Op school is iedereen aan zet GOEDE VOORBEELDEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Op school is iedereen aan zet GOEDE VOORBEELDEN"

Transcriptie

1 Op school is iedereen aan zet GOEDE VOORBEELDEN directeuren, docenten en leerlingen in Amsterdam integreren seksuele diversiteit ( )

2 Met trots kunnen we zeggen dat dit project één van de meest duurzame projecten voor homoemancipatie ter wereld is. De aanpak is uniek omdat niet het aanbod ter ondersteuning, maar de vraag en het eigen initiatief van scholen centraal staat. Peter Dankmeijer directeur EduDivers 2 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

3 VOORWOORD Meer zelfverzekerdheid en openheid Van 2007 tot 2011 financierde Gemeente Amsterdam een project om scholen te ondersteunen op het terrein van sociale veiligheid en seksuele diversiteit. Daarin werkt EduDivers samen met het expertisecentrum Veilig In en Om School (VIOS), tot haar opheffing in 2010, en met COC Amsterdam. In die periode heeft EduDivers ongeveer 70 schoollocaties voor voortgezet onderwijs benaderd. Tweederde van die scholen hebben we geadviseerd over hoe zij aandacht kunnen geven aan seksuele diversiteit*, als een roze draad binnen hun eigen aanpak voor veiligheid en burgerschap. Hoe zo n advies in zijn werk gaat, zetten we in het eerste hoofdstuk uiteen. Verslagen van de talrijke vormen van ondersteuning zijn zodanig op maat van de school dat ze vertrouwelijk dienen te zijn. Daarom worden die (vanzelfsprekend) niet gepubliceerd. Dat maakt dat het project betrekkelijk onzichtbaar is gebleven. Dit boekje brengt daar enigszins verandering in. Het laat enkele successen zien die de scholen, met steun van het gemeentelijke project, hebben geboekt. We hebben de scholen gevraagd of we goede voorbeelden uit hun praktijk met naam en toenaam mogen noemen. Toen het project van start ging, zouden scholen daarover hebben geaarzeld. Nu gaven de betrokken scholen hier toestemming voor. Dat laat een grotere zelfverzekerdheid en openheid zien. En daar zijn we erg blij mee. In dit boekje geven we voorbeelden van onze visie op een integrale begeleiding van de scholen. Die lichten we eerst toe. Daarna noemen we goede praktijken van 6 scholen, op de schaal van directie naar leerlingen. Ten slotte beschrijven we acties van leerlingenparticipatie. Ik hoop dat de verhalen in deze brochure zullen inspireren om de aanpak op school rondom burgerschap en veiligheid te verdiepen en duurzamer te maken. Peter Dankmeijer directeur EduDivers *) EduDivers gebruikt het liefst de term seksuele diversiteit omdat deze inclusief is en voorbij de identiteitsvraag gaat. Vaak gaat het bij scholen in eerste instantie alleen over homoseksualiteit. In zo n geval gebruiken we laatstgenoemde term. OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 3

4 Acht schakels in verandering DE SCHOOLBEGELEIDING Bij het eerste kennismakingsgesprek met scholen vragen directeuren vaak: wat voor soort training bieden jullie aan? Scholen zijn zo gewend aan het grote aantal aanbieders op het terrein van verschillende maatschappelijke thema s dat het voor hen nauwelijks is voor te stellen dat zij ook (gratis) steun op maat kunnen krijgen. Eerste gesprek In het eerste gesprek gaat het vooral om een wederzijdse kennismaking. We verkennen wat er op school speelt en peilen de behoefte. EduDivers hanteert het brede perspectief van burgerschap en sociale veiligheid en hanteert seksuele diversiteit daarin als een ankerpunt. Het is eenvoudiger om vanuit een goede aandacht voor homoseksualiteit ook andere vormen van diversiteit mee te nemen, dan met, bijvoorbeeld, culturele diversiteit als uitgangspunt. Bij een multiculturele benadering valt in de praktijk namelijk de aandacht voor homospecifieke diversiteit vaak weg. Niet alle scholen voelen zich in het begin comfortabel bij specifieke aandacht voor homoseksualiteit. In dergelijke gevallen ziet men op school 4 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

5 soms geen knelpunten, of beschouwt men veiligheid als belangrijk maar homospecifieke veiligheid als een relatief onbelangrijk detail. In het overleg maakt EduDivers dan duidelijk welke situatie er op school zou kúnnen spelen, terwijl die onzichtbaar kan zijn door het taboe dat er nog steeds is op homoseksualiteit. Dat leidt in de meeste gevallen tot de afspraak om de situatie eens nader onder de loep te nemen. Dat kan door een vervolggesprek met de veiligheidscoördinator, de zorgcoördinator, enkele vakdocenten en soms een homoseksuele docent. Deze personen hebben meer zicht op de werkvloer en zo komt er een proces op gang. Aanpakken Hoe begeleidt EduDivers dat proces? Weliswaar gaat het om advies op vraag en op maat. Dat wil niet zeggen dat adviseurs slechts uitvoeren wat scholen vragen. In de begeleiding zit een strategie, die gebaseerd is op inzichten hoe men verandering in organisaties kan realiseren. Het doel van de begeleiding is om ervoor te zorgen dat de school zelf de aanpak rondom seksuele diversiteit ontwikkelt en uitvoert. Scholen kunnen dit niet gemakkelijk op eigen gelegenheid, omdat ze weinig kennis hebben hoe ze dit zouden moeten doen. Slechts informatie of suggesties aandragen, is voor het eerste contact vaak weinig zinvol, omdat de prioriteiten van scholen dan nog meestal anders liggen. De belangstelling om het thema seksuele diversiteit zelf op te pakken, komt pas goed op gang als de directie zelf overtuigd raakt van de noodzaak en het proces in werking zet om ook bij personeel en (uiteindelijk) leerlingen die belangstelling te wekken. Dat kan enkele jaren duren. De begeleiding is er daarom op gericht om dat proces te stimuleren en op de rails te houden. Om dit te monitoren, hanteert EduDivers een achtstappenplan, dat is gebaseerd op de veranderingstheorie van John Kotter (The Heart of Change, 2002). John Kotter maakt onderscheid in acht fasen. We lichten toe hoe EduDivers deze toepast op de integratie van seksuele diversiteit op scholen. Belangrijk is om te realiseren dat deze fasen in de praktijk niet strikt chronologisch zijn. Daarvoor is het teveel een model. Verandering is soms moeilijk meetbaar te maken. Wel gebruikt EduDivers dit als een richtlijn, waarvan in ieder geval de verschillende fasen onontbeerlijk zijn. OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 5

