Roeping & Beweging. Gespreksnotitie over de mobiliteit van predikanten in de Protestantse Kerk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Roeping & Beweging. Gespreksnotitie over de mobiliteit van predikanten in de Protestantse Kerk"

Transcriptie

1 Roeping & Beweging Gespreksnotitie over de mobiliteit van predikanten in de Protestantse Kerk Mobiliteitsbureau Predikanten & Kerkelijk Werkers - oktober 2013

2 Inhoudsopgave 1. Inleiding over mobiliteit van predikanten Bloeien voor de Heer Mobiliteit als noodzaak? Enkele ontwikkelingen in het predikantencorps Oorzaken van stagnerende mobiliteit Over roeping en beweging - een beschouwing Stellingen Gespreksvragen

3 1. Inleiding over mobiliteit van predikanten Dat was God niet, dat waren de eenden! Wanneer de vader van Annie M.G. Schmidt in 1927 een beroep ontvangt naar de Hervormde gemeente Sittard, staat hij al bijna achttien jaar in het Zeeuwse Kapelle. Annies biografe Annejet van der Zijl, schrijft dat de sfeer in de pastorie er in de jaren daarvoor niet vrolijker op was geworden. In 1909 was ds. Johan Schmidt met enthousiasme begroet na een tamelijk lange vacante periode en gaf zijn komst een nieuwe impuls aan het gemeenteleven. De nieuwe predikant blijkt ook nog andere aspiraties te hebben want in 1916 promoveert hij. Maar daarna lijkt het er op dat de vader van Annie in vaste patronen terechtkomt zowel wat werk betreft als privé - waar weinig verrassingen meer inzitten. Van der Zijl roept in haar beschrijving het beeld op van een dominee die zich in zijn eigen territorium heeft teruggetrokken en zich daarin kwijt van zijn plichten. Totdat er vanuit Sittard een beroep op hem wordt gedaan, met een ruimer traktement en een rianter huis, in een dynamischer, want stedelijke omgeving. Maar Johan hechtte aan zijn dorp, aan zijn koster, en vooral aan zijn tuin en zijn eenden. ( ) Aan de kerkvoogden meldde hij te zullen blijven, mits de kerkenraad de door Trui [zijn vrouw] vurig gewenste verbouwing aan de pastorie zou financieren. Na veel vijven en zessen gaven de notabelen op 6 juli van dat jaar hun consent, en daags erna meldde de dominee na afloop van zijn preek dat God hem gevraagd had in Kapelle te blijven. Dat was God niet, dat waren de eenden! dacht zijn zestienjarige dochter verontwaardigd 1 Andere tijden? Dit is uiteraard een verhaal 2 uit andere tijden, waarin een predikant (nog) aanzien heeft en bij de notabelen van het dorp hoort. Dominees reflecteren nog niet op een advertentie, ze wonen niet in een eigen woning en in financieel opzicht zijn er aanzienlijke verschillen mogelijk tussen gemeenten. Toch zitten er in deze geschiedenis ook herkenbare elementen voor vandaag. Het lijkt er op dat dominee Schmidt die op dat moment midden vijftig is - niet meer de energie op kan brengen om in beweging te komen. Misschien wel omdat die beweging al in Kapelle tot stilstand is gekomen. Wat vertrouwd is, wat rust en houvast biedt weegt in dat geval kennelijk zwaarder dan het nieuwe, onbekende. Dat de gemeente Kapelle hem beslist nog niet kwijt wil is daarbij een steun in de rug. En dan is er ook nog die ambivalentie rond zijn geroepen zijn. De onderhandelingen met de kerkvoogden getuigen van een zakelijke benadering. Maar aan de gemeente meldt ds. Schmidt in geestelijk vocabulaire dat hij in Kapelle blijft; dat is de wens van God. Dochter Annie heeft nog een ander gezichtspunt: het zijn de eenden. Dit verhaal illustreert het thema mobiliteit van predikanten en maakt ook even invoelbaar hoe complex dit onderwerp is. Een beroep maar ook het uitblijven daarvan kan grote gevolgen hebben voor predikanten, hun partners en eventuele kinderen. Er is de gemeente die een beroep uitbrengt, vaak na grondige voorbereidingen en met hooggestemde verwachtingen; er is een gemeente die haar dominee niet kwijt wil óf juist heel graag ziet vertrekken. Er is het loopbaanperspectief van predikanten; het verlangen of het gebrek daaraan - te willen groeien in ambt, beroep en persoonlijkheid; en er is het besef te leven voor Gods aangezicht met roeping als kernwoord. En daarmee is het aantal aspecten die op de mobiliteit van predikanten betrekking hebben nog niet uitgeput. 1 Annejet van der Zijl, Anna Het leven van Annie M.G. Schmidt, Amsterdam 2002, blz Met dank aan Annemieke Bastiaans voor de verwijzing. 2

4 Dubbele beweging De aanleiding voor deze gespreksnotitie, die geschreven is in opdracht van het Mobiliteitsbureau 3 van de Protestantse Kerk in Nederland en mogelijk is gemaakt door de stichting Ruimzicht 4, ligt in het vermoeden van stagnatie in de mobiliteit van predikanten binnen de Protestantse Kerk. Daarnaast lijkt er sprake van een tendens bij predikanten om juist niet van standplaats te willen wisselen. Het MB wordt regelmatig benaderd door predikanten die uitdrukkelijk niet op een advieslijst geplaatst willen worden omdat zij zich prima op hun plek voelen en naar eigen zeggen niet weg hoeven van hun gemeente. Deze notitie is er op uit het gesprek over de mobiliteit te bevorderen binnen de beroepsgroep van predikanten in het besef dat het een onderwerp is waaraan kwetsbare kanten zitten die raken aan je eigen plek als predikant en de verhouding met de gemeente en soms ook met collega s. Reden te meer om het met elkaar over de mobiliteit te hebben. Omdat mobiliteit geen doel in zichzelf is, worden er in deze notitie verbindingen gelegd met de roeping tot het ambt en de bloei van de voorgangers. Verder zijn er enkele stellingen en vragen toegevoegd. Dit alles in de hoop dat het onderlinge - en ook innerlijke gesprek over roeping en beweging bijdraagt aan de opbouw van de gemeente van Jezus Christus. Ds. H.J. (Jan) Oortgiesen Hoofd Mobiliteitsbureau Predikanten en Kerkelijk werkers. Deze gespreksnotitie is een uitgave van het Mobiliteitsbureau Predikanten en Kerkelijk Werkers van de Protestantse Kerk in Nederland en werd mogelijk gemaakt door de Stichting Ruimzicht. Vragen en andere reacties op deze notitie zijn welkom via Tel

5 2. Bloeien voor de Heer Ministerial flourishing Het is verleidelijk om in te zetten bij de problemen die een gebrekkige mobiliteit met zich mee kan brengen, bijvoorbeeld: demotivatie, burn-out en losmaking van de gemeente. Een bredere en positieve insteek is ontleend aan de Church of England. Het diocees Durham formuleerde in haar beleidsplan Growing the Kingdom, dat het in de Missio Dei, gaat om het tot bloei brengen van heel de geschapen werkelijkheid. Daartoe wordt de kerk van Godswege ingezet 5. Ik ben gekomen om hun het leven te geven in al zijn volheid zegt Jezus (Joh.10 NBV). Met een woord van Irenaeus van Lyon: de glorie van God is de levende mens. Deze nadruk op het floreren van de geschapen werkelijkheid impliceert dat de kerk zelf uit deze visie leeft en de hieruit voortvloeiende waarden ernstig neemt. Ook in de manier waarop zij omgaat met haar dienaren en hun welbevinden. Persoonlijke bloei van de voorgangers beoogt de eer van God en is er ten dienste van het volk van God, in haar dienst aan de wereld. Dit accent op ministerial flourishing neemt daarmee de persoonlijke ontwikkeling van de voorgangers serieus en tevens impliciet ook hun roeping met het oog op de gemeente in de wereld. Dat gebeurt in het vertrouwen dat de nadruk op geestelijke bloei gevolgen heeft voor de effectiviteit van het ambtelijke werk. 6 Employment Life Cycle De Anglicaanse priester Adam Lowe (Milton, Australië) heeft zich in een casestudy beziggehouden met de geestelijkheid (clergy) binnen het diocees Durham van de Church of England en hun kerkelijke loopbaan. 7 Hij hanteert daarbij het model van The Employment Life Cycle (ELC), een ontwerp dat in de organisatie-wetenschap wordt gebruikt om de verschillende fasen van iemands loopbaan te conceptualiseren. De meeste mensen die als werknemer werkzaam zijn, gaan in hun werkzame leven door een aantal gemeenschappelijke fasen; grofweg aangeduid als: werving en selectie, uitoefening en ontwikkeling in het werk en beëindiging van de loopbaan. Deze benadering is behulpzaam in het begrijpen van lange termijn patronen van de arbeidsmarkt, en de beschikbaarheid van human resources in de verschillende fasen van de loopbaan. Het voert te ver om gedetailleerd op de studie van Lowe in te gaan, de Engelse kerkelijke situatie is ook een andere dan die in de Protestantse Kerk in Nederland. Niettemin bevat het artikel een aantal aanzetten van belang voor het thema mobiliteit: Lowe laat zien dat de loopbaan van de clergy verschillende fasen kent en verschillende mijlpalen. Vertaald naar de Nederlandse situatie kan men aan het volgende denken: Fase PThU Master incl. vicariaat en Hydepark Nadere praktijkervaring/ beroepingsprocedure Werkbegeleiding in PE Verdere ontwikkeling/specialisatie Afbouw van het werk Mijlpaal Kerkelijk examen/ colloquium Bevestiging in het ambt Afscheid 1 e gemeente/verbintenis 2 e gemeente Andere werkvelden binnen Lichaam van Christus Emeritaat (al of niet gefaseerd) Het model van de levenscyclus kan niet alleen behulpzaam zijn voor de kerk in het nadenken over de toekomst, het kan ook voor proponenten en predikanten nieuwe inzichten opleveren en bewustwording stimuleren over de eigen positie en de toekomst in het werk. 5 The church of God doesn t have a mission; the God of mission has a church. In: Ministerial Flourishing, The report and recommendations of the CMD Review Group May 2010, p.1 6 We believe that an effectiveness agenda on its own is theologically and practically inadequate. Ibidem, p.1 7 Adam M. Lowe, The Employment Life Cycle and Clergy in the Church of England: A Case Study of the Diocese of Durham, in: K. Niemelä (ed.), Church Work and Management in Change (Finland: Church Research Institute, 2012), p

6 In dat verband valt te denken aan het belang van de Permanente Educatie en aan het pleidooi in het in juli 2012 gepubliceerde Manifest van de groep Dominee 2.0 om te komen tot een ingroeifase in het predikantschap. 8 veel afgestudeerde theologen durven het niet aan om de gemeente in te gaan. Na een stage van tien weken, is vier jaar lang. (..) Er is behoefte aan iets tussen stage en baan. 9 Lowe en anderen hebben nadrukkelijk oog voor de unieke positie van de clergy. In het artikel wordt gesproken over een theologie van roepingen (theology of vocations). Rond de kruispunten/mijlpalen van de ELC komt steeds weer de vraag naar de persoonlijke roeping op tafel: waar is mijn plek in het lichaam van Christus? Deze punten laten zich goed verbinden met de ministerial flourishing. Door de nadruk op de kerk als het lichaam van Christus wordt daarbij de focus mede naar eventuele werkplekken buiten de plaatselijke gemeente verlegd als nieuwe uitdaging. Met het bovenstaande is het thema mobiliteit nog niet aan de orde gesteld. Het perspectief van de levenscyclus in relatie tot het predikantschap helpt echter wel om de mobiliteitsvraag niet geïsoleerd aan de orde te stellen. Mobiliteit, opgevat als verandering van standplaats, is geen panacee voor alle kwalen. Het maakt deel uit van de beweging die in het predikantschap zit er in zou moeten zitten en die door de ELC inzichtelijk wordt gemaakt. 8 Vgl. dominee2punt0.wordpress.com. De aanleiding voor het manifest ligt in het afwijzen van de Generale Synode van de Protestantse Kerk van de zgn. juniorfase. 9 Een van de initiatiefnemers van facebookcommunity Dominee2punt0 in een gesprek n.a.v. het zgn. Manifest. 5

