Het Immuunsysteem. Dafna Fonds

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Immuunsysteem. Dafna Fonds"

Transcriptie

1 Het Immuunsysteem Lessenserie voor de bovenbouw HAVO/VWO Dafna Fonds

2 Inhoudsopgave Opdracht webquest maken 2 Immunodrama 3 Practicum antibiotica 5 Animatieopdracht afweersysteem 9 Docentenhandleiding 12 1

3 Opdracht: Webquest maken Een webquest is een opdracht die in zijn geheel op de computer staat. In de vorm van een website. Deze webquest gaat natuurlijk over het immuunsysteem. Het is de bedoeling dat je in groepjes van 3 aan de slag gaat. Er staan drie lessen ingeroosterd in de mediatheek. De rest van de opdracht moet je in je eigen tijd maken. In de studiewijzer staat de deadline voor wanneer de opdracht af moet zijn. Wat gaan we doen? 1. Maak een groepje met drie leerlingen en geef de namen door aan de docent. Je krijgt een groepsnummer toegewezen. 2. Dit groepsnummer staat voor de opdracht die je moet doen bij de webquest. Dus onthoud dit nummer! 3. De webquest opdracht gaat erom dat je een eigen patientenwebsite maakt met je groepsgenoten. Elke groep maakt een website over een andere ziekte (precieze opdracht staat in de webquest). De ziektes zijn genummerd (zie onderaan deze blz.) Het groepsnummer dat je hebt gekregen staat voor het nummer van een bepaalde ziekte. Deze ziekte ga je verder onderzoeken. En daarnaast maakt iedere groep een uitleg van de werking van het immuunsysteem (lees de opdracht goed). Je mag altijd ruilen met een andere groep als een andere ziekte je interessanter lijkt, maar dan moeten wel beide groepen het overeens zijn. Geef dit door aan je docent! 4. Als je klaar bent mail je het http adres van je website naar je docent. Vervolgens krijg je de adressen van je klasgenoten terugg t. Het is de bedoeling dat je de websites beoordeelt en de beoordelingen terugstuurt naar je docent (zie webquest hierin staat alles duidelijk uitgelegd). 5. SUCCES!! Ziektes/Problemen 1. Hiv/AIDS 2. Hooikoorts 3. Autoimmuunziekten Hepatitis 4. Ziekte van Crohn 5. Lupus erythematosus 6. Reumatoide arthritis 7. Lymphoma (non hodgkin) 8. SCID (Severe Combined Immunodeficiency) 9. Multiple Sclerose 10. Orgaantransplantatie 2

4 Immunodrama Deze les is bedoeld om te kijken of je (een gedeelte van) de werkingswijze van het immuunsysteem al in je hoofd hebt zitten. En om de werking concreter te maken. Zodat je het voor je kunt zien. Je immuunsysteem laat natuurlijk dingen zien op organismaal niveau (bijv. koorts, pus, opgezette lymfeklieren), op cellulair niveau (bijv. T cellen, B cellen etc.) en op moleculair niveau (cytokinen, immunoglobulinen etc.). Wat we nu gaan doen is de humorale, de cellulaire afweer en een verkeerde bloedtransfusie naspelen. Opdracht: Deel de klas in drie groepen (9 leerlingen, 11 leerlingen en 5 leerlingen). De ene groep doet de humorale afweer en de andere groep de cellulaire afweer en de laatste groep een bloedtransfusie. Daarna ruilen we om. 1. Je krijgt een A4 met daarop de naam van een cel of stof. Die plak je met plakband op je shirt zodat iedereen kan zien wat je voorstelt. Misschien zijn er niet genoeg cellen voor je hele groep, degene die overblijft leidt het stukje. En de tweede keer, wisselen deze rollen. 2. Bespreek met je groep wat er precies gebeurt tijdens de humorale of cellulaire afweer of een verkeerde bloedtransfusie. 3. Probeer het proces na te spelen met de aanwezige cellen en stoffen. Maak er een toneelstukje van. Je mag erbij praten/geluid maken. En bewegen door het lokaal. 4. Je krijgt hiervoor ongeveer 10 minuten de tijd. 5. Om de beurt spelen de groepen een reactie voor elkaar na. De andere groep kijkt en geeft commentaar. Gaat het goed? Of worden er fouten gemaakt? 6. Is er nog tijd over? De groepen ruilen van materiaal. Je doet dan dus uiteindelijk twee stukjes pp. 7. Opnieuw even oefenen, maar nu het andere proces. Nu heb je ongeveer 5 minuten de tijd je hebt het tenslotte al gezien. 8. Opnieuw spelen van de toneelstukjes. 9. Eventueel ook nog opnieuw infecteren (dus voor de twee keer, wat gebeurt er dan?) 10. Heb je nu de processen duidelijk in je hoofd zitten? Aanwezige cellen/stoffen: Humorale afweer (9): Th cel, antigeen, B cel, plasmacel, immunoglobulinen, fagocyt, TCR(T celreceptor), MHC complex, B geheugencel Cellulaire afweer (11): Th cel, Tc cel, cytokinen, TCR (T celreceptor) (2x), Thgeheugencel, Tc geheugencel, macrofaag, MHC complex, antigeen, geïnfecteerde cel Bloedtransfusie met verkeerd bloed (5): Rode bloedcel met antigeen A, antistof tegen B (2x) (aanwezige bloed), rode bloedcel met antigeen B, antistof tegen A 3

5 (donorbloed). Vragen: 1. Wat gebeurt er als je HIV geïnfecteerd bent? 2. Welk proces komt het eerst op gang? De humorale of de cellulaire afweer? 3. Hoe heet het proces waarbij de juiste B cellen worden gevonden? 4

