2016 Trainingswinkel www.netwerklevensvragen.nl/trainingswinkel Presentaties

Nadere informatie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie Context Het aanbieden van welzijn, dagbesteding of zingevingactiviteiten

Nadere informatie

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma

Young Professional programma. Voorbeeld van de opbouw van een YP programma Young Professional programma Voorbeeld van de opbouw van een YP programma 1 Flow van het programma: Het programma Intake (½ dag) Ik & mijn leiderschap (2 dagen groepsprogramma) Ik & de ander (2 dagen groepsprogramma)

Nadere informatie

Bedrijfsmaatschappelijk werker

Bedrijfsmaatschappelijk werker Bedrijfsmaatschappelijk werker Doel Verlenen van hulp aan werknemers met (dreigende) (psycho)sociale moeilijkheden, alsmede adviseren van leidinggevenden over (psycho)sociale vraagstukken, binnen het sociaal

Nadere informatie

Producten COiL. Het COiL biedt momenteel de volgende producten aan:

Producten COiL. Het COiL biedt momenteel de volgende producten aan: Producten COiL Het COiL biedt momenteel de volgende producten aan: Voor zorgprofessionals en vrijwilligers 1. Trainingen Omgaan met levensvragen 2. Begeleide intervisie, moreel beraad 3. Train- de- trainers

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER De PThU kent twee competentieprofielen, die voor de gemeentepredikant en die voor de geestelijk verzorger. Ze verschillen in onderdelen, maar

Nadere informatie

BALANS WERK EN PRIVÉ VOOR AIOS. Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd?

BALANS WERK EN PRIVÉ VOOR AIOS. Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd? BALANS WERK EN PRIVÉ VOOR AIOS Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd? Toelichting PAO Heyendael organiseert in samenwerking met het Servicebedrijf productgroep HRM van het de workshop: BALANS WERK EN

Nadere informatie

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg

Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Verbetertraject Zeggenschap / Kwaliteit van Bestaan sector Lichamelijke Gehandicaptenzorg Cursus Mondigheid Dit praktijkvoorbeeld uit het verbetertraject Zeggenschap in de LG sector is door InteraktContour

Nadere informatie

Leiderschap is van iedereen

Leiderschap is van iedereen Leiderschap is van iedereen Eddy Karrenbelt Als u het wenkend perspectief leest in het boekje mensenzorg voor de transitie in de Langdurige Zorg. Dan vindt u het streefbeeld gedreven professionals. In

Nadere informatie

TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid

TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid TRAINING VOOR VERTROUWENSPERSONEN Over integriteit en vertrouwelijkheid Training voor medewerkers die binnen hun bedrijf als vertrouwenspersoon optimaal willen functioneren. Training vertrouwenspersonen

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Module 3. Zorg rondom het levenseinde En dan hoor je dat je dood gaat. De glimlach in de zorgverlening. Module 3 Zorg rondom het levenseinde 2013 1

Module 3. Zorg rondom het levenseinde En dan hoor je dat je dood gaat. De glimlach in de zorgverlening. Module 3 Zorg rondom het levenseinde 2013 1 Module 3 Zorg rondom het levenseinde En dan hoor je dat je dood gaat De glimlach in de zorgverlening Module 3 Zorg rondom het levenseinde 2013 1 Dialogic-care als sleutel tot het geven van integrale zorg

Nadere informatie

PROJECTPLAN MONDZORG IS HOOFDZAAK dd 30 maart 2011

PROJECTPLAN MONDZORG IS HOOFDZAAK dd 30 maart 2011 PROJECTPLAN MONDZORG IS HOOFDZAAK dd 30 maart 2011 A. Inleiding en deelnemende locaties en/of afdelingen Inleiding Aanleiding project Uit onderzoek in 2002 is gebleken dat de mondhygiënische zorg van verpleeghuisbewoners