7 3. Mobiliteit als noodzaak? Niet alleen binnen de Protestantse Kerk en evenmin alleen in Nederland staat de laatste jaren de mobiliteitsvraag op de agenda. De kerkorde van de Protestantse kerk (PKO) bepaalt dat predikanten na vier jaar door een andere gemeente kunnen worden beroepen. Soms gebeurt dat ook, maar lang niet altijd. Wat zijn de voors en tegens van een korte of juist langere ambtstermijn op eenzelfde plaats? Daarover wordt verschillend gedacht. Twee stemmen Om er in te komen volgen hier fragmenten uit de ervaringen van twee jonge emeritus-predikanten: Zelf heb ik zeven keer afscheid genomen van een gemeente. Zeker viermaal speelde daarbij de omslag van Hand. 16:6-10 een rol: stremming in het werk mag je soms duiden als een mogelijk teken van de Geest en daarom als een kans op een droom en een nieuwe roep van over water. Daarbij heb ik nooit eigen activiteit geschuwd (je naam laten noemen, het mobiliteitsbureau laten tippen, enz.), zonder roeping en leiding uit het oog te verliezen. Een tijdige verandering van standplaats of werkveld kán dienstig zijn. Maar daar zit de oplossing voor groei en bloei niet volgens mij. ( ) Voorwaarden [om zo lang, bijna 30 jaar, ergens te staan- GvM] vind ik dat er collega s zijn (vanwege de afwisseling en het werken in teamverband) en dat je innerlijk creatief blijft. ( ) Lerend omgaan met jezelf en je werk lijkt mij een belangrijker voorwaarde om het met vreugde en vrucht vol te houden dan tijdige verandering van standplaats of werkveld. ( ) Ergens langer blijven vraagt misschien juist wel meer aan verdieping en verandering dan het veranderen van standplaats, dat juist het risico heeft van het herhalen van zichzelf. De sleutelpositie van de dominee De leiding van de gemeente berust niet bij een geestelijk leider maar bij de kerkenraad. Daarin zijn de ambten tezamen vertegenwoordigd. Alle drie de ambten zijn gelijkmatig ambt. In de kerkenraad is er collegiaal beraad. Predikanten hebben een eigen verantwoordelijkheid als dienaar des Woords. Zij zijn niet in dienst van de gemeente, maar geroepen tot dienst aan de gemeente. Tegelijkertijd zijn predikanten de enige vrijgestelden in een gemeente, die voor hun ambtelijke werkzaamheden een traktement ontvangen. Als zodanig nemen zij een sleutelpositie in binnen de gemeente. Scherp gezegd: Zij kunnen de kerk maken en breken. 10 Welke ambtstermijn past bij deze positie? Het geestelijke aspect In november 2010 schreef de gereformeerd-vrijgemaakte predikant Jos Douma een blog 11 over een rapport van het deputaatschap Dienst en Recht van de GKV. In dat rapport wordt gepleit voor een evaluatiegesprek tussen kerkenraad (of begeleidingscommissie) en predikant na zes jaar ambtelijke dienst. Het rapport stelt o.a. dat predikanten niet langer dan zo n zes jaar in een zelfde gemeente zouden moeten werken. Anders ontstaat er eenzijdigheid, een tunnelvisie, dynamiek wordt belemmerd, groei wordt beperkt en de eigen ontwikkeling wordt geremd. Bovendien voorkomt het sneller rouleren binnen kerkelijke functies het ontstaan van bepaalde culturen en opvattingen. 12 Over de periode van zes jaar schrijft Douma: Het is best herkenbaar trouwens die tijdspanne van zes jaar, of zeven het zal niet om een precies aantal jaren gaan. Want er kan na een bepaald aantal jaren een soort verzadigingspunt optreden bij zowel de gemeente als de predikant. Je kunt vanuit een perspectief van professionaliteit de vraag stellen wat er dan aan de hand is. Maar moet niet minstens ook, of misschien zelfs eerst vanuit spiritualiteit, vanuit een geestelijke benadering, de vraag gesteld worden wat er dan aan de hand is? Kan een verzadigingspunt, en de problematiek die daarvan 10 Gerben Heitink, Een kerk met karakter - Tijd voor heroriëntatie, Kampen 2007, p het rapport: Dienst_en_Recht_def._ pdf Vgl. ook ds. Tom Viezee (NGK), ND : Zes tot uiterlijk acht jaar is een verantwoorde termijn, daarna moet een predikant wegwezen. Dat is gezond, verfrissend en dynamisch voor zowel de predikant als de gemeente. 6

8 een uitdrukkingsvorm is, niet ook een moment van loutering zijn, een proces waar je met elkaar doorheen gaat, een doorgang naar een nieuwe fase van verdieping waarin je ontdekt dat het niet gaat om tunnelvisies, eigen ontwikkeling, mobiliteit en toegevoegde waarde maar om de vraag of er een echt hartelijk verlangen is om de Geest zelf te laten werken boven allerlei menselijke overwegingen uit? In dit verband wijst Douma op de z.i. cruciale rol van het geestelijk leiderschap van de voorgangers. Het veranderingspotentieel Dr. Sake Stoppels stelt het veranderingspotentieel van gemeenten aan de orde in zijn boek Voor de verandering. Om fundamentele veranderingen in geloofsgemeenschappen te realiseren moeten pastores langer dan vier jaar aan een gemeente verbonden zijn. Stoppels citeert o.a. Ploeger en Ploeger-Grotegoed die spreken over 6 tot 8 jaar en de managementdeskundige John. P. Kotter die zegt dat blijvende veranderingen binnen organisaties in de regel niet binnen zeven jaar tot stand worden gebracht. Al deze gegevens wijzen in dezelfde richting: het kost jaren om werkelijke veranderingen te implementeren. Binnen veel protestantse kerken is er een soort fatsoenscode die stelt dat een voorganger niet binnen vier jaar weer vertrekt. Bezien vanuit het veranderingspotentieel van gemeenten zou een langere minimumperiode beter zijn. 13 De pastorale factor In het Reformatorisch Dagblad verscheen in februari 2012 een serie over aspecten van het beroepingswerk in de kring van de gereformeerde gezindte. Dr. W. van t Spijker, christelijk gereformeerd predikant en emeritus-hoogleraar kerkgeschiedenis wordt ook aan het woord gelaten 14 : In de periode na de Synode van Dordrecht was het meer dan tegenwoordig gebruikelijk dat een predikant gedurende zijn hele ambtelijke loopbaan één of twee gemeenten diende ( ). Onder invloed van een toenemend aantal vacante gemeenten ontstond op den duur een situatie waarin veel voorgangers achtereenvolgens op diverse plaatsen werkzaam waren. Een predikant dient een gemeente ( ) niet alleen in de prediking, maar ook in het pastoraat. Dat laatste is vaak een zaak van de lange adem. Dat pleit ervoor om langere tijd in een gemeente werkzaam te zijn. De praktisch theoloog F.O. van Gennep wijst nog op een ander aspect als het om de rol van de pastor gaat: Dat is het fascinerende van zijn positie, dat hij staat in een lange reeks van pastores en dat het werk dat hij heeft gedaan, zal worden opgevangen en aangevuld door anderen 15 Een ander effect brengt langdurige pastorale zorg op eenzelfde plek teweeg: Ik heb in de acht jaar dat ik daar stond verschillende kinderen moeten begraven. Je energie heeft een plafond bij jezelf. Na verloop van tijd is het vat bij jezelf vol. Toen ik hier dominee werd, kon ik weer met een schone lei beginnen. 16 Vertrouwen vrijheid - macht In de Evangelische Kirche in Duitsland (EKD) wordt al langere tijd nagedacht over het termineren van de periode waarin een pfarrer aan een gemeente verbonden is (i.v.m. de invoering van een nieuw Pfarrerdienstrecht). Wat zijn de voor- en nadelen van een begrenzing van de ambtstermijn? Hoogleraar én predikant Dr. Christoph Dinkel (Stuttgart) heeft in verschillende publicaties daar zinnige dingen over gezegd. 17 Enkele kernpunten: 13 Sake Stoppels Voor de verandering, Werken aan vernieuwing in gemeente en parochie, Zoetermeer 2009, p Dr. F.O. van Gennep De brief in het pastoraat, een fenomenologische studie als bijdrage tot de praktische theologie, Amsterdam 1965, p Een oudere dorpsdominee die na 8 jaar veranderde van standplaats. 7

9 -Er is tijd nodig om een vertrouwensband te ontwikkelen tussen een predikant en de gemeente. Een te snelle wisseling van plaats is daarom niet aan te bevelen. -Het is echter bedenkelijk wanneer predikanten te lang op hun plek blijven. Na meer dan tien jaar dreigt vertrouwdheid om te slaan in verveling en lethargie. Als dominee heeft men niets nieuws meer te zeggen. Grote uitdagingen biedt de gemeente niet meer en verrassingen zijn er nauwelijks. Ook als de voorganger geliefd is, zullen er gemeenteleden zijn die niet met zijn stijl overweg kunnen. Het risico bestaat dat zij de aansluiting met de gemeente gaan verliezen. -De plaatselijke dominee is het gezicht van de kerk, maar hij is niet de kerk. Een te langdurige versmelting van ambt en persoon verdoezelt dit gegeven. De dominee heeft de taak het evangelie in verschillende situaties en in verschillende vormen te verkondigen, maar zij is niet het evangelie in eigen persoon. Anderen kunnen het evangelie ook verkondigen en mogelijk andere groepen in de gemeente aanspreken. -In het ambt draait het om vertrouwen en vrijheid. Deze beide componenten geven aan de voorganger ook een niet onbelangrijke mate van macht binnen de gemeente. Deze macht neemt toe naarmate de ambtstermijn toeneemt. Uitweiding - over macht In de Bijbelse traditie strekken de jaren iemand tot eer. Je zou dit de macht van de ouderdom kunnen noemen. Deze macht is echter niet beperkt tot leeftijd en kan ook worden doorvertaald naar jarenlange ervaring in de context van die ene gemeente. Een belangrijk element van dienend leiderschap is de bevordering van de groei van mensen die je dient. Worden ze vrijer en zelfstandiger of steeds afhankelijker van de dominee die als stabiele factor fungeert. Ook met de beste bedoelingen kan iemand toch een machtsfiguur worden. 18 Daarvoor hoef je geen dominante persoonlijkheid te zijn. -Geestelijke mobiliteit: verandering van standplaats leidt tot groei in ervaring. Een nieuw werkveld met de uitdagingen die daarbij horen, verhoogt de geestelijke mobiliteit. Predikanten, gemeenten en de hele kerk zouden ermee geholpen zijn wanneer gemeentepredikanten na jaar (in een ander, later artikel noemt hij 8-12 jaar) van plaats wisselen. -Wanneer de dominee weet dat na een bepaald aantal jaren van standplaats gewisseld zal worden, kan hij de eigen levensplanning daar op afstemmen. Wanneer alle predikanten na een bepaalde periode van standplaats wisselen, is een verandering geen persoonlijke ramp meer. Dinkel is geen voorstander van dwang, evenmin van de mogelijkheid dat na ca. acht jaar voorgangers door de gemeente kunnen worden herkozen. Hij pleit voor een Kultur des Stellenwechsels. Predikantsbeelden Dinkel brengt in de discussie over de begrenzing van de ambtstermijn van de predikant nog een theologische verdieping aan. Achter de thematiek van de mobiliteit schuilt een conflict tussen verschillende predikantsbeelden (Leitbilder). Herder Eeuwenlang was het beeld van de herder/pastor voor het predikantsberoep leidend. Im Horizont des Hirtenleitbilds sind Stellenwechsel und Berufskarriere nicht vorgesehen. Als er sprake was van ontwikkeling, dan was het naar een grotere kudde. In de jaren 70 en 80 is het beeld van de (gekwalificeerde!) herder nieuw leven ingeblazen door de opkomst van de pastorale psychologie en KPV-trainingen. In plaats van de kudde/gemeente kwam het individu/cliënt centraal te staan. Manager In de jaren 90 en het begin van de 21 e eeuw komt er een nieuw beeld in zwang, dat van de dominee als manager. Competenties, leiderschapstrainingen, zelfmanagement worden nieuwe 17 O.a. Christoph Dinkel, Die Unverzichtbarkeit der Pfarrerin und des Pfarrers vor Ort; Facetime Chancen direkter Begegnung, in: Deutsches Pfarrerblatt - Heft: 2/2007; Dinkel, Besetzung von Pfarrstellen auf Zeit, in: Deutsches Pfarrerblatt Heft 4/ Martina und Volker Kessler Die Machtfalle. Machtmenschen in der Gemeinde, Giessen

