Ict-schoolportretten buitenland. Canada

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ict-schoolportretten buitenland. Canada"

Transcriptie

1 Ict-schoolportretten buitenland Voorjaar 2003

2 2 Ict-schoolportretten buitenland Colofon Colofon Aan de ict-schoolportretten werken mee: Jonneke Adolfsen, Bob Beumers, Marja Blom, Daniel Bourguignon, Anita Buis, Rikky Dekkers, Peter van den Dool, Inge Drewes, Ben de Goei, Wim van de Grift, Jans Haandrikman, Ad Hermans, Clementine van den Hoek, Pieter Hogenbirk, Nico de Jong, Liesbeth Klaver, Ron van der Kooy, Gerbo Korevaar, Yvonne Leenen, Jos de Mulder, Theo Muntingh, Adriana Nichting, Hennie van den Nieuwenhof, Paul Noppers, Bert Jaap van Oel, Marry Remery, Ferry de Rijcke, Rob Roozenburg, Dieter Steinbusch, Jacqueline de Veth, Jan Visser, Bouke de Vos, Irene Wieling, Jaco Wijsman, Jurrie Zaat. Eindredactie en productie: Pauw Sanders Zeilstra & van Spaendonck, Den Haag Ontwerp: Vorm Vijf Ontwerpteam BNO, Den Haag Druk: Pallas Offset, Den Haag, februari 2003

3 Ict-schoolportretten buitenland Inhoudsopgave 3 Inhoudsopgave Over de ict-schoolportretten 4 Voorwoord 5 Ict en onderwijs in 6 Parkdale Junior and Senior Public School in Toronto 33 Ursula Franklin Academy in Toronto 37 College in Toronto 41 St. Dominic Savio in Toronto 44 Francis Libermann Catholic High School in Toronto 48 Laboratory School in Toronto 57 Barkers Point Elementary in Fredericton 67 Rothesay High School in Rothesay 70 Leo Hayes High School in Fredericton 73 Nashwaaksis Middle School in Fredericton 77 New Brunswick Community College in Woodstock 82 Mathieu-Martin School in Dieppe 85

4 4 Ict-schoolportretten buitenland Over de ict-schoolportretten Over de ict-schoolportretten Sinds 2000 zijn door de onderwijsinspectie ruim 70 ict-schoolportretten gemaakt in binnen- en buitenland. Daarmee is een goed beeld ontstaan van wat vernieuwende, creatieve scholen met ict in hun onderwijs nastreven. De ict-schoolportretten hebben drie functies. Allereerst kunnen ze mensen in andere scholen inspireren. Bovendien bieden ze beleidsmakers interessante informatie over de huidige en wenselijke situatie op scholen. Tot slot helpen de portretten duidelijker zicht te krijgen op wat met ict in het onderwijs mogelijk is. Op de langere termijn kunnen ze bijdragen aan de formulering van nieuwe kwaliteitsstandaarden in het onderwijs. Op dit moment werkt de inspectie aan thematische portretten die ict-ontwikkelingen voor een bepaald vak of thema in beeld brengen. Zij zijn niet gebonden aan één school. Er wordt gekeken naar de praktijk in het primaire proces van een aantal scholen, maar ook naar bijvoorbeeld het werk van gespecialiseerde expertisecentra, netwerken van scholen en initiatieven van uitgevers of schoolbegeleidingsdiensten. Een portret geeft zo een beeld van innovatieve praktijken in Nederland waar ict een cruciale rol speelt. Verschenen zijn inmiddels Rekenen en Wiskunde in het primair onderwijs, Natuurwetenschappelijke vakken en Moderne Vreemde Talen in het voortgezet onderwijs. In voorbereiding zijn portretten over beroepsgerichte vakken in de technische sector, de veranderende rollen van personeel in het onderwijs, cultuur en internationalisering. Ook wordt gewerkt aan een verzameling van kleinere voorbeelden van vernieuwingen binnen scholen onder de titel 'Miniaturen. Het eerste deel van een drieluik over de experimentele 21e Carmelschool, inmiddels /21 (slash 21) gedoopt is verschenen op de website ictschoolportretten. Vóór de zomer van 2002 verscheen een ict-schoolportret van de lokale samenwerking in Enschede dat laat zien hoe scholen profiteren van samenwerking met andere scholen, instellingen, bedrijven of lokale overheden. De invalshoek is de betekenis van deze samenwerking voor het primaire proces: leren en lesgeven. Onderwerpen die aan de orde komen zijn: didactische expertise, deskundigheidsbevordering, infrastructuur gemeenschappelijke inkoop en systeembeheer, investerings- en financieringsarrangementen, gebouwen. Het gaat dan vooral om de zeggenschap in samenwerkingsverbanden, om de motieven van betrokkenen en over het oordeel van scholen over het rendement van samenwerking. Later dit jaar volgt een soortgelijk portret over Den Haag. Voor het maken van deze portretten wordt samengewerkt met de stichting Ict op School. In de reeks internationale schoolportretten zijn inmiddels verschenen: Zweden, Ierland en Frankrijk. Schotland volgt. De ict-schoolportretten vindt u op Daar vindt u binnenkort ook van sommige scholen, die nu alweer een tijd geleden bezocht zijn een zogenaamde update. Er kan immers in een paar jaar veel veranderen in het onderwijs, zeker als het om het gebruik van ict gaat!

5 Ict-schoolportretten buitenland Voorwoord 5 Voorwoord Leren, onafhankelijk van tijd en plaats. De rol van ict bij deze ontwikkeling komt het meest tot haar recht in een uitgestrekt land dat meerdere tijdzones bestrijkt en waar afstand en fysieke obstakels een bepalende rol spelen in het dagelijkse leven. Wat ligt dan meer voor de hand dan de blik te richten op, het op één na grootste land ter wereld, als je meer wilt weten over hoe ict een rol kan spelen in de maatschappij en in het onderwijs? Dit boekje is het resultaat van een bezoek aan de provincies Ontario en New Brunswick in. De delegatie bestond uit medewerkers van de Inspectie van het Onderwijs en van het ministerie van Onderwijs. Zij hebben ontdekt dat ict in het Canadese onderwijs veel meer om het lijf heeft dan een technologische poging om fysieke barrières te slechten. Ict wordt in het Canadese onderwijs ingezet om de didactische concepten te versterken die duidelijk leven op de scholen die we hebben bezocht: in groepsverband projectmatig, probleemgestuurd en experimenteel leren. De portretten, van basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs, maar ook van community colleges, geven aan waar de voorhoede van scholen in mee bezig is. Ze beschrijven natuurlijk meer dan alleen de inzet van ict. De geografie, het bestuurlijk systeem en de organisatie van het onderwijs verschillen zo sterk van de situatie in Nederland dat ook de broodnodige achtergrondinformatie wordt gegeven. Zo wordt het ook eenvoudiger om te vergelijken. Welke vrijheid zit er in het curriculum, hoe worden scholen bekostigd en wie is eindverantwoordelijk? Vragen die bepalen op welke manier projecten naar de Nederlandse setting vertaald kunnen worden en welke leerpunten er wederzijds aanwezig zijn. Samen met de eerdere bundels over Zweden, Ierland en Frankrijk geeft deze bundel een indruk van wat er in het buitenland gebeurt met ict in het onderwijs op scholen die de lokale voorhoede vormen. Naast veel opmerkelijke overeenkomsten, zijn er ook duidelijke verschillen die iedereen, die de inzet van ict kritisch volgt, zeker zullen inspireren. In het najaar van 2002 is ter afsluiting van de serie Internationale ictschoolportretten een bezoek gebracht aan scholen in Schotland. Ferry de Rijcke Coördinerend inspecteur Februari 2003