Nadere informatie

Leergang. Inspirerend Leiderschap

Leergang. Inspirerend Leiderschap Leergang Inspirerend Leiderschap Algemene informatie Doelgroep Leergang opzet Groepsgrootte Begeleiders en docenten hoger en midden management 8 modules van 2 dagen, incl.1 overnachting per module maximaal

Nadere informatie

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland September 2011 Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland Beleidsplan : Samenwerken aan Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg I. Achtergrond De palliatieve zorg ontwikkelt

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Brochure. Kindcentrum

Brochure. Kindcentrum Brochure Kindcentrum Positive Action Positive Action is een programma waarmee kinderen ondersteund en uitgedaagd worden in het ontwikkelen van hun unieke talenten. Het gaat daarbij niet alleen over goede

Nadere informatie

Taak- Functieomschrijving Aandachtsfunctionaris Huiselijk Geweld en Kindermishandeling

Taak- Functieomschrijving Aandachtsfunctionaris Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Taak- Functieomschrijving Aandachtsfunctionaris Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Deze taak-functieomschrijving is bruikbaar voor alle sectoren welke ondersteuning, begeleiding, zorg, hulp en bescherming

Nadere informatie

Opleiding: Eerst Verantwoordelijke Verzorgende met plus (EVV met plus)

Opleiding: Eerst Verantwoordelijke Verzorgende met plus (EVV met plus) Opleiding: Eerst Verantwoordelijke Verzorgende met plus (EVV met plus) De Eerst Verantwoordelijke Verzorgende (EVV er) is onmisbaar in de zorg en u wilt uw EVV er de juiste kennis en vaardigheden meegeven.

Nadere informatie

Cliënt Wat kunnen wij voor u betekenen?

Cliënt Wat kunnen wij voor u betekenen? Mentaal Welbevinden Informatie & Ideeën Cliënt Wat kunnen wij voor u betekenen? In de zorg staat het welbevinden van de cliënt centraal. Als cliënt mag u verwachten dat zorgmedewerkers u ondersteunen om

Nadere informatie

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Visie De pedagogische kwaliteiten van medewerkers bepalen voor een zeer groot deel de kwaliteit van de kinderopvang, passend bij

Nadere informatie

Speel het spel. stimulansen

Speel het spel. stimulansen Speel het spel In een mix van hints, pictionary, ganzenbord en spijker slaan staan we stil bij belevingsgericht werken. In twee teams strijden we om de eer: wie is het meest belevingsgericht? Hierbij moeten

Nadere informatie

Specialist Development Leergang: KOERS

Specialist Development Leergang: KOERS Specialist Development leergang KOERS Pagina 1 van 7 Specialist Development Leergang: KOERS "The future belongs to those who see possibilities before they become obvious." De Specialist Development Leergang

Nadere informatie

Balans werk en privé. Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd?

Balans werk en privé. Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd? Balans werk en privé Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd? dinsdag 30 oktober 2012 dinsdag 4 december 2012 Toelichting PAO Heyendael organiseert in samenwerking met het Servicebedrijf productgroep HRM

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

TRAININGSAANBOD STEM. Bewustwordingsbijeenkomst Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiecyclus

TRAININGSAANBOD STEM. Bewustwordingsbijeenkomst Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiecyclus TRAININGSAANBOD STEM Bewustwordingsbijeenkomst Verdiepingsbijeenkomsten Inspiratiecyclus STEM Leren praten over de dood Stichting STEM organiseert trainingen rond het thema praten over de dood voor iedereen

Nadere informatie

Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1

Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1 Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis in de laatste levensfase 1 Beschrijving werkwijze 1 Gebaseerd op de eindevaluatie Vrijwilligersondersteuning in het verzorgings- en verpleeghuis

Nadere informatie

PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014. Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus

PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014. Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus Augustus PROGRAMMA VRIJWILLIGERSACADEMIE NAJAAR 2014 Cursus Datum + tijd Locatie Aantal plekken Snelcursus De Noordster EHBO Maandag 18-08 & 25-08 19.30u-21.30u Dinsdag 19-08 13.00u-14.30u Landsmeerstraat

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Gaat u elke ochtend fluitend aan de slag?

