Situatie rundertuberculose

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Situatie rundertuberculose"

Transcriptie

1 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Situatie rundertuberculose Raadgevend Comité 22 september 2015

2 Familie Mycobacteriaceae Mycobacterium tuberculosis complex MTC Mycobacterium avium complex MAC M. tuberculosis : Mens M. caprae : Geiten, gemzen, steenbokken, herten, runderen M. bovis : runderen, alpaca s M. avium subspecies avium M. avium subspecies paratuberculosis M. avium subspecies hominisuis M. pinnipedii : zeehond M. microti : Knaagdieren M. africanum M. canettii 2

3 Overdracht: inademen van geïnfecteerde druppels die worden afgescheiden bij het hoesten => rechtstreeks contact met besmette dieren, besmette melk Chronische ziekte met een zeer traag verloop Klinische symptomen: zwakte, anorexia, uitmergeling, droge hoest,... Opduiken van symptomen meerdere maanden tot meerdere jaren na de infectie! Maar soms ook latent aanwezig in de gastheer onderzoek naar besmette dieren Gastheren en voornaamste reservoir Runderen, maar M. bovis werd ook geïsoleerd bij andere als huisdier gehouden zoogdieren en niet als huisdier gehouden zoogdieren (honden, katten, geiten, schapen, alpaca's, everzwijnen, hertachtigen en dassen,..) In BE: M. bovis werd nooit geïsoleerd in de wilde fauna 3

4 4

5 5

6 6

7 Test bij aankoop: IDT Tijdens de winterscreening: IDT Toezicht veebeslag met aankoop van runderen uit landen die niet tuberculosevrij zijn (gedurende 5 jaar) Toezicht op de haarden, verdachte veebeslagen en contactbeslagen (gedurende 5 jaar) Rechtstreekse verkoop in melkveebedrijven Opsporing in het slachthuis tijdens de post-mortemkeuring 7

8

9 9

10 Epidemiologisch onderzoek en bepalen van de contacthaarden (tracing back, tracing on, buren,...) om de oorsprong te zoeken en verspreiding te vermijden Plan ruiming (gedeeltelijke of volledige slachting) Verkeer IN/OUT verboden (behalve naar het slachthuis) Beheer afvalstromen Reiniging en ontsmetting van het bedrijf na de volledige slachting Melk van besmette of verdachte dieren (verboden voor menselijke consumptie) Melk van andere dieren enkel na hittebehandeling (zuivelfabriek) Opvolging gedurende 5 jaar na het opheffen van de maatregelen 10

11 Tuberculosestatuut geschorst in afwachting van de IDTresultaten. Tuberculinatie (IDT) van het veebeslag (dieren > 6 weken) Verkeer IN/OUT verboden Uitvoer naar het slachthuis enkel in geval van negatieve tuberculinatie (indien geen resultaat TUB) -> cultuur, resulaat tot 8 weken!) Indien het resulaat van de tuberculinatie niet negatief verdacht tuberculosestatuut Hercontrole (minstens 6 weken), slachting op bevel (kweek) Melk dieren met niet negatieve tub wordt verwijderd Rechtstreekse verkoop verboden Melk van andere dieren: hittebehandeling (zuivelfabriek) Indien het resultaat van de tuberculinatie negatief is, worden de maatregelen opgeheven en is er opvolging tijdens de winterscreening gedurende 5 jaar 11

12 11/07/2015 : Slachthuis Aubel BE stierkalf geboren op 29/5/2014 verdachte tuberculoseletsels 15/07/2015 : Positief microscopisch onderzoek (Ziehl-kleuring) en positieve RT-PCR voor het tuberculosiscomplex CODA 17/07/2015: IDTc-lezing beslag 179 runderen : 63 positief, 58 twijfelachtig en 58 negatief 24/07/2015: Slachten van positieve runderen 29/07/2015: 3 op de 4 leden van de familie zijn positief voor de tests voor opsporing van tuberculose 30/07/2015: Mycobacterium bovis 31/07/2015: Bevel tot volledig slachten van het beslag en euthanasie van de honden en katten van het bedrijf. Tracing over 10 jaar => 162 te volgen contactbeslagen 12