6 6 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in Ict en onderwijs in 1 Waarom? Meer dan Nederlanders wonen momenteel in als Canadees staatsburger. De band tussen Nederland en is mede gevoed door de Canadese rol tijdens de bevrijding van Nederland. Tegenwoordig zijn de handelsbetrekkingen meer bepalend voor de relatie tussen beide landen. Nederland is na de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk de grootste buitenlandse investeerder in ; meer dan 80 Canadese bedrijven zijn in Nederland gevestigd. In 2001 is een Memorandum of Understanding opgesteld tussen Nederland en. Hierin is afgesproken dat beide landen voor een periode van drie jaar intensief willen samenwerken en kennis willen uitwisselen op het gebied van ict in het onderwijs. Zo wil Nederland leren van succesvolle projecten in en wil op zijn beurt ervaring opdoen met het maken van ict-schoolportretten. Verder is afgesproken dat het Schoolnet 1 en Kennisnet gaan samenwerken. Het van elkaar leren krijgt vorm door uitwisselingsbezoeken, waarbij geïnteresseerden uit beide landen scholen en ministeries bezoeken, maar ook door de samenwerking tussen scholen binnen projecten. Bovendien heeft men zich ten doel gesteld commerciële relaties op het gebied van educatieve software verder te versterken. 1.1 Het programma Wij bezoeken de zuid-oostzijde van, te weten de provincies Ontario en New Brunswick. Startpunt is Toronto, een typisch Noord-Amerikaanse stad met eindeloze rechte straten en een indrukwekkende skyline die wordt gedomineerd door de CN- Tower. Met zijn 475 meter is deze toren twee keer zo hoog als de Eiffeltoren en daarmee het hoogste vrijstaande bouwwerk ter wereld. Voor de liefhebbers is er boven in de toren een serie glazen plateaus waarop je kunt gaan staan om zo naar de diepte onder je voeten te turen. Na Toronto vertrekken we naar Fredericton, een Engels aandoende plaats die prachtig is gelegen aan de St. John river. We sluiten de reis af in Ottowa, de hoofdstad van waar we een bezoek brengen aan Industry (het ministerie van Economische Zaken van ) en een presentatie krijgen over Schoolnet. heeft een lange geschiedenis als het gaat om de inzet van ict in het onderwijs. In 1999 waren alle scholen al op internet aangesloten. Die lange geschiedenis kent meerdere elementen. De eerste is in het voorwoord genoemd: is groot en kent diverse fysieke barrières. Ict is bij uitstek een middel om afstanden te overbruggen. Bovendien maakt ict het mogelijk om online materialen en onderdelen voor het curriculum aan te bieden die anders, gezien de beperkte doelgroep, niet beschikbaar konden worden gemaakt. Een derde reden voor het gebruik van ict is de visie op het onderwijs, waarbinnen van oudsher veel aandacht is voor project- 1

7 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in 7 matig werken en probleemgestuurd onderwijs. Tenslotte streeft men er naar de kennisinfrastructuur flink te verstevigen, om zodoende de concurrentiepositie (zeker ten opzichte van de Verenigde Staten) te versterken. Men beseft dat ict daarbij een belangrijke rol kan spelen. 1.2 Leeswijzer Korte beschrijvingen van de geportretteerde scholen en een opsomming van de leerpunten voor het Nederlandse onderwijs vormen de kern van paragraaf 2. Aan het begin van paragraaf 3 wordt een korte introductie gegeven van en haar geografische eigenschappen, om zo de context waarin de verschillende onderwijsinstanties opereren te verduidelijken. Deze introductie wordt verder in paragraaf 4 voortgezet met een algemene beschrijving van het onderwijs in, dat sterk provinciaal georganiseerd is en een selectie van de belangrijkste federale projecten op het gebied van ict in het onderwijs. Onderwijsbeleid is in vooral een zaak van provincies. Daarom worden in paragraaf 5 en 6 meer gedetailleerde beschrijvingen gegeven van het onderwijsbeleid in Ontario respectievelijk New Brunswick, met aandacht voor ict-initiatieven die specifiek zijn voor deze provincies. Na dit hoofdstuk volgen de eigenlijke portretten van de bezochte scholen. - Scholen die vallen onder Toronto District School Board (TDSB): Parkdale Junior and Senior Public School (PO); Ursula Franklin Academy (VO); College (BVE). - Scholen die deel uitmaken van het Toronto Catholic District School Board (TCDSB): St. Dominic Savio (PO 2 ); Francis Libermann Catholic High School (VO). - Een privé-school in Toronto: Laboratory School (PO). - Engelstalige scholen in New Brunswick: Barkers Point Elementary (PO); Rothesay High School (VO); Leo Hayes High School (VO); Nashwaaksis Middle School; New Brunswick Community College (BVE). - een Franstalige school in New Brunswick: Mathieu-Martin School (VO). 2 Samenvatting en leerpunten Verspreid over Ontario en New Brunswick zijn in totaal elf scholen bezocht. De selectie van deze scholen is gemaakt door onze Canadese collega s en vormen dus ook een weergave van hun visie op ict en van wat men mogelijk acht. Tijdens de schoolbezoeken is gebleken dat de scholen vaak met een vergelijkbare invoerings- 2 De scholen zijn telkens per onderwijssector ingedeeld zoals die in Nederland gehanteerd worden: primair onderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.

8 8 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in problematiek kampen als scholen in Nederland, uiteraard gekleurd en bepaald door lokale regelgeving en omstandigheden. We hebben verschillende interesante scholen bezocht, mooie initiatieven gezien en inspirerende mensen ontmoet. Hoogtepunt werd voor velen gevormd door het bezoek aan de Laboratory School van het Institute of Child Studies. De belangrijkste conclusies en leerpunten worden weergegeven in paragraaf Samenvattingen Parkdale Junior and Senior Public School De Parkdale School verzorgt onderwijs aan leerlingen van de kindergarten leeftijd tot aan grade eight. De ict-voorzieningen van de Parkdale School zijn ook beschikbaar voor de buurtbewoners, die vaak niet over pc s en internetverbindingen beschikken. Op deze school werkt men vooral met Apple-computers, die men als zeer geschikt ziet voor het onderwijs. De school neemt deel aan verschillende projecten, waaronder GrassRoots- en het Pathfinder-project. Ursula Franklin Academy Op de Ursula Franklin Academy heerst een bescheiden sfeer. Men heeft niet het idee een bijzondere positie in te nemen op het gebied van ict. Misschien komt het door de nadruk op vakoverstijgend leren, waardoor ict een natuurlijke plaats inneemt als hulpmiddel en informatiebron. De directrice geeft grif toe dat de leerlingen nauwelijks zijn bij te benen als het gaat om ict-vaardigheden. Ze voegt er direct aan toe dat dit ook helemaal geen doel moet zijn. College is een breed Community College met meer dan studenten. Het korte bezoek richtte zich vooral op het Open Leer Centrum. Het bijzondere van dit OLC is de concentratie en combinatie van vier functies: een bibliotheek, een audiovisuele afdeling, een computerruimte en een afdeling waar studenten ondersteuning krijgen op het gebied van studievaardigheden. De school heeft ook een indrukwekkende verzameling leerbronnen op een eigen portal ter beschikking gesteld aan de studenten. De portal wordt bijgehouden door librarians die ook zorgdragen voor de e-tijdschriften per opleiding. In 2002 zijn van de opleidingen, 100 interactief via Blackboard aangeboden. De opleiding zorgt actief voor nascholing van docenten die met Blackboard aan de slag willen gaan en het streven is om nog structureler gebruik te gaan maken van e-learning. St. Dominic Savio Aan deze basisschool in Noord-Oost Toronto is een kort bezoek gebracht. Deze school profiteert van de gekozen werkwijze van het Katholieke schoolbestuur waar men onder valt. Door een gecentraliseerde aanleg van infrastructuur is een betrouwbare en snelle verbinding met internet onstaan. Maar de centralistische aanpak kent ook beperkingen: zo kost het de ict-coördinator moeite om afwijkende software aan te schaffen. De school heeft prachtige voorzieningen in een nieuw gebouw, maar dat

9 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in 9 vraagt daarmee om een duidelijke visie op hoe men al deze spullen denkt te gaan gebruiken. Francis Libermann Catholic High School Op de Francis Liberman High School volgen ruim leerlingen onderwijs, verdeeld over de grades 9 t/m 12. Kern van het ict-beleid wordt gevormd door babysteps : houdt goed in het vizier wat je allemaal in de toekomst wilt bereiken, maar dat doel bereik je slechts door kleine stapjes te zetten. Tijdens de robotwedstrijd moeten de leerlingen met een zelfontworpen robot een vastgesteld parcours afleggen. Het hele ontwerptraject, inclusief geavanceerde 3D ontwerptekeningen in CADprogramma s, moet worden verantwoord op een website die onderdeel vormt van de beoordeling. Net als bij andere buiten circulaire activiteiten, zoals de schoolkrant en het jaarboek, gebruiken de leerlingen ict zeer intensief en worden heel wat vrije uurtjes gestoken in ontwerp en uitvoering. Laboratory School Op de Laboratory School heeft men invulling gegeven aan het didactisch concept van Dewey. Belangrijke elementen in het onderwijs op deze private basisschool zijn ervarend en onderzoekend leren. Bovendien wordt het stimuleren en faciliteren van cognitieve vaardigheden met behulp van onder meer Knowledge Forum gestimuleerd. Knowledge Forum is een zogenaamde mindtool waarin denk- en redeneerprocessen inzichtelijk worden gemaakt voor zowel leerlingen als leerkrachten. Opvallend is de rol van de leerkrachten, waarvan enkelen ook actief als onderzoeker op de universiteit werken. Hierdoor ontstaat een handige wisselwerking tussen actuele wetenschappelijke inzichten en de vragen die in de onderwijspraktijk leven. Barkers Point Elementary Op deze basisschool in Fredericton wordt met behulp van het ministerie van Onderwijs in New Brunswick structureel gewerkt aan de introductie van ict in het onderwijs. Docenten werken daarbij hard aan het bijspijkeren van hun kennis en volgen midden in de vakantie bijscholing aan de universiteit van Fredericton. In het kader van Grassroots is een Jordanië-project uitgevoerd. De resultaten van het project wordt door de leerlingen niet alleen vertaald in allerlei objecten in het klaslokaal, maar ook in een website. Rothesay High School Rothesay is met ruim 500 leerlingen een kleine high school. Het Tech-Team neemt het voortouw bij de introductie van ict binnen de school. Naast de gebruikelijke Windows-machines komen we op de school ook diverse Apple-producten tegen. Volgens de school zijn deze machines vooral goed bruikbaar voor het produceren van interactieve producten en het bewerken van video s. Bewijs daarvoor zagen we in het interactieve Yearbook en fraaie websites, bijvoorbeeld rondom de lokale roeihistorie.