6 Practicum Antibiotica Inleiding: Veel micro organismen maken antibiotica. Dat zijn stoffen die het groeien van concurrerende bacterien verhinderen of ze zelfs kunnen doden. Vanaf de ontwikkeling van penicilline (gemaakt door de schimmel Penicillium) in de jaren 40 zijn deze stoffen met veel succes gebruikt bij de bestrijding van met name infectieziekten. Op het ogenblik zijn de belangrijkste antibiotica afkomstig van de bacterie Streptomyces. Doel: De productie van het antibioticum streptomycine door Streptomyces en het effect ervan op enkele micro organismen laten zien. Benodigdheden: Stoof van 30 ºC Entoog Steriele petrischaal met basisagar, waarop een streep Streptomyces griseus is geënt. Die uur is voorgekweekt (is al gedaan). Testorganismen op schuine buizen: Werkwijze: (zie ook plaatje op de volgende blz.) 1. Werk met zijn tweeën. Schrijf een van jullie namen op de petrischaal (onderkant). 2. Beënt elke voorgekweekte Streptomyces plaat met de testorganismen als volgt: a) Maak een entoog steriel door hem uit te gloeien in een brandende vlam; laat hem afkoelen (zie stukje steriel werken verderop). b) Krab met deze steriele entoog wat af van een schuine buis van een testorganisme. Maak dan een horizontale streep op het open stuk van de plaat (rechts van de Streptomyces). Deze streep moet haaks staan op de Streptomycesstreep en er zo dicht mogelijk bij beginnen. PAS OP! Raak de Streptomycesstreep zelf NIET met het oogje. c) Maak de entoog weer steriel door hem weer uit tegloeien. Herhaal a), b) en c) voor elk van de beschikbare testorganismen. Schrijf van te voren op welke organisme waar terecht komt! (Gebruik de cirkel hiernaast om in te vullen). 5

7 3. Zet de platen 2 dagen bij 30 C op de kop. Plak ze dicht met plakband. 4. Bekijk de platen. 6

8 Bijlage: Steriel werken Micro organismen zijn overal (op de huid, in de lucht en op levenloze objecten). Daarom moet je tijdens dit practicum steriel werken. Anders komen deze microorganismen op je petrischaal terecht. 1. Alle benodigdheden zijn van te voren gesteriliseerd. 2. Laat deksels overal opzitten op momenten dat je het niet gebruikt. Doe de deksel dus ook zo snel mogelijk terug op je petrischaal. Of de dop op een fles als je bezig bent. 3. Werk vlakbij een bunsenbrander. De opstijgende lucht van de vlam zal microben wegvoeren. 4. Als je de dop van een flesje afhaalt, dan moet je die in de je hand houden tot dat deze teruggeplaatst kan worden. Dit voorkomt besmetting van tafel en cultuur. 5. Na het weghalen van de dop houd je de nek van de fles 1 2 seconden in de vlam. Dit doodt aanwezige microben. Zie figuur hieronder voor het vasthouden van entoog, dop en fles tegelijk. Of werk hier met zijn tweeën. Een leerling houdt dop en flesje vast terwijl leerling 2 beënt. 6. Houd je entoog voor je begint met beënten in de vlam totdat de draad rood gloeit. Laat dan afkoelen (dit kan door even in een ongebruikt gedeelte van de agar van de petrischaal te houden). Na het overbrengen van de kweek doe je dit weer! Breng het oog langzaam in de vlam van de bunzenbrander! 7. Als je de bunzenbrander gebruikt om te steriliseren moet de vlam blauw zijn. Maar meteen daarna moet de vlam weer op geel gedraaid worden zodat je hem goed kunt zien. 8. Was je handen goed met desinfecterende zeep na het beëindigen van de proef. 7

9 Conclusie: Welke organismen in jullie petrischaal zijn gevoelig voor de antibiotica van Streptomyces? Je kunt dit zien door te kijken naar hoeveel ze gegroeid zijn. Groeien ze tot dichtbij Streptomyces of tot een stuk ervanaf? Dan zijn ze gevoelig. Schrijf dit voor jezelf even op: Uitleg: Streptomyces griseus produceert het Antibioticum streptomycine. Dit diffundeert in het medium. Streptomycine en daarop gelijkende antibiotica storen de eiwitsynthe door een binding aan te gaan met het 30Sdeel van bacterie ribosomen. Sommige microorganismen (Bacillus mycoides, Escherichia coli, Micrococcus luteus) zijn daar gevoelig voor. Andere (Pseudomonas fluorescens) niet. Gisten (Candida utilis) zijn niet gevoelig voor Streptomycine omdat dat eukaryoten zijn; die hebben een andere ribosoomstructuur. 8

10 Animatie opdracht Afweersysteem Inleiding We gaan met behulp van een gratis animatieprogramma pencil (je kunt het thuis ook heel gemakkelijk downloaden) en powerpoint een animatie maken van het afweersysteem. Het is de bedoeling dat iedereen aan het einde van deze vier lessen een animatie heeft gemaakt om te laten zien in de klas. Opdracht 1. Maakt een groepje van 2 2. Kies uit de volgende processen die te maken hebben met het afweersysteem: Humorale afweer (vanaf binnendringende bacterie) Cellulaire afweer (vanaf binnendringend virus) Aspecifieke afweer door NK cel Klontering bij menging van bloedtype A en B. Reactie van Rh moeder op een tweede Rh+ foetus 3. Laat je keuze goedkeuren door te docent (voor gelijke verdeling over de klas) 4. Beschrijf het gekozen proces in kleine deelstapjes (wat gebeurt er opeenvolgend?) gebruik het hoofdstuk afweer uit je boek. 5. Laat je beschrijving controleren door je docent voor je verder gaat! 6. Oefen met animatieprogramma pencil (locatie: ) voor je begint aan de animatie. Zie handleiding op de volgende bladzijde! 7. Maak een animatie van tenminste 30 keys. 8. Op de laatste key beschrijf je het proces in woorden. 9. Bereid een minipresentatie voor (2 5 minuten) waarbij je aan de hand van je animatie aan de klas uitlegt hoe jouw gekozen proces werkt. 10. Mail je animatie aan je docent: Beoordeling Je animatie wordt beoordeeld op nauwkeurigheid van de stappen van het process en op uiterlijk. Verder telt ook je presentatie (uitleg) voor de klas voor 40% mee. Planning Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 (en 6) Proces kiezen/ proces beschrijven/ pencil leren kennen Animatie maken Animatie maken Animatie maken en presentatie voorbereiden Deadline mailen animatie naar docent is 1 dag na deze les!!! Animatie aan de klas uitleggen 9