13 13

14 14

15 Aantal beslagen vermeld in de tracing 2015 en in de tracing van andere haarden 6 beslagen F beslagen F beslag F beslagen F beslagen F Identificatie haarden 15

Tuberculose bij mens en dier. Ineke van Haeften van der Schee longarts

Tuberculose bij mens en dier. Ineke van Haeften van der Schee longarts Ineke van Haeften van der Schee longarts Welke bacteriën zijn er? Mycobacterium tuberculosis-complex Mycobacterium Tuberculosis Mycobacterium Africanum Mycobacterium Cannettii Mycobacterium Microti Mycobacterium

Nadere informatie

OPVOLGING BRUCELLOSE NAMEN

OPVOLGING BRUCELLOSE NAMEN Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de voedselketen OPVOLGING BRUCELLOSE NAMEN Raadgevend comité 28-03-2012 Historiek: Landbouwbedrijf te Franc Warêt, provincie NAMEN. Na kalving via keizersnede

Nadere informatie

NIEUW TUBERCULOSE BEWAKINGSPROGRAMMA

NIEUW TUBERCULOSE BEWAKINGSPROGRAMMA Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Vergaderingen van het Lokaal Dierengezondheidsnetwerk 2017 Merelbeke 10/10 Roeselare 11/10 Scherpenheuvel 17/10 Kasterlee 24/10 NIEUW TUBERCULOSE

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN BRUCELLOSE 2012

STAND VAN ZAKEN BRUCELLOSE 2012 Federaal agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen STAND VAN ZAKEN BRUCELLOSE 2012 18-04-2012 Inhoud Historisch overzicht runderbrucellose in België Haarden Epidemiologische enquête Contactbeslagen

Nadere informatie

Verordening (EG) nr. 852/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake levensmiddelenhygiëne.

Verordening (EG) nr. 852/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake levensmiddelenhygiëne. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot de reglementaire verplichtingen van de gekwalificeerde personen inzake eerste onderzoek van jachtwild - Oproep

Nadere informatie

Stand van zaken en vooruitzichten. 1 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Stand van zaken en vooruitzichten. 1 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BLAUWTONG Stand van zaken en vooruitzichten Jozef Hooyberghs FAVV DG Controlebeleid Gent, 21 november 2007 1 Federaal Agentschap voor de Inhoud Situatie in België Situatie in Europa Maatregelen in België

Nadere informatie

De bestrijding van tuberculose wordt geregeld bij het koninklijk besluit van 17 oktober 2002.

De bestrijding van tuberculose wordt geregeld bij het koninklijk besluit van 17 oktober 2002. Diagnostiek van rundertuberculose De bestrijding van tuberculose wordt geregeld bij het koninklijk besluit van 17 oktober 2002. 1. Tuberculinatie In de eerste fase van een infectie met rundertuberculose

Nadere informatie

TOESTAND BETREFFENDE Q-KOORTS

TOESTAND BETREFFENDE Q-KOORTS Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen TOESTAND BETREFFENDE Q-KOORTS Gemeenschappelijke vergadering van het Wetenschappelijk comité en het Raadgevend comité 22 januari 2010 OVERZICHT

Nadere informatie

AGRIBEX 2013 Conditions sanitaires Sanitaire voorwaarden Version/versie 25/09/2013

AGRIBEX 2013 Conditions sanitaires Sanitaire voorwaarden Version/versie 25/09/2013 1. Algemene voorwaarden a. Op de verzameling zijn alleen dieren toegelaten die in orde zijn met de huidige Europese en Belgische wetgeving. b. Transport: i. Elke vervoerder moet een toelating hebben om

Nadere informatie

BRUCELLOSE 2012 Stand van zaken

BRUCELLOSE 2012 Stand van zaken Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen BRUCELLOSE 2012 Stand van zaken Luc Vanholme 19/04/2012 Inhoud 1. Brucellose: de ziekte 2. Historisch overzicht runderbrucellose in België 3.