10 deugden. De kerk/gemeente wordt als een onderneming beschouwd. De charismata-lijsten van Paulus worden herontdekt en nopen tot het ontwikkelen van talenten. Deze ontwikkeling past in de samenleving waar transparantie, verantwoordelijkheid en media-presentie steeds belangrijker worden. Dinkel stelt dat de kerk, wil zij serieus genomen worden, zal moeten voldoen aan standaarden die in de maatschappij aanvaard zijn. De consequentie van deze insteek is een vermanagerung van het predikantschap. De houdbaarheidstermijn van managers is in de regel beperkt (3-5 jaar). Prediker Wanneer dit beeld op de voorgrond staat, gaat het veel minder om management e.d. Vroeger was de predikant een geleerde die God en de wereld voor de gemeente verklaarde. Die tijd is voorbij. De eisen aan de preekvoorbereiding worden hoger, alsook de eisen aan de presentatie. In plaats van geleerdheid is de gemeente meer en meer in de performance geïnteresseerd, mede onder invloed van de moderne media. Tegelijkertijd wordt er van de predikant uiteindelijk verlangd dat deze iets te zeggen heeft dat er toe doet. Maar hoe lang kan iemand op eenzelfde plaats voor dezelfde mensen iets interessants, dat wil zeggen iets nieuws vertellen? Ook dit predikantsbeeld staat haaks op een lang verblijf op een zelfde standplaats. Mensen van de weg De nieuwtestamenticus Gerd Theissen omschrijft de volgelingen van Jezus als Wanderradikalen, mensen die onderweg zijn, in beweging, net als hun Heer (Matth.8:20). Deze opvatting staat ver af van de huidige praktijk in de christelijke gemeenten. Maar zegt Dinkel als dan in ieder geval de dominees hier eens een beetje naar zouden leven, dan zou dat niet slecht zijn. In de geloofstraditie zitten in ieder geval impulsen voor flexibiliteit en mobiliteit. Uitgerekend de Reformatie stelt Dinkel - is verantwoordelijk voor de breuk met het ideaal van het onderweg zijn. Met de nadruk op de deskundigheid en de professie van de dominees, kwamen ook de arbeidsvoorwaarden in beeld, met name das Pfarrhaus en daarbij gevoegd de Pfarrfamilie en nog weer later de werkende partner. Voor het gezin is een verandering van standplaats een risico en reden tot stress 19 ; zoiets kan niet worden afgedwongen door regels. 19 Vgl. Hannie Vink en Piet Schelling Verhuizen met kinderen een praktische gids, Kampen

11 Enkele ontwikkelingen in het predikantencorps Het is niet eenvoudig een gedetailleerd beeld van de mobiliteit onder gemeentepredikanten in de Protestantse Kerk te schetsen. Toch zijn er wel enkele lijnen te trekken. Predikantenaantallen en samenstelling De statistische jaarbrief laat zien dat de ontwikkeling van de aantallen gemeentepredikanten een daling vertoont vanaf 2197 predikanten in 2005 naar ca per Andere tabellen maken inzichtelijk hoe de samenstelling van het predikantencorps is naar leeftijd en geslacht. Het aantal vrouwen neemt toe, het aantal jonge dominees tot en met 34 jaar blijft klein. Normbezetting Verder biedt de jaarbrief een overzicht van wat genoemd wordt de normbezetting (aantal fte predikantsplaatsen) ten opzichte van het aantal dienstdoende predikanten in fte en het aantal vacatures in fte. Hieruit blijkt een gestage afname van het aantal benodigde gemeentepredikanten. Een daling die samenhangt met de krimpende kerk waarin het aantal leden en gemeenten terugloopt. In- en uitstroom gemeentepredikanten In 2007 liet het rapport Werk in de wijngaard zien dat het aantal personen dat colloquium deed zo rond de 53 per jaar lag over de periode Het gaat hier vermoedelijk om het aantal proponenten dat daadwerkelijk als predikant aan de slag is gegaan. De website dominees.nl vermeldt over de periode 2004 (het jaar van de vorming van de Protestantse Kerk) tot en met 2011 een aantal van gemiddeld 63 personen per jaar die zijn toegelaten tot de evangeliebediening. Tot 1 juli 2012 zijn dat er Uit de praktijk van de afgelopen jaren blijkt dat deze proponenten lang niet allemaal gemeentepredikant worden. Ook duurt het soms geruime tijd voordat een bevestiging plaatsvindt (hetzij als gemeentepredikant, hetzij als predikant met bijz. opdracht) proponenten aanwas Proponenten bevestigd Uitstroom predikanten Aan de uitstroomkant kan worden nagegaan welke predikanten 65 jaar worden en met emeritaat gaan. Daarbij moet bedacht worden dat er predikanten zijn die door ontheffing uit het ambt, arbeidsongeschiktheid, sterfte of vervroegd uittreden de 65 jaar als emeritaatsdatum niet halen. Ook is er een vooralsnog kleine groep predikanten die na het 65 e jaar wil doorwerken. Verder is de verhoging van de pensioenleeftijd buiten beschouwing gelaten. In onderstaande grafiek is de 20 Vervaardigd door het Expertisecentrum t.b.v. de kleine synode, AZ 11-39, 25 november Inmiddels verscheen de Statistische Jaarbrief Het aantal zal in 2012 waarschijnlijk flink hoger zijn dan gemiddeld in verband met de sluiting van de opleidingen van de PThU in met name Utrecht. 10

12 instroom van gemiddeld 63 proponenten meegenomen en de gemiddelde uitstroom van 86 gemeentepredikanten die met emeritaat gaan per jaar proponenten aanwas Uitstroom predikanten Lineair (proponenten aanwas) Lineair (Uitstroom predikanten) De instroom van proponenten die daadwerkelijk gemeentepredikant worden zal waarschijnlijk lager zijn. Daarbij is de tendens van structureel lagere studentenaantallen bij opleidingen theologie nog buiten beschouwing gebleven. Het aantal predikanten dat uitstroomt is groter dan hierboven geschetst wanneer de predikanten met bijzondere opdracht of in algemene dienst mee worden geteld. Gezien bovenstaande trends in instroom en uitstroom is er reden te verwachten dat de vraag naar gemeentepredikanten zal toenemen ondanks de krimpende kerk en de ontwikkeling naar de inzet van meer HBO-theologen. 23 Dat biedt ook perspectief voor de mobiliteit van predikanten. Mobiliteit Om scherper te krijgen hoe het gesteld is met de mobiliteit van gemeentepredikanten is gekeken naar het aantal jaren dat predikanten in hun huidige gemeente staan na hun laatste bevestiging. Voor de gegevens is gebruik gemaakt van cijfers van het team arbeidsvoorwaarden 24 waarbij wordt uitgegaan van 1996 predikanten voor gewone werkzaamheden per ultimo Aantal jaren in huidige gemeente na laatste bevestiging 0 t/m 4 Jaar 901 = 44,9 % van 1996 >4 t/m 7 jaar 396 = 19,8 % >7 t/m 10 jaar 226 = 11,3 % >10 t/m 12 jaar 105 = 5,2 % >12 t/m 20 jaar 269 = 13,4 % >20 t/m 34,1 jaar 109 = 5,4 % Volgens Ord van de PKO zijn predikanten voor gewone werkzaamheden beroepbaar wanneer zij ten minste vier jaar de gemeente waaraan zij verbonden zijn, hebben gediend. 22 Voor zover kon worden nagegaan is de samenstelling van het aantal gemeentepredikanten dat de komende jaren met emeritaat zal gaan als het gaat om werktijd (pt/ft) vrijwel in evenwicht. 23 Deze verwachting past bij de conclusies uit het rapport De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016, (ROA-R- 2011/8), van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt, Maastricht University, School of Business and Economics, Maastricht, december Andere HBO- en WO-opleidingstypen waarvoor een relatief hoge vervangingsvraag van gemiddeld jaarlijks ca. 5% of meer wordt verwacht zijn terug te vinden bij ( ) WO theologie. (p. 44) Binnen WO letteren en sociaal-cultureel is het arbeidsmarktperspectief voor WO theologie zelfs zeer goed door de hoge vervangingsvraag. (p.74-75) 24 Met dank aan Hans Runherd, Team Arbeidsvoorwaarden DO. 11

13 Binnen de kerk zijn er verschillende opvattingen over de vraag wat een passende periode is om als gemeente en predikant aan elkaar verbonden te zijn: het Bijbelse getal van 7 jaar, het psychologisch belangrijke 10 jaar, of net als diakenen en ouderlingen naar de Protestantse Kerkorde 12 jaar. Al naar gelang deze begrenzing wordt het belang van mobiliteit meer benadrukt. Helder is in ieder geval dat eind predikanten langer dan 7 jaar in hun gemeente stonden, waarvan 378 meer dan 12 jaar (zie onderstaande grafiek). Als het om percentages gaat is ultimo % van de gemeentepredikanten langer dan tien jaar in zijn gemeente; 36% langer dan zeven jaar aantal leeftijd Ontwikkelingen In het licht van voorgaande cijfers, zit er voor de komende jaren waarschijnlijk behoorlijk wat ruimte tussen de instroom van proponenten en de uitstroom van predikanten. Deze ruimte biedt kansen voor mobiliteit, ook voor predikanten met veel ervaring 25. Het predikantencorps bestaat op dit moment namelijk voor meer dan de helft uit personen die ouder zijn dan vijftig jaar. 26 Tegelijkertijd is er sprake van een krimpende kerk waarin meer in deeltijd gewerkt zal worden en waarin de werktijdpercentages kleiner worden. Per 1 januari 2011 is 68% van de dienstdoende predikanten fulltime aan het werk; 32 % parttime. 23% van de predikanten is vrouw. Van de vrouwelijke predikanten heeft 68% een parttime dienstverband. De gemiddelde werktijd van alle dienstdoende predikanten is 88%. 27 In het toekomstbeeld zal ook de vermoedelijk toenemende inzet van kerkelijk werkers betrokken moeten worden. Dit alles heeft gevolgen voor de aard van de ambtelijke werkzaamheden. In principe worden studenten opgeleid tot generalist. In de praktijk dreigt de breedheid van het werk verloren te gaan, met consequenties voor de aantrekkelijkheid van het beroep. Ik wil heel graag naar een andere gemeente. In de afgelopen vier jaar heb ik nog nooit een trouwdienst geleid en ook nog nooit kinderen gedoopt. Catechisanten zijn er niet. 28 De doorstroming in de kerk lijkt in absolute getallen mee te vallen. Toch geldt van 1 op de 4 gemeentepredikanten dat deze langer dan tien jaar aan zijn gemeente verbonden is. 25 In de regel is er bij het Mobiliteitsbureau veel vraag naar jonge dominees met ervaring in de leeftijd tot 45 jaar. 26 Vgl. ds. H.J. (Jan) Oortgiesen op de website reliwerk.nl 27 Cijfers ontleend aan team arbeidsvoorwaarden DO in Rein Brouwer, Een kwestie van karakter. Predikantschap in een seculiere tijd, Kerk en theologie 62/3, juli 2011, noot Predikant die in deeltijd werkt in haar eerste gemeente. 12