11 Handleiding Pencil Een animatie is niets anders dan elkaar opvolgende beelden die steeds een klein stukje verplaatst zijn! Start pencil op (via start vakken avi pencil) Dit is het beginscherm en je werkscherm. Onderin staan keys dit zijn eigenlijk de dia s die je achterelkaar plakt om een filmpje te maken. Klik op het plusje achter keys om er meer achter elkaar te krijgen. Klik onion skin aan zodat je op elke key je tekening van de vorige ziet (maar dan wat doorzichtig) zodat je je tekening steeds een stukje kunt verplaatsen en een filmpje krijgt. Linksboven in het scherm staan wat symbooltjes die je wel kent van tekenprogramma s. Hiermee kun je tekenen. Oefening: Maak 10 keys aan Zet op je eerste key een vierkantje neer (2e tekensymbooltje rechts, vanaf boven) Selecteer dit vierkantje (5e tekensymbooltje links, vanaf boven) Klik bij edit (bovenin scherm) op copy Ga naar je tweede key door met je muis op het de twee te klikken Ga naar edit paste Selecteer nu weer dit vierkantje Klik op het pijltje (naast selecteren) 10

12 Verschuif je vierkantje een klein beetje Ga naar je derde key Paste het vierkantje opnieuw Verschuif weer op dezeflde manier een klein beetje verder Ga zo door tot je 10 keys hebt. Zet met je muis het filmpje op de eerste key, zodat het bij het begin start Klik op het play knopje, rechtsonder in beeld Stel aantal keys per tijdseenheid in (probeer eens wat voor snelheid duidelijk is) en druk weer op play Je hebt een heel simpel filmpje gemaakt. Powerpoint gebruiken Als je iets ingewikkeldere plaatjes wilt gebruiken dan mogelijk met pencil (of bijvoorbeeld een rondje, want dat zit er ook niet in) dan maak je dat gewoon in powerpoint en copy paste je het naar pencil. Verder gaat het dan op dezelfde manier. Alles wat je wilt verschuiven moet je eerste selecteren en daarna verschuiven met het pijltje. Voor deze opdracht moet je alles zelf tekenen, maar in principe kun je ook bestaande plaatjes gebruiken. 11

13 Docentenhandleiding Webquest De webquest is te vinden op: www. Benodigdheden voor immunodrama Groot per A4 uitprinten: Humorale afweer: Th cel Antigeen B cel Plasmacel Immunoglobulinen Fagocyt TCR MHC complex B geheugencel Cellulaire afweer: Th cel Tc cel Cytokinen TCR TCR Th geheugencel Tc geheugencel Macrofaag MHC complex Antigen Geïnfecteerde cel Bloedtransfusie met verkeerd bloed: Rode bloedcel A Anti B Anti B Rode bloedcel B (donor) Anti A (donor) 12

14 Practicum antibiotica Dit practicum is afkomstig van EIBE. Zie voor meer informatie hun internetsite: Het volledige practicum zit hierin gevoegd achter deze blz. als bijlage. Zie ook de practicumhandleiding in de leerlingenhandleiding. De volledige practicumhandleiding is door EIBE beschreven. Deze organisatie heeft nog meer interessante practica en lesideeen bedacht voor het voortgezet onderwijs. Zeker de moeite waard om eens te bekijken! Achter de practicum handleiding zit ook nog een regelement voor steriel werken toegevoegd. Dit is ook toegevoegd aan de leerlingen handleiding. Het lijkt handig de leerlingen vooraf eerst even te laten oefenen met het enten op een leeg petrischaaltje met agar, aangezien ze dit nog nooit gedaan hebben. De eerste les duurt ongeveer 65 minuten. En de tweede les kan heel kort zijn, omdat de leerlingen alleen hun schaaltjes moeten bekijken en verwerken wat ze zien. Natuurlijk is het hier wel mogelijk om iets extra s te vertellen over de herkomst van antibiotica en de manier waarop bacterien resistent kunnen worden tegen antibiotica. 13

15 14

16 15

17 16

18 Animatie opdracht Afweersysteem Voor deze animatieopdracht heeft u het animatieprogramma pencil nodig. Dit programma is gratis te downloaden van: animation.org/ Het is mogelijk dit programma op het netwerk van uw school te zetten en het dan met meerdere mensen tegelijk te gebruiken. 17

Hoe moet je een prachtige presentatie maken?

Hoe moet je een prachtige presentatie maken? Hoe moet je een prachtige presentatie maken? www.meestermichael.nl Geef de presentatie een titel. Klik dit vak aan om jouw presentatie een ondertitel te geven. Hier kun je je presentatie een titel geven

Nadere informatie

Afweer en Immuniteit

Afweer en Immuniteit Afweer en Immuniteit Foto: Wim van Egmond over drie linies van afweer en vaccinatie Je lichaam wordt gedurende je leven voortdurend aangevallen door ziekteverwekkers. Meestal merk je daar niets van omdat

Nadere informatie

Lesbrief: Het belang van hygiëne Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Het belang van hygiëne Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Het belang van hygiëne Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Vakcollege Groep B.V. 2014. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Ieder mens draagt bacteriën en virussen bij zich, ook als

Nadere informatie

Werkblad. LES 7: Hygiëne. www.gavoorgezond.nl GROEP 5-6. Namen groepje: ... ... ... ... ...

Werkblad. LES 7: Hygiëne. www.gavoorgezond.nl GROEP 5-6. Namen groepje: ... ... ... ... ... LES 7: Hygiëne Namen groepje: Eerst voorbereiden: Zorg ervoor dat je met je groepje 1 petrischaaltje klaar hebt staan. Het schaaltje is verdeeld in 3 verschillende vakken. In ieder vakje gaan jullie een

Nadere informatie

Cellulomonas knipt! Aantonen van cellulose afbraak door Cellulomonas sp.

Cellulomonas knipt! Aantonen van cellulose afbraak door Cellulomonas sp. Aantonen van cellulose afbraak door Cellulomonas sp. Inleiding In de hout en papierindustrie ontstaat veel afval in de vorm van cellulose. Als men dit zou kunnen verwerken tot veevoer, wordt waardeloos

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Microsoft PowerPoint Basics Hoe maak je een presentatie in Microsoft PowerPoint 2010? Handleiding voor kinderen

Microsoft PowerPoint Basics Hoe maak je een presentatie in Microsoft PowerPoint 2010? Handleiding voor kinderen Als je weet wat er komt, wat inhoud betreft, kijken bij maken van een spreekbeurt, kunnen we praten over jouw PowerPoint presentatie. Je hebt in de klas de basis handelingen op de computer al geleerd zoals:

Nadere informatie

Handleiding bij de workshop Animatie in Microsoft PowerPoint Hoe maak je een animatie in Microsoft PowerPoint 2010? Handleiding voor kinderen

Handleiding bij de workshop Animatie in Microsoft PowerPoint Hoe maak je een animatie in Microsoft PowerPoint 2010? Handleiding voor kinderen Vorige keer hebben wij gesproken over het maken van een PowerPoint presentatie. Deze keer beginnen wij met de herhaling van de basis handelingen op de computer zoals: iets op je scherm aanwijzen iets op

Nadere informatie

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word Nog beter leren omgaan met Word Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Informatiekunde Omgaan met Word College De Heemlanden 2005. Informatiekunde Leerjaar

Nadere informatie

Werken met Paint 2014

Werken met Paint 2014 Groep: 5 Lesdoelen: - - De leerlingen begrijpen dat je niet zomaar een plaatje van internet kan plukken, dat het plagiaat is De leerlingen kunnen met behulp van Paint zelf een tekening in Paint maken.