Nadere informatie

Rundertuberculose. (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders

Rundertuberculose. (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders Rundertuberculose (Boviene tuberculose) Informatie over de ziekte en de procedures van de NVWA voor dierhouders Rundertuberculose bij dieren De tuberculosebacterie Mycobacterium bovis veroorzaakt tuberculose

Nadere informatie

Problematiek Escherichia coli - EHEC in vleesbereidingen

Problematiek Escherichia coli - EHEC in vleesbereidingen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Problematiek Escherichia coli - EHEC in vleesbereidingen DG Controle Sector DIS Introductie De bacterie enterohemorragische E. coli (EHEC), waaronder

Nadere informatie

KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE VETERINAIRRECHTELIJKE VOORSCHRIFTEN VOOR DE INVOER EN HET VERKEER VAN SCHAPEN EN GEITEN 10.08.2005 (B.S. 25.08.

KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE VETERINAIRRECHTELIJKE VOORSCHRIFTEN VOOR DE INVOER EN HET VERKEER VAN SCHAPEN EN GEITEN 10.08.2005 (B.S. 25.08. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE VETERINAIRRECHTELIJKE VOORSCHRIFTEN VOOR DE INVOER EN HET VERKEER VAN SCHAPEN EN GEITEN 10.08.2005 (B.S.

Nadere informatie

Omzendbrief betreffende de verplichtingen van de slachthuisexploitanten in het kader van de controle van de identificatie van paarden

Omzendbrief betreffende de verplichtingen van de slachthuisexploitanten in het kader van de controle van de identificatie van paarden Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief betreffende de verplichtingen van de slachthuisexploitanten in het kader van de controle van de identificatie van paarden Referentie

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 -

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - MINISTERIEEL BESLUIT BETREFFENDE DE VETERINAIRRECHTELIJKE VOORSCHRIFTEN VOOR BEWEGINGEN, DE INVOER EN HET VERKEER VAN PAARDACHTIGEN 29.09.1992

Nadere informatie

24.8.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 274/3

24.8.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 274/3 24.8.2004 Publicatieblad van de Europese Unie L 274/3 VERORDENING (EG) Nr. 1492/2004 VAN DE COMMISSIE van 23 augustus 2004 tot wijziging van Verordening (EG) nr. 999/2001 van het Europees Parlement en

Nadere informatie

Erkenningsvoorwaarden voor embryoteams en embryoproductieteams voor paarden VANAF 01/09/2010

Erkenningsvoorwaarden voor embryoteams en embryoproductieteams voor paarden VANAF 01/09/2010 Erkenningsvoorwaarden voor embryoteams en embryoproductieteams voor paarden VANAF 01/09/2010 Bijlage II.9.3 bij het koninklijk besluit van 16 januari 2006 tot vaststelling van de nadere regels van de erkenningen,

Nadere informatie

Q-koorts en werk, de geitenhouderij

Q-koorts en werk, de geitenhouderij Q-koorts en werk, de geitenhouderij Ton Oomen Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding (LCI/CIb/RIVM) 1 Q-koorts in Nederland - Inzicht in de bedrijfsvoering - Transmissieroute - De veterinaire

Nadere informatie

Verificatielijst specifieke eisen voor slachthuizen landbouwhuisdieren

Verificatielijst specifieke eisen voor slachthuizen landbouwhuisdieren Verificatielijst specifieke eisen voor slachthuizen landbouwhuisdieren Divisie Veterinair & import Catharijnesingel 59 3511 GG Utrecht Postbus 43006 3540 AA Utrecht www.nvwa.nl Versie 1.0 Vraag Zijn er

Nadere informatie

Onderstaande gegevens zijn afkomstig van het referentielaboratorium van het Pasteur Instituut in Brussel, Dienst Tuberculose en Mycobacteriën.