14 5. Oorzaken van stagnerende mobiliteit 1. Waarom predikanten niet beroepen willen worden Pastorie / eigen huis Nog in 2007 stond boven een artikel in Trouw : Pastorie wordt straks blok aan ieders been. Hierin werd betoogd dat door de stijgende huizenprijzen het voor dominees die met emeritaat gaan onmogelijk wordt om zich een knap huis te veroorloven. Gemeenten doen er beter aan hun pastorie te verkopen. Inmiddels is het beeld drastisch gewijzigd. De woningmarkt zit op slot, de prijzen van woningen dalen en deze ontwikkelingen zijn van negatieve invloed op de mobiliteit van predikanten met een eigen woning. Het ligt voor de hand dat bezitters van een eigen huis hun woning pas na een aantal jaren (ca. 10?) willen verkopen om geen verliezen te lijden. Een predikant met een eigen huis is in de regel ook minder snel in staat op korte termijn te reageren op een uitgebracht beroep. 29 Rol van de partner / kinderen/ ouders In vrijwel de gehele Protestantse Kerk is het een vertrouwd beeld geworden dat de partner van de predikant een eigen werkkring heeft. Ook dit is een factor die meespeelt in het beroepingswerk. Daar komt bij dat predikanten die in deeltijd werken vaak een andere verdeling van werk en zorgtaken hebben met hun partner dan dominees die voltijds werkzaam zijn. De jaren door is ook de plaats van de kinderen in relatie tot het beroepingswerk toegenomen. Hun behoeften en wensen rond bijvoorbeeld onderwijs en opleiding worden serieus genomen. Hierdoor kan een mogelijke verandering van standplaats worden opgeschort. Een aantal predikanten geeft bij het Mobiliteitsbureau aan dat zij vanwege de zorg voor hun ouder wordende ouders niet kunnen bewegen naar een ander deel van het land. Het is goed denkbaar dat dit motief door de te verwachten vergrijzing een grotere rol gaat spelen. Parttime/ fulltime De advertenties in Kerkinformatie wekken de indruk dat er vrijwel alleen parttime plekken in de kerk zijn waar predikanten aan de slag kunnen. Dat beeld is eenzijdig. Anderzijds loopt het aantal fulltime vacatures waar doorgaans veel belangstelling voor is - wel terug (zie de cijfers in het vorige hoofdstuk). Voor fulltime predikanten en proponenten die niet in deeltijd kunnen werken, vormt deze ontwikkeling een complicatie om naar een (nieuwe) gemeente te gaan. Daar komt nog iets bij: Als predikant sta je niet parttime in het ambt, je werkt in deeltijd. En de vraag is of dat besef binnen de gemeente leeft. Deeltijdpredikanten kiezen meestal voor vrijheid, vrije tijd en ruimte voor hun gezin. Gemeenten daarentegen beroepen een deeltijdpredikant omdat het ledenaantal afneemt en de financiële middelen navenant. Dat botst. 30 Zekerheid / onzekerheid De ervaring leert dat er ook predikanten zijn die om andere redenen geen beroep in overweging willen nemen hoewel zij kerkordelijk gezien beroepbaar zijn. Een bepaald project is bijvoorbeeld nog niet afgerond, of een traject van verandering. Ook komt het voor dat predikanten honkvast blijven vanuit een grote verantwoordelijkheid voor de toekomst van de gemeente die zij dienen. Bij hun vertrek wordt de afname van de grootte van de gemeente misschien wel doorvertaald in percentage formatieplaats. 29 Aldus ds. R. Holwerda in Centraal Weekblad 16 mei Gerben Heitink, Een kerk met karakter - Tijd voor heroriëntatie, Kampen 2007, p

15 Daarnaast zijn er predikanten die zich op hun plek weten in de gemeente die zij dienen. Waarom zou je veranderen als je weet wat je hebt en niet wat je krijgt? Is het wel een verbetering als ik ga? Hier heb ik mijn balans gevonden. Daarbij spelen de krimp van de kerk en het gemis aan perspectief een belangrijke rol en de onzekerheden die daarmee samenhangen in een nieuwe context. In dit verband is een waarneming uit de Werkbegeleiding (WB) 31 van belang. In de jaren 90 signaleerde de WB onder predikanten het verlangen om niet te lang in een gemeente te blijven (bijv. niet > 6 jaar). Inmiddels lijkt dit beeld precies omgekeerd. Het risico voor deze categorie dominees is dat zij te lang op hun (veilige?) plek blijven en na verloop van tijd niet meer van standplaats kunnen wisselen. Veel predikanten die niet weg willen geven dat door aan het Mobiliteitsbureau, zodat zij niet op een advieslijst worden geplaatst. In toenemende mate gebeurt dat ook in de kring van de Gereformeerde Bond. Teleurstelling Verschillende predikanten hebben op het MB aangegeven (voorlopig) niet meer te reageren op advertenties. Dit besluit werd ingegeven door teleurstelling over de maandenlange procedure die uiteindelijk op niets uitliep: ik werd nummer twee, en dat hoor je dan na 9 maanden op de dag voor Kerst! Een andere predikant (eind vijftig) die nooit ver kwam in beroepingsprocedures gaf aan dat advertenties en het klimaat in de kerk suggereren dat er altijd nieuwe kansen zijn, als je maar wil. Maar dat is onzin. Ik doe daar niet meer aan mee. Ook de opstelling van beroepingscommissies te zakelijk, amateuristisch speelt daarbij een rol. Soms denk ik: beroepingscommissies moeten ook vanuit het geloof handelen. Ik hoor van commissies die uit mensen bestaan. Absurd. Als je je huiswerk hebt gedaan, dan is er ook nog zoiets als het waagstuk van het geloof. 32 Ik voelde me als een kwajongen behandeld en dacht heb je eigenlijk wel kaas gegeten van wat kerk is? 33 Doorgroeimogelijkheden Ook het ontbreken van mogelijkheden om jezelf verder te ontwikkelen stimuleert predikanten niet om naar een nieuwe gemeente te gaan. Ik ben toe aan een nieuwe uitdaging. Maar in een volgende gemeente blijft het werk ten diepste hetzelfde. Daarom heb ik gemeenten die zich bij mij meldden tot nu toe afgehouden. 34 Financieel motief Het financiële motief is met de invoering van de nieuwe traktementsregeling weggevallen. Inkomsten spelen voor een predikant geen rol meer bij het verhuizen naar een grotere gemeente omdat er geen financiële verschillen meer zijn tussen gemeenten. Het nieuwe traktementsstelsel werd ingevoerd o.a. om de mobiliteit in de kerk te bevorderen. Onvoldoende helder is of de regeling op dit punt aan zijn doel beantwoordt Gesprek met de werkbegeleiders, 27 sept Oudere predikant, praatpaal van jongere collega s. 33 Ervaren predikant, tweede helft vijftig, midden van de kerk. 34 Predikant, 48 jaar, confessioneel/evangelisch. 35 Vgl. Theo Pleizier, De bolwerken van de Protestantse Kerk, consequenties van synodebeleid voor kleine gemeenten in een krimpende kerk in Kerk en Theologie, 62 (2011) Hij wijst m.n. op de gevolgen van het traktementsstelsel voor kleinere gemeenten. Zij zien de kosten voor predikantstraktementen sterk stijgen en kunnen geen fulltime dominee meer betalen. 14

16 Verscheidenheid in aantrekkelijkheid van gemeenten is in ieder geval decennialang een belangrijke factor geweest in de mobiliteit van predikanten. 36 Rode draad? Is er in bovenstaande motieven een rode draad te bespeuren? Dr. Rein Brouwer 37 heeft gewezen op een meer zakelijke benadering van het predikantschap door de predikanten. Hij signaleert dat tijd en beschikbaarheid geseculariseerd zijn. Ook voor dominees zijn individualiteit en privacy een groot goed geworden. De aanschaf of huur van een eigen huis zorgt ervoor dat werk en privé meer op afstand komen te staan. Hij signaleert dat ook predikanten zich bevinden binnen een immanent raamwerk (Charles Taylor). Brouwer verbindt aan zijn waarnemingen ook kritische vragen: In hoeverre rekenen predikanten nog met de realiteit van externe krachten, die de immanentie te boven gaan? Is roeping niet geworden tot een intrinsieke motivatie die zich slechts onderscheidt door de verwijzing naar een religieuze traditie? 36 Peter van Rooden, Religieuze regimes, Over godsdienst en maatschappij in Nederland, , Amsterdam 1996, schetst hoe in de 18 e eeuw de kerk van de Republiek in principe een ideale structuur voor mobiliteit kende. De predikantsplaatsen waren zeer verscheiden in (financiële) aantrekkelijkheid. 37 Rein Brouwer, Een kwestie van karakter, p

17 2. Willen is (lang niet altijd) kunnen In het voorgaande is aandacht geschonken aan predikanten die niet weg willen uit hun gemeente. Niet vergeten mag worden dat er ook een groep van dominees is die wel degelijk openstaan voor een beroep maar niet beroepen worden. In menig pastorie is er op dit gebied een stuk zorg. En the man in the street heeft daar geen weet van. 38 Predikanten die wel weg willen maar dat niet kunnen, zien vaak uit naar een verandering van standplaats vanwege de zwaarte van het werk. Het is geen sinecure om vandaag aan de dag in een sterk veranderende wereld kerk te zijn. De afgelopen jaren is de diversiteit in gemeenten sterk toegenomen met alle spanningen van dien. Het staande blijven in het krachtenveld van de gemeente vergt grote spankracht. En een krimpende kerk legt op deze predikanten die langdurig op eenzelfde plek werken, een zware last. Ik loop leeg van de leegloop is een quote die de moedeloosheid en machteloosheid verwoordt. Naar het ambt solliciteer je niet In verband met het bovenstaande speelt ook nog een principiële kwestie. Veel gemeenten gaan via een advertentie in Kerkinformatie op zoek naar een nieuwe predikant. Op zo n advertentie kan men reflecteren of solliciteren 39 en het is niet uitzonderlijk dat zo n advertentie tientallen reacties genereert. In een substantieel deel van de Protestantse Kerk kent men deze praktijk niet 40 en heeft men daar zelfs bezwaren tegen. Overigens leven die bezwaren niet alleen bij hen die zich tot de gereformeerde belijders rekenen. In een artikel op zijn weblog 41 schrijft de Groninger predikant Ynte de Groot waarom hij niet mee doet aan sollicitatieprocedures: Inhoudelijk ( ) vind ik het grootste bezwaar dat het ambt niet iets is waarnaar je solliciteert, maar waartoe je geroepen wordt. Het klinkt misschien zwaarwichtig, maar zo voel ik het toch. Natuurlijk is dominee zijn gewoon een vak en een predikant moet niet ergens werken waar hij of zij zich niet thuis voelt. Maar als in het beroepingswerk de predikant het initiatief moet nemen is het gevaar groot dat hij of zij meer oog krijgt voor de eigen carrière, dan voor wat nodig is voor een gemeente. In het oude systeem kon je in contact komen met een gemeente waarnaar je nooit zou hebben gesolliciteerd, maar die een appèl op je doet, dat je als een werkelijke roeping kan ervaren. 38 Uit een van een betrokken gemeentelid uit de kring van de Gereformeerde Bond. 39 In feite solliciteert een gemeente naar een nieuwe predikant stelt ds. Jan Oortgiesen (MB). De vraag is wel of een kerkenraad/beroepingscommissie dat ook zo beleeft. 40 Vgl. de brochure Vacant, en dan? uit 2007, van de hand van ds. M.A. Kuijt, geschreven ter bezinning op het beroepingswerk binnen de Gereformeerde Bond in de Protestantse Kerk febr