Nadere informatie

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar

Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar Afweer: 3 Barrières / Wat / Waar ASPECIFIEKE AFWEER Primaire / Externe bescherming (fysieke barrière) (AANGEBOREN) Secundaire / Interne bescherming (cellulaire / biochemische barrière) SPECIFIEKE AFWEER

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen

Getsie...bedorven! Bederf. Micro-organismen en hygiëne. Kies de juiste namen bij de tekeningen Getsie...bedorven! Bederf Laat enkele producten bederven. Dit zijn: vochtig sneetje brood op een schoteltje onder een bekerglas een beetje melk in een open bekertje in het lokaal een stukje vlees op een

Nadere informatie

Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint

Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint Werkblad 13C Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint Leerjaar 1 Presentaties maken Presentaties algemeen Stappenplan: wat gaan we deze week doen? Praten over presentaties en presenteren Een PowerPoint-presentatie

Nadere informatie

Cursus Powerpoint 2003

Cursus Powerpoint 2003 1a. Een presentatie opzetten Cursus Powerpoint 2003 Open Powerpoint en klik linksboven op Bestand en vervolgens op Nieuw. Rechts opent zich het menuscherm Nieuwe presentatie met daarin diverse opties om

Nadere informatie

Dit is de handleiding voor bardiensten, zaaldiensten en klokdiensten bij Groen Geel

Dit is de handleiding voor bardiensten, zaaldiensten en klokdiensten bij Groen Geel Handleiding Intus Planning voor vrijwilligers Deel 1 Algemene uitleg over Intus Planning Dit is de handleiding voor bardiensten, zaaldiensten en klokdiensten bij Groen Geel Groen Geel heeft een overeenkomst

Nadere informatie

Bloedtransfusies vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Bloedtransfusies vmbo-kgt12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 14 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62488 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Doel van de les: Aan het eind van de les kunnen de kinderen Wordpress gebruiken om informatie weer te geven.

Doel van de les: Aan het eind van de les kunnen de kinderen Wordpress gebruiken om informatie weer te geven. Een les Wordpress Studenten: Mentor: Stageschool: Groep: Datum: Doel van de les: Aan het eind van de les kunnen de kinderen Wordpress gebruiken om informatie weer te geven. Beginsituatie: In deze les word

Nadere informatie

BLOED GEVEN EN KRIJGEN

BLOED GEVEN EN KRIJGEN BLOED GEVEN EN KRIJGEN Ieder jaar geven zo n 400.000 Nederlanders bloed; zij zijn bloeddonor. Samen geven zij ongeveer 900.000 liter bloed per jaar. Dat is belangrijk, want dagelijks hebben honderden mensen

Nadere informatie

Handleiding Windows Movie Maker

Handleiding Windows Movie Maker Handleiding Windows Movie Maker Bent u van plan om een animatiefilmpje te maken in Windows Movie Maker? Maar u weet niet meer precies hoe dit moet? In deze handleiding staat het nog eens stap voor stap

Nadere informatie

Basistechnieken Microsoft Excel in 15 minuten

Basistechnieken Microsoft Excel in 15 minuten Basistechnieken Microsoft Excel in 15 minuten Microsoft Excel is een rekenprogramma. Je kan het echter ook heel goed gebruiken voor het maken van overzichten, grafieken, planningen, lijsten en scenario's.

Nadere informatie

LES: Wie van de drie? 2

LES: Wie van de drie? 2 LES: Wie van de drie? 2 DOEL getallen herkennen uit de tafels van 2 t/m 9; oefenen van de tafels; bewust worden van de patronen in bepaalde tafels (bijv. tafels van even getallen hebben allemaal even uitkomsten,

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 8. Algemeen. Titel. Schimmels. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 8. Algemeen. Titel. Schimmels. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Uitdager van de maand Schimmels Natuur & Techniek, groep 8 Algemeen Titel Schimmels Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Kennis over micro-organismen en schimmels, inzicht in de

Nadere informatie

Samenvatting Biologie H9 + 6.5

Samenvatting Biologie H9 + 6.5 Samenvatting Biologie H9 + 6.5 9.1 Ziekteverwekkers Kenmerken van groepen organismen waartoe ziekteverwekkers kunnen behoren: Bacteriën: produceren giftige stoffen ziek, meestal wordt er antibiotica tegen

Nadere informatie

Extra: Afweersysteem hv12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Extra: Afweersysteem hv12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/76273 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

ANIMATIE S MAKEN Les 1 Les 2 Les 3 Les 4

ANIMATIE S MAKEN Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 ANIMATIE S MAKEN Les 1: uitleg animatie maken, verhaal maken en storyboard Les 2: foto s maken voor de animatie Les 3: foto s aanpassen en een gif bestand maken Les 4: filmpje bewerken met MovieMaker en

Nadere informatie

P O W E R P O I N T - onderdeel van Microsoft Office 2000 pakket (nl) De Windows versies van Powerpoint kunnen onderling afwijken

P O W E R P O I N T - onderdeel van Microsoft Office 2000 pakket (nl) De Windows versies van Powerpoint kunnen onderling afwijken P O W E R P O I N T - onderdeel van Microsoft Office 000 pakket (nl) De Windows versies van Powerpoint kunnen onderling afwijken DEEL I De zes basisstappen Met het programma Powerpoint kun je zelf een

Nadere informatie

De tekst staat nu aan de linkerkant. De tekst staat nu aan de rechterkant. De tekst staat nu in het midden.

De tekst staat nu aan de linkerkant. De tekst staat nu aan de rechterkant. De tekst staat nu in het midden. 1. Uitlijnen Uitlijnen: De manier waarop een regel wordt getoond. Dit kan op vier verschillende manieren. We geven hieronder vier voorbeelden. A. Links uitlijnen De tekst staat nu aan de linkerkant. B.