6 1. Urgentie voelen Belangrijk is dat de school aandacht voor seksuele diversiteit urgent gaat vinden. Concrete activiteiten blijven anders incidenteel, met een beperkt effect. Het eerste gesprek vindt het liefst plaatst met iemand binnen de school, die de urgentie reeds ervaart. Met hem of haar wisselen we informatie uit over signalen uit de school wat betreft veiligheid in brede zin en diversiteit, seksuele weerbaarheid en homoseksualiteit in het bijzonder. Het verbergen. Bij hogere schooltypen komt vaak een systematische onverschilligheid en afstandelijkheid voor. Onderzoekers noemen dit moderne homofobie. Veelal moeten scholen eerst leren de signalen te herkennen. 2. Werkgroep vormen Als op deze manier knelpunten op school zijn vastgesteld, komt er liefst een kleine interne groep die de aanpak op school gaat voorbereiden. Vaak bestaat er al een mooiste is het als de directie reeds bij dit proces betrokken is. In ieder geval dient ze het te ondersteunen. Signalen van onveiligheid zijn bijvoorbeeld als leerlingen of docenten regelmatig schelden, als er veel machismo voorkomt in samenhang met dat leerlingen of docenten problemen krijgen wanneer ze niet mannelijk genoeg zijn, en wanneer leerlingen of docenten hun seksuele voorkeur systematisch formeel of informeel overleg van de directie en de veiligheids- en zorgcoördinator. Daar kunnen geïnteresseerde docenten bij worden gevraagd. Vorming van zo n groepje is nodig: als de aanpak alleen bij de directeur of de veiligheidscoördinator ligt, is de kans groot dat het vastloopt bij absentie of het vinden van een andere baan. Dat gebeurt vrij regelmatig. Meestal begint het groepje met een verkenning van 6 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

7 wat er speelt en wat er al gebeurt. Zo kunnen er bijvoorbeeld al COCvoorlichtingen worden gegeven of geeft een docent al voorlichting over (homo)seksualiteit. Vaak nemen docenten dat soort initiatieven echter los van elkaar. Dan is het incidenteel en uit persoonlijke interesse of betrokkenheid. Daardoor ontbreekt de samenhang en dat belemmert het effect op de sfeer op school als geheel. EduDivers helpt om de juiste mensen erbij te halen en is beschikbaar om het groepje te begeleiden. 3. Aansprekende visie formuleren Zo ontstaat een werkgroepje. Dat werkgroepje ontwikkelt een korte visie die aangeeft waarom het voor haar school van belang is om iets te doen aan homoemancipatie. Dat heeft een groot voordeel. Op die manier geeft de groep aan hoe de school homovriendelijkheid wil plaatsen binnen een groter verband, van bijvoorbeeld veiligheid en burgerschap, en wat dit te maken heeft met de identiteit en strategie van de school. Op veel scholen is de kern van de visie praktisch en concreet geformuleerd, bijvoorbeeld: Bij ons op school kan iedereen zichzelf zijn. Of zoals betrokken leerlingen van een groene school het formuleerden: Iedereen kan hier groeien en bloeien. Een krachtige visie is een kapstok. Ze geeft handvatten voor hoe men kan omgaan met (eventueel lastige) vragen van ouders en leerlingen. EduDivers geeft inspirerende voorbeelden van missies van andere scholen en helpt de missie zo aan te scherpen dat ze een groot draagvlak kan helpen creëren. In dit gesprek komen vaak al concrete plannen aan de orde. 4. Visie delen en uitwerken Het werkgroepje bespreekt de visie met de rest van het team. In die gesprekken gaat het meestal meteen over vormen van concrete uitwerking. Die kunnen bestaan uit meer eigen lessen of het uitnodigen van een COC voorlichter of een interactieve theatergroep, maar ook uit afspraken over hoe er op school wordt omgegaan met schelden en pesten, welk soort incidenten OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 7

8 geregistreerd moeten worden en hoe men omgaat met homoseksuele leerlingen en extreem homofobe leerlingen. Er zijn veel acties mogelijk, maar het is ook nodig om eerste keuzes te maken. Niet iedereen wil meteen meedoen en niet alle acties zijn even belangrijk. EduDivers biedt een overzicht van wat men kan doen en adviseert de school welke soort initiatieven binnen de eigen context van de school het meest zinvol zijn om daarmee te starten. 5. Uitproberen Vervolgens gaan docenten, mentoren en soms ook leerlingen aan de slag. Diverse zaken worden uitgeprobeerd: lessen, maatregelen en leerlingenparticipatie. Soms loopt dat goed, soms minder goed. EduDivers helpt de school om knelpunten te overwinnen, onder meer door gerichte training, begeleiding en advies over specifieke activiteiten. Voorbeelden: Hoe breng je homoseksualiteit ter sprake brengt in de gymles? Of: Hoe kun je in de brugklas omgang met homoseksuele medeleerlingen expliciet meenemen in lessen over omgangsvormen op school? Concrete lesmethoden, video s of werkvormen zijn beschikbaar. Ook externe activiteiten zijn hier mogelijk, zoals een interactieve theatervoorstelling of een COC voorlichting. EduDivers helpt om deze goed voor te bereiden en na afloop voor een vervolg te zorgen. 6. Successen uitwisselen Alleen over knelpunten praten, werkt niet motiverend. Om van elkaar te zien hoe leuk en nuttig de nieuwe initiatieven zijn, helpt EduDivers de school om successen uit te wisselen. Ervaringen uit leuke lessen en enthousiaste reacties van leerlingen zijn de energie om te verbeteren. Door successen uit te wisselen, komen ook docenten die eerst wat aarzelden, over de streep. 7. Initiatieven tot een routine maken Wanneer de activiteiten zijn uitgeprobeerd, worden ze gewoon. Op dat moment is aan de orde dat ze een vast onderdeel worden van de lesroutine en reguliere begeleiding. Dat kan bijvoorbeeld door in het team een doorlopende leerlijn af te spreken. Daar helpt EduDivers bij. Ook helpt EduDivers om afspraken te maken rondom leerlingenbegeleiding, wat betreft vragen als: wat doen we zelf? voor welk deel worden leerlingen doorverwezen naar reguliere of specifieke zorgcentra? Waar nodig maakt de school afspraken met instanties in haar omgeving: de buurtregisseur, instellingen rond de brede school of de deelraad. 8 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

9 8. Verankeren en bewaken van doorgaande verbetering Idealiter rondt de school het traject af met verankering. De school kan afspraken maken over hoe ze nieuw personeel inwerkt en hoe ze, zo nodig, zorgt voor bijscholing. Daarvoor biedt EduDivers aan scholen een reader aan. In 2012 komt er een e-learning cursus beschikbaar. Hoewel in deze fase de aanpak helder is en door het hele team wordt uitgevoerd, wil dat nog niet per definitie zeggen dat alle leerlingen en personeel nu veilig zijn of zich veilig voelen. Daarvoor biedt het model (helaas) geen garantie. Bovendien zijn scholen geen eilanden en hangt de ontwikkeling van leerlingen deels af van wat de school hen biedt. Vooral in zwakke wijken is dat voelbaar. Door regelmatig te onderzoeken hoe de veiligheid zich op school ontwikkelt (bijvoorbeeld op basis van de ITS veiligheidsmonitor en incidentenrapportages) kan de school cyclisch aandacht blijven besteden aan doorlopende verbetering. EduDivers adviseert hoe de school veiligheid inclusief homo-emancipatie kan monitoren en bijstellen. Draagvlak om te veranderen rondom seksuele diversiteit op 67 Amsterdamse VO scholen gemeten in % 15% 16% onduidelijk individueel initiatief 19% initiatief directie 14% ook teamwork ook leerlingen betrokken In februari 2008 neemt Ronald Plasterk, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, het eerste exemplaar van De roze draad in veiligheid op school in ontvangst. Het boek is een handreiking van EduDivers voor directeuren, docenten en schoolfunctionarissen. Daarna maken tientallen scholen in Nederland hiervan gebruik. In 2011 beveelt het ministerie van OCW het boek aan in haar internationale brochure voor good practices op het gebied van onderwijs en seksuele diversiteit. OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 9