18 3. Waarom predikanten niet beroepen worden Het leeftijdsmotief In 2005 schreef dr. Sam Janse in Woord & Dienst dat wie vijftigplus is zich moet voorbereiden op het rangeerterrein van de kerk en niet meer meetelt bij vacante gemeenten. Janse merkte dat gemeenten op zoek zijn naar frisse dertigers met een jeugdige uitstraling. Deze gedachte heeft inderdaad in het beroepingswerk postgevat. Oudere dominees zo wordt gedacht zijn minder herkenbaar voor kinderen en jongeren en de categorie van de zgn. middengeneratie. Bij beroepingscommissies is er twijfel of senioren nog wel initiatiefrijk zijn, of zijn zij vooral op weg naar het emeritaat? Dat oudere predikanten levenservaring hebben opgedaan, toegenomen zijn in vaardigheden en hun theologische kennis hebben verdiept, daaraan wordt in deze redenering voorbij gegaan. Het lijkt er overigens op dat hier enige verandering in komt. Een groot deel van de dienstdoende predikanten is boven de vijftig, dertigers zijn schaars. Verder zullen er de komende jaren vermoedelijk meer vacatures komen. De verhoging van de AOW-leeftijd kan ook een signaalfunctie hebben: wie boven de vijftig is wordt geacht nog volop mee te doen in het arbeidsproces. Er is iets aan de hand Er bestaat bij gemeenten huiver om een predikant te beroepen waarmee iets aan de hand is. Wat daarmee precies wordt bedoeld, varieert. Binnen de kring van de Gereformeerde Bond en in mindere mate bij confessionele gemeenten wordt het al geruime tijd beroepbaar zijn (van proponenten) of al langere tijd aan gemeente verbonden zijn (van predikanten) soms opgevat als een indicatie dat er iets aan de hand moet zijn. Hierbij speelt de vorm van het beroepingswerk je wordt beroepen en reageert niet op een advertentie een belangrijke rol. Spanningen binnen de gemeente waar de predikant werkt, bevorderen het beroepingswerk niet. In toenemende mate lijkt daarbij ook het internet van betekenis, waar in veel gevallen kerkbodeberichten, weekbrieven en officiële mededelingen vrijelijk te lezen zijn. In ord PKO wordt kerkordelijk mogelijk gemaakt dat een predikant na gerezen spanningen ontheven wordt van werkzaamheden en losgemaakt van de gemeente. In de betreffende situatie spreekt het generale college voor de ambtsontheffing uit dat de predikant de gemeente niet langer met stichting kan dienen. In dit oordeel wordt de schuldvraag niet aan de orde gesteld. Hoewel deze inzet ruimte lijkt te scheppen voor een nieuw begin, wijst de praktijk uit dat het erg moeilijk is voor losgemaakten om een nieuwe verbintenis aan te gaan. De schuldvraag is in juridische zin weliswaar niet in het geding maar daarmee ook niet beantwoord. Hierdoor blijft predikanten die met een losmakingsprocedure te maken hadden hun voortijdige afscheid aankleven: waar rook is, is vuur. In de provincie Zuid-Holland is de laatste jaren ervaring opgedaan met het sluiten van een convenant tussen predikanten en kerkenraden die gebrouilleerd zijn geraakt. Zolang de predikant in het reguliere dienstwerk kan functioneren is er nog enige kans op een beroep, zo leert de ervaring. Het top-tien effect In dat deel van de kerk waar men niet werkt met advertenties lijkt er soms sprake van een top-tien effect. Proponenten of predikanten die een bepaalde naam hebben opgebouwd en pas net (of nog net niet) beroepbaar zijn, ontvangen meerdere beroepen tegelijk of na elkaar. Een grote groep predikanten die relatief onbekend zijn, blijven onbemind. Zij ontvangen bij hoge uitzondering een beroep. En dat zij nooit in de kolommen van de beroepingsberichten staan getuigt dan ook weer tegen hen. Het beroepingswerk voltrekt zich grotendeels in kleine circuits met een bevoorrechte binnenste cirkel Vacant, en dan?, blz

19 De dominee past niet bij de gemeente (1) Tijdens de beroepingsprocedure wordt duidelijk dat predikant en gemeente niet matchen waardoor de beroepingscommissie afziet van verder contact. Het is zeker van wezenlijk belang dat de predikant en de gemeente bij elkaar passen. Er zijn in dit verband twee tendensen te bespeuren: Modalitaire grenzen zijn vager geworden, modalitaire profielen zijn op plaatselijk vlak minder eenduidig (vgl. m.b.t. bijvoorbeeld: liturgische tradities, theologische accenten, ambtsvisie, ethische thema s als homoseksualiteit). De opkomst van de evangelische beweging binnen de Protestantse Kerk zorgt voor meer diversiteit binnen gemeenten. Gemeenten die gescheurd of gedecimeerd raakten bij de vorming van de Protestantse Kerk zoeken een nieuwe balans. Aan de context (bijv. stad) wordt meer belang gehecht. Door al deze ontwikkelingen wordt het beroepen van een predikant steeds specifieker. Beroepingswerk is maatwerk. Omdat de predikant een belangrijke plaats inneemt binnen de gevarieerd samengesteldegemeente en het nauw luistert, gaan beroepingscommissies en kerkenraden niet over een nacht ijs maar op safe. Langdurige (maandenlange) beroepingsprocedures zijn het gevolg. Wie niet exact in het profiel past, wordt niet beroepen. De dominee past niet bij de gemeente (2) In 2006 beschreef Eline Baggerman- van Popering haar Lesefrucht van 48 advertenties van predikantsvacatures in Kerkinformatie 43. Het predikantsbeeld dat uit deze advertenties oprijst bestaat uit zes thema s: een leider, met uitstraling, die goed kan samenwerken en kan omgaan met de leefwereld en pluriformiteit van de gemeente, en die beschikt over bepaalde deskundigheid. Kernwoord is uitstraling. Er is weinig fantasie voor nodig om te veronderstellen dat het verlangen naar een inspirerende, verbindende predikant met uitstraling en leidinggevende capaciteiten eerder is toegenomen dan afgenomen. Ook in gemeenten waar men op klassieke wijze het beroepingswerk vormgeeft is er vraag naar ondernemende predikanten die zich goed kunnen presenteren. Een dominee wordt steeds sterker beoordeeld op zijn persoonlijke kwaliteiten. In de drieslag ambtpersoon-beroep geeft de persoon de doorslag. 44 Op deze punten passen veel gemeenten en predikanten niet bij elkaar, zo leren de ervaringen op het Mobiliteitsbureau. Predikanten maken ten aanzien van dit predikantsprofiel (graag) een theologisch voorbehoud: zij zijn ten principale dienaren van het Woord. De kerkenraad heeft de leiding over de gemeente, niet de predikant. Om bezieling en uitstraling kan men alleen bidden, het zijn geen competenties. Ofschoon deze gezichtspunten op zichzelf allemaal theologisch correct zijn is daarmee de vraag van gemeenten niet van tafel. Beroepingscommissies maken gewag van inertie bij predikanten, tobberigheid en het uit de weg gaan van heikele beleidsthema s. Zij [enkele predikanten die al lange tijd aan die gemeente verbonden zijn GvM] zijn op geen enkele manier proactief en nemen geen initiatieven. Als er gesproken wordt over de krimp in hun wijkgemeenten, reageren ze uiterst defensief. Bij hen denk ik: dan wordt het leven watertrappelen. 45 Dat iemand zich zo kleedt voor een gesprek. Ik dacht: is dat nou een dominee? De X-factor van de predikant, in Woord en Dienst, mei 2006, p.3 44 Aldus prof. dr. G. Heitink in een klein exploratief onderzoek Predikant en kerkenraad: een spanningsveld, sept Voorzitter AK in een stedelijke context. 46 Voorzitter beroepingscommissie uit het midden van de kerk. 18

20 Moeten de dominees met hun uitstraling in hun eentje de leegloop van de gemeente tegengaan? Dat is als motief bij gemeenten denkbaar. Maar achter de vraag naar zo n type predikant is op zijn best ook het verlangen te proeven naar vernieuwing van de gemeente met het oog op de toekomst, waarin de predikant het voortouw zou moeten nemen. Aan geloofwaardig leiderschap 47 is in de kerk en niet alleen daar een groeiende behoefte. Daarin speelt de veranderde plaats van de christelijke gemeente in onze postmoderne cultuur een belangrijke rol 48. Rode draad? Door grotere nadruk te leggen op de persoon van de dominee verdwijnt de overtuiging naar de achtergrond dat het ambt een gave van God is aan de geloofsgemeenschap. Door de manier waarop sommige beroepingscommissies te werk gaan en de wijze waarop het predikantsprofiel is geformuleerd, wekken zij de indruk een nieuwe werknemer te zoeken voor de job van dominee. 47 Vgl. dr. Joke van Saane, Geloofwaardig leiderschap, Zoetermeer Te denken valt aan het pleidooi van Robert Doornenbal voor missionair leiderschap met een sterke nadruk op spirituele vorming. Zie R.J.A. Doornenbal, Crossroads. An Exploration of the Emerging-Missional Conversation with a Special Focus on Missional Leadership and Its Challenges for Theological Education, Delft

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER De PThU kent twee competentieprofielen, die voor de gemeentepredikant en die voor de geestelijk verzorger. Ze verschillen in onderdelen, maar

Nadere informatie

Aan: Wijkkerkenraden Van: Algemene Kerkenraad Betreft: Discussienotitie beleidsplan Hervormd Dordrecht 2013-2019 Datum: mei 2013

Aan: Wijkkerkenraden Van: Algemene Kerkenraad Betreft: Discussienotitie beleidsplan Hervormd Dordrecht 2013-2019 Datum: mei 2013 Aan: Wijkkerkenraden Van: Algemene Kerkenraad Betreft: Discussienotitie beleidsplan Hervormd Dordrecht 2013-2019 Datum: mei 2013 1) Inleiding De kerkorde bepaalt dat de kerkenraad een beleidsplan opstelt

Nadere informatie

Voorstel inzake wijziging ord. 3 c.a. (wijzigingen i.v.m. HBO-theoloog/kerkelijk werker) 1. Inleiding