Nadere informatie

Handleiding help Sinterklaas!

Handleiding help Sinterklaas! Handleiding help Sinterklaas! 1. Ga naar Scratch en start een nieuw project! Ga met je browser naar https://scratch.mit.edu/projects/editor/ om meteen te beginnen met een nieuw project. Je kunt de taal

Nadere informatie

Gids voor Kids Hoe vind je de weg hier?

Gids voor Kids Hoe vind je de weg hier? Gids voor Kids Hoe vind je de weg hier? Inhoud Wat is edx?... 2 De goede volgorde... 4 Hoe haal ik het Scratch Star Diploma?... 6 Hoe stel je vragen in het vragenblok?... 8 Wat ga je allemaal doen in deze

Nadere informatie

probiotica vol nuttige bacteriën

probiotica vol nuttige bacteriën probiotica vol nuttige bacteriën Veel mensen kennen wel Yakult, Vifit of Actimel. Het zijn een paar voorbeelden van probiotische zuiveldrankjes, wat betekent dat er micro-organismen in zitten die goed

Nadere informatie

Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem

Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem HAVO Afweer en Samenwerking over samenwerkende afweercellen en problemen met het afweersysteem Arjan is sinds een paar weken terug van vakantie. Hij is met twee vrienden een week naar Egypte geweest met

Nadere informatie

presentatie maken in PowerPoint

presentatie maken in PowerPoint presentatie maken in PowerPoint basisvaardigheden ICT - bovenbouw basisonderwijs groep 6 tot en met 8 basiscursus PowerPoint Waar vind ik PowerPoint: start / alle programma s Klik om een titel te maken:

Nadere informatie

Stappen: 1. doe de zaklamp aan vraag 1: Wat denk je dat er gebeurt als je in het licht van de zaklamp kijkt?

Stappen: 1. doe de zaklamp aan vraag 1: Wat denk je dat er gebeurt als je in het licht van de zaklamp kijkt? In het donker kun je weinig zien. Het licht van een zaklamp kan je dan uitstekend helpen. Maar wat zie je als je direct in het licht van een zaklamp kijkt? Nodig - Zaklamp; - Jezelf Duur: 15 min Stappen:

Nadere informatie

Handleiding hockeyoefeningen maken in PowerPoint.

Handleiding hockeyoefeningen maken in PowerPoint. Handleiding hockeyoefeningen maken in PowerPoint. Door: Saskia Bleumink Een A4 formaat pagina in PowerPoint: Wil je later oefeningen uitprinten, dan is het handig om de pagina in PowerPoint in te stellen

Nadere informatie

06 Wat kun je met Office365 Forms

06 Wat kun je met Office365 Forms Wat is het Met Office365 forms kun je vragenlijsten (bijvoorbeeld enquetes) maken, maar je kunt Office365 Forms óók gebruiken voor interactieve oefeningen. Bovendien is het ook nog eens erg eenvoudig.

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz blz donor in hart en nieren Module 2 DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz Lessen over orgaandonatie Dit boekje gaat over orgaandonatie Donororganen en donorweefsels

Nadere informatie

vaardigheden bijlage inhoud vaardig 1 Woordweb maken Veilig werken Diagram maken Verslag maken Mondeling presenteren 122

vaardigheden bijlage inhoud vaardig 1 Woordweb maken Veilig werken Diagram maken Verslag maken Mondeling presenteren 122 bijlage vaardig vaardigheden inhoud 1 Woordweb maken 120 2 Veilig werken 120 3 Diagram maken 121 4 Verslag maken 121 5 Mondeling presenteren 122 6 Samenwerken 122 7 Informatie zoeken 123 8 Rubrics 123

Nadere informatie

11. Na een aantal keren selecteren en op de delete knop drukken ziet mijn egel er nu zo uit:

11. Na een aantal keren selecteren en op de delete knop drukken ziet mijn egel er nu zo uit: Open Paint.Net 1. Klik op "Bestand" 2. Klik op "Openen " 3. Zoek de afbeelding "eend" op en open hem. 4. Herhaal de stappen 1 tot en met 3 maar open nu de afbeelding "egel". 5. Je hebt nu beide afbeeldingen

Nadere informatie

PRACTICUM PIEKKRACHT EN DUURKRACHT

PRACTICUM PIEKKRACHT EN DUURKRACHT LESKIST SPORT EN BEWEGING PRACTICUM PIEKKRACHT EN DUURKRACHT Hoe harder je je spieren aanspant, hoe sneller ze moe worden. Een beweging waarbij je spieren minder hard hoeven werken hou je over het algemeen

Nadere informatie

Voorbereidingen voordat je alles in een presentatie zet.

Voorbereidingen voordat je alles in een presentatie zet. Een sprekend boek maken in Powerpoint. Inleiding Een sprekend boek kan een goed hulpmiddel zijn bij de taalverwerving van jonge kinderen. Denk aan luisteroefeningen, de herbeleving van een excursie en

Nadere informatie

Bloed Geven en Krijgen vmbo-kgt okt 2013

Bloed Geven en Krijgen vmbo-kgt okt 2013 Bloed Geven en Krijgen vmbo-kgt okt 2013 Ieder jaar geven zo n 400.000 Nederlanders bloed; zij zijn bloeddonor. Samen geven zij ongeveer 900.000 liter bloed per jaar. Dat is belangrijk, want dagelijks

Nadere informatie

Toegang tot uw e-mailberichten via internet

Toegang tot uw e-mailberichten via internet Basishandleiding Multrix Outlook Web App 2010 Versie: 24 februari 2011 Toegang tot uw e-mailberichten via internet Handleiding Multrix Outlook Web Access 2010 Voorblad Inhoudsopgave 1 Inloggen...3 2 Veelgebruikte

Nadere informatie

Een simpel voorblad 2015

Een simpel voorblad 2015 Groep: 5 Lesdoelen: - - De leerlingen kunnen na deze les zelfstandig aan de gang met Word Art. De leerlingen kunnen een afbeelding in Word - invoegen en effecten toevoegen. De leerlingen weten de belangrijkste

Nadere informatie

DEEL: THEMA. Klik op Thema. Nu verschijnen er een aantal thema s. Dubbelklik op een thema en je krijgt het volgende schermpje:

DEEL: THEMA. Klik op Thema. Nu verschijnen er een aantal thema s. Dubbelklik op een thema en je krijgt het volgende schermpje: DEEL: THEMA In het Notebook kun je zelf snel de bladzijde een leuk uiterlijk geven d.m.v. een thema. Deze thema s vind je op de volgende manier: Klik op Gallery Klik op Thema Nu verschijnen er een aantal

Nadere informatie

het antibiotica-spel Wat zijn de gevolgen van verkeerd of overmatig antibioticagebruik?

het antibiotica-spel Wat zijn de gevolgen van verkeerd of overmatig antibioticagebruik? het antibiotica-spel Wat zijn de gevolgen van verkeerd of overmatig antibioticagebruik? Blaasontsteking? Even langs de dokter voor een antibioticakuurtje. Ook bij longontsteking, bloedvergiftiging of een

Nadere informatie

Kernvraag: Hoe kun je dingen warm houden?