10 10 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in Leo Hayes High School Tijdens het bezoek aan Leo Hayes hebben we kennisgemaakt met het Broad Based Technology Programme, een verplicht onderdeel voor grade 9. Binnen dit programma verkennen leerlingen technologie in een multimediale leeromgeving. Leerlingen leggen hun vorderingen dagelijks vast in een logboek en stellen gedurende de 80 studie-uren een portfolio samen. Uitgangspunt is dat alle leerlingen bekend raken met geavanceerde technologie, die nuttig is voor hun verdere (school)loopbaan, onafhankelijk van het feit of ze een vervolgopleiding in deze richting kiezen. Naswaaksis Middle school De Naswaaksis Middle school, een middenschool in New Brunswick, verzorgt onderwijs voor de grades 6, 7 en 8. De school maakt handig gebruik van communicatiemiddelen in het algemeen, zoals de telefoon voor teleconferencing. Meer geavanceerd is het gebruik van ict binnen het Antarctica project. De leerlingen hadden de unieke gelegenheid om met hun docent te communiceren terwijl hij deelnam aan een expeditie naar Antarctica. Rondom de expeditie werd een compleet project gebouwd, waarbij leerlingen onder andere websites moesten bouwen waar vergelijkingen tussen de eigen woonomgeving en Antarctica werden toegelicht. Op de school is ook actief met het toepassen van videomontage en neemt deel aan het Twin School project met Nederland. New Brunswick Community College Het New Brunswick Community College biedt een éénjarig programma aan op het gebied van multimedia. In feite biedt men een sterk gecondenseerde versie van een multimediarichting zoals die in Nederland via Ict-lycea wordt aangeboden. In een jaar leren studenten, vaak al met werkervaring en op zoek naar een nieuw werkveld, de fijne kneepjes van digitale techniek in de grafische sector. Het onderwijs is sterk product- en resultaatgericht. De beknoptheid van het programma biedt het voordeel dat de opgedane kennis niet is verouderd als de studenten de arbeidsmarkt betreden. Bovendien is deze doorlooptijd aantrekkelijk voor studenten met werkervaring: de onderbreking van de carrière is te overzien en de kosten lopen niet al te zeer uit de hand. De faciliteiten op het NBCC zijn uitstekend en studenten kunnen tegen aantrekkelijke voorwaarden zowel soft- als hardware na de opleiding meenemen. Mathieu-Martin school Op deze school, gelegen in het Franstalig deel van New Brunswick, is de voertaal Frans. Het Frans vormt een belangrijk voertuig voor de culturele geschiedenis waaraan men als minderheid zo veel waarde hecht. Binnen het vak Techniek wordt intensief en functioneel gebruik gemaakt van ict voor het zoeken, verwerken en presenteren van informatie. Ook op deze school wordt in verschillende vakken veel gebruik gemaakt van online videomontage, dat is op meerdere scholen die bezocht zijn al gemeengoed. Als invoeringsstrategie heeft men gekozen voor de geleidelijke weg: ict wordt niet opgelegd en men probeert zo nauw mogelijk aan te sluiten op de praktijk van de individuele docent.

11 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in Leerpunten Er zijn verschillende punten die terugblikkend op het bezoek aan de aandacht verdienen. Professional Development Allereerst is er de manier waarop de ontwikkeling van docenten wordt opgepakt. Enerzijds zijn er de Grassrootsprojecten, die inmiddels navolging hebben gekregen in Nederland. Deze projecten bieden docenten een uitstekende kans om op kleine schaal ideeën uit te voeren. Het mentorproject zoals we dat in New Brunswick hebben gezien, biedt ook goede aanknopingspunten. Peer-tutoring blijkt hier ook voor docenten een uitstekend middel voor deskundigheidsbevordering. Alle deelnemers profiteren: de mentor omdat hij de opgedane kennis kan uitdragen en verdiepen in een andere omgeving en met andere randvoorwaarden. De uitlenende school omdat de mentor terugkomt met een schat aan nieuwe ervaringen en de inhurende school omdat ict-ontwikkelingen een extra impuls krijgen. Overigens blijken veel mentoren na afloop van het mentorschap een andere functie te aanvaarden en niet meer terugkeren naar hun oorspronkelijke werkgever. Een dergelijk project vraagt ook om heldere afspraken rondom vervangingskosten en hoe je moet omgaan met de werkplekken van de deelnemende en de vervangende docenten. In New Brunswick zijn de ervaringen positief en kost het geen moeite om tijdelijke vervanging te regelen. De manier waarop op het Institute of Child Studies in Toronto wordt gewerkt met combinatie van onderwijs geven en universitair onderzoek doen, verdient zonder meer navolging in Nederland. Het lijkt dé manier om de werelden van onderzoek en onderwijs nader tot elkaar te brengen, met een wederzijdse kwaliteitsverbetering als gevolg. Diversiteit in beleid Opvallend is dat iedere provincie een eigen strategie heeft gekozen, waarbij veel draait om centraal of decentraal beslissingen nemen op het gebied van inkoop, financiën, voorschriften, curriculum en faciliteiten. Van beide strategieën hebben we sterke varianten gezien. Zo werkt de centrale helpdesk van de Toronto Catholic District School Board uitstekend met behulp van professionele afspraken. Aan de andere kant lijkt de keuze van dezelfde school board voor het zo veel mogelijk in de hand willen houden van software frustrerend voor docenten en scholen die voorlopen en de zaken logischerwijs zelf in de hand willen houden. Interessant is in dat licht ook om de positie van Schoolnet te noemen. Men kiest bewust niet voor het aanbieden van extra onderwijsinhoudelijke pakketten in de verwachting dat anderen dit zullen oppakken. Men kiest voor de peilers van digital collections en voor online communities. Men zou het naar eigen zeggen zelfs geen probleem vinden als de portalfunctie overbodig zou worden. De evaluatie van Schoolnet staat nu op de agenda. Het zou interessant zijn om de ambities, geboekte resultaten en strategie met ons eigen Kennisnet te vergelijken.

12 12 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in Ict-geïntegreerd De beste voorbeelden die we hebben gezien, boden een mooie intergratie van ict in projectmatig en probleemgestuurd onderwijs. Ict is dan vooral een handige tool, die door leerlingen wordt gebruikt om te ontwerpen, om informatie te vergaren, om te presenteren en om te ordenen. Dat het gebruik van ict als handige ordenings-, visualisatie- en denktool ook in het basisonderwijs succesvol kan zijn, blijkt wel uit de manier waarop met op het Institute of Child Studies met Knowledge Forum aan de slag is gegaan. Techniek is overal Interessant is ook om te zien dat technologie in het algemeen geen apart terrein is van beroepsopleidingen, maar integraal wordt aangeboden op verschillende niveaus. Dat maakt de integratie van vakken en vaardigheden een stuk eenvoudiger en stelt leerlingen op alle niveaus van de middelbare school in gelegenheid om hun technologisch talent te ontwikkelen. Ook gebieden als robotica of mechatronica komen dan onder handbereik van leerlingen die in eerste instantie wellicht geen technische beroepsopleiding zouden kiezen. 3 Land van extremen Een land van extremen, zo laat zich nog het best vanuit Nederlands perspectief beschrijven. Het (hele) land telt 31 miljoen inwoners, waarvan maar liefst 4,5 miljoen in Toronto wonen. Tegelijkertijd kent een provincie als New Brunswick ruim inwoners op een oppervlakte dat bijna twee keer zo groot is als Nederland, terwijl de hoofdstad Fredericton slechts inwoners telt. Als vooraf aan ons bezoek door onze Canadese gastheren en gastvrouwen wordt gevraagd of we ook interesse hebben in scholen die wellicht wat verder uit de stad gelegen zijn, moeten we dan ook eerst goed nadenken. Onze wens om niet te ver te hoeven reizen, gezien het toch al krappe reisschema en de wens om veel scholen te bezoeken, wordt op Canadese wijze gehonoreerd. We zullen nooit langer dan ca 2,5 uur in de auto