Gaat u elke ochtend fluitend aan de slag? Gaat u elke ochtend fluitend aan de slag? CONSULT COACHING TRAINING Voorbij je grenzen: stuur je kracht training persoonlijke kracht Gaat u elke ochtend fluitend aan de slag? Waarschijnlijk niet. En u

Nadere informatie

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals

www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals www.ludenstraining.nl Trainingen voor Young Professionals Rendement van talent Porties VAN GOED NAAR Ludens Talentontwikkeling is een jong trainingsbureau met veel ervaring. Wij zijn gespecialiseerd in

Nadere informatie

Trainingen. Leiderschapstraining Inspirerend leiderschap Gedragsinzichtgevende training Reflect Intervisie

Trainingen. Leiderschapstraining Inspirerend leiderschap Gedragsinzichtgevende training Reflect Intervisie Trainingen Wij bieden diverse trainingsmogelijkheden op organisatieniveau, directieniveau (M-T s), hoger en middenkader en op teamniveau. Alle trainingen worden zowel op basis van open inschrijving als

Nadere informatie

Belevingszorg.nl. Programma s voor (weer) meer kleur in het leven. voor. leven

Belevingszorg.nl. Programma s voor (weer) meer kleur in het leven. voor. leven Zorg voor leven Programma s voor (weer) meer kleur in het leven Belevingszorg.nl Notities Belevingszorg.nl Belevingszorg Programma s Belevingszorg... geeft het leven (weer) kleur Vanuit het thema Belevingszorg

Nadere informatie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Workshop Congres Geloof in Zorg De Werelt - 5 oktober 2012 Bart Cusveller & René van Leeuwen Steekproef % (n=672) Leeftijd Geslacht Opleiding

Nadere informatie

Leiderschap vanuit systemisch perspectief

Leiderschap vanuit systemisch perspectief Waar ideeën en activiteiten rond ziel en zakelijkheid samenkomen op een prachtige plek, vanuit een geïnspireerd netwerk 4-daagse training: Leiderschap vanuit systemisch perspectief Het leven wordt voorwaarts

Nadere informatie

Waarde-vol werken gaat over de waarden en waarde van medewerkers in relatie tot het werk en de doelen van de organisatie.

Waarde-vol werken gaat over de waarden en waarde van medewerkers in relatie tot het werk en de doelen van de organisatie. WAARDE-VOL WERKEN 1 De toekomst van LOC is: waarde-vol werken In het afgelopen jaar sinds de studiedagen in januari is er op alle fronten nagedacht en gesproken over de toekomst van LOC. Wat is de richting

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

Iedere tijd heeft zijn handvatten. Ultieme huisartsenzorg? Palliatieve zorg. Hoe noemen we het?

Iedere tijd heeft zijn handvatten. Ultieme huisartsenzorg? Palliatieve zorg. Hoe noemen we het? Ultieme huisartsenzorg? Iedere tijd heeft zijn handvatten NHG, 23 Mei 2013 Prof dr Carlo Leget, Universiteit voor Humanistiek www.zorgethiek.nu Palliatieve zorg Hoe noemen we het? Palliatieve zorg is een

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Opleiding DIFERENCI TRAINER FACILITATOR

Opleiding DIFERENCI TRAINER FACILITATOR Opleiding DIFERENCI J RINER FCILIOR rainen/facilitaten is een vak, een ambacht. Dat doe je met heel je hebben en houwen als je het tenminste een uitdaging vindt om mensen in beweging te brengen Dit ambacht

Nadere informatie

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang

Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang. Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Zontrainingen Specialist in trainingen voor de kinderopvang Zontrainingen Het beste bieden aan kinderen, ouders en collega s in de kinderopvang Inhoud Pagina 1. Inleiding 3 2. Over zontrainingen 3 3. Over