Voorstel inzake wijziging ord. 3 c.a. (wijzigingen i.v.m. HBO-theoloog/kerkelijk werker) 1. Inleiding Voorstel inzake wijziging ord. 3 c.a. (wijzigingen i.v.m. HBO-theoloog/kerkelijk werker) (GCK 11-04). 1. Inleiding De generale synode heeft op 11 november 2011 besluiten genomen ten aanzien van de positie

Nadere informatie

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer

Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Naar een beleidsplan voor de PG Lemmer Inleiding In de komende maanden willen we als kerkenraad een beleidsplan opstellen voor de komende vijf jaar. Iedereen die op dit moment op de één of andere manier

Nadere informatie

Protestantse Gemeente te Hoogvliet. Protestantse Gemeente te Hoogvliet. Gemeente in de samenleving

Protestantse Gemeente te Hoogvliet. Protestantse Gemeente te Hoogvliet. Gemeente in de samenleving Protestantse Gemeente te Hoogvliet Protestantse Gemeente te Hoogvliet Gemeente in de samenleving Beleidsplan 2010-2013 INLEIDING De Protestantse Gemeente Hoogvliet heeft als kern de eredienst en is daarmee

Nadere informatie

Jaarthema NGK Dalfsen

Jaarthema NGK Dalfsen Jaarthema NGK Dalfsen Seizoen 2015-2016 Breng ons samen Verbonden van hart tot hart Aanvaard elkaar daarom ter ere van God, zoals Christus u heeft aanvaard Romeinen 15 vers 7 Jaarthema 2015-2016: Leven

Nadere informatie

Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland

Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland Kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland inclusief de ordinanties, overgangsbepalingen en generale regelingen (bijgewerkt tot mei 2013) Uitgeverij

Nadere informatie

Geboortejaar werkzame predikanten Gereformeerde gemeenten

Geboortejaar werkzame predikanten Gereformeerde gemeenten Het predikantenkorps in Nederland vergrijst snel. Twee van de drie voorgangers bereiken uiterlijk in 22 de 6-jarige leeftijd. Het is een probleem dat zich zo n beetje in alle kerken voor doet. Opmerkelijk

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Rapportnummer KTO 12-08 generale synode november 2012

Rapportnummer KTO 12-08 generale synode november 2012 Evaluatie van het plan van aanpak Hand aan de Ploeg Rapportnummer KTO 12-08 generale synode november 2012 In april 2009 biedt een stuurgroep onder voorzitterschap van prof. dr. C.P.Veerman aan de Generale

Nadere informatie

Mijn gelijk en ons geluk

Mijn gelijk en ons geluk 1 Mijn gelijk en ons geluk Een model voor bezinning op het omgaan met verscheidenheid in de gemeente Als de kerkenraad besluit tot het starten van een bezinningsproject over omgaan met verscheidenheid,

Nadere informatie

Over de toelating tot het ambt van predikanten in de Protestantse Kerk in Nederland

Over de toelating tot het ambt van predikanten in de Protestantse Kerk in Nederland Over de toelating tot het ambt van predikanten in de Protestantse Kerk in Nederland Een brochure voor wie toegelaten wil worden tot het ambt van predikant Inleiding Gelukgewenst! U bent gekomen aan het

Nadere informatie

Uw kenmerk Ons kenmerk Dossier Behandeld door H. Hogendoorn telefoon (030) 880 1553 h.hogendoorn@pkn.nl Onderwerp

Uw kenmerk Ons kenmerk Dossier Behandeld door H. Hogendoorn telefoon (030) 880 1553 h.hogendoorn@pkn.nl Onderwerp Retouradres: Postbus 8504, 3503 RM Utrecht Aan: - De predikanten voor gewone werkzaamheden - De predikanten met een bijzondere opdracht, waarvan de eerste ambtsbevestiging minder dan 5 jaar geleden is

Nadere informatie

We sluiten deze suggesties af met enkele methodische tips. Als bijlage 1 is een schematische samenvatting opgenomen. Mogelijkheden tot gesprek

We sluiten deze suggesties af met enkele methodische tips. Als bijlage 1 is een schematische samenvatting opgenomen. Mogelijkheden tot gesprek Suggesties voor het classicaal gesprek naar aanleiding van de pastorale handreiking Spreken over God van de Generale Synode van de Protestantse Kerk in Nederland. Inleiding Voorjaar 2011 publiceerde de

Nadere informatie

SYNODE DER SCHRISTELIJKE GEREFORMEERDE KERKEN IN NEDERLAND LEEUWARDEN 2001

SYNODE DER SCHRISTELIJKE GEREFORMEERDE KERKEN IN NEDERLAND LEEUWARDEN 2001 Pagina 1 van 7 SYNODE DER SCHRISTELIJKE GEREFORMEERDE KERKEN IN NEDERLAND LEEUWARDEN 2001 Aan de Landelijke Vergadering van de Nederlands Gereformeerde Kerken Amersfoort 2001 ds. K. Muller, eerste scriba

Nadere informatie

van de Protestantse Kerk in Nederland

van de Protestantse Kerk in Nederland Statistische Jaarbrief 2013 van de Protestantse Kerk in Nederland Expertisecentrum Protestantse Kerk Juni 2013 Pagina 3 van 13 Inhoud 1 Inleiding 5 2 Toelichting bij de tabellen 7 2.1 Leden 7 2.2 Predikanten

Nadere informatie

ORDINANTIE 13 DE OPLEIDING EN VORMING VAN PREDIKANTEN 1

ORDINANTIE 13 DE OPLEIDING EN VORMING VAN PREDIKANTEN 1 ORDINANTIE 13 DE OPLEIDING EN VORMING VAN PREDIKANTEN 1 I. OPLEIDING EN VORMING Artikel 1. De zorg voor de opleiding en vorming 1. De generale synode wordt bij haar voortdurende zorg voor de opleiding

Nadere informatie

Internationaal convivium Groningen

Internationaal convivium Groningen Internationaal convivium Groningen Stichting Ruimzicht 1 biedt met het internationale convivium in Groningen onderdak aan buitenlandse en Nederlandse studenten tezamen. Een convivium is een woongemeenschap

Nadere informatie

A. Algemene gegevens. Gereformeerde Kerk Haarlem-West Telefoonnummer: 023-5244569 RSIN/Fiscaal nummer: Nog niet bekend

A. Algemene gegevens. Gereformeerde Kerk Haarlem-West Telefoonnummer: 023-5244569 RSIN/Fiscaal nummer: Nog niet bekend A. Algemene gegevens Naam ANBI: Gereformeerde Kerk Haarlem-West Telefoonnummer: 023-5244569 RSIN/Fiscaal nummer: Nog niet bekend Website adres: www.pelgrimkerk.nl E-mail: scriba@pelgrimkerk.nl Adres: Stephensonstraat

Nadere informatie

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek

RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding. Resultaten. 1. Kerklidmaatschap en kerkbezoek RESULTATEN VAN DE ENQUETE 'GELOVEN IN BENNEKOM' - eerste wijk - Inleiding De enquête waarvan de resultaten hier gepresenteerd worden, is georganiseerd door de Christelijke Gereformeerde Kerk en de Vrije

Nadere informatie

van de raadsleden dhr. A. Rennenberg en dhr. W. Claassen(OAE) over Personeel

van de raadsleden dhr. A. Rennenberg en dhr. W. Claassen(OAE) over Personeel gemeente Eindhoven Raadsnummer 15R6466 Inboeknummer 15bst01179 Beslisdatum B&W 1 september 2015 Dossiernummer 15.36.103 (2.3.1) Raadsvragen van de raadsleden dhr. A. Rennenberg en dhr. W. Claassen(OAE)

Nadere informatie

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid.

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke Gereformeerde kerk te Zaamslag Telefoonnummer (facultatief): 0115-432331 RSIN/Fiscaal nummer: 824153145 Website adres: www.cgkzaamslag.nl E-mail: Zaamslag.scriba@cgk.info

Nadere informatie

ANBI (Algemeen Nut Beogende Instellingen) informatie van de Evangelisch- Lutherse Gemeente Rotterdam (Diaconie)

ANBI (Algemeen Nut Beogende Instellingen) informatie van de Evangelisch- Lutherse Gemeente Rotterdam (Diaconie) ANBI (Algemeen Nut Beogende Instellingen) informatie van de Evangelisch- Lutherse Gemeente Rotterdam (Diaconie) A. Algemene gegevens. Naam ANBI: Telefoonnummer (facultatief): RSIN/Fiscaal nummer: Website

Nadere informatie

tips voor het sollicitatiegesprek

tips voor het sollicitatiegesprek tips voor het sollicitatiegesprek algemeen In elk gesprek komen vragen voor die op meer manieren te beantwoorden zijn. Hiermee probeert een selecteur duidelijkheid te krijgen over je echte motivatie, persoonlijkheid

Nadere informatie

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL!

De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! De drie-engelenboodschap, ACTUEEL! Missie De missie van de Kerk van de Zevende-dags Adventisten is de verkondiging van het eeuwig evangelie zoals verwoord in de drieengelenboodschap van Openbaring 14:6-12.

Nadere informatie

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN

ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Simon Schoon ONOPGEEFBAAR VERBONDEN Op weg naar vernieuwing in de verhouding tussen de kerk en het volk Israël Aan de pioniers uit de begintijd en aan de huidige bewoners van Nes Ammim in Israël inhoud

Nadere informatie

ANBI publicatie Christelijke Gereformeerde Kerk te Den Helder

ANBI publicatie Christelijke Gereformeerde Kerk te Den Helder A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke Gereformeerde Kerk te Den Helder Telefoonnummer (facultatief): 0223-610538 RSIN/Fiscaal nummer: In aanvraag bij belastingdienst Website adres: http://www.kruisanker.nl

Nadere informatie

IV.8. ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET DE PROTESTANTSE KERK IN NEDERLAND (PKN) OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 15 LID 2 VAN HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT

IV.8. ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET DE PROTESTANTSE KERK IN NEDERLAND (PKN) OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 15 LID 2 VAN HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT IV.8. ASSOCIATIEOVEREENKOMST MET DE PROTESTANTSE KERK IN NEDERLAND (PKN) OVEREENKOMSTIG ARTIKEL 15 LID 2 VAN HET HUISHOUDELIJK REGLEMENT B. TOELICHTING Artikel 3 De kern van de overeenkomst is dat we elkaar

Nadere informatie

KTO 12-10 generale synode november 2012

KTO 12-10 generale synode november 2012 Pastor Pastorum Rapport van de Beleidscommissie Predikanten KTO 12-10 generale synode november 2012 Advies Stuurgroep Werken in de Wijngaard Na het schrijven van de nota de Hand aan de Ploeg, presenteerde

Nadere informatie

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008

Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang. Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Sandra Terwolbeck, Amstelveen 8 oktober 2008 Secundaire arbeidsvoorwaarden van primair belang Huidige uitdagingen voor organisaties Veranderd werknemersperspectief

Nadere informatie

Diaconie van de Protestantse Gemeente te Rijswijk. www.protestantsrijswijk.com

Diaconie van de Protestantse Gemeente te Rijswijk. www.protestantsrijswijk.com DIACONIE PROTESTANTSE GEMEENTE RIJSWIJK A. Algemene gegevens. Naam ANBI: Diaconie van de Protestantse Gemeente te Rijswijk RSIN/Fiscaal nummer: Website adres: 823899081 www.protestantsrijswijk.com E-mail:

Nadere informatie

Handreiking bij een spirituele zoektocht.