10 aantal scholen fase Veranderingspeil op seksuele diversiteit van 64 Amsterdamse VO scholen gemeten in 2007, 2009 en onbekend 1 urgentie voelen 2 werkgroep vormen 3 aansprekende visie formuleren 4 visie delen en uitwerken 5 uitproberen 6 successen uitwisselen 7 initiatieven tot routine maken 8 verankeren en bewaken van doorgaande verbetering 10 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

11 DIRECTIE EN TEAM Een grondige aanpak op het Marcanti College EduDivers hanteert bij de begeleiding van scholen een model van fasen waarin de school zich bevindt. Het Marcanti College is een voorbeeld van een school die werkt aan verankering (de laatste fase). Bewustwording door incidenten Rond 2000 wordt Marcanti zich ervan bewust dat er op de school knelpunten zijn rond homoseksualiteit. Enkele (homo)docenten nemen ontslag en laten weten dat zij hiertoe gemotiveerd worden door onder andere een vijandiger wordend klimaat. Wat meespeelt, is dat de school zwarter is geworden en een plaats heeft gekregen te midden van een kansarme wijk met een hoog percentage traditioneel Marokkaanse en Turkse gezinnen. Onder leerlingen en ouders is weinig begrip voor homoseksualiteit. Ook onder leerlingen zelf zijn er soms problemen. De directie schrikt als een homoleerling na herhaald pesten van school wordt gehaald. De docenten melden het pesten nooit omdat zij de voorvallen als onschuldige geintjes zien. Het Marcanti College pakt het thema op wanneer homodocenten vertrekken vanwege een vijandiger wordend klimaat. De school maakt een duidelijke ontwikkeling van verandering door: van visie naar systematische aanpak naar een doorlopende leerlijn. OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 11

12 Geweldloos en open voor iedereen Met hulp van de KPC Groep (een onderwijsadviesorganisatie) begint Marcanti een stevige missie te formuleren. Daarin maakt de school duidelijk dat ze openstaat voor iedereen, ongeacht religie, cultuur, of seksuele oriëntatie. Vanaf dan legt de school deze visie bij de inschrijving uit aan leerlingen en ouders en vraagt hen die te ondertekenen. Daarna begint Marcanti met een systematische aanpak. Gedrag van leerlingen en van docenten en didactisch handelen staan daarbij centraal. Men begint er zich op te richten dat men open is naar elkaar en elkaar eerlijk en direct op respectvol gedrag aanspreekt. Ook bevordert men lesgeven over diversiteit. De school staat vanaf dan onomwonden voor geweldloos gedrag. Bij de invulling van deze intenties ondersteunt EduDivers, zowel wat betreft losse onderdelen bij diverse vakken, als bij het helpen vormgeven van een doorlopende leerlijn over burgerschap en seksuele weerbaarheid, door een logische orde in het aanbod van lespakketten te helpen ontdekken en gaten helpen op te vullen. In mentorlessen, diverse vakken en via informele opmerkingen zorgen docenten er nu ieder op een persoonlijke manier voor dat diversiteit en homoseksualiteit regelmatig op een samenhangende en vanzelfsprekende manier aan de orde komen. Soms geeft EduDivers daar specifieke suggesties voor, zoals hoe je het thema seksuele diversiteit kunt verweven in lessen over schoolregels en omgangsvormen in de brugklas, of hoe je het in de gymles tussen neus en lippen door aan de orde kunt stellen. Verankering in leerlijn Van 2010 tot 2011 gaat Marcanti na hoe nieuwe docenten zich deze aanpak en doorlopende leerlijn eigen kunnen maken. Daarvoor ontwikkelt EduDivers een reader (op basis waarvan in 2012 een e-learning cursus beschikbaar komt). In die cursus komt aan de orde: basisinformatie over homoseksualiteit, de vooroordelen die de docent in multiculturele klassen kan tegenkomen en hoe hij of zij daarop kan ingaan. Behalve hulp bij de invulling van de doorlopende leerlijn, adviseert EduDivers aan Marcanti ook hoe de school haar leerlijn tot een logischer geheel kan ombouwen, door einddoelen en tussendoelen te formuleren die aan leeftijdfasen en vakken gerelateerd zijn. Op die manier is de aanpak ook meer formeel verankerd. 12 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

13 Theatervoorstelling op het Kingma College TEAM EN DOCENTEN EduDivers werkt regelmatig samen met interactief Theater AanZ, die voor het voortgezet onderwijs zowel een docenten- als leerlingenvoorstelling heeft gemaakt. Op het Kingma College is de theatervoorstelling voor docenten ( En een prettig weekend! ) gespeeld. Op het Kingma College is alles wat afwijkt homo Het Kingma College, een school voor zeer moeilijk lerende kinderen, vraagt zich af wat ze moet doen om met negatief gedrag rond homoseksualiteit te kunnen omgaan. Op het Kingma College noemen leerlingen alles wat afwijkt homoseksueel en neemt machogedrag toe. Een leerling heeft zijn mentor verteld dat hij homo is, maar zowel thuis als op school durft hij daar niet voor uit te komen. De voorstelling een opwarmer De school vraagt EduDivers om advies. Anderhalve week later speelt Theater AanZ de voorstelling voor docenten tijdens een teambijeenkomst. Het bijzondere aan de voorstelling is dat ze interactief is. Daardoor is ze meer een beleving dan een voorstelling. Docenten worden er direct bij betrokken en ze is een echte opwarmer Op het Kingma College is de docentenvoorstelling van Theater AanZ een opwarmer voor een stevig gesprek. In samenwerking met EduDivers is de voorstelling zo gemaakt dat ze de docenten prikkelt om na te denken over welke aanpak de school als geheel moet hebben. Dat roept meteen de discussie op over Wie doet wat? en: Hoe steunen we elkaar? OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 13