13 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in 13 zitten, een voor lokale begrippen bescheiden reistijd! Temperaturen variëren afhankelijk van de breedtegraad tussen de +35C in de zomer en -25C in de winter. is rijk aan grondstoffen, zoals gas, olie en goud. Uiteraard neemt de houtindustrie een belangrijke plaats in in het industriële verkeer, naast sectoren als de auto-, papier- en staalindustrie. kent twee officiële talen: Engels en Frans. Engels is de moedertaal voor 59% van de bevolking, Frans voor 23%. De overige 18% heeft een andere of meerdere moedertalen. De Franse minderheid voelt een duidelijke noodzaak om haar taal en cultuur levend te houden, vanuit een bewustzijn een minderheid te vormen binnen. De Official Languages Act geeft zelfs een wettelijke basis aan het levend houden van beide officiële talen, ook in gebieden waar één van beide talen slechts door een minderheid wordt gesproken. : Geografie is km 2 groot (vergelijk: Nederland ruim km 2 ) en is daarmee na Rusland het grootste land ter wereld. Van de bevolking woont 85% in het zuiden, relatief dicht bij de grens met de Verenigde Staten. Het land bestaat uit tien provincies, drie territoria en telt zes tijdzones. Nog een paar extremen: meren en meertjes; hoogste berg: Mount Yukon, m; langste rivier: de Mackenzie, ruim km lang. 3.1 Bestuur is een constitutionele monarchie. De regering in is naar Engels voorbeeld gemodelleerd. Staatshoofd is koningin Elizabeth II, maar haar functie is feitelijk ceremonieel. Zij heeft haar taken gedelegeerd aan haar vertegenwoordiging in : de Governor General als het gaat om federale aangelegenheden, Lieutenant-governors voor de provincies en Commisionars voor de territoria. De wetgevende macht bestaat uit de Kroon en het Parlement (het House of Commons en een Senate). De uitvoerende macht bestaat uit de Prime Minister, het Cabinet met 28 Ministers, negen Secretaries of State en het ambtenarenapparaat. Tenslotte is er de rechterlijke macht, met als hoogste orgaan het Supreme Court. In hebben provinciale overheden een krachtige bestuurlijke rol. Er bestaan meer dan Federal-provincial Committees. De rol van het provinciale bestuur is dan ook sterk verankerd. De federale overheid is in principe verantwoordelijk voor zaken die landelijk georganiseerd dienen te worden en zaken met een landelijk belang. De verantwoordelijkheden zijn: - defensie; - handel en economische zaken; - bancaire en monetaire zaken; - justitie; - visserij.

14 14 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in De provincies zijn op hun beurt verantwoordelijk voor bijvoorbeeld onderwijs, ziekenhuizen en gemeentelijk beleid. Onderwijs is dus een provinciale aangelegenheid in en elke provincie kent dan ook een eigen ministerie van Onderwijs. Provincies kunnen ook op bepaalde gebieden wetten aannemen. Een nationaal ministerie van onderwijs is er niet. 4 Onderwijs in Iedere provincie en territorium kent haar eigen onderwijssysteem. Elk systeem kent openbare, bijzondere (aangeduid met seperate) en privé-scholen. De leerplicht geldt voor kinderen tussen de 6 en 16 jaar. Voorafgaand aan de basisschool kunnen kinderen vanaf vier jaar kindergarten bezoeken. Het voortgezet onderwijs (high school) kent twee stromen. De eerste stroom is een voorbereiding op post secondary education, dat bestaat uit community colleges en institutes of technology. De tweede stroom leidt op tot een vervolgstudie aan de universiteit. De wijze van examinering op de verschillende schoolniveaus verschilt van provincie tot provincie; men kent schooleigen examens en provinciale deelexamens. De geografie speelt een belangrijke rol bij de wijze waarop het onderwijs is georganiseerd. Het is simpelweg niet altijd mogelijk alle programma s op alle niveaus aan te bieden in gebieden die zeer dun bevolkt zijn. Scholen kunnen daarvoor geen gekwalificeerd personeel aannemen. Als ze dat wel kunnen is het te duur om voor één leerling een vak aan te bieden. In zitten dus ook in het middelbaar onderwijs veel niveaus bij elkaar in de klas. De special need leerling draait bijvoorbeeld zoveel mogelijk mee met het programma, waarbij scholen extra begeleiding en ruimte bieden voor optimale ondersteuning. Het integreren van alle leerlingen is naast een ideologische, zeker ook een pragmatische keuze. De scholen voor basis- en voortgezetonderwijs worden volledig gefinancierd door de provincie. Voor post secondary education wordt in vrijwel alle gevallen lesgeld gevraagd. Voor studenten in de laatstgenoemde sector is het Student Loans Program en de Millennium Scholarships in het leven geroepen die studenten voorziet van een lening of een beurs. Tabel 1 Totaaloverzicht financiering onderwijs in, in miljoenen Totaal Overheid Landelijk Provincie Gemeente Lesgeld Overig Bron: Statistics

15 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in 15 Tabel 2 Kerngegevens onderwijs Elementary schools (waarvan 970 private) Secundary schools 2864 (waarvan 344 private) Elementary & secundary 2564 (waarvan 861 private) Technical & community colleges 200 Universities 100 Bron: Council of Ministers of Education Het curriculum voor elementary schools en high schools wordt vastgesteld door de provincie. Private schools kunnen hun eigen curriculum kiezen en vaststellen. In paragraaf 5 en 6 wordt specifiek ingegaan op het onderwijsbeleid in Ontario en New Brunswick. 4.1 Ict in het Canadese Onderwijs De inzet van ict in het onderwijs past in de doelstelling van connecting Canadians, waarbij men zich als doel heeft gesteld een koppositie in te nemen bij de inzet van ict op sociaal en economisch gebied. De regie van dit proces is in handen van Industry, het Canadese ministerie van Economische Zaken. De strategie om dit doel te bereiken richt zich op: - ecitizens: internettoegang en informatievaardigheden voor alle burgers. Zo zijn er community access sites, gericht op mensen die privé geen internet hebben. Alle scholen en bibliotheken die dat willen zijn aangesloten op internet. Er zijn 12 Smart Communities, een initiatief vergelijkbaar met Kenniswijk in Nederland 3 ; - ebusiness: innovatie gericht op het ontwikkelen van een knowledge based economy. Belangrijk argument om zich te richten op bedrijvigheid is het wegtrekken van talentvolle, hoogopgeleide Canadezen naar de Verenigde Staten. Bij Industry kunnen ze meerdere voorbeelden noemen van technologie en kennis die is weggestroomd. Veel hoogopgeleide Canadezen werken in de Verenigde Staten. Men richt zich op de ontwikkeling van een gunstig (technologisch) klimaat voor bedrijven en werknemers. Prime Minister Jean Chrétien noemt het een plan om de brain drain om te buigen in brain gain; - egovernment: onder de noemer good governance wordt gewerkt aan toegankelijkheid, interactie en het vertrouwen van burgers. By 2004, our goal is to be known around the world as the government most connected to its citizens, with Canadians able to access all government information and services on-line at the time and place of their choosing. Schoolnet/Rescol Onder de noemer Schoolnet (Rescol in het Frans) vinden activiteiten plaats die de invoering van ict in het onderwijs moeten bevorderen. Schoolnet is niet alleen een portalsite, het is ook een netwerk (breedband op alle scholen in 2004) en bovendien vallen diverse projecten op het gebied van kennisintensivering onder deze noemer. 3 Zie