Kernvraag: Hoe kun je dingen warm houden? Kernvraag: Hoe kun je dingen warm houden? Naam leerling: Klas: http://www.cma-science.nl Activiteit 1 Hoe kun je dingen warm maken 1. Stel je voor dat je de temperatuursensor zo warm mogelijk moet maken

Nadere informatie

Antigenen en antistoffen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Antigenen en antistoffen vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 23 December 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63375 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Handleiding Pivot docent Wendy Bruins www.wisemice.nl versie 1.2 december 2008

Handleiding Pivot docent Wendy Bruins www.wisemice.nl versie 1.2 december 2008 1 Handleiding Pivot Stickfigure Animator Maak je eigen animated gifjes en laat je poppetje bewegen zoals jij wilt. Je kunt je Pivot invoegen in een mailtje, je website of laten verschijnen op je desktop.

Nadere informatie

Archeologen logboek Namen:....

Archeologen logboek Namen:.... Archeologen logboek Namen:... Bladzijde 1 De antwoorden op deze vragen kun je vinden bij de internetsites die bij opdracht 1 op de WebQuest staan. Vul de antwoorden in de piramide in. De letters in de

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7-8. Algemeen

Uitdager van de maand. Rekenen Wiskunde, Groep 7-8. Algemeen Uitdager van de maand Achtervolgingen Rekenen Wiskunde, Groep 7-8 Algemeen Titel Achtervolgingen Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Begrijpen en onthouden (achtervolgingskromme).

Nadere informatie

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek.

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. 9. Soa s In deze vervangende basisstof maak je met klasgenoten een kwartetspel over seksueel overdraagbare aandoeningen. Daarna kunnen jullie het

Nadere informatie

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520

Spreken - Presenteren HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52520 Spreken - Presenteren HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52520 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Baltie. Dubbelklik op de snelkoppeling van Baltie. Klik op Modes 1. Building. Klik op Scene Open/New...: Zoek je eigen map op.

Baltie. Dubbelklik op de snelkoppeling van Baltie. Klik op Modes 1. Building. Klik op Scene Open/New...: Zoek je eigen map op. Dubbelklik op de snelkoppeling van Baltie Baltie Klik op Modes 1. Building Klik op Scene Open/New...: Zoek je eigen map op. Vul achter Bestandsnaam de schoolcode + jouw initialen + de naam van het programma

Nadere informatie

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn.

Zorg dat je een onderwerp kiest, waarvan je echt meer wilt weten. Dat is interessanter, leuker en makkelijker om mee bezig te zijn. Werkstukwijzer Deze werkstukwijzer helpt je om een werkstuk in elkaar te zetten. Je vult eerst een formulier in. Op dit formulier komt te staan waar je werkstuk over gaat en hoe je het aanpakt. Met behulp

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN havo/vwo MODULE: blz Inleiding Dit boekje gaat over orgaandonatie Het maakt deel uit van de lessenserie Donor in hart en nieren De lessenserie is uitgegeven door NIGZ-Donorvoorlichting

Nadere informatie

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen?

Micro-organismen kweken en bekijken. Zelf bacteriën kweken. Benodigdheden. Werkwijze. Ziek van virussen? Micro-organismen kweken en bekijken Zelf bacteriën kweken Je gaat zelf bacteriën kweken. Benodigdheden twee lege petrischaaltjes met daarop je naam, klas en datum brander en lucifers vloeibare voedingsbodem

Nadere informatie

Studieplanner leerlingen NAAM: Datum Weekopdracht. Doel en in: klaar Week 1 Week 2 Leren leren : Tekst 1 lezen tot aan het plaatje met de

Studieplanner leerlingen NAAM: Datum Weekopdracht. Doel en in: klaar Week 1 Week 2 Leren leren : Tekst 1 lezen tot aan het plaatje met de Studieplanner leerlingen NAAM: Opgegev Benodigde Datum Weekopdracht Doel en in: materialen klaar Week 1 Week 2 Leren leren : Tekst 1 lezen tot aan het plaatje met de ministers. Opdrachtenboekje 5 Markeer

Nadere informatie

Leerpaden maken. 1. Account en wachtwoord. 2. Maak een nieuw leerpad aan. 3. Inhoud aan een leerpad toe voegen. 4. Structuur aanbrengen op een pagina.

Leerpaden maken. 1. Account en wachtwoord. 2. Maak een nieuw leerpad aan. 3. Inhoud aan een leerpad toe voegen. 4. Structuur aanbrengen op een pagina. Leerpaden maken 1. Account en wachtwoord 2. Maak een nieuw leerpad aan. 3. Inhoud aan een leerpad toe voegen. 4. Structuur aanbrengen op een pagina. 5. Structuur aanbrengen met stappen 6. Structuur aanbrengen

Nadere informatie

PRACTICUM VMBO KGT: BLOED IN ACTIE

PRACTICUM VMBO KGT: BLOED IN ACTIE PRACTICUM PRACTICUM VMBO KGT: BLOED IN ACTIE PRACTICUM Ieder jaar ontvangen zo n 250.000 Nederlanders een bloedtransfusie. Dat betekent dat zij bloed krijgen van een bloeddonor. Waarom een bloedtransfusie?