14 voor verder gesprek, aldus Bas Koppers van EduDivers, die deze bijeenkomst begeleidt. Het programma van de bijeenkomst begint met een monoloog over een groep jongeren die graag wil weten wie er op hun school allemaal homo zijn, wat slecht afloopt. Daarna discussiëren de docenten, onder begeleiding van de mensen van Theater AanZ, over vijf stellingen, die hen helpen om goed over de situatie op school na te denken. Aan de orde stellen, roept problemen op? Bij de stellingen komen verschillende meningen en ervaringen naar boven. Sommigen vinden dat je op school gewoon over homoseksualiteit kunt praten en dat leerlingen en docenten veilig uit de kast kunnen komen. Anderen zeggen dat leerlingen vijandig zijn ten opzichte van homoseksualiteit en denken dat leerlingen het niet willen laten zien als ze homo zijn. Eén docent merkt op dat hij bang is dat leerlingen het verkeerd oppakken als je over homoseksualiteit praat en dat je juist problemen oproept door het aan de orde te stellen. Een docent reageert dat vooral orthodoxe moslims dat een probleem vinden. Weer een andere docent denkt dat agressie er mee te maken heeft dat sommige leerlingen met hun eigen gevoelens in de knoop zitten. De stellingen roepen zeer verschillende ervaringen op. En nog een prettig weekend... Daarna begin de voorstelling. Die speelt zich af in de docentenkamer, waar de sectie geschiedenis op een vrijdagmiddag bij elkaar komt en in een informele sfeer praat over de achterliggende week. Een nieuwe, jonge docente laat merken dat ze lesbisch is en daarover ontstaat een gesprek. De voorstelling eindigt ermee dat de docenten die aan de discussie meedoen, met een vervelend gevoel naar huis gaan. En nog een prettig weekend..., de ietwat cynische titel van deze docentenvoorstelling. Na de eerste ronde van voorstelling spreekt de regisseur de kijkende docenten aan en vraagt hen hoe de situatie zo zou kunnen verlopen dat de lesbische docente met een goed gevoel naar huis gaat. Met suggesties van het publiek speelt AanZ de scène verschillende keren opnieuw. Steeds worden alternatieve manieren van omgaan met homoseksualiteit en homonegatieve reacties besproken en uitgeprobeerd. Het begin van de tweede ronde van de voorstelling richt zich op de mogelijkheden van de lesbische docent om zichzelf te 14 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

15 kunnen zijn op school. Daarin gaat het vooral over: hoe gaan we met elkaar om? hoe persoonlijk zijn we naar elkaar? en: steunen we elkaar op school? In het tweede deel verschuift de discussie naar wat voor aanpak de school als geheel zou moeten hebben, ook naar leerlingen toe. Daarna wordt besproken wat er in de lessen aan de orde moet komen, wie er verantwoordelijk voor is om die lessen te geven, wie de trekker zou moeten zijn voor het veiligheidsbeleid in bredere zin en òf en hoe hij anderen daarin meekrijgt. Duidelijke gedragsregels, de voorwaardelijke start De voorstelling vormt een goede start om met de docenten het gesprek over seksuele diversiteit te beginnen. Op het Kingma College blijkt vooral uitwisseling gewaardeerd te worden over praktische tips hoe je seksuele diversiteit het beste in de lessen kunt bespreken. Het docententeam is het er over eens dat het de leerlingen van hun school sterk gedragsmatig moet begeleiden, door duidelijke regels te stellen, ze meteen op gedrag dat niet wenselijk is, aan te spreken, en wenselijk gedrag te belonen. Als de leerlingen zich dan tot op zekere hoogte goed gedragen, kun je proberen aan inzicht te werken, als een volgende fase. De teambijeenkomst wordt zo n succes dat het docententeam afspreekt om in een volgende bijeenkomst dieper in te gaan op specifieke vragen van de docenten. Theater AanZ heeft diverse interactieve theatervoorstellingen ontwikkeld, zowel voor leerlingen als voor docenten. Eén van de docentenvoorstellingen is samen met EduDivers aangescherpt tot een voorstelling waarin docenten getriggerd te worden na te denken over het beleid van management en zorgfunctionarissen. Theater AanZ voorstellingen: theateraanz.nl. OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 15

16 Je rent als een mietje HOMOSEKSUALITEIT IN DE GYMLES mietje. Deze leerling was nog niet uit de kast gekomen. Zeker als een leerling nog niet voor zijn homoseksualiteit uitkomt, is zo n opmerking kwetsend en kan hij weinig terugzeggen. Voorbeeldgedrag en competitie Op twee scholen vroegen docenten advies hoe zij homoseksualiteit in de gymles aan de orde kunnen stellen. Soms vertonen leerlingen machogedrag en maken ze homofobe opmerkingen. Hoe ga je daarmee om? Kun je, naast het maken van losse opmerkingen, daar ook structureel iets mee? EduDivers bestudeerde Amerikaanse goede voorbeelden en kwam na overleg met de Nederlandse homohetero alliantie voor de sport (Alliantie Gelijkspelen) met een handreiking. Sport is een fysieke uitingsvorm, waarbij soms vooral mannelijke stereotypen positief worden gewaardeerd: kracht, uithoudingsvermogen en winnen. Uitingen van homoseksualiteit passen in de beleving van veel leerlingen (en van sommige gymdocenten) niet in dit beeld. Zo kreeg een homoleerling te horen: Je rent als een Een gymdocent(e) is een rolmodel voor leerlingen. Daarmee kun je zorgvuldig omgaan door positief gedrag te vertonen en bewust te kiezen voor het nalaten van stigmatiserend gedrag. Een opmerking zoals Je rent als een mietje is not done. Nog beter zou het zijn als gymdocenten zelf machogedrag vermijden, ook al maakt dat het soms wat lastiger één van de jongens te zijn. In sport kan men competitie inbouwen, maar ook samenwerking. Door teamwerk leren leerlingen beter samenwerken. Zo kan men organiseren dat leerlingen samen spullen klaar zetten en opruimen of aan teambuilding doen. Als jongeren meer samenwerken in het doen van leuke dingen, vergroot dat de tolerantie. De handreiking bevat tips hoe je met opmerkingen moet omgaan en diverse spelen: edudivers.nl (lesgeven > voortgezet onderwijs) 16 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

17 TEAM EN DOCENTEN Damstede bespreekt homoseksualiteit bij nieuwjaarsborrel Eén van de dingen die EduDivers vaak met scholen doet, is het verzorgen van een workshop voor het docententeam. Soms met een boeiende theatervoorstelling vooraf, soms ook door direct in het diepe te duiken. De workshop is een goede manier om met het thema bij een school binnen te komen. Docenten kunnen dan met elkaar over hun eigen ervaringen met seksuele diversiteit in gesprek raken. Ze kunnen onderling verschil in inzicht gaan waarderen, elkaar aanscherpen en taken verdelen. Het helpt ook de individuele docent: hij staat er niet alleen voor en kan doen wat bij haar of hem past, terwijl de anderen dat op hun beurt ook doen. Zo ontstaat er op school een teamgeest in de verbetering van de veiligheid rondom seksuele diversiteit. Homoseksualiteit naast eetstoornissen Bas Koppers van EduDivers: Vlak na Sinterklaas 2010 word ik gebeld door het Damstede College, een school in Amsterdam Noord. De vraag is of ik voor hen een inhoudelijk programma wil verzorgen tijdens de Nieuwjaarsborrel. Het lijkt de school leuk om voor de docenten van de bovenbouw het thema homoseksualiteit te verkennen, terwijl parallel daaraan voor de mentoren een programma over eetstoornissen zou lopen. Na een paar keer heen en weer mailen, worden Bas en de contactpersoon het al snel eens over de inhoud van het programma. Het programma bestaat uit drie onderdelen: basiskennis over homoseksualiteit, het vormen van een eigen mening en het maken van een vertaalslag naar de eigen praktijk. Discriminatie van homo s verloopt anders Basiskennis is een eerste vereiste maar ontbreekt vaak ook bij docenten, zegt Bas. Je moet dan denken aan kennis over welke processen bij discriminatie een rol spelen, hoe discriminatie voor de groep van homoseksuelen werkt en hoe de seksuele ontwikkeling van homoseksuelen zich verhoudt tot die van heteroseksuelen. Het is niet alleen leuk om dat te weten, maar ook belangrijk, omdat je daardoor meer pedagogisch inzicht krijgt in de OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 17