Nadere informatie

Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden

Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden Opleiding tot kindercoach met inzet van paarden Inleiding Kinderen zijn volop in ontwikkeling. Coaching met behulp van paarden geeft op het terrein van denken, doen en voelen veel beweging.om al die veranderingen

Nadere informatie

Samen duurzaam verder

Samen duurzaam verder Samen duurzaam verder Onlangs sloten we de pilot Duurzaam Severinus af met een brede evaluatie onder de pilot-woningen en locaties voor dagbesteding en thuisondersteuning met de medewerkers én de wettelijk

Nadere informatie

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg

Handvatten Interventie GEZAMENLIJK HUISBEZOEK bij complexe palliatieve thuiszorg INHOUDSOPGAVE 1. Het initiatief tot een gezamenlijk huisbezoek: wie en wanneer? Pagina 1 2. Voorbereiding van het gezamenlijk huisbezoek Pagina 1 3. Uitvoering van het gezamenlijk huisbezoek / het gesprek

Nadere informatie

01 Kritische zelfreflectie Een coach of manager of leidinggevende die anderen naar verandering of groei wil stimuleren of brengen moet ook de bereidheid hebben naar zijn of haar eigen functioneren te

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING: LOCATIEMANAGER. Algemeen. Datum voorlopige vaststelling: 29-04-2015. Organisatie: Stichting Magentazorg

FUNCTIEBESCHRIJVING: LOCATIEMANAGER. Algemeen. Datum voorlopige vaststelling: 29-04-2015. Organisatie: Stichting Magentazorg FUNCTIEBESCHRIJVING: LOCATIEMANAGER Algemeen Organisatie: Stichting Magentazorg Organisatorische eenheid: raad van bestuur Opsteller functiebeschrijving: adviseur P&O Datum voorlopige vaststelling: 29-04-2015

Nadere informatie

Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013

Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013 Maatwerk voor nieuwe ROS-adviseurs Informatiebijeenkomst en Leergang 2013 Leergang Procesbegeleiding samenwerking, organisatie en innovatie in de eerste lijn voor nieuwe ROS-adviseurs (code L13-2) Voor

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

COACHOPLEIDING VOOR PROFESSIONALS (6-DAAGS) IN HET KORT CONTACTGEGEVENS DE KRACHT VAN ONZE COACHOPLEIDING PERSOONLIJKE AANDACHT BLENDED LEARNING

COACHOPLEIDING VOOR PROFESSIONALS (6-DAAGS) IN HET KORT CONTACTGEGEVENS DE KRACHT VAN ONZE COACHOPLEIDING PERSOONLIJKE AANDACHT BLENDED LEARNING COACHOPLEIDING VOOR PROFESSIONALS (6-DAAGS) Er zijn veel redenen om een coachopleiding te volgen. Als u wilt werken als coach is een coachopleiding natuurlijk een voorwaarde. Maar ook voor optimale carrièregroei

Nadere informatie

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Vastgesteld in MT d.d. 30 september 2004 Voorzien van instemming/positief advies van GMR d.d. 12 oktober 2004 Vastgesteld in AB-vergadering d.d. 22

Nadere informatie

3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s

3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s 3 daagse cursus: Train de Trainer Morele Dilemma s Wat? EtiQs en Nyenrode Business Universiteit organiseren een train de trainer - training voor belangstellenden. Het doel van de train-de-trainer is dat

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio

Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Bijlage C behorende bij artikel 2 lid 3 Besluit personeel veiligheidsregio Supplement f. Functie procesmanager multidisciplinair oefenen Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 3 sub f Besluit personeel

Nadere informatie

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be 1 inspectie-begeleiding RK godsdienst basisonderwijs Tulpinstraat 75 3500 Kiewit-Hasselt 011 264408 godsdienstbao@dodhasselt.be Collegiale consultatie Godsdienst Lager onderwijs Rijkhoven Kleine Spouwen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59