Nadere informatie

Handleiding doezelen van fotoranden - PP 2007

Handleiding doezelen van fotoranden - PP 2007 Handleiding doezelen van fotoranden - PP 2007 COLORPIC Om een kleur te kiezen uit uw afbeelding (of een mooie kleur die u ziet op Internet) is er een handig gratis programmaatje, zeer eenvoudig in gebruik

Nadere informatie

KRUIP IN DE HUID VAN Deel 2

KRUIP IN DE HUID VAN Deel 2 KRUIP IN DE HUID VAN Deel 2 WAT HEB JE NODIG? UITLEG PDF In de Uitleg pdf staat de uitleg bij de opdrachten die je in je werkboek moet maken. Bekijk dus altijd eerst de Uitleg pdf en werk dan de opdracht

Nadere informatie

Samen op zoek naar proeven

Samen op zoek naar proeven Samen op zoek naar proeven De handleiding Jens Vanhouwaert jens@vanhouwaert.be 1 Inhoudsopgave 1 Handleiding... 4 1.1 De website... 4 1.2 Algemene werking... 4 1.3 Download de databank... 4 1.3.1 Internet

Nadere informatie

Wereldgodsdiensten. Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum. Naam:

Wereldgodsdiensten. Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum. Naam: Wereldgodsdiensten Project Levensbeschouwing 2 e klas St. Nicolaaslyceum Naam: Inhoudsopgave Inleiding Schema Beoordeling Deel 1 Test jezelf! Deel 2 Kies je onderwerp en aan de slag! Deel 3 Het ervaren

Nadere informatie

Kunst kijken met Google Art Project

Kunst kijken met Google Art Project Kunst kijken met Google Art Project Ontdek beroemde kunstwerken, wereldwonderen en historische momenten. Open het Google Cultural Institute, ga naar: https://www.google.com/culturalinstitute/home?hl=nl.

Nadere informatie

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider:

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider: Naam:. Klas: Namen groepsleden:........ Begeleider: 1 Inleiding In deze projectweek ga je onderzoek doen. Dit onderzoek is ter voorbereiding op het sectorwerkstuk in de vierde klas. Dit boekje is jouw

Nadere informatie

Bloedtransfusie hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62559

Bloedtransfusie hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62559 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 03 June 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62559 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Informatie gebruik Digi Bord

Informatie gebruik Digi Bord Informatie gebruik Digi Bord Aan de slag Schakel de pc en de beamer aan en het bord is te gebruiken. Het bord hoeft u niet apart aan te zetten. De pen is nu alleen te gebruiken als muis. Beamer De beamer

Nadere informatie

Outlook Web App 2010 XS2office

Outlook Web App 2010 XS2office Handleiding Outlook Web App 2010 XS2office Toegang tot uw contacten, adressen en e-mail berichten via internet XS2office Versie: 22 juli 2014 Helpdesk: 079-363 47 47 Handleiding OWA Helpdesk: 079-363 47

Nadere informatie

Hoe schoon is jouw school?

Hoe schoon is jouw school? Hoe schoon is jouw school? Docentenhandleiding Gemaakt door: Isabelle Broersen Roos de Jong Bianca Koekoek Michiel Kraal Niels Polder Dennis Petiet Sharon van der Weerd In opdracht van: Hogeschool van

Nadere informatie

Oriëntatie. Wat??? een zeepkist??? Oriëntatie. Welke. Dit ga je doen Onderzoeken wat nu eigenlijk een zeepkist is.

Oriëntatie. Wat??? een zeepkist??? Oriëntatie. Welke. Dit ga je doen Onderzoeken wat nu eigenlijk een zeepkist is. Oriëntatie Dit ga je doen Onderzoeken wat nu eigenlijk een zeepkist is. Welke Dit is een groepsopdracht. Dit doe je dus met je eigen groepje waar je de zeepkist mee gaat bouwen Aan deze vaardigheden ga

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Handleiding. Outlook Web App 2010 - CLOUD. Versie: 22 oktober 2012. Toegang tot uw e-mailberichten via internet

Handleiding. Outlook Web App 2010 - CLOUD. Versie: 22 oktober 2012. Toegang tot uw e-mailberichten via internet Handleiding Outlook Web App 2010 - CLOUD Versie: 22 oktober 2012 Toegang tot uw e-mailberichten via internet Handleiding Multrix Outlook Web App 2010 - CLOUD Voorblad Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 2 Inloggen...4

Nadere informatie

Prezi les 1: Website:

Prezi les 1: Website: Les 1 Bouw van het hart Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de leerlingen tijdens deze les het gaan hebben over de bouw van het hart. 2. De leerkracht laat het skelet van een mens zien en vraagt de leerlingen

Nadere informatie

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1 Versie 1 Datum: 11 juni 2011 Cursus: Docent: Taal in alle vakken Radha Gangaram Panday Door: Mario Hummeling, 1597628 Shafi Ilahibaks, 1540943 Cyril Bouwman, 1581806 Herman Hofmeijer, 1058201 Nico van

Nadere informatie

Hoe maak ik... Naam: Groep:

Hoe maak ik... Naam: Groep: Hoe maak ik... Naam: Groep: Inleiding Een spreekbeurt houden is niet niets! Je moet daar heel wat voor kunnen. Wat dacht je van: Goed kunnen lezen Goed kunnen begrijpen wat je leest Goed dingen kunnen

Nadere informatie

Scratch. Gemaakt door: Déjan van Noordt en Leroy van den Driesche Leerlingen HAVO 5 SG Spieringshoek Als onderdeel voor het vak Informatica

Scratch. Gemaakt door: Déjan van Noordt en Leroy van den Driesche Leerlingen HAVO 5 SG Spieringshoek Als onderdeel voor het vak Informatica Scratch sdas Gemaakt door: Déjan van Noordt en Leroy van den Driesche Leerlingen HAVO 5 SG Spieringshoek Als onderdeel voor het vak Informatica Inhoud Wat is scratch?... 2 Deel 1: Account aanmaken... 2

Nadere informatie

Simon de schildpad. 2015 J van Weert 1

Simon de schildpad. 2015 J van Weert 1 Programmeren met Simon Simon de schildpad 2015 J van Weert 1 Inleiding: Wat is programmeren eigenlijk? Een computer doet niets zonder een programma. Die programma s worden geschreven door mensen: programmeurs.

Nadere informatie

Knippen en Plakken. Het verschil tussen knippen en kopiëren.