Onderstaande gegevens zijn afkomstig van het referentielaboratorium van het Pasteur Instituut in Brussel, Dienst Tuberculose en Mycobacteriën. Referentielaboratorium Brussel Onderstaande gegevens zijn afkomstig van het referentielaboratorium van het Pasteur Instituut in Brussel, Dienst Tuberculose en. Inleiding De volgende analyses werden uitgevoerd

Nadere informatie

Tuberculose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Tuberculose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Tuberculose Bij u is tuberculose vastgesteld. In deze folder vindt u informatie over deze ziekte en de behandeling. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Wat is tuberculose? Tuberculose,

Nadere informatie

STAND VAN ZAKEN BRUCELLOSE 2012

STAND VAN ZAKEN BRUCELLOSE 2012 Federaal agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen STAND VAN ZAKEN BRUCELLOSE 2012 25-05-2012 Inhoud Historisch overzicht runderbrucellose in België Haarden Epidemiologische enquête Contactbeslagen

Nadere informatie

REGISTER VAN HET BESLAG

REGISTER VAN HET BESLAG REGISTER VAN HET BESLAG R : ADMINISTRATIEVE GEGEVENS DATUM BESLAG BESLAGADRES GEOGRAFISCHE COORDINATEN Straat + nummer X-coordinaat : XXX XXXXX Postcode + gemeente Y-coördinaat : Fusiegemeente Taal : NL

Nadere informatie

Tuberculose ook bij ons

Tuberculose ook bij ons Tuberculose ook bij ons Juni : CLB-arts krijgt melding van geval van actieve tb door TOVO bij 12-jarig meisje Vraag TOVO aan CLB-arts Directie, leerkrachten en medeleerlingen inlichten Info geven over

Nadere informatie

Symposium GKZ & Hygieia - Import, o.d.z. Better safe than sorry. Dierziektebestrijding bij het invoeren van (volgens de GWWD ) besmette dieren

Symposium GKZ & Hygieia - Import, o.d.z. Better safe than sorry. Dierziektebestrijding bij het invoeren van (volgens de GWWD ) besmette dieren Symposium GKZ & Hygieia - Import, o.d.z. Better safe than sorry Dierziektebestrijding bij het invoeren van (volgens de GWWD ) besmette dieren Mauro De Rosa Inleiding Doel presentatie Dierziektebestrijding

Nadere informatie

Omzendbrief met betrekking tot particuliere slachtingen

Omzendbrief met betrekking tot particuliere slachtingen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot particuliere slachtingen Referentie PCCB/S3/GDS/116116 Datum 11/04/2016 Huidige versie 2.1 Van toepassing vanaf

Nadere informatie

29 SEPTEMBER 1992. - Ministerieel besluit betreffende de veterinairrechtelijke voorschriften voor de invoer en het verkeer van schapen en geiten.

29 SEPTEMBER 1992. - Ministerieel besluit betreffende de veterinairrechtelijke voorschriften voor de invoer en het verkeer van schapen en geiten. 29 SEPTEMBER 1992. - Ministerieel besluit betreffende de veterinairrechtelijke voorschriften voor de invoer en het verkeer van schapen en geiten. De Minister van Landbouw, Gelet op de Dierengezondheidswet

Nadere informatie

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant

15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant 15-07-2008 Kamervragen aan de ministers van VWS en LNV over de explosieve stijging van het aantal Q-koorts gevallen in Brabant Kamervragen van het lid Thieme aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

Trichinen. inspectiemaatregelen: analyses. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Trichinen. inspectiemaatregelen: analyses. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Trichinen risico in de voedselketen: vlees inspectiemaatregelen: analyses nieuwe aanpak: regio verwaarloosbaar risico Trichinen: wat? Parasitaire

Nadere informatie

Erkenningsvoorwaarden voor spermacentra voor paarden VANAF 01/09/2010

Erkenningsvoorwaarden voor spermacentra voor paarden VANAF 01/09/2010 Erkenningsvoorwaarden voor spermacentra voor paarden VANAF 01/09/2010 Bijlage II.10.4. bij het koninklijk besluit van 16 januari 2006 tot vaststelling van de nadere regels van de erkenningen, toelatingen

Nadere informatie

Omzendbrief betreffende de verplichtingen van de slachthuisexploitanten in het kader van de controle van de identificatie van paarden

Omzendbrief betreffende de verplichtingen van de slachthuisexploitanten in het kader van de controle van de identificatie van paarden Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief betreffende de verplichtingen van de slachthuisexploitanten in het kader van de controle van de identificatie van paarden Referentie