Inhoud. Inleiding 7. 4 De rol van de leidinggevende 59 4.1 Inleiding 59 4.2 De verschillende rollen van de leidinggevende 59 Inhoud Inleiding 7 1 Coaching en ontwikkeling van medewerkers in organisaties 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Professionele ontwikkeling in organisaties 13 1.3 Coaching in organisaties 14 1.4 Coachend leidinggeven

Nadere informatie

MEDIATION IN DE GEZONDHEIDSZORG. Verdiepingstraining

MEDIATION IN DE GEZONDHEIDSZORG. Verdiepingstraining MEDIATION IN DE GEZONDHEIDSZORG Verdiepingstraining Mediation in de gezondheidszorg Introductie De gezondheidszorg is met 1.2 miljoen werkenden de grootste beroepsgroep van Nederland en is volop in beweging.

Nadere informatie

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant

Jaarplan 2014. Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant. Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant Jaarplan Netwerk Palliatieve Zorg Regio Zuidoost Brabant Netwerk Palliatieve Zorg Zuidoost Brabant 1 Aansluitend op de doelstellingen van het beleidsplan van het netwerk staan de volgende activiteiten

Nadere informatie

Het Participatiebudget

Het Participatiebudget Het Participatiebudget Communicatieplan Het Participatiebudget: communiceren doen we zo! Gemeente Leeuwarden April 2009 Annette Geurden, invoering budget 1 INHOUDSOPGAVE 1. Aanleiding 3 2. Waarom een communicatieplan?

Nadere informatie

Module 4. Multiculturele Zorg. De glimlach in de zorgverlening. Module 4 Multiculturele Zorg 2014 1

Module 4. Multiculturele Zorg. De glimlach in de zorgverlening. Module 4 Multiculturele Zorg 2014 1 Module 4 Multiculturele Zorg De glimlach in de zorgverlening Module 4 Multiculturele Zorg 2014 1 Multiculturele Zorg De sleutel ligt in het creëren van een dialoog... Dialogic-care als sleutel tot het

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

Persoonlijke groei en ontwikkeling. Jaargroep Persoonlijk Leiderschap. veranderen is mensenwerk

Persoonlijke groei en ontwikkeling. Jaargroep Persoonlijk Leiderschap. veranderen is mensenwerk Jaargroep Persoonlijk Leiderschap Leer werken vanuit je authenticiteit. Ontwikkel jezelf door inzicht in jouw persoonlijkheid, talenten en mogelijkheden. Human Connection en Elenchis bieden met de Jaargroep

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving -

TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - TRAINING Professioneel adviseren voor interne adviseurs Adviseren als tweede beroep - open inschrijving - Het vak van intern adviseur De meeste interne adviseurs hebben vaak twee beroepen: naast het vak

Nadere informatie

Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken!

Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken! Hoe zelfsturing in de Zorg écht gaat werken! Lees in 2 minuten hoe zelfsturing het werken in teams en ondersteunende diensten verandert, hoe leiderschap vernieuwt, wat het uw klant oplevert en hoe het

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP)

Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Hoofdstuk 18 Extra informatie Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) Het Persoonlijk Ontwikkelings Plan (POP) is bedoeld om een medewerker persoonlijk in de gelegenheid te stellen in eigen woorden te vertellen

Nadere informatie

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE

OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPLOSSINGSGERICHT WERKEN MET JONGEREN MISSION POSSIBLE OPEN INSCHRIJVING IN UTRECHT WAT IS MISSION POSSIBLE? Bent u geïnteresseerd te ontdekken waar de motivatie van jongeren ligt om hun problemen zelf

Nadere informatie

Leef je Leven met Zin!