Knippen en Plakken. Het verschil tussen knippen en kopiëren. Knippen en Plakken. Knippen en plakken kunt u doen met zo ongeveer alles in de computer; van woorden, letters en zinnen binnen een tekstdocument tot foto s, bestanden en mappen op de harde schijf. Bij

Nadere informatie

Uitnodigingen en promotie

Uitnodigingen en promotie Oriëntatie Wat ga je doen? Het is bijna zover, nog even en dan denderen de zeepkisten over het parcours. Wie wint er? Wie komt er heelhuids over de finish? Voor het zover is moeten er nog een aantal dingen

Nadere informatie

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82

4. Bereiden 49 - Rekenen 50 - Bereiden 52. 8. Persoonlijke groei 81 - Feedback 82 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Virussen en bacteriën 10 - Het afweersysteem 14 - Ziektebeelden 19 2. Verhelderen van de zorgvraag 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 33 3. Geneesmiddelen 39 - Medicijnen tegen

Nadere informatie

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax

I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax Lijst H.H. Tan I. INLEIDING (12-09-2015) homeostase pathologie pathofysilogie symptomen casus: pijn R - thorax diagnostiek: X-thorax bloedonderzoek longscan percussiescan: gestoord verticale scan doppler

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3:

lesbrieven geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het leerkrachtenbestand Lesbrief 3: lesbrieven leerkrachtenbestand Lesbrief 3: geluidsgolven avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 KAPITEINS LOGBOEK derde Logboekbericht De kok

Nadere informatie

26/3/2012 ICLON UNIVERSITEIT LEIDEN WORKSHOP WEBCAST. Van PowerPoint naar Movie Maker Tara van Helden

26/3/2012 ICLON UNIVERSITEIT LEIDEN WORKSHOP WEBCAST. Van PowerPoint naar Movie Maker Tara van Helden 26/3/2012 ICLON UNIVERSITEIT LEIDEN WORKSHOP WEBCAST Van PowerPoint naar Movie Maker Tara van Helden In deze handleiding wordt stap voor stap uitgelegd hoe je van een PowerPoint een webcast, oftewel filmpje

Nadere informatie

Gebruikershandleiding voor de persoonlijke verpakking.

Gebruikershandleiding voor de persoonlijke verpakking. Gebruikershandleiding voor de persoonlijke verpakking. In de volgende schermen staan stap voor stap de mogelijkheden uitgelegd van het maken van een persoonlijke verpakking. Uiteraard streven wij erna

Nadere informatie

Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum,

Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum, Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum, 2015 1 Kopiëren van (delen van) deze handleiding is alleen toegestaan voor gebruik in de klas. Docentenhandleiding vaccinatie Hepatitis B practicum,

Nadere informatie

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK. Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1

HANDLEIDING SECTORWERKSTUK. Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1 HANDLEIDING SECTORWERKSTUK Naam: Klas: Begeleider: Sectorwerkstuk 2015 2016 Pagina 1 1 - INHOUDSOPGAVE - -------------------- Uitleg & Theorie -------------------- Stappenplan sectorwerkstuk 3 FASE 1:

Nadere informatie

Werkatelier: eenvoudige animatie maken met pivot animator

Werkatelier: eenvoudige animatie maken met pivot animator Werkatelier: eenvoudige animatie maken met pivot animator Pivot stickfigure animator is een animatieprogramma om eenvoudige animaties met stokmannetjes te maken. Het voordeel van Pivot is dat je niet moet

Nadere informatie

Zoek via Groepen en daarna Lesgroepen de klas op waar de leerlingen in zitten waar je een notitie van wilt maken

Zoek via Groepen en daarna Lesgroepen de klas op waar de leerlingen in zitten waar je een notitie van wilt maken Zoek via Groepen en daarna Lesgroepen de klas op waar de leerlingen in zitten waar je een notitie van wilt maken Er is gezocht op een tweede klas van C. van den Heuvel, vak wiskunde; Als je op de knop

Nadere informatie

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Colofon Titel: Plant in de klas - Instructieblad leerkracht, groep 6/7/8 Auteurs: Nienke van den Berg Hilde Spitters (NIGZ) Redacteuren: John Luteijs

Nadere informatie

bijlagen groep 5 en 6

bijlagen groep 5 en 6 bijlagen groep 5 en 6 bijlage 1 een stukje achtbaan Je hebt nodig: 2 brede planken. De ene plank moet ongeveer twee keer zo lang zijn als de andere. een paar tennisballen een stuk soepel karton plakband

Nadere informatie

BLOED IN ACTIE PRACTICUM:

BLOED IN ACTIE PRACTICUM: PRACTICUM: BLOED IN ACTIE PRACTICUM Ieder jaar ontvangen zo n 250.000 Nederlanders een bloedtransfusie. Dat betekent dat zij bloed krijgen van een bloeddonor. Waarom een bloedtransfusie? Als er veel bloedverlies

Nadere informatie

En soms geven we aan bepaalde plaatjes leuke effecten en meer is het echt niet!

En soms geven we aan bepaalde plaatjes leuke effecten en meer is het echt niet! Kerst creatie (beginners) Download hier je materialen. We gaan vandaag een kerstcreatie maken in de Gimp. Het is in feite niet moeilijk als je de stappen maar goed volgt. Eigenlijk is het een kwestie van

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven: om iets leuks te leren voor thuis

Waarom ga je schrijven: om iets leuks te leren voor thuis Handleiding Les 1 Deze schrijfles is dit jaar de eerste waarin leerlingen oefenen in het genre instrueren. Het is een ervaarles, waarin ze vooral ervaren wat iets een goede instructietekst maakt. Na deze

Nadere informatie

Mijn doelen voor dit jaar

Mijn doelen voor dit jaar Mijn doelen voor dit jaar Een nieuw schooljaar betekent nieuwe kansen. Aan het begin van een nieuw kalenderjaar maken veel mensen goede voornemens. Dat gaan wij nu ook doen: het maken van voornemens of

Nadere informatie

Starten met bettermarks. Registreren en activeren

Starten met bettermarks. Registreren en activeren Starten met bettermarks Voordat u uw docentenaccount in bettermarks wiskunde en/of rekenen kunt gebruiken, moet u eenmalig een aantal stappen doorlopen. Indien u enkel gaat werken met bettermarks rekenen

Nadere informatie

Werkwijzer Verslagkring:

Werkwijzer Verslagkring: Werkwijzer Verslagkring: 1. Je maakt een tweetal. 2. Met zijn tweeën kies je een onderwerp, waarin jullie je willen verdiepen en waarover jullie meer willen weten. 3. Samen ga je op zoek naar informatie

Nadere informatie

Werkbladen Webquest Pret met een ballonraket

Werkbladen Webquest Pret met een ballonraket Werkbladen Webquest Pret met een ballonraket Namen groepsleden: Stap 3: Luchtdruk Gebruik bij dit werkblad de bronnen die bij stap 3 staan. Ben je klaar? Ga dan door met stap 4. 1. Met welk instrument

Nadere informatie