Nadere informatie

Reglement Intensief Programma Paratuberculose bij Runderen 2005 gewijzigd per 10 augustus 2017

Reglement Intensief Programma Paratuberculose bij Runderen 2005 gewijzigd per 10 augustus 2017 Reglement Intensief Programma Paratuberculose bij Runderen 2005 gewijzigd per 10 augustus 2017 Besluit van de Gezondheidsdienst voor Dieren BV (GD) tot het vaststellen van het Reglement intensief programma

Nadere informatie

FAQ DIERENARTS & DEPOT

FAQ DIERENARTS & DEPOT FAQ DIERENARTS & DEPOT VERSIE 2 JUNI 2010 DEPOT Kunnen er twee geneesmiddelendepots zijn op hetzelfde adres? JA, maar niet op naam van dezelfde dierenarts. De dierenarts-depothouder kan slechts titularis

Nadere informatie

Clubblad. Jan-maart2015. V.U Nimrodsvrienden vzw

Clubblad. Jan-maart2015. V.U Nimrodsvrienden vzw Clubblad Jan-maart2015 V.U Nimrodsvrienden vzw Een nieuw jaar komt er aan met nieuwigheden en verassingen. De Nimrodsvrienden wensen alle lezers een gezond, prettig jaar. Een algemene ledenvergadering

Nadere informatie

Omzendbrief met betrekking tot de erkenning van instellingen, instituten en centra

Omzendbrief met betrekking tot de erkenning van instellingen, instituten en centra Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot de erkenning van instellingen, instituten en centra Referentie PCCB/S2/BHOE/1338165 Datum 25/01/2016 Huidige versie

Nadere informatie

De antwoorden op deze vragenlijst worden anoniem in een databestand geregistreerd.

De antwoorden op deze vragenlijst worden anoniem in een databestand geregistreerd. GGD nr: 10-76- OSIRIS nr: Q-koorts vragenlijst De antwoorden op deze vragenlijst worden anoniem in een databestand geregistreerd. Algemeen 1. Datum waarop deze vragenlijst wordt ingevuld: (dd/mm/jjjj)

Nadere informatie

want hondsdolheid in je koffers maakt dodelijke slachtoffers

want hondsdolheid in je koffers maakt dodelijke slachtoffers Steek niks liefs in je valies... want hondsdolheid in je koffers maakt dodelijke slachtoffers Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Wat is hondsdolheid? Hondsdolheid is een zoönose

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen PB 07 FAQ (G-018) REV 4 2016-1/9 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FAQ - Generische autocontrolegids voor slachthuizen, uitsnijderijen en inrichtingen voor de vervaardiging van

Nadere informatie

Tuberculose & risicogroepen

Tuberculose & risicogroepen Tuberculosebestrijding Tuberculose & risicogroepen Themadag De Tweede MIJL Maria Knapen Sociaal verpleegkundige tuberculosebestrijding 11 oktober 2014 Programma Introductie Ziektebeeld tuberculose Bron

Nadere informatie

oktober 2013 Veterinair certificaat voor de uitvoer naar Marokko van runderen bestemd voor de vetmesting afkomstig uit België

oktober 2013 Veterinair certificaat voor de uitvoer naar Marokko van runderen bestemd voor de vetmesting afkomstig uit België I. Toepassingsgebied Productomschrijving GN-Code Land Runderen 0102 II. Bilateraal certificaat Code FAVV EX.VTL.MA.04.01 Titel van het certificaat Veterinair certificaat voor de uitvoer naar van runderen

Nadere informatie

Gearchiveerd op 02/04/2013

Gearchiveerd op 02/04/2013 Provinciale dienst van:... Datum:... Verantwoordelijke Controleur:... Nr:... Operator :... N uniek... Adres :...... DPA 2422 Spermacentrum runderen - nationale handel - Infrastructuur, inrichting en hygiëne

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot het toekennen van een statuut verwaarloosbaar of gecontroleerd risico op klassieke scrapie, noodzakelijk in het