18 verschillen bij je leerlingen. Bas noemt een voorbeeld. Waar ik altijd mee begin, is om te vertellen dat homoseksuelen onzichtbaar zijn totdat zij ervoor uitkomen. Dat zorgt ervoor dat discriminatie bij hen anders werkt dan bij andere groepen. Bij etnische discriminatie bijvoorbeeld doen mensen dat doelbewust, niet per ongeluk. Je kunt namelijk zien dat iemand een andere worden besproken, zijn ook aan de Nederlandse bevolking voorgelegd, waardoor we direct kunnen vergelijken of de mening van de docenten op school afwijkt van die van de gemiddelde Nederlander. Hoe moeten de leerlingen de school verlaten? Na de pauze gaan de docenten verder om Veel docenten ontbreekt het aan concrete kennis. Ik begin een workshop altijd met te vertellen dat discriminatie van homoseksuelen heel anders werkt dan bij andere groepen. Veel mensen discrimineren homoseksuelen daarom ook onbewust en vaak ook ongewild. Het gevolg is dat homoseksuelen daardoor moeilijk kunnen inschatten wie betrouwbaar is en wie niet. Bas Koppers adviseur EduDivers etnische achtergrond heeft. Maar veel homoseksuelen ervaren veel onbewuste discriminatie. Veel mensen discrimineren homoseksuelen daarom ook onbewust en vaak ook ongewild. Het gevolg is dat homoseksuelen daardoor moeilijk kunnen inschatten wie betrouwbaar is en wie niet. Na het informatieve deel scherpen de docenten hun meningen bij aan de hand van stellingen. Bas: De stellingen die de informatie en hun meningen naar de eigen situatie door te vertalen. Dat gebeurt met behulp van de EduDivers DOELmethode. Eerst stellen de docenten zich doelen aan de hand van de vraag: Met welke globale houding en welk type gedrag ten aanzien van seksuele diversiteit wil ik dat mijn leerlingen de school verlaten? Vervolgens bespreken ze wat de school zou moeten doen om die doelen te 18 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

19 bereiken. Daarna vergelijken ze dit met wat er al in de school gebeurt. Kijken wat er al gebeurt geeft positieve energie Meestal hebben docenten over hun doelen en methoden globale ideeën, maar zelden zo precies, en ze hebben het er onderling vaak te weinig over. Door deze discussie komen ze erachter dat er doorgaans veel in de goede richting gebeurt, maar dat er kan worden aangescherpt, zowel in de eigen lessen als op het niveau van samenwerking, zegt Bas. Het is een positieve benadering omdat docenten in hun eigen werkomgeving herkennen wat er al gebeurt. Dat geeft positieve energie in plaats van alleen maar nadruk leggen op wat er allemaal fout is of anders moet. Tegelijkertijd geeft het oog voor waar de gaten zitten en waarop je kunt aansluiten om je school nog beter te maken. In de discussie die volgt, blijken de docenten vaak bezig te zijn met de vraag of je homoseksualiteit zoveel mogelijk in de lessen moet integreren of juist specifiek thematisch moet behandelen. Tijdens de discussie komen daar verschillende ideeën over naar voren. Meestal blijkt dat men die uiteenlopende ideeën in het begin vaak als een dilemma ervaart, maar naderhand beseft men dat beide benaderingen elkaar heel goed aanvullen, aldus Bas. Aandacht geven aan homoseksualiteit hoeft niet zwaar te zijn Op Damstede wordt de discussie met een gezellige borrel afgesloten. Zo n bijeenkomst tijdens een Nieuwjaarsborrel is eigenlijk symbolisch, zegt Bas. Het is een leuke start voor een nieuw kalenderjaar en zo n bijeenkomst met docenten doen, is een prima start om op school aandacht te krijgen voor seksuele diversiteit. Aandacht voor homoseksualiteit kan dus op een luchtige manier beginnen en het is erg goed om dat te weten. Het hoeft niet zwaar te zijn als je het stap voor stap oppakt vanuit energie die er al is. OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING 19

20 Altra bespreekt homoseksualiteit met moeilijk lerende leerlingen DOCENTEN EN LEERLINGEN Het Altra College geeft les aan jongeren die zich op andere scholen moeilijk kunnen handhaven. Soms hebben ze problemen als doofheid, autisme of zware dyslexie, maar vaak ook emotionele problemen en een moeilijke thuissituatie. Door deze omstandigheden zijn deze leerlingen niet altijd even tolerant. Soms ontbreken bij hen zelfs de basisvaardigheden voor wederzijds respect. Pierre Perigault Monte is locatiehoofd van het Altra College West. Hij vertelt hoe hij op zijn locatie toch homoemancipatie probeert in te bedden in de lessen. Altra West telt op dit moment 86 leerlingen. Wij zijn een REC-4 school en verzorgen onderwijs aan leerlingen met gedrags- of psychiatrische problemen, die niet meer in het reguliere onderwijs lessen kunnen volgen. 75% van onze populatie is van Marokkaanse afkomst. Dit percentage weerspiegelt het stadsdeel Nieuw West, waar de school staat. Het Seks, drugs en rock-and-roll lokaal Wij geven het vak burgerschap niet met behulp van een methode maar in de vorm van (externe) projecten. Er is bij ons een Als ik rondleidingen geef, dan komen we ook bij een lokaal dat ik altijd het Seks, drugs en rockand-roll lokaal noem. Na advies van EduDivers hebben wij in het schooljaar een week lang met onze leerlingen over homoseksualiteit gepraat. Met alle klassen, zonder uitzondering. We deden dat in samenwerking met COC Amsterdam. Pierre Perigault Monte locatiehoofd Altra College West. 20 EDUDIVERS SCHOOLBEGELEIDING OP SCHOOL IS IEDEREEN AAN ZET

Verslag Schoolvisite. Kennismaken en discussie

Verslag Schoolvisite. Kennismaken en discussie Verslag Schoolvisite Op 4 oktober 2010 vond een experimentele "schoolvisite" plaats op een Amsterdamse VMBO school. Dit is het verslag van die gebeurtenis. Deze versie van het verslag is geanonimiseerd,

Nadere informatie

Zijn roze gezinnen welkom op uw school?

Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Zijn roze gezinnen welkom op uw school? Met succes werken aan een diverse school! Tips voor basisscholen die open willen staan voor lesbische, homoseksuele, biseksuele en transseksuele ouders en hun kinderen

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school!

Discriminatie? Niet in onze school! Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies voortgezet onderwijs Hé homo, doe s normaal! Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant

Werkblad Seksuele Diversiteit. KaartjesspeL voorkant KaartjesspeL voorkant Kaartjesspel achterkant Wat betekent LHBT? Ben je in de war als je bi bent? Hoe word je homo? Wat is coming out? Op welke leeftijd ontdek je dat je homo of lesbisch bent? Op welke

Nadere informatie

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland?

Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? Onderzoek Hoe homotolerant is Holland? 16 mei 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 13 tot 15 mei 2013, deden 2.415 jongeren mee. Hiervan zijn er 649 homo, lesbisch of bi. De uitslag

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014

Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 Tolerantieklimaat sportverenigingen Noord-Holland Noord Samenvatting I&O Research Art.1 Bureau Discriminatiezaken NHN Maart 2014 I Handen schudden voor de wedstrijd, heldere communicatie met ouders en

Nadere informatie

Voorlichting voor scholen Over gelijke behandeling, discriminatie en vooroordelen

Voorlichting voor scholen Over gelijke behandeling, discriminatie en vooroordelen Voorlichting voor scholen Over gelijke behandeling, discriminatie en vooroordelen Anti Discriminatie Bureau Voor Nijmegen en omgeving 024 32 40 400 www.adbnijmegen.nl Anti Discriminatie Bureau Nijmegen

Nadere informatie

Discriminatie op de werkvloer:

Discriminatie op de werkvloer: Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Discriminatie op de werkvloer: herkennen, oplossen en voorkomen Inhoudsopgave Inleiding 5 Problemen herkennen, oplossen en voorkomen Hoe

Nadere informatie

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk!

In de les praten over relaties en seksualiteit. Hoe maak je het makkelijk en leuk! In de les praten over relaties en seksualiteit Hoe maak je het makkelijk en leuk! Hoe kunt u leerlingen ondersteunen en leert u hen verantwoorde keuzes te maken op het gebied van relaties en seksualiteit?

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

THE PROJECT De eerste twee internationale uitwisselingen tussen leraren en leerlingen zij georganiseerd in ItalIë en Nederland.

THE PROJECT De eerste twee internationale uitwisselingen tussen leraren en leerlingen zij georganiseerd in ItalIë en Nederland. Dit is de tweede nieuwsbrief van het LeGoP project. Wij zoeken naar innovatieve leerwegen voor jongeren uit Italië, Spanje en Nederland om te vechten tegen homofobie, en om de integratie van leerlingen

Nadere informatie

Januari 2013. Pestprotocol Basisschool de Schrank

Januari 2013. Pestprotocol Basisschool de Schrank Januari 2013 Pestprotocol Basisschool de Schrank Inhoudsopgave 1. Waarom heeft de Schrank een pestprotocol 3 2. Pesten op school 3 3. Signalen van pesten 4 4. Oorzaken van pesten 4 5. Rollen bij pesten

Nadere informatie

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen

Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen FACTSHEET Thema: Veiligheid, Opvattingen van Amsterdammers over tolerantie jegens homoseksuelen Publicatiedatum: oktober 2010 Bron: Bureau O+S Toelichting Ingevoegd rapport geeft goed weer hoe Amsterdammers

Nadere informatie

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten

Tot een geloofsgesprek komen. I Ontmoeten Tot een geloofsgesprek komen I Ontmoeten Het geloofsgesprek vindt plaats in een ontmoeting. Allerlei soorten ontmoetingen. Soms kort en eenmalig, soms met mensen met wie je meer omgaat. Bij de ontmoeting

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies basisscholen Zíj zijn stom, gemeen, lelijk Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap

Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap Onderzoeksverslag Tolerantie voor de LBHT-gemeenschap Inleiding Op 16 april 2015 heeft de gemeenteraad van Heerhugowaard de volgende motie aangenomen. Motie 1 Meer tolerantie voor de LHBT-gemeenschap (lesbienne,

Nadere informatie

Pestprotocol Theo Thijssenschool Waddinxveen

Pestprotocol Theo Thijssenschool Waddinxveen Pestprotocol Theo Thijssenschool Waddinxveen 1. Plagen en pesten Het verschil tussen plagen en pesten is duidelijk aan te geven. Bij plagen is sprake van incidenten. Pesten gebeurt systematisch. Een definitie

Nadere informatie

Pestprotocol van de Simon Havingaschool:

Pestprotocol van de Simon Havingaschool: Pestprotocol van de : Voorwoord: Pesten op school kan een complex probleem zijn. Als school zul je hier op een goede manier mee om moeten gaan. In de eerste plaats moet het als een probleem worden gezien

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Pestprotocol Het Mozaïek

Pestprotocol Het Mozaïek Pestprotocol Het Mozaïek Een leerling wordt gepest als hij of zij geregeld en voor een langere periode wordt blootgesteld aan negatieve acties van welke soort dan ook door één of meerdere leerlingen, een

Nadere informatie

FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID

FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID FOCUS OP SCHOOLVEILIGHEID Rapport Halt-thermometer 2012-2013 RSG Magister Alvinus Sneek Inleiding Een veilige omgeving is een noodzakelijke voorwaarde voor leren en ontwikkelen. Toch is niet altijd alles

Nadere informatie

Enkele gegevens evens over jezelf en de school:

Enkele gegevens evens over jezelf en de school: VEILIGHEID VRAGENLIJST LEERLINGEN Een belangrijke taak voor de school is te zorgen dat leerlingen zich prettig en veilig voelen. Dat lukt niet altijd. Bijvoorbeeld, omdat er soms wordt gediscrimineerd

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid

Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Menukaart Gezonde School Basis- en Voortgezet Onderwijs: Mediawijsheid Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema s, is het belangrijk om aan de volgende 4 niveaus aandacht

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Achtergrond informatie:

Achtergrond informatie: Pestprotocol Inleiding Voor u ligt het pestprotocol van de Koningin Wilhelminaschool. Met behulp van dit protocol willen wij het pestgedrag binnen de school voorkomen en indien nodig aanpakken. In onze

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport SPORT VOOR IEDEREEN Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport In onze vereniging moet iedereen zich thuis voelen MAAR VOELT IEDEREEN ZICH WEL ECHT THUIS? Wordt er gescholden, bijvoorbeeld met

Nadere informatie

P E S T P R O T O C O L

P E S T P R O T O C O L P E S T P R O T O C O L Beknopte editie juli 2011 Vooraf Pesten komt helaas in de gehele maatschappij voor, maar is volstrekt onacceptabel. Een klimaat waarin wordt gepest, tast iedereen aan. Pestgedrag

Nadere informatie

t Kompas School met de Bijbel Westbroek

t Kompas School met de Bijbel Westbroek t Kompas School met de Bijbel Westbroek Het protocol sociaal gedrag Het pestprotocol is een belangrijk onderdeel van het beleid van onze school. We hebben dan ook een protocol opgesteld dat op de hele

Nadere informatie

5.4 Praten met ouders

5.4 Praten met ouders seksualiteit. Bespreek daarom ook eens met je Turkse of Marokkaanse collega s welke waarden jullie samen belangrijk vinden in de seksuele ontwikkeling. Verschillende meningen zijn geen probleem, zolang

Nadere informatie

Pesten binnen een Vreedzame school

Pesten binnen een Vreedzame school Pesten binnen een Vreedzame school Inleiding ICBS Statenkwartier wil de leerlingen een veilig pedagogisch klimaat bieden, waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit

Menukaart Gezonde School basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit Menukaart Gezonde basisonderwijs: Relaties & Seksualiteit : Plaats: Locatie: Contactpersoon: Telefoonnummer: E-mailadres: Datum invullen: Inhoud: Om op een effectieve manier invulling te geven aan gezondheidsthema

Nadere informatie

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00

Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 Aanbod Trajekt januari 2013 T 043-763 00 00 1. Morele dilemma discussie methode 50 minuten Maximale groepsgrootte: 15 leerlingen Benodigdheden: klaslokaal of andere ruimte, stoelen in kring, ruimte in

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden Inleiding: Hoe gaan we om met pesten en agressief gedrag? Wij beseffen dat het klimaat van de school grote invloed heeft op de ontwikkeling van het kind. Wij stellen daarom een vriendelijk en veilig klimaat

Nadere informatie

Antipest protocol. Om veiligheid voor elke leerling binnen school mogelijk te maken, zijn regels of onderlinge afspraken noodzakelijk.