16 16 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in Schoolnet is een landelijk initiatief en is een onderdeel van Industry ( kent geen landelijk ministerie van Onderwijs). De activiteiten van Schoolnet gaan verder dan alleen ict-gebruik op school. Zo zijn er verschillende programma s die zich richten op het stimuleren van het gebruik van ict op plaatselijk niveau. Het Community Access Program richt zich bijvoorbeeld op het bieden van internetaansluitingen aan zo veel mogelijk Canadezen en het aanbieden van vaardigheidstrainingen aan inwoners. Een tweede voorbeeld is het Smart Communities Program dat zich richt op het versterken van de plaatselijke economie. Dat gebeurt door het stimuleren en ondersteunen van initiatieven waarbij plaatselijke overheden en bedrijfsleven samen ict inzetten ter ondersteuning van economische en sociale ontwikkeling. Schoolnet website Net als Kennisnet beschikt Schoolnet over een portalsite; De site beschikt over meer dan leerbronnen, zo meldt men trots op de voorpagina. Wel geeft men toe, dat de public relations van de site beter kan. Veel onderwijsgevenden weten nog onvoldoende dat de site er is en wat hij te bieden heeft. Deze bronnen zijn onderverdeeld in drie categorieën: curriculum areas, educational support en federal and related institutions. In het kader van het Page Master Project werden alle bronnen gecontroleerd en beoordeeld door mensen uit het onderwijs. Door de Schoolnet National Advisory Board en Youth Advisory Board wordt meegedacht over de inhoud en inrichting van de Schoolnet website. Voor jongeren is helemaal een belangrijke rol weggelegd bij het ontwikkelen van content. Een voorbeeld is de website Deal is het acronym voor Delivering Education and Awareness for Life. De focus was vroeger Drug Education, maar men heeft besloten de scope verder te verbreden. De missie is duidelijk: let kids get through to kids. De meeste medewerkers van DEAL zijn dan ook tussen de 17 en 23 jaar. Het ultieme doel van Schoolnet is dat leerlingen, studenten en docenten Schoolnet gebruiken voor doelen die ze zelf hebben vastgesteld, waarbij de organisatie van Schoolnet vrijwel overbodig wordt. Grassrootsprogramma Het Grassrootsprogramma is gericht op de integratie van ict in de klas en het verwerven van informatievaardigheden door leerlingen. Inmiddels zijn al meer dan projectvoorstellen gehonoreerd. Het programma richt zich op K-12 (Kindergarten 12 year old). Docenten kunnen zelf ideeën indienen en als het voorstel wordt goedgekeurd ontvangen ze een klein bedrag om het plan te realiseren. De bedragen variëren van CAD 300 tot CAD 900 ( 195,- tot 580,-). De hoogte van het toegekende bedrag hangt samen met de complexiteit van het voorstel. Er zijn duidelijke criteria geformuleerd waaraan projecten moeten voldoen en aan de hand daarvan wordt bepaald voor welke subsidie de docenten in aanmerking komen. Verder is helder geformuleerd welke eindproducten worden verwacht, want het uiteindelijk resultaat moet met de rest van de wereld worden gedeeld via bijvoorbeeld een website. Ook hierbij wordt per niveau (A, B of C) weer onderscheid gemaakt in complexiteit van de site en de bijdrage die leerlingen zichtbaar aan het product hebben geleverd.

17 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in 17 De voorstellen worden verder beoordeeld op: - curriculum relevancy; - scope depth/breadth; - academic complexity; - design clarity; - student involvement; - website plan for content; - originality (waarbij wordt gedoeld op de mate waarin materiaal dat uniek is voor dit project door leerlingen zelf wordt ontwikkeld); - ict-skills; - collaboration/teamwork. Naast deze projecten zijn er ook block projects, waarbij meerdere docenten, klassen of vaksecties betrokken moeten zijn. Voor deze projecten zijn vergoeding van respectievelijk CAD 5,500 ( 3.469,-) en CAD 10,000 ( 6.308,-) beschikbaar. Tenslotte kunnen docenten een voorstel indienen voor de ontwikkeling van een website, waarvoor per site CAD 475 ( 300,-) beschikbaar is. Voorwaarde is dat kan worden aangetoond dat leerlingen al het werk aan de site hebben verricht. Het Grassrootsproject is een groot succes. Er is tot nog toe geen beperking van het aantal aanvragen dat kan worden ingediend per school. Een belangrijke succesfactor is dat een docent met een goed initiatief nu direct toegang heeft tot de subsidieverstrekker. Het project zoekt de innovatie zoals de naam al aangeeft bij de basis. Veel docenten gebruiken het geld om bijvoorbeeld een digitale camera aan te schaffen of om een beamer in hun lokaal te plaatsen, kortom eenvoudige extra s waaraan veel behoefte is maar waar weinig geld voor overschiet. De financiën worden verzorgd door de federale en provinciale overheid en door het bedrijfsleven. Bekende sponsoren zijn AOL (CAD 1,109,780 = ), Cisco en Corel. Een belangrijk element is het delen van ervaringen. Docenten met veel ervaring met het gebruik van ict in de klas kunnen worden ingezet als mentor. Een belangrijk deel van hun tijd besteden ze dan aan het bezoeken en helpen van scholen in de regio bij het opzetten van het netwerk, het kiezen van software of het schrijven van een ict-beleidsplan. Dit mentorprogramma is zeer succesvol en een essentieel onderdeel van de invoering van ict in het Canadese onderwijs. Opnieuw is hier het uitgangspunt dat docenten de experts zijn en dat zij elkaar het beste kunnen helpen bij het oplossen van problemen. In Nederland loopt sinds 2001 een pilot met Grassrootsprojecten naar Canadees voorbeeld. Meer informatie is te vinden op Grassroots Twinschool Project Eén van de eerste vruchten van het Memorandum of Understanding tussen en Nederland is het Twinschoolproject. Binnen dit project werden tien scholen uit Nederland gekoppeld aan tien scholen uit om samen te werken aan een Grassrootsproject. Docenten en leerlingen hebben enthousiast ervaringen en

18 18 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in informatie uitgewisseld en hebben gewerkt aan de productie van hun eigen websites, waarbij ze beschrijvingen maakten over hun woonomgeving, hun familie en hoe een schooldag er uit ziet. Uit de commentaren komen wel een paar knelpunten en tips naar voren. Zo is het lastig communiceren als het tijdsverschil te groot is, dan werkt alleen en is synchrone communicatie maar beperkt mogelijk. Deelnemers van de meest succesvolle voorbeelden hebben goed nagedacht over de inhoud, bij anderen zakte de communicatie naar verloop van tijd wat in als de eerste beleefdheden waren uitgewisseld. Ook is er een duidelijk verschil te zien in de kwaliteit en diepgang van de uiteindelijke producten, wat frustrerend kan werken voor degenen die er veel tijd in hebben gestoken. Computers for Schools Computers for Schools (CFS) is de Canadese variant van de stichting Furbie in Nederland. Sinds haar oprichting in 1993 zijn via CFS al computers uit het bedrijfsleven opgeknapt om een tweede leven te beginnen op scholen en in bibliotheken. Jaarlijks komen daar op dit moment zo n computers bij. In 55 centra, verspreid over het land worden de computers opgeknapt en gerepareerd. Doel van het project is om zoveel mogelijk mensen in toegang te geven tot ict-middelen en internet en tegelijk werkervaring te bieden. Aan het opknappen wordt ook gewerkt door jongeren en vrijwilligers. Het programma past binnen de Youth Employment Strategy, met als doel probleemjongeren werkervaring te bieden. Daarnaast biedt het de gelegenheid voor jongeren met een technische opleiding hun eerste werkervaring op te doen, zodat ze een betere kans hebben op de arbeidsmarkt. De scholen die wij hebben bezocht, hebben de afgelopen jaren veel profijt gehad van de geleverde pc s. De laatste jaren neemt de kwaliteit van de apparatuur toe en bovendien is de levering beter gecoördineerd: computers worden zoveel mogelijk in series geleverd, zodat scholen niet belast worden met het beheer van tien verschillende configuraties. Network of Innovative Schools Het Network of Innovative Schools (NIS) is een samenwerkingsverband tussen Schoolnet en de Canadian Association of School Administrators. Het Schoolnetwork, opgericht in 1999, kent inmiddels meer dan 100 deelnemende scholen (K-12). Scholen wier aanvraag wordt gehonoreerd ontvangen ca. CAD 11,098 ( 7.000,-). Er wordt een actieve bijdrage van de scholen verwacht die lijdt tot meer praktische kennis op het gebied van ict in het onderwijs en het delen van die kennis binnen en buiten het netwerk. Zo moet een school minimaal drie andere scholen ondersteunen als mentor en moet men betrokken zijn bij onderzoek of zelf onderzoek verrichten naar ict en leren. Om in aanmerking te komen voor het lidmaatschap wordt de school beoordeeld op bijvoorbeeld de inzet van de directie, de betrokkenheid van het docententeam en de integratie van ict in het curriculum. Bovendien moet een ict-plan deel uitmaken van de aanvraag, waarbij, naast een projectplanning, moet worden ingegaan op drie inhoudelijke vragen. 1 Hoe zullen de middelen worden ingezet om tot innovatieve inzet van ict in het leerproces te komen? 2 Welke activiteiten zal de school ontplooien om voorop te blijven lopen en om de opgedane ervaringen met anderen te delen?