Nadere informatie

Zicht op Q-koorts. Kernboodschap

Zicht op Q-koorts. Kernboodschap Zicht op Q-koorts Deze informatie is tot stand gekomen in samenwerking met het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu), diverse organisaties en beroepsgroepen. 1 Kernboodschap Q-koorts kunt

Nadere informatie

Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling Aan de minister van LNV en de minister van VWS

Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling Aan de minister van LNV en de minister van VWS Advies van de directeur bureau Risicobeoordeling Aan de minister van LNV en de minister van VWS onderwerp Advies inzake risico s van introductie van dieren uit een koppel met Q-koorts in een andere koppel

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 -

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - KONINKLIJK BESLUIT HOUDENDE MAATREGELEN VOOR DE BEWAKING VAN EN DE BESCHERMING TEGEN BEPAALDE ZOÖNOSES EN ZOÖNOSEVERWEKKERS 22.05.2005 (B.S.

Nadere informatie

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus

Informatieblad MERS. Middle East Respiratory Syndromeconoravirus Informatieblad MERS Middle East Respiratory Syndromeconoravirus MERS - Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus Het Middle East Respiratory Syndrome-coronavirus (MERS-CoV) is een vrij nieuw type coronavirus

Nadere informatie

Herhaling leerstof / maatwerk. Les EVOLUTIE (Groepsopdracht)

Herhaling leerstof / maatwerk. Les EVOLUTIE (Groepsopdracht) Herhaling leerstof / maatwerk Les EVOLUTIE (Groepsopdracht) Inleiding: Je gaat nadenken over hoe de mens er na 1000 jaar uit zou zien wanneer deze in een nieuwe, vreemde omgeving terecht zou komen en zich

Nadere informatie

Provinciale dienst van : Datum : Veranwoordelijke controleur : Nr : Operator : N uniek : Adres :

Provinciale dienst van : Datum : Veranwoordelijke controleur : Nr : Operator : N uniek : Adres : Provinciale dienst van : Datum : Veranwoordelijke controleur : Nr : Operator : N uniek : Adres : PRI 24 Winnen, behandelen, bewaren en opslag van rundersperma bestemd voor het intracommunautair handelsverkeer

Nadere informatie

Sanitaire voorwaarden «Agriflanders»

Sanitaire voorwaarden «Agriflanders» Sanitaire voorwaarden «Agriflanders» 1. Aanvraag toelating verzamelcentrum voor landbouwhuisdieren bij FAVV Niet-commerciële verzamelingen van landbouwhuisdieren hebben een toelating code 12.4.3 nodig

Nadere informatie

KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE INRICHTING VAN DE ZWOEGERZIEKTEBESTRIJDING BIJ HET SCHAAP (B.S )

KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE INRICHTING VAN DE ZWOEGERZIEKTEBESTRIJDING BIJ HET SCHAAP (B.S ) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE INRICHTING VAN DE ZWOEGERZIEKTEBESTRIJDING BIJ HET SCHAAP 24.03.1993 (B.S. 17.05.1993) HOOFDSTUK I - Definities

Nadere informatie

KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE INRICHTING VAN DE BESTRIJDING VAN DE VIRALE CAPRINE ARTRITIS ENCEFALITIS (B.S

KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE INRICHTING VAN DE BESTRIJDING VAN DE VIRALE CAPRINE ARTRITIS ENCEFALITIS (B.S Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen - 1 - KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE DE INRICHTING VAN DE BESTRIJDING VAN DE VIRALE CAPRINE ARTRITIS ENCEFALITIS 27.11.1997 (B.S. 30.12.1997)

Nadere informatie

Vlooien zijn parasieten die leven van het bloed van een groot aantal warmbloedige dieren.