Antipest protocol. Om veiligheid voor elke leerling binnen school mogelijk te maken, zijn regels of onderlinge afspraken noodzakelijk. Antipest protocol Inleiding Op onze school vinden we het belangrijk dat leerlingen op zorgvuldige manier met andere leerlingen omgaan, op zorgvuldige manier met materialen omgaan en dat zij zich binnen

Nadere informatie

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen

Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Analyse-instrument seksuele diversiteit in leermiddelen Een instrument voor de analyse van hoe seksualiteit en seksuele diversiteit voorkomt in leermiddelen voor leerlingen van 4 tot 15 jaar Inleiding

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

: Mw F. Langerak- Oostrom

: Mw F. Langerak- Oostrom RAADSVOORSTEL ter besluitvorming in de raad Datum Forum vergadering : 1 december 2015 Zaaknummer :203787 Datum Raadsvergadering : 14 december 2015 Portefeuillehouder Verantwoordelijk MT-lid : Mw F. Langerak-

Nadere informatie

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Anti-pestbeleid OBS De Schakel Dit ANTI-PESTBELEID heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken

Nadere informatie

BURG. DE RUITERSCHOOL

BURG. DE RUITERSCHOOL BURG. DE RUITERSCHOOL Pestprotocol Een samenvatting van dit protocol hangt zichtbaar in de school. Dit protocol is vastgesteld op 14 maart 2013 Vastgesteld door team Burg. De Ruiterschool: 4 maart 2013

Nadere informatie

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school.

Protocol gedrag. Recht op veiligheid Iedere leerling heeft recht zich veilig te voelen in de klas en in de school. Protocol gedrag Een goede school heeft geen pestprojecten nodig, of anders gezegd: doet dagelijks een pestproject, mits zij zich er steeds van bewust blijft welke processen in de groepsvorming een belangrijke

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School 2014-2015

Menukaart Gezonde School 2014-2015 Menukaart Gezonde School 2014-2015 Gezondheidsaanbod in het mbo Deze menukaart geeft een overzicht van het gezondheidsaanbod voor het middelbaar beroepsonderwijs. Wilt u op uw school met een thema aan

Nadere informatie

PESTPROTOCOL (versie april 2014)

PESTPROTOCOL (versie april 2014) PESTPROTOCOL (versie april 2014) Op de Lispeltuut willen wij de kinderen een veilige leeromgeving bieden. Kinderen moeten zich op een prettige en positieve manier kunnen ontwikkelen. Een gevoel van veiligheid

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Veiligheid in het primair onderwijs

Veiligheid in het primair onderwijs Veiligheid in het primair onderwijs 1 april 2009 Maarssen 8 april 2009 Amsterdam 9 april 2009 Den Haag 21 april 2009 Eindhoven 22 april 2009 Assen Marij Bosdriesz, Cecile Godefrooy, Marina Moerkens Programma

Nadere informatie

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi

Anti-pestprotocol. We werken samen aan een goede sfeer op school. Catharinaschool Wellerlooi Anti-pestprotocol We werken samen aan een goede sfeer op school Catharinaschool Wellerlooi Inleiding De Catharinaschool wil haar kinderen een veilig pedagogisch klimaat bieden. Wij streven ernaar dat de

Nadere informatie

Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem

Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem 2015 2017 1. Inleiding Het Lokaal actieplan regenboogstad Haarlem 2015-2017 is een uitwerking van het Haarlems diversiteitbeleid. We hebben dit beleid verwoord in

Nadere informatie

Pestprotocol de Esdoorn

Pestprotocol de Esdoorn Pestprotocol de Esdoorn Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen November 2009 Door regels en

Nadere informatie

Dit protocol beschrijft de manier waarop we als Montessorischool Bilthoven omgaan met pestproblemen.

Dit protocol beschrijft de manier waarop we als Montessorischool Bilthoven omgaan met pestproblemen. PESTPROTOCOL MONTESSORISCHOOL BILTHOVEN 1. Uitgangspunten Dit protocol beschrijft de manier waarop we als Montessorischool Bilthoven omgaan met pestproblemen. We hanteren de volgende definitie van pesten:

Nadere informatie

Pestprotocol obs De Meerwaarde

Pestprotocol obs De Meerwaarde 1 Pestprotocol obs De Meerwaarde Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

Parallelle workshopsessies van 15.00 uur tot 17.00 uur

Parallelle workshopsessies van 15.00 uur tot 17.00 uur Workshop 1 Locatie: Het Diepe 15.10 uur 16.00 uur/ 16.10 uur 17.00 uur Mijn zus Zahra (Rohit Vyas, freelance trainer en consultant diversiteitsvraagstukken ) Een interactieve beleving en bespreking van

Nadere informatie

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum

PESTPROTOCOL. Zaanlands Lyceum PESTPROTOCOL Zaanlands Lyceum Zaandam, 2013 Inhoud 1. Inleiding 2. Pesten 2.1 Wat is pesten? 2.2 Hoe wordt er gepest? 2.3 De gepeste leerling 2.4 De pester 2.5 De meelopers en andere leerlingen 2.6 Het

Nadere informatie

Kanjerbeleid. Doelstelling Voor de kinderen hebben we als doel dat ze zoveel mogelijk als volgt over zichzelf denken:

Kanjerbeleid. Doelstelling Voor de kinderen hebben we als doel dat ze zoveel mogelijk als volgt over zichzelf denken: Kanjerbeleid Inleiding Op de obs Stegeman werken we sinds januari 2012 met de kanjertraining. Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat. Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen

Pedagogisch klimaat. Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen Pedagogisch klimaat Na.v. leerling-ouder en personeel enquête Beoordeling uitslagen De vragenlijsten zijn opgebouwd uit verschillende rubrieken. De vragen binnen de rubrieken worden items genoemd. Per

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Pestprotocol Deventerleerschool

Pestprotocol Deventerleerschool 2015 Pestprotocol Deventerleerschool 06TU Deventer Leerschool 30-6-2015 Pesten Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie Werkvorm 9: voor de opleider (1) Hoe kun je reageren op discriminatie op school? Iedereen in het onderwijs krijgt er vroeg of laat mee te maken: vooroordelen en discriminatie. Het is zaak om hier goed

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 27 017 Homo-emancipatiebeleid Nr. 50 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETEN- SCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen?