19 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in 19 3 Welke onderzoeksmogelijkheden ziet men en welke samenwerkingsverbanden wil men aangaan? 5 Onderwijsbeleid Ontario In Ontario wordt het onderwijs op publiek gefinancierde scholen georganiseerd door 72 school boards: 31 Engels/Openbaar, 28 Engels/Katholiek, 4 Frans/Openbaar, 8Frans/Katholiek. Deze boards kunnen een flinke omvang hebben, zoals bijvoorbeeld het Toronto District School Board die verwantwoordelijk is voor circa 560 scholen, met in totaal leerlingen en docenten. Naast het openbaar onderwijs is alleen het katholiek onderwijs publiek gefinancierd. De provinciale overheid formuleert voor het middelbare onderwijs de zogenaamde expectations. Deze pendant van de Nederlandse kerndoelen zijn richtinggevend voor de textbooks die op de scholen worden gebruikt. Deze textbooks worden door uitgeverijen op de markt gebracht. Het aantal expectations is de afgelopen jaren toegenomen en zijn in de afgelopen vier jaar herschreven. Het gebruik van ict is daarbij geïntegreerd in alle vakken. De school boards zijn verantwoordelijk voor bijvoorbeeld personeelsbeleid, gebouwenbeheer en de grootte en samenstelling van de scholen. Zo kan het zijn dat docenten in dezelfde stad bij bepaalde school boards meer verdienen dan een collega bij een andere school board. Naast de boards bestaan er school councils die de schoolleiding of de board kunnen adviseren over schoolzaken, zoals het schoolcurriculum. De councils bestaan voornamelijk uit ouders. De minister van Onderwijs is verantwoordelijk voor het provinciale onderwijsbeleid en stelt het curriculum vast. In Ontario houdt de Education Quality and Accountability Office toezicht op de kwaliteit van het onderwijs. De beide school boards in Toronto worden voorafgaand aan de portretten van scholen in Ontario meer in detail beschreven. Examinering en kwaliteitszorg De Education Quality and Accountability Office (EQAO) houdt toezicht op de kwaliteit van het onderwijs in Ontario. Een belangrijk gegevensbron voor haar oordeel wordt gevormd door een aantal provinciale toetsen: - grade 3 and grade 6 assessment of reading, writing and mathematics; - grade 9 assessment of mathematics; - Ontario Secondary Literacy Test. De focus bij het beoordelen van de kwaliteit ligt primair bij het statistisch beoordelen van de resultaten op deze tests. In het kader van Educational Quality Indicators Program (EQUIP) worden naast deze gegevens ook surveys uitgevoerd waarin andere schoolgegevens worden verzameld onder docenten, leerlingen en directie. Onderwerpen die aan de orde komen zijn onder andere: attitude van leerlingen, leerling/docent ratio, scholing van docenten en drugsgebruik. Van de gegevens wordt verslag gedaan aan de minister. Ook heeft de EQAO het Educator handbook uitgegeven, waarin richtlijnen worden gegeven voor de introductie van School

20 20 Ict-schoolportretten buitenland Ict en onderwijs in Improvement Planning en Individual Student and Classroom Program Improvement Planning binnen de eigen school. 5.1 Toronto District School Board TDSB is de grootste school board in, de tegenhanger van het Katholieke schoolbestuur (paragraaf 5.2). Het omvat 558 scholen, leerlingen en medewerkers, waarvan leraren. Hiervan zijn 451 scholen voor primair onderwijs, 102 voor voortgezet onderwijs en 5 voor volwassenenonderwijs. Het Knowledge NETwork is een snel breedband intranet op basis van glasfiberverbindingen dat computers op verschillende scholen aansluit. Er is een goede, snelle verbinding met het Canadese breedband internet (CA*NET3). Visie op ict Algemeen uitgangspunt is de opvatting dat computers een belangrijk hulpmiddel zijn in het werkzame, maatschappelijke en privé-leven van alle kinderen die nu opgroeien. Zij moeten er daarom vanaf het begin mee vertrouwd worden gemaakt. Het werkt het beste om dat in de schoolpraktijk te integreren als één van de normale leermiddelen in het onderwijsproces. De leraren vormen de belangrijkste groep voor het invoeren van ict in het onderwijs. Draagvlak bij hen is de belangrijkste voorwaarde voor succesvolle implementatie. Bovendien is het zo dat allerlei ict-lesmateriaal het beste door de leraar zelf of op zijn aanwijzing kan worden gemaakt. De innovatiestrategie houdt dan ook in belangrijke mate in dat leraren die iets willen en kunnen op dit gebied moeten worden geholpen. Zij krijgen faciliteiten, hoofdzakelijk in de vorm van de gewenste middelen, op basis van een plan dat zij hebben ingediend. Het gaat niet om grote bedragen per idee, maar het resultaat is dat er onderwijsvernieuwingen komen en dat technici of softwarespecialisten dit proces ondersteunen. Na de voorlopers krijgen de collega s die e.e.a. snel oppakken ook de gelegenheid om mee te doen. Op deze wijze worden op alle scholen innovatieve kernen gevormd in de verwachting dat in een latere fase vrijwel algehele verbreiding volgt. De school board moet allereerst zorgen dat alle techniek rond ict onberispelijk functioneert en blijft functioneren. De huidige computerdichtheid van één computer per vijf of zes leerlingen is een absolute voorwaarde. Invoering van ict in de administratieve processen van de scholen is vanzelfsprekend. Het bleek voor de TDSB nuttig om die processen via remote control te kunnen volgen en verwerken. Er is een samenwerking met een groot aantal onderwijsontwikkelaars, niet alleen afkomstig uit maar bijvoorbeeld ook uit de Verenigde Staten. Dit kunnen bedrijven, universiteiten, scholen, leraren en anderen zijn. De lijst van officieel samenwerkende instanties omvat 20 namen. Iedere school en iedere leraar in dit systeem heeft daarbuiten uiteraard nog een kring van collega s en belangstellenden om zich heen. Opvallend is dat uitgeverijen nauwelijks meedoen in dit verhaal. Uitgeverijen hebben kennelijk een ander doel: het maken en verspreiden van commerciële uitgaven. Dit spoort niet echt met ict-ontwikkelingen via internet.

Ict-schoolportretten buitenland. Canada

Ict-schoolportretten buitenland. Canada Ict-schoolportretten buitenland Voorjaar 2003 2 Ict-schoolportretten buitenland Colofon Colofon Aan de ict-schoolportretten werken mee: Jonneke Adolfsen, Bob Beumers, Marja Blom, Daniel Bourguignon, Anita

Nadere informatie

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel

Presentatie VTOI 8 april 2016. Paul Schnabel Presentatie VTOI 8 april 2016 Paul Schnabel Visie Ingrediënten voor het eindadvies Resultaten dialoog Wetenschappelijke inzichten Internationale vergelijkingen Huidige wet- en regelgeving en onderwijspraktijk

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Meer kansen door internationaal basisonderwijs

Meer kansen door internationaal basisonderwijs Meer kansen door internationaal basisonderwijs Initiatiefvoorstel D66, VVD en Groenlinks Oktober 2013 Amsterdam is een wereldstad en de meest internationale stad van het land. De haven, het toerisme, de

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) PROJECT & TEAM WORK. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") PROJECT & TEAM WORK Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011

Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Expertisecentrum Onderwijs & ICT Suriname UTSN Twinning Project 2008/1/E/K/005 Werkplan 1 juli 2009 1 juli 2011 Bijlage C bij het Rapport Haalbaarheidsstudie Wim de Boer (SLO), Pieter van der Hijden (Sofos

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen?

Hoe ziet de toekomst van ICT-beleid eruit in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen? Informatie en Communicatie Technologie (ICT) in het onderwijs aan leerlingen met beperkingen Visies op de toekomst van Beleid, Praktijk en Onderzoek & Ontwikkeling In september 2002 heeft een internationale

Nadere informatie

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT

ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT ICT IN HET BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS SCHOOLJAAR 2007/2008 TECHNISCH RAPPORT Utrecht, maart 2008 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding en probleemstelling 5 2 Resultaten basisonderwijs 7 2.1 Representativiteit

Nadere informatie

Er wordt een presentatie verzorgd de huidige stand van zaken van Ict in Onderwijs. Hierbij worden ook enkele vragen gesteld.

Er wordt een presentatie verzorgd de huidige stand van zaken van Ict in Onderwijs. Hierbij worden ook enkele vragen gesteld. VERSLAG REGIONALE CONSULTATIE OVER ICT EN ONDERWIJS MAROWIJNE DATUM: WOENSDAG 23 OKTOBER 2013 LOCATIE: RECREATIECENTRUM MARIJKEDORP Op woensdag 23 oktober werd in de recreatiezaal van Marijkedorp de regionale

Nadere informatie

ICT in Digi-Taal Presentatie titel

ICT in Digi-Taal Presentatie titel ICT in Digi-Taal Presentatie titel de rol van human centered ICT Ingrid Mulder Lector Human Centered ICT Hogeschool Rotterdam Rotterdam, 00 januari 2007 Engels en Digi-Taal in het basisonderwijs Rotterdam,

Nadere informatie

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg?

Competenties en skills. Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Competenties en skills Verbreding van de horizon of een doodlopende weg? Taxonomie van Benjamin Bloom (1956) Paradigmawisseling Onderwijs in een industriële samenleving Gericht op kennisoverdracht Leerkracht

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek Visie ICT bij de SJB Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? 1 Missie, visie en strategie Ambitie? Doelen? Plannen? Kennisstand organisatie? Budget? 2 Kikker- of Vogelperspectief? conservatie Missie? innovatie

Nadere informatie

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet.