Handreiking bij een spirituele zoektocht. Handreiking bij een spirituele zoektocht. Deze handreiking hoort bij: Oud- en nieuw- katholiek. De spirituele zoektocht van die andere katholieken. Door Joris Vercammen. Valkhof pers 2011. Het boek is

Nadere informatie

Beleidsplan van de Regenboogkerk te Epe voor 2011 tot en met 2015

Beleidsplan van de Regenboogkerk te Epe voor 2011 tot en met 2015 Beleidsplan van de Regenboogkerk te Epe voor 2011 tot en met 2015 Identiteit De Regenboogkerk van Epe vormt een gemeenschap van gelovigen. Het geloof dat hen samenbindt stoelt op de Bijbel. De kern van

Nadere informatie

Profielschets. van de te beroepen Predikant(e) Protestantse Gemeente De Hoeksteen. te Schoonhoven en Willige Langerak

Profielschets. van de te beroepen Predikant(e) Protestantse Gemeente De Hoeksteen. te Schoonhoven en Willige Langerak Profielschets van de te beroepen Predikant(e) Protestantse Gemeente De Hoeksteen te Schoonhoven en Willige Langerak Beknopt profiel van de burgerlijke gemeente Schoonhoven De historische stad Schoonhoven

Nadere informatie

Voorstel invulling betrokkenheid Israël

Voorstel invulling betrokkenheid Israël Code: LV01 01.0.0 Pagina 1 van Voorstel invulling betrokkenheid Israël Van de Broeders: Ad de Boer, Jan Mudde en Henk Zuidhof Datum: oktober 01 Code: LV01 01.0.0 Pagina van 1 1 1 1 1 1 1 1 0 1 0 1 0 1

Nadere informatie

Nog niet ontvangen van belastingdienst

Nog niet ontvangen van belastingdienst A. Algemene gegevens. Naam ANBI: Diaconie van de Protestantse gemeente te Garyp RSIN/Fiscaal nummer: Website adres: Nog niet ontvangen van belastingdienst www.pkngaryp.nl E-mail: info@pkngaryp.nl Adres:

Nadere informatie

Ordinantie 20 20. Ordinantie voor het verband met andere kerken

Ordinantie 20 20. Ordinantie voor het verband met andere kerken 20. Ordinantie voor het verband met andere kerken I Het verband met andere kerken Artikel 1 De oecumenische arbeid 1. De Nederlandse Hervormde Kerk zoekt in al haar geledingen bevestiging en versterking

Nadere informatie

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid.

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid. Formulier ANBI-transparantie 2014 CGK Stadskanaal pag: 1 Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de Christelijke Gereformeerde Kerken

Nadere informatie

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK

DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK DISCIPELSCHAP BIJBELSTUDIE VGSU BLOK 4 2010-2011 INHOUD Inleiding... 5 Avond 1... 6 Avond 2... 8 Avond 3... 10 Avond 4... 12 3 4 INLEIDING Een ieder die niet zijn kruis draagt en achter Mij aankomt, die

Nadere informatie

Leidingdeel Bijbelstudie Galaten schets 1 Geen ander Evangelie (Galaten 1)

Leidingdeel Bijbelstudie Galaten schets 1 Geen ander Evangelie (Galaten 1) Leidingdeel Bijbelstudie Galaten schets 1 Geen ander Evangelie (Galaten 1) A) Doel 1. Betekenis benoemen Er is maar één Evangelie: het Evangelie van Jezus Christus, de Gekruisigde. Buiten Hem heeft het

Nadere informatie

Beleidsplan Hervormde Gemeente. s Grevelduin- en Vrijhoeve-Capelle 2014-2018

Beleidsplan Hervormde Gemeente. s Grevelduin- en Vrijhoeve-Capelle 2014-2018 Beleidsplan Hervormde Gemeente s Grevelduin- en Vrijhoeve-Capelle 2014-2018 Preambule op basis van het Convenant Algemeen De Hervormde Gemeente van s Grevelduin- en Vrijhoeve-Capelle vormt een gemeenschap,

Nadere informatie

ANBI Grote Kerk Harlingen Nicolaaskerk - Midlum

ANBI Grote Kerk Harlingen Nicolaaskerk - Midlum ANBI Onderstaaand vindt u de ANBI gegevens van de Hervormde Gemeente Harlingen-Midlum te Harlingen voor Kerkbeheer aangevuld met het beleidsplan voor gemeente. Grote Kerk Harlingen Nicolaaskerk - Midlum

Nadere informatie

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje

PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje PG-Sexbierum-Pietersbierum, zondag 15 mei 2014, ds. A.J.Wouda, Wit 6 e van Pasen 1 Petrus 3:14-22 doopdienst Ilse Froukje Gemeente van Christus geliefden van God Valt het u ook op, nu we al een tijdje

Nadere informatie

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking

Blijvend beter inzetbaar. Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking Blijvend beter inzetbaar Levensfasegericht personeelsmanagement: een praktische uitwerking mogelijkheden Aanleiding Door vergrijzing en ontgroening kan in de nabije toekomst het aantal mensen dat met pensioen

Nadere informatie

ANBI-transparantie van de Christelijke Gereformeerde Kerk Dordrecht Zuid.

ANBI-transparantie van de Christelijke Gereformeerde Kerk Dordrecht Zuid. ANBI-transparantie van de Christelijke Gereformeerde Kerk Dordrecht Zuid. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke Gereformeerde Kerk te Dordrecht Zuid Telefoonnummer (facultatief): 078 6176455 RSIN/Fiscaal

Nadere informatie

Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen

Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen Zondag 1 februari 2015 Paulus brief aan de Kolossenzen Het is nog niet eens zo lang geleden dat een gemeentelid mij vroeg of het niet als een keurslijf voelde om steeds de lezingen van het leesrooster

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

van de Protestantse Kerk in Nederland

van de Protestantse Kerk in Nederland 12 Statistische Jaarbrief 2014 van de Protestantse Kerk in Nederland 16 april 2014 OZ 14-07 Expertisecentrum Protestantse Kerk 12 Pagina 3 van 12 Inhoud 1 Inleiding 5 2 Toelichting bij de tabellen in

Nadere informatie

Informatie over ANBI-transparantie van de CGK Open Hof te Scherpenzeel

Informatie over ANBI-transparantie van de CGK Open Hof te Scherpenzeel Informatie over ANBI-transparantie van de CGK Open Hof te A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke Gereformeerde kerk Open Hof te RSIN/Fiscaal nummer: 820717757 Website adres: www.cgk-scherpenzeel.nl

Nadere informatie

DECENTRALISATIE FINANCIËLE VERANTWOORDELIJKHEID PROTESTANTSE GEMEENTE ZWOLLE 2013 2016

DECENTRALISATIE FINANCIËLE VERANTWOORDELIJKHEID PROTESTANTSE GEMEENTE ZWOLLE 2013 2016 DECENTRALISATIE FINANCIËLE VERANTWOORDELIJKHEID PROTESTANTSE GEMEENTE ZWOLLE 2013 2016 Algemene Kerkenraad 23 september 2013 Inhoudsopgave Decentrale financiële Verantwoordelijkheid 3 Inleiding 3 Hoofdzaken

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

LEVENSFASEN EN DUURZAME INZETBAARHEID WERKNEMERS

LEVENSFASEN EN DUURZAME INZETBAARHEID WERKNEMERS DE TWINTIGER leeftijd < 30 jaar De twintiger stapt het volle leven binnen, vaak met hoge verwachtingen. Het leven ligt voor hem. Is zijn beroepsidentiteit nog aan het ontwikkelen. De concrete werkpraktijk

Nadere informatie

De kerkenraad is eindverantwoordelijk, wat tot uitdrukking komt in de goedkeuring van o.a. de begroting en de jaarrekening.

De kerkenraad is eindverantwoordelijk, wat tot uitdrukking komt in de goedkeuring van o.a. de begroting en de jaarrekening. Gegevens te publiceren in het kader van de ANBI-transparantie van de Christelijke Gereformeerde Kerk De Zaaier te Harderwijk. Besluitvorming/uitvoering: 1. Vaststelling door de kerkenraad (17 september

Nadere informatie

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid.

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid. Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke

Nadere informatie

Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de

Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de Nederlands Gereformeerde Kerken A. Algemene gegevens Naam ANBI: Nederlands Gereformeerde

Nadere informatie

Aan de Algemene Kerkenraad GKE Ermelo, 21 april 2012. Geachte kerkenraad,

Aan de Algemene Kerkenraad GKE Ermelo, 21 april 2012. Geachte kerkenraad, Aan de Algemene Kerkenraad GKE Ermelo, 21 april 2012 Geachte kerkenraad, Wijkkerkenraad Noord heeft met grote interesse kennis genomen van het rapport van Commissie Toekomst 2. Dit leidde tot niet minder

Nadere informatie

Maarten Luther 1483-1546

Maarten Luther 1483-1546 Maarten Luther 1483-1546 Eén van de belangrijkste ontdekkingen van Maarten Luther - (1483-1546) is het onderscheid tussen wet en evangelie. Voor Luther is de onderscheiding van wet en evangelie

Nadere informatie

GEMEENTEVISIE EVANGELISCHE GEMEENTE ALBLASSERWAARD JOZUA. Geleid door de Geest

GEMEENTEVISIE EVANGELISCHE GEMEENTE ALBLASSERWAARD JOZUA. Geleid door de Geest GEMEENTEVISIE EVANGELISCHE GEMEENTE ALBLASSERWAARD JOZUA Gered door Jezus Geleid door de Geest Gezonden in de wereld In dit document verwoorden we onze visie voor de gemeente. Het is ons verlangen dat

Nadere informatie

Mijn ontdekkingstocht

Mijn ontdekkingstocht Mijn ontdekkingstocht Voordat ik je meeneem op een ontdekkingstocht, wil ik je eerst iets vertellen over de weg die ik zelf ben gegaan. Niet dat dat een heel bijzondere weg is, maar wellicht dat het je

Nadere informatie

Juiste mens, juiste plek. Maak er werk van

Juiste mens, juiste plek. Maak er werk van Juiste mens, juiste plek Maak er werk van Mens & werk De juiste mens op de juiste plek: wie wil dat nou niet? Mensen die goed op hun plek zitten presteren immers beter, hebben meer plezier in hun werk

Nadere informatie

BELEIDSPLAN 2015-2019

BELEIDSPLAN 2015-2019 ~ 1 ~ BELEIDSPLAN 2015-2019 Van de HERVORMDE GEMEENTE TER HEIJDE AAN ZEE ~ 2 ~ Dit beleidsplan 2015-2019 bestaat uit de volgende onderdelen: Blad 1: voorblad Blad 2: inhoudsopgave en inleiding Blad 3:

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee?