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Scoor dan met ons topaanbod! Een programma van sportbonden en NOC*NSF dat sportief gedrag stimuleert en ongewenst gedrag aanpakt. Vraag kinderen waarom

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol)

4. Wanneer pesten ondanks alle inspanningen toch weer de kop opsteekt, beschikt de school over een directe aanpak. (Zie verderop in dit protocol) ANTI PEST PROTOCOL Er gelden drie uitgangspunten: n 1. Wij gaan met respect met elkaar om. 2. Wij pesten niet. 3. Wij accepteren niet dat er gepest wordt. Pesten op school. Hoe gaan we hier mee om? Pesten

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch

RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch RESPECTVOL OMGAAN MET ELKAAR Sint-Janslyceum s-hertogenbosch 1: Vooraf Op het Sint-Janslyceum zien we graag dat mensen respectvol met elkaar omgaan. Dat betekent: - mensen in hun waarde laten - mensen

Nadere informatie

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pestprotocol. Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden

Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden Omdat wij veiligheid en respect voor elkaar zo belangrijk vinden 1. Wij gaan heel zorgvuldig met elkaar om Alle geledingen binnen de school worden geacht respectvol met elkaar om te gaan. Als team hebben

Nadere informatie

Handreiking seksuele diversiteit in het basisonderwijs

Handreiking seksuele diversiteit in het basisonderwijs Handreiking seksuele diversiteit in het basisonderwijs Deze handreiking geeft een overzicht over hoe discriminatie van seksuele diversiteit voorkomt op basisscholen en wat basisscholen kunnen doen aan

Nadere informatie

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk

Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje en gesprek en uitbeelden, filmpje en gesprek en werkvorm, stellingen, handvaardigheidswerk Verliefd, en dan... Leeftijd: 12-16 Soort bijeenkomst: club, catechese Soort werkvorm: heel programma Thema: Liefde, Seksualiteit Tijdsduur: 1 uur 40 min. Scheldwoorden inventariseren, werkvorm, filmpje

Nadere informatie

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV)

Onderwijskundig Jaarplan ( OKJP) OnderwijsKundig JaarVerslag ( OKJV) Werken aan kwaliteit op De Schakel Hieronder leest u over hoe wij zorgen dat De Schakel een kwalitatief goede (excellente) school is en blijft. U kunt ook gegevens vinden over de recent afgenomen onderzoeken

Nadere informatie

Digitaal Veiligheidsplan

Digitaal Veiligheidsplan Digitaal Veiligheidsplan Overzicht aandachtspunten sociale veiligheid 2015-12-01 16:53 Een veilige school is een school waar leerlingen en personeel met plezier leren en werken en waar zij zich zo goed

Nadere informatie

In het project Gelijk=Gelijk? krijgen basisschoolleerlingen les over discriminatie, tolerantie en omgaan met verschillen.

In het project Gelijk=Gelijk? krijgen basisschoolleerlingen les over discriminatie, tolerantie en omgaan met verschillen. In het project Gelijk=Gelijk? krijgen basisschoolleerlingen les over discriminatie, tolerantie en omgaan met verschillen. Het lesprogramma van Gelijk is Gelijk? heeft een praktische, speelse opzet: zware

Nadere informatie

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5.

Het kinderprotocol. Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Het kinderprotocol Inhoud: 1. Inleiding; het kinderprotocol 2. Goed gedrag kun je leren 3. De schoolregels 4. Pesten/ gepest worden 5. Slot 1. Het kinderprotocol: Op de Flamingoschool vinden we het erg

Nadere informatie

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels

Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Welkom bij onze vereniging! Omgangsregels Iedereen die Muziekvereniging Soli bezoekt onderschrijft de doelstellingen en het huishoudelijk reglement van de vereniging en houdt zich aan de omgangsregels

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

Pestprotocol Versie maart 2015

Pestprotocol Versie maart 2015 Pestprotocol Versie maart 2015 Inleiding De Goudse Waarden heeft in de missie beschreven waar zij voor staat. In de missie staat dat De Goudse Waarden een scholengemeenschap is die herkenbaar wil zijn

Nadere informatie

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant

Weerbaarheid: opkomen voor jezelf Cursus MEE Zuidoost-Brabant? Opkomen voor jezelf Training Samenwerking van GGD BZO, OCGH Advies en GGZ Oost-Brabant (4-12) Lentekriebels Aandacht voor normen en waarden rondom relaties en Les programma's GGD BZO (4-12) Uitleenmaterialen Smoor! Een interactieve, muzikale theatervoorstelling Aandacht voor normen en waarden

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprotocol Floris Radewijnszschool. Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Pestprotocol OBS Het Klokhuis

Pestprotocol OBS Het Klokhuis Pestprotocol OBS Het Klokhuis Op OBS Het Klokhuis vinden wij het belangrijk om kinderen een veilig pedagogisch klimaat te bieden, waarin zij zich harmonieus en op een prettige en positieve wijze kunnen

Nadere informatie

Leerlingen in verleiding en in conflict

Leerlingen in verleiding en in conflict Leerlingen in verleiding en in conflict Agressiviteit, seksualiteit, middelengebruik en conflicten op school beheersen de media. De vraag hoe hier mee om te gaan, houdt de samenleving en de politiek bezig.

Nadere informatie

Inleiding... 2 Landelijk beleid... 3 Visie... 3 Structuur... 4 De vier pijlers voor leerlingen...4 Preventie... 4

Inleiding... 2 Landelijk beleid... 3 Visie... 3 Structuur... 4 De vier pijlers voor leerlingen...4 Preventie... 4 Inhoudsopgave Inleiding... 2 Landelijk beleid... 3 Visie... 3 Structuur... 4 De vier pijlers voor leerlingen.......4 Preventie... 4 Signalering 5 Aanpak (als er toch gepest wordt.. )... 6 Nazorg (blijven

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN

GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN Hoe zien wij het graag ALGEMENE AFSPRAKEN 1.1 De school is een veilige school... We willen een school zijn waar kinderen, ouders/verzorgers en leerkrachten zich op

Nadere informatie

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS

DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS WWW.PESTWEB.NL DO'S EN DON'TS VOOR OUDERS Kinderen en jongeren willen je hulp, als je maar (niet)... Wat kinderen zeggen over pesten Kinderen gaan over het algemeen het liefst met hun probleem naar hun

Nadere informatie

Projectlijn D Een fietsbel in je oor Hellig Hart

Projectlijn D Een fietsbel in je oor Hellig Hart Les 4D Titel Thema Benodigdheden Doelstelling Game over Respect: Voorkomen of oplossen van pesten Computer, printer, werkblad 4D.1-4D.3, informatieblad 4D.1 en 4D.2, brochure Pesten op school, website

Nadere informatie

Bij pesten zijn er altijd 5 partijen: de pester, het slachtoffer, de grote zwijgende groep, de leerkrachten en de ouders.

Bij pesten zijn er altijd 5 partijen: de pester, het slachtoffer, de grote zwijgende groep, de leerkrachten en de ouders. Versie nov. 2012 Pestprotocol. Inclusief regels en afspraken binnen de school. Wat is pesten? Pesten betekent iemand op een gemene manier lastig vallen: bewust iemand kwetsen of kleineren. Het gebeurt

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Sociale veiligheid op school

Sociale veiligheid op school Sociale veiligheid op school 1 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd worden op t Kofschip met betrekking tot de sociale veiligheid. Het is een weerslag

Nadere informatie