Eindrapportage Interactieve Leerlijnen. www.dnsleerroutes.net. Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010. Kennisnet. Eindrapportage Interactieve Leerlijnen versie datum 1 / 7 Eindrapportage Interactieve Leerlijnen www.dnsleerroutes.net Auteur(s) : Annemarieke Schepers Versienummer : januari 2010 Kennisnet.nl www.dnsleerroutes.net

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Baken International School VWO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Baken International School VWO Plaats : Almere BRIN nummer : 01FP C3 BRIN nummer : 01FP 06 VWO Onderzoeksnummer : 275538 Datum onderzoek : 15 april 2014

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie

Natural Europe - Natuurlijk Europa

Natural Europe - Natuurlijk Europa Natural Europe - Natuurlijk Europa General Information Summary Natuurlijk Europa zet een aantal softwaretools in die het mogelijk maken voor leerkrachten om innovatieve online trajecten te ontwerpen via

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen) AUTHENTICITEIT. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen") AUTHENTICITEIT Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie.

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Het belang van leren programmeren

Het belang van leren programmeren Het belang van leren programmeren Han van der Maas HL Psychologie UvA CSO Oefenweb.nl opzet Pleidooi voor programmeeronderwijs Ontwikkelingspsychologisch perspectief Non-formeel leren (examen) Program

Nadere informatie

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd

Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd Werkdocument Montessori voor een nieuwe tijd 1 oktober 2013 (revisie) Versie 2.3 1e Amstelveense Montessorischool Michelina Hoogeveen, Irene Simonis, Frank Versloot Inhoudsopgave Inleiding, doelen en uitgangspunten

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen

Profiel. Hoofd Beleid en Advies. 2 juni 2016. Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Profiel Hoofd Beleid en Advies 2 juni 2016 Opdrachtgever Stichting de Haagse Scholen Voor meer informatie over de functie Jeannette van der Vorm, adviseur Leeuwendaal Telefoon (088) 00 868 00 Voor sollicitatie

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

PASSIE VOOR ONLINE LEREN. www.profijt.nu

PASSIE VOOR ONLINE LEREN. www.profijt.nu PASSIE VOOR ONLINE LEREN www.profijt.nu WAT IS PROFIJT? Het Praktijkonderwijs heeft behoefte aan een systeem waarin alle dagelijkse processen op een logische wijze en in één platform worden vastgelegd.

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Blended Learning & Crossmedia Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Blended Learning & Crossmedia Probleemomgeving De Faculteit Communicatie & Journalistiek (FCJ) van de Hogeschool Utrecht (HU) profileert zich als een instituut waar

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN

VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN VIDEO-CONFERENCING IN DE NETWERKSCHOOL: ONDERZOEK EN AANBEVELINGEN 1 De Netwerkschool ROC Nijmegen onderzocht de toepassingsmogelijkheden van videoconferencing in de Netwerkschool. Er werd zowel marktonderzoek

Nadere informatie

WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf

WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf In vet en genummerd van A tot en met F: Aspecten Daar onder per aspect genummerd in cijfers: Indicatoren Een flink aantal indicatoren

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Vroeg vreemdetalenonderwijs. Visiedocument

Vroeg vreemdetalenonderwijs. Visiedocument Vroeg vreemdetalenonderwijs Engels Visiedocument Inhoudsopgave Inleiding 3 Van good naar great vroeg vreemdetalenonderwijs 4 Taskforce vroeg vreemdetalenonderwijs 5 Vroeg vreemdetalenonderwijs in 2025

Nadere informatie

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak

3D-PROJECT HOOGEVEEN !!! Talentontwikkeling door wetenschap en techniek. Kansen zien is. De aanpak 3D-PROJECT HOOGEVEEN Rotaryclub Staphorst-Reestland Kansen zien is Er is een tekort aan technici en zonder goede technici is het lastig innoveren en zonder innovatie komen duurzame ontwikkelingen niet

Nadere informatie

ONDERNEMERSCHAP. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie

ONDERNEMERSCHAP. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie ONDERNEMERSCHAP e-pathways CPD Handboek www.epathways.eu Handboek nr. 10 in serie Wat is ondernemerschap? Een ondernemer kan gedefinieerd worden als iemand die een zakelijke mogelijkheid ziet of creëert

Nadere informatie

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen

logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon geen logoocw De heer prof. dr. F. P. van Oostrom Den Haag Ons kenmerk 26 mei 2005 ASEA/DIR/2005/23876 Onderwerp Taakopdracht voor de commissie Ontwikkeling Nederlandse Canon Bijlage(n) geen Geachte heer Van

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

Academy4learning. Trainingsaanbod 2015-2016

Academy4learning. Trainingsaanbod 2015-2016 Academy4learning Aan de slag met Academy4learning Welkom bij Academy4learning! Met praktijkgerichte trainingen en workshops ondersteunen we docenten en medewerkers bij de invoering en het gebruik van digitaal

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Leermiddelenmonitor. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling

Leermiddelenmonitor. SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling 2007 SLO nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling SLO 2007 De van SLO is een jaarlijks onderzoek naar het selectieproces en gebruik van leermiddelen door leraren in het basis- en voortgezet onderwijs.

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444

Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Voorlichtingspublicatie Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Primair Onderwijs po 079-3232.333 Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Wet van 9 december 2005, houdende opneming in de Wet op het

Nadere informatie

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD'

RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' RAPPORT ONDERZOEK REKENEN-WISKUNDE BASISSCHOOL 'PATER VAN DER GELD' School : basisschool 'Pater van der Geld' Plaats : Waalwijk BRIN-nummer : 13NB Onderzoeksnummer : 94513 Datum schoolbezoek : 12 juni

Nadere informatie

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2002-2003 1. Samenvatting. Geraldine Clarebout Jan Elen

PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 2002-2003 1. Samenvatting. Geraldine Clarebout Jan Elen CENTRUM VOOR INSTRUCTIEPSYCHOLOGIE EN -TECHNOLOGIE KATHOLIEKE UNIVERSITEIT LEUVEN VESALIUSSTRAAT 2 B-3 LEUVEN PC/KD -project: Resultaten op basis van de bevraging 22-23 1 Samenvatting Geraldine Clarebout

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen

Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen Mogelijke opdrachten voor een vakwerkgroep Moderne Vreemde Talen In kolom 1 vind je 49 items waaraan je eventueel kan werken in de vakgroep MVT (Frans, Engels, Duits). Ze zijn ingedeeld in 8 categorieën.

Nadere informatie

Rekenen: ook in de andere vmbo vakken

Rekenen: ook in de andere vmbo vakken Rekenen: ook in de andere vmbo vakken verdiepingsconferenties Freudenthal Instituut Korte inhoud werkgroep Het onderhouden en uitbreiden van rekenvaardigheden is een belangrijk thema in klas 3 en 4 van

Nadere informatie

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo

doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo doorpakken en bestendigen Stimuleringsregeling Professionele ruimte arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: inleiding Werkgevers- en werknemersorganisaties

Nadere informatie

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer:

In de meeste gevallen moet uw kind een taaltest afleggen. Een vrijstelling hiervan is in sommige gevallen mogelijk, wanneer: Diplomawaardering Met een diploma dat niet-nederlands is, krijgt uw kind soms moeilijk toegang tot het hoger onderwijs in Nederland. Daarvoor verschillen de onderwijssystemen van de diverse landen te veel.

Nadere informatie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie TALENT KAMPIOENEN e-pathways CPD Handboek Handboek nr. 15 in serie www.epathways.eu Wat zijn talentkampioenen? De pool met getalenteerd personeel is waarschijnlijk de grootste hulpbron die elke organisatie

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Kunstschool Boxtel. Inleiding

Kunstschool Boxtel. Inleiding Kunstschool Boxtel Inleiding In dit beknopte scenario wordt een kleine duurzame organisatie voor cultuureducatie in de gemeente Boxtel omschreven; Kunstschool Boxtel. Kunst- en cultuureducatie stimuleert,

Nadere informatie

STAGES VOOR LERAREN & TUTORS

STAGES VOOR LERAREN & TUTORS STAGES VOOR LERAREN & TUTORS e-pathways CPD Handboek www.epathways.eu Handboek nr. 7 in serie Wat zijn stages? Een stage is een tijdperiode waarin een individu werkt in een andere organisatie, met als

Nadere informatie

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om.

Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. OVER DIT IS WIJS Goed onderwijs, daar draait bij ons alles om. Vanuit deze betrokkenheid maken wij het verschil in aanpak en docenten. En om u nog wijzer te maken, heeft DIT IS WIJS unieke volledig uitgewerkte

Nadere informatie

Hét centrale startportaal voor het onderwijs!

Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Mijn Omgeving Online (kortweg MOO) is een complete, persoonlijke digitale leer- en werkomgeving met sociale functionaliteiten. Door de modulaire opbouw kan

Nadere informatie

Profiel. Strategisch HR adviseur. 8 december 2015. Opdrachtgever Stichting Openbaar Onderwijs Noord

Profiel. Strategisch HR adviseur. 8 december 2015. Opdrachtgever Stichting Openbaar Onderwijs Noord Profiel Strategisch HR adviseur 8 december 2015 Opdrachtgever Stichting Openbaar Onderwijs Noord Voor meer informatie over de functie Erik Frieling, adviseur Leeuwendaal Telefoon (070) 414 27 00 evt. mobielnummer

Nadere informatie

Juryrapport 1 e Nederlandse e-learning Award

Juryrapport 1 e Nederlandse e-learning Award Juryrapport 1 e Nederlandse e-learning Award Winnaar: Trimbos Instituut met De gezonde school en genotmiddelen Uitgereikt tijdens het Nationale E-learning Congres op 10 februari 2009 Inhoudsopgave Inhoudsopgave...

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

Overzicht cursussen Informatievaardigheid Universitaire Bibliotheken Leiden Collegejaar 2013-2014

Overzicht cursussen Informatievaardigheid Universitaire Bibliotheken Leiden Collegejaar 2013-2014 Overzicht cursussen Informatievaardigheid Universitaire Bibliotheken Leiden Collegejaar 2013-2014 Deze brochure geeft een overzicht van de cursussen op het gebied van informatievaardigheid die worden aangeboden

Nadere informatie

Stichting CRE8 Herengracht 37 F 1015 BB Amsterdam. STICHTING CRE8 Verslag 2014

Stichting CRE8 Herengracht 37 F 1015 BB Amsterdam. STICHTING CRE8 Verslag 2014 Stichting CRE8 Herengracht 37 F 1015 BB Amsterdam STICHTING CRE8 Verslag 2014 Stichting CRE8 is in 2013 opgericht met als doelstelling het ondersteunen en bevorderen van de talentontwikkeling alsmede het

Nadere informatie

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO Masterclass ICT-docentprofessionalisering 12 september 2011 Anna Tomson, Erwin Faasse, Peter J. Dekker 1 OPZET 1. Startpunt: HvA-beleid vanaf 2007 Peter 2. Inhoud: Voorbeeld

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met

Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Digitaal lesmateriaal zoeken, maken en delen met Trainerscursus deel 1 Open Universiteit / CELSTEC 10-1-2013 1 1 Leermiddelen Taak van private sector of toch (deels) publiek? Wet gratis schoolboeken (scholen

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Atrium PRO

RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK. Het Atrium PRO RAPPORT VAN BEVINDINGEN KWALITEITSONDERZOEK Het Atrium PRO Plaats : Zoetermeer BRIN nummer : 21KM C1 BRIN nummer : 21KM 00 PRO Onderzoeksnummer : 277364 Datum onderzoek : 1 oktober 2014 Datum vaststelling

Nadere informatie

Dossier Mediacoach 2015

Dossier Mediacoach 2015 Dossier Mediacoach 2015 Mediacoach is een opleiding voor professionelen die werken met jongeren en/of volwassenen en die mediawijsheid willen integreren in hun eigen beroepspraktijk. Mediawijsheid is onontbeerlijk

Nadere informatie

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO)

AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) PROCESBESCHRIJVING AANSLUITING PO-VO AANSLUITING PO-VO VIA ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) LEERLINGEN VAN GROEP 8 IN HET PO MAKEN KENNIS MET HET WERKEN IN EEN ELEKTRONISCHE LEEROMGEVING (ELO) ZOALS DIE

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren

Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie en begeleiding voor decanen en mentoren Loopbaanoriëntatie staat in het voortgezet onderwijs volop in de belangstelling. De VO raad ziet loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) als

Nadere informatie

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006

Competentieprofiel. Instituut voor Interactieve Media. Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Competentieprofiel Instituut voor Interactieve Media Competentieprofiel studenten Instituut voor Interactieve Media vastgesteld juni 2006 Aangepast in maart 2009 Inleiding De opleiding Interactieve Media

Nadere informatie

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit.

Jaarplan SOPOH 2014-2018. Personeel. Onderwijs. Organisatie. Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit. SOPOH Jaarplan 2014-2018 Voor ieder kind het beste bereiken, met passie, plezier en professionaliteit Personeel Onderwijs Organisatie Huisvesting Pr-Marketing Financiën 1 Voorwoord Stichting Openbaar Primair

Nadere informatie

Functieprofiel van een informatiemanagementrol

Functieprofiel van een informatiemanagementrol Functieprofiel van een informatiemanagementrol Globaal zijn er twee profielen te schetsen voor de invulling van informatiemanagement in het PO en VO. Daarbij gaan we uit van een profiel van een informatiemanagementrol

Nadere informatie

Verbreding Techniek Basisonderwijs Achtergrondinformatie voor basisscholen

Verbreding Techniek Basisonderwijs Achtergrondinformatie voor basisscholen Verbreding Techniek Basisonderwijs Achtergrondinformatie voor basisscholen Een uitgave van het Programmabureau VTB November 2004 Nationaal Actieplan Verbreding Techniek Basisonderwijs Op 15 oktober 2003

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/78

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/78 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/78 Officiële naam regeling: Nadere subsidieregels bevordering buurtalen (Duits en Frans) in basisonderwijs en VMBO in Limburg (gewijzigd) Citeertitel: zie officiële naam

Nadere informatie

MET MICROSOFT IT ACADEMY. effectiever gebruik van ICT middelen in het onderwijs. kwaliteits- en tijdswinst voor onderwijsprofessionals en leerlingen

MET MICROSOFT IT ACADEMY. effectiever gebruik van ICT middelen in het onderwijs. kwaliteits- en tijdswinst voor onderwijsprofessionals en leerlingen kwaliteits- en tijdswinst voor onderwijsprofessionals en leerlingen betere aansluiting op de arbeidsmarkt met wereldwijd erkende certificaten MET MICROSOFT IT ACADEMY effectiever gebruik van ICT middelen

Nadere informatie

Product informatie. Pagina 1 van 5

Product informatie. Pagina 1 van 5 Pagina 1 van 5 Product informatie Pagina 2 van 5 SMARTBoards: Voor een leerkracht is het schoolbord een van zijn belangrijkste gereedschappen. Hoe vaak gebruik je niet even het bord om een aantekening

Nadere informatie

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring

Het museum: - beschikt over een kwaliteitslabel als museum - heeft tijdig een aanvraag ingediend voor Vlaamse indeling en subsidiëring Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT), Gent 1. Gemotiveerd advies van de beoordelingscommissie Collectiebeherende Cultureel-erfgoedorganisaties over indeling bij het Vlaamse niveau en toekenning

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

REIS NAAR AMERIKA IN HET KADER VAN ICT-ONTWIKKELINGEN BINNEN SKOBOS.

REIS NAAR AMERIKA IN HET KADER VAN ICT-ONTWIKKELINGEN BINNEN SKOBOS. REIS NAAR AMERIKA IN HET KADER VAN ICT-ONTWIKKELINGEN BINNEN SKOBOS. SKOBOS heeft in haar strategische ontwikkelingen veel ruimte gemaakt voor ICT. In dat kader wordt op dit moment een digitale werkomgeving

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019

STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 STRATEGISCH PLAN BASISSCHOOL DE VORDERING 2015-2019 MISSIE DE VORDERING Vanuit een traditie van katholieke waarden en voor iedereen toegankelijk, verzorgen wij kwalitatief hoogstaand eigentijds basisonderwijs,

Nadere informatie

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen

Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Opleiding van leraren in de informaticawetenschappen Studienamiddag Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs Paleis der Academiën, Brussel, 2015-04-29 Bern Martens Lerarenopleiding Sec. Onderwijs

Nadere informatie

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten HAALT MEER UIT ONDERWIJS Uw partner in Brede School activiteiten Dit is WIJS! WIJS vindt dat leren vooral leuk moet zijn. Vanuit deze gedachte verbinden we educatie en entertainment aan elkaar. Door een

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

----------------------------------------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------------------------------------- Het Stedelijk Gymnasium Haarlem zoekt met ingang van het schooljaar 2011/2012 een nieuwe rector. Voor nadere informatie zie www.stedelijkgymnasiumhaarlem.nl Het Stedelijk Gymnasium Haarlem Het Stedelijk

Nadere informatie

Werk voor jongeren. De winst van maatwerk: Je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn

Werk voor jongeren. De winst van maatwerk: Je kunt er niet vroeg genoeg bij zijn Werk voor jongeren Meer aandacht voor participatie Sommige werkgevers zijn sowieso geïnteresseerd in een jongere met een vlekje. Maar vaak gaat het er toch vooral om dat ze hun werk goed doen. Debby Kamstra,

Nadere informatie