Leef je Leven met Zin! Leef je Leven met Zin! Geef zin aan het Leven, dan geeft het Leven zin aan jou Voor veel mensen is werk belangrijk. Niet alleen als bron van inkomen, maar ook als middel om je zelf te ontwikkelen en te

Nadere informatie

De Aandachtsfunctionaris 1

De Aandachtsfunctionaris 1 De Aandachtsfunctionaris 1 Profiel aandachtsfunctionaris kindermishandeling Functieomschrijving De aandachtsfunctionaris heeft een belangrijke rol bij de implementatie van de meldcode in de organisatie,

Nadere informatie

LEERGANG: CONTACT- EN MENSGERICHTE ZORG

LEERGANG: CONTACT- EN MENSGERICHTE ZORG Betekenisvolle aandacht voor de beleving van de bewoner en diens omgeving Belangrijk in de zorg voor kwetsbare- afhankelijke mensen is het creëren van een passend woonklimaat, waar de bewoner zich veilig

Nadere informatie

Omgaan met levensvragen van ouderen. Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg

Omgaan met levensvragen van ouderen. Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Omgaan met levensvragen van ouderen Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Omgaan met levensvragen van ouderen Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Oudere mensen beoordelen de zorg die ze krijgen

Nadere informatie

Opleiding. systemische pedagogiek. Bert Hellinger Instituut Nederland

Opleiding. systemische pedagogiek. Bert Hellinger Instituut Nederland Opleiding systemische pedagogiek Bert Hellinger Instituut Nederland Inleiding Het systemisch fenomenologisch werk met opstellingen heeft in Nederland zo langzamerhand zijn plek gekregen. De opstellingen

Nadere informatie

Formulieren bij opdrachten

Formulieren bij opdrachten Formulieren bij opdrachten Formulier 1 Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Functieomschrijving slb er sterkte-zwakteanalyse Kernfuncties Criteria Bevindingen Goed Zwak Begeleidingsgesprekken

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

Module 4. Multiculturele Zorg De sleutel ligt in het creëren van een dialoog. De glimlach in de zorgverlening

Module 4. Multiculturele Zorg De sleutel ligt in het creëren van een dialoog. De glimlach in de zorgverlening Module 4 Multiculturele Zorg De sleutel ligt in het creëren van een dialoog De glimlach in de zorgverlening Module 4 Multiculturele Zorg 2013 1 Dialogic-care als sleutel tot het creëren van een dialoog

Nadere informatie

Een andere kijk op werken kanker en re-integratie

Een andere kijk op werken kanker en re-integratie Een andere kijk op werken kanker en re-integratie human support grensverleggend mensenwerk Kanker wordt steeds meer een chronische ziekte, dus krijgen organisaties en werkgevers in toenemende mate te maken

Nadere informatie

Identiteitsdocument Sprank

Identiteitsdocument Sprank Identiteitsdocument Sprank Christenen in hart en zorg Vanuit Gods liefde, zorgen wij voor elkaar. GOD Dit doen we samen met je familie en vrienden. Jij mag rekenen op een veilig thuis. Vragen over jouw

Nadere informatie

Inclusief: - 4-daagse intensieve training - gratis boek - overnachtingen - kookworkshop - alle maaltijden en drankjes

Inclusief: - 4-daagse intensieve training - gratis boek - overnachtingen - kookworkshop - alle maaltijden en drankjes masterclass contextueel leiderschap Inclusief: - 4-daagse intensieve training - gratis boek - overnachtingen - kookworkshop - alle maaltijden en drankjes Masterclass Contextueel leiderschap Veel leidinggevenden

Nadere informatie

Studieplan Visie Coachtraining Gezondheidscoach

Studieplan Visie Coachtraining Gezondheidscoach Nieuw-Vennep, 6 juni 2012 Bijscholing Visie Coachtraining Gezondheidscoach Aan de hand van training in gesprekstechnieken en zelfbewustzijn coacht de Diëtiste, Voedingsdeskundige, Gewichtsconsulente mensen

Nadere informatie

Lekkere Lezing - met Amuses & Wijn

Lekkere Lezing - met Amuses & Wijn Lekkere Lezing - met Amuses & Wijn Korte interactieve lezing over een boeiend onderwerp. Lekker Luisteren! Locatie: Datum: Het Kook College Wijchen, Nieuwe weg 303(Woondrôme Wijchen) 22 maart 2012 Tijd:

Nadere informatie