Johannes 1 : 12. wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? wij noemen God onze Vader en wijzelf zijn dan zijn kinderen maar wat bedoelen we daarmee? vaak wordt gezegd: God zorgt voor ons als een Vader dat is waar maar het is meer Johannes legt het uit in vers

Nadere informatie

EBG NOORD-HOLLAND. Beleidsplan 2016-2020. Oudstenraad EBG Noord-Holland

EBG NOORD-HOLLAND. Beleidsplan 2016-2020. Oudstenraad EBG Noord-Holland EBG NOORD-HOLLAND Beleidsplan 2016-2020 Oudstenraad EBG Noord-Holland 12 december 2015 Inhoudsopgave Wie zijn wij... 2 Organisatie... 3 Cultuur van EBG Noord-Holland... 4 Waar staan wij voor... 5 Wat willen

Nadere informatie

PROTESTANTSE GEMEENTE APELDOORN ANBI. A. Algemene gegevens. Protestantse Gemeente Apeldoorn Telefoonnummer (facultatief): RSIN/Fiscaal nummer:

PROTESTANTSE GEMEENTE APELDOORN ANBI. A. Algemene gegevens. Protestantse Gemeente Apeldoorn Telefoonnummer (facultatief): RSIN/Fiscaal nummer: PROTESTANTSE GEMEENTE APELDOORN ANBI A. Algemene gegevens. Naam ANBI: Protestantse Gemeente Apeldoorn Telefoonnummer (facultatief): 055 3557678 RSIN/Fiscaal nummer: 002531483 Website adres: www.pkn-apeldoorn.nl

Nadere informatie

Didactische opmerkingen bij de belijdeniscursus Ja, ik geloof

Didactische opmerkingen bij de belijdeniscursus Ja, ik geloof Didactische opmerkingen bij de belijdeniscursus Ja, ik geloof Kees van Dusseldorp - Schildwolde, juni 2015 Leuk dat je met deze belijdeniscursus aan het werk gaat! Graag praat ik je even bij over de achterliggende

Nadere informatie

Duinzichtkerk Zondag 25 januari 2015. In deze dienst wordt de doop bediend aan Louise Christine Neggers

Duinzichtkerk Zondag 25 januari 2015. In deze dienst wordt de doop bediend aan Louise Christine Neggers Duinzichtkerk Zondag 25 januari 2015 In deze dienst wordt de doop bediend aan Louise Christine Neggers DUINZICHTKERK Wijkgemeente Archipel- Benoordenhout voorganger ds Corrie van Duinen; ouderling van

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15

Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Met open handen 1 e zondag in de veertig dagen tijd Bij Genesis 9 : 8-17 en Marcus 1 : 12 15 Na de verkondiging een moment van stilte, Daarna zingen we lied 91a Woensdag is de veertig dagen tijd begonnen.

Nadere informatie

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente

leren omgaan met Diversiteit In je gemeente Bijbelstudie 1 Korintiërs Diversiteit in de kerk is van alle tijden. En nu onze cultuur en de kerk minder goed op elkaar aansluiten dan wel eens gedacht, worden we vaker bepaald bij de verschillen tussen

Nadere informatie

Verkenning middagdienst. Lico Gemeentevergadering 21 februari 2011

Verkenning middagdienst. Lico Gemeentevergadering 21 februari 2011 Verkenning middagdienst Lico Gemeentevergadering 21 februari 2011 Inhoud presentatie Introductie eerste resultaten enquête middagdienst Verdiepingsvragen Inventarisatie middagdienst Gemeentevisie op eredienst

Nadere informatie

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15

Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 Het huis van de angst en het huis van de liefde Preek van Jos Douma over Romeinen 8:15 U hebt de Geest niet ontvangen om opnieuw als slaven in angst te leven, u hebt de Geest ontvangen om Gods kinderen

Nadere informatie

Voorstel regio Amsterdam-Alkmaar voor de Ned. Geref. Kerken met het oog op de Landelijke Vergadering 2013 te Zeewolde

Voorstel regio Amsterdam-Alkmaar voor de Ned. Geref. Kerken met het oog op de Landelijke Vergadering 2013 te Zeewolde Pagina 1 van 5 Regio Amsterdam-Alkmaar Scriba: D.P. van Voornveld Lindenlaan 5 111 VL Zwanenburg 00-97 Regioscriba.amsterdam-alkmaar@ngk.nl Voorstel regio Amsterdam-Alkmaar voor de Ned. Geref. Kerken met

Nadere informatie

BELEIDSPLAN Gereformeerde Goede Herder Kerk Oldebroek

BELEIDSPLAN Gereformeerde Goede Herder Kerk Oldebroek BELEIDSPLAN Gereformeerde Goede Herder Kerk Oldebroek Beleidsplan 2016-2020 INHOUD BELEIDSPLAN 1. Inleiding / aanleiding 2. Visie 3. Beschrijving kerkelijke organisatie 4. Inventarisatie kerkelijke activiteiten

Nadere informatie

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH

Vormgeving christelijke identiteit binnen PricoH Stoekeplein 8a 7902 HM Hoogeveen tel.: 0528-234494 info@pricoh.nl www.pricoh.nl PricoH heeft acht christelijke basisscholen onder haar beheer. Binnen deze acht scholen werken ruim 200 medewerkers, in diverse

Nadere informatie

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid.

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid. Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke

Nadere informatie

ANBI INFORMATIE PROTESTANTSE GEMEENTE TE NOORDWIJKERHOUT EN DE ZILK. Naam ANBI : Protestantse Gemeente te Noordwijkerhout en de Zilk

ANBI INFORMATIE PROTESTANTSE GEMEENTE TE NOORDWIJKERHOUT EN DE ZILK. Naam ANBI : Protestantse Gemeente te Noordwijkerhout en de Zilk ANBI INFORMATIE PROTESTANTSE GEMEENTE TE NOORDWIJKERHOUT EN DE ZILK A. Algemene Gegevens Naam ANBI : Protestantse Gemeente te Noordwijkerhout en de Zilk Telefoonnummer : 0252 340650 RSIN/Fiscaal Nummer:

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid.

Deze gemeente is een zelfstandig onderdeel als bedoeld in artikel 2 boek 2 Burgerlijk wetboek en bezit rechtspersoonlijkheid. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Christelijke Gereformeerde kerk te Driebergen RSIN/Fiscaal nummer: 005856693 Website adres: www.cgk-driebergen.nl E-mail: scribacgkdriebergen@kliksafe.nl Adres: Oranjelaan

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het valt mij steeds weer op: Wil je iets begrijpen van het evangelie van Matteüs, dan moet je het Oude Testament er bij houden. Op belangrijke momenten

Nadere informatie

De zin en onzin van daten: deel 1

De zin en onzin van daten: deel 1 De zin en onzin van daten: deel 1 Inleiding Van harte welkom bij deze serie rond single zijn en daten. Onze hoop is dat we je vragen over het single zijn kunnen beantwoorden, maar helaas bestaan er niet

Nadere informatie

alle volken Er staat geschreven dat de Messias zal lijden en sterven, maar dat hij op de derde dag zal opstaan uit de dood,

alle volken Er staat geschreven dat de Messias zal lijden en sterven, maar dat hij op de derde dag zal opstaan uit de dood, Er staat geschreven dat de Messias zal lijden en sterven, maar dat hij op de derde dag zal opstaan uit de dood, alle volken en dat in zijn naam opgeroepen zullen worden om tot inkeer te komen. Lukas 24:46-48

Nadere informatie

ANBI-transparantie gegevens van de Hervormde Gemeente van Lexmond, gemeente behorende tot de Protestantse Kerk in Nederland.

ANBI-transparantie gegevens van de Hervormde Gemeente van Lexmond, gemeente behorende tot de Protestantse Kerk in Nederland. ANBI-transparantie gegevens van de Hervormde Gemeente van Lexmond, gemeente behorende tot de Protestantse Kerk in Nederland. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Telefoonnummer (facultatief): Hervormde Gemeente

Nadere informatie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie

Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Christen zijn in de zorg het onderzoek: details en discussie Workshop Congres Geloof in Zorg De Werelt - 5 oktober 2012 Bart Cusveller & René van Leeuwen Steekproef % (n=672) Leeftijd Geslacht Opleiding

Nadere informatie

HC zd. 22 nr. 32. dia 1

HC zd. 22 nr. 32. dia 1 HC zd. 22 nr. 32 een spannend onderwerp als dit niet waar is, valt alles duigen of zoals Paulus het zegt in 1 Kor. 15 : 19 als wij alleen voor dit leven op Christus hopen zijn wij de beklagenswaardigste

Nadere informatie

A. Algemene gegevens. Protestantse gemeente 1 te Gemert-Boekel Telefoonnummer (facultatief): 0492-365585

A. Algemene gegevens. Protestantse gemeente 1 te Gemert-Boekel Telefoonnummer (facultatief): 0492-365585 A. Algemene gegevens Naam ANBI: Protestantse gemeente 1 te Gemert-Boekel Telefoonnummer (facultatief): 0492-365585 RSIN Gemeente: 824138417 RSIN Diaconie 824138430 Website adres: www.pkn-gemertboekel.nl

Nadere informatie

Evaluatiegesprekken met predikanten en kerkelijk (mede)werkers in de plaatselijke gemeente

Evaluatiegesprekken met predikanten en kerkelijk (mede)werkers in de plaatselijke gemeente Evaluatiegesprekken met predikanten en kerkelijk (mede)werkers in de plaatselijke gemeente INHOUDSOPGAVE Woord vooraf pag. 2 Inleiding pag. 3 Werkers in soorten pag. 4 De context van evaluatiegesprekken

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Deel het leven Johannes 13:1-20 8 maart 2015 Thema 7: Geroepen om te dienen

Deel het leven Johannes 13:1-20 8 maart 2015 Thema 7: Geroepen om te dienen Preek Gemeente van Christus, Wat heeft je geloof te maken met de afwas? Wat een vreemde vraag is dat! Geloof en afwas, hebben die iets met elkaar te maken dan? Bij geloof denk je aan naar de kerk gaan,

Nadere informatie

KERK EN CHRISTENVERVOLGING christenvervolging

KERK EN CHRISTENVERVOLGING christenvervolging KERK EN CHRISTENVERVOLGING christenvervolging Een onderzoek naar de betrokkenheid van predikanten en voorgangers bij de vervolgde kerk November 2013 Inleiding Hoe 'leeft' het onderwerp christenvervolging

Nadere informatie

Cursussen 2015-2016. Inschrijven. winterwerk 2015-2016. Waarom mee doen? Moet ik lid van de Hervormde gemeente Garderen zijn om mee te mogen doen?

Cursussen 2015-2016. Inschrijven. winterwerk 2015-2016. Waarom mee doen? Moet ik lid van de Hervormde gemeente Garderen zijn om mee te mogen doen? Pagina 1 winterwerk 2015-2016 winterwerk 2015-2016 Waarom mee doen? Paulus schreef in de brief aan de Romeinen: Alles wat vroeger is geschreven, is geschreven om ons te onderwijzen, opdat wij door te volharden

Nadere informatie

RSIN NUMMER: 820717757 KVK NUMMER: 09197249

RSIN NUMMER: 820717757 KVK NUMMER: 09197249 Format voor in het kader van de ANBI-transparantie te publiceren gegevens door een rechtspersoon behorende tot de Christelijke Gereformeerde Kerken in Nederland. A. Algemene gegevens Naam ANBI: Telefoonnummer

Nadere informatie

Vragen voor gemeenten die wakker willen blijven

Vragen voor gemeenten die wakker willen blijven Vragen voor gemeenten die wakker willen blijven De kerk zit in de verdrukking! Velen (vooral jongeren) keren de kerk de rug toe. Maar het is niet allemaal kommer en kwel. Er zijn lichtpunten. Er komen

Nadere informatie

Een plaats voor kringen in een gereformeerde kerk (?)

Een plaats voor kringen in een gereformeerde kerk (?) Samenvatting plaats voor kringen in geref. kerk - Harmanny Een plaats voor kringen in een gereformeerde kerk (?) Bijbelse beelden voor gemeente en kringen Welke vorm heeft de gemeente volgens de Bijbel?

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 42 (26-10)

De Bijbel open 2013 42 (26-10) 1 De Bijbel open 2013 42 (26-10) Hoe kunnen wij concreet Jezus volgen? Die vraag kwam bij enkele luisteraars boven toen zij een preek gehoord hadden over de roeping van Mattheus tot discipel. Ik vind dit

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

Leeswijzer resultaten enquête Kerk op weg naar 2025

Leeswijzer resultaten enquête Kerk op weg naar 2025 Leeswijzer resultaten enquête Kerk op weg naar 2025 Pag. 2 tot en met 30: resultaten (rechte tellingen) Pag. 31 tot en met 57: originele vragenlijst Houdt bij het lezen en analyseren van de resultaten

Nadere informatie