Vlooien zijn parasieten die leven van het bloed van een groot aantal warmbloedige dieren. Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Vlooien zijn insecten die zich voeden door bloed op te zuigen van een gastdier. Vlooien hebben geen vleugels, maar hebben sterke

Nadere informatie

Enterohemorragische Escherichia coli in Duitsland

Enterohemorragische Escherichia coli in Duitsland Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Enterohemorragische Escherichia coli in Duitsland Raadgevend Comité 22/06/2011 Achtergrondinformatie Algemeen Escherichia coli (E. coli): darmbacterie

Nadere informatie

Clubblad. April-juni2015. V.U Nimrodsvrienden vzw

Clubblad. April-juni2015. V.U Nimrodsvrienden vzw Clubblad April-juni2015 V.U Nimrodsvrienden vzw Een nieuw jaar komt er aan met nieuwigheden en verassingen. De Nimrodsvrienden wensen alle lezers een gezond, prettig jaar. Algemene ledenvergadering te

Nadere informatie

geneesmiddelen op het landbouwbedrijf

geneesmiddelen op het landbouwbedrijf geneesmiddelen op het landbouwbedrijf voor de versie 2012 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Eindredactie Herman Vanbeckevoort Vormgeving Opmaak : Gert Van Kerckhove, Jan Germonpré

Nadere informatie

Tuberculose. Ziektebeeld. Incubatieperiode

Tuberculose. Ziektebeeld. Incubatieperiode DRAAIBOEK INFECTIEZIEKTEN CLB TUBERCULOSE 219 Tuberculose Ziektebeeld Tuberculose is een ernstige bacteriële infectieziekte. Meestal verloopt de infectie zonder symptomen en gaat deze over in een latente

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU EN FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN

FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU EN FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN FEDERALE OVERHEIDSDIENST VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU EN FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN 6 MAART 2007. - Koninklijk besluit ter organisatie van

Nadere informatie

Een BVDV-bestrijdingsplan voor België. Jef Laureyns

Een BVDV-bestrijdingsplan voor België. Jef Laureyns Een BVDV-bestrijdingsplan voor België Jef Laureyns Inhoud Noodzakelijke elementen van BVD-controle Vereisten voor een nationaal BVD-programma Het Belgisch BVD-programma: huidig voorstel commentaar Conclusie

Nadere informatie

Vertaling. Overwegende:

Vertaling. Overwegende: Vertaling Protocol van akkoord over de voorwaarden voor de grensoverschrijdende handel in slachtdieren en slachtpluimvee tussen het Koninkrijk België, het Groothertogdom Luxemburg en de Franse Republiek.

Nadere informatie

LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE

LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE LATENTE TUBERCULOSE INFECTIE In deze folder leest u meer over de behandeling van een latente tuberculose infectie voorafgaand aan het gebruik van biologicals. Wat is een latente tuberculose infectie?

Nadere informatie

DRAAIBOEK Tuberculose

DRAAIBOEK Tuberculose DRAAIBOEK Tuberculose VWA, afdeling Incidentmanagement, Meldkamer en Dierziektebestrijding (IMD) Maart 2007 versie 1.1 1.1 INHOUDSOPGAVE I. Algemeen Hoofdstuk 1: Algemeen 1.1 Inhoudsopgave 1.2 Inleiding

Nadere informatie

Mantouxtest Dermatologie

Mantouxtest Dermatologie Mantouxtest Dermatologie Uw behandelend arts heeft in overleg met u een mantoux-test (afgekort als mantoux) afgesproken. Uw arts wil met deze test uitsluiten dat uw klachten verband houden met tuberculose.

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden voor opslagbedrijven voor producten afkomstig van categorie 2- en 3 materiaal

Toelatingsvoorwaarden voor opslagbedrijven voor producten afkomstig van categorie 2- en 3 materiaal Toelatingsvoorwaarden voor opslagbedrijven voor producten afkomstig van categorie 2- en 3 materiaal Bijlage III.7.1. bij het koninklijk besluit van 16 januari 2006 tot vaststelling van de nadere regels

Nadere informatie

WINTERSCREENING 2013

WINTERSCREENING 2013 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen WINTERSCREENING 2013 Dienstvergaderingen PCE / DGZ Agenda dienstvergadering 1. Resultaten winterscreening 2012 PCE 2. Brucellose haarden 2010

Nadere informatie

9UDJHQ HQ DQWZRRUGHQ RYHU 76(V ELM VFKDSHQ HQ JHLWHQ

9UDJHQ HQ DQWZRRUGHQ RYHU 76(V ELM VFKDSHQ HQ JHLWHQ 0(02 Brussel, 7 november 2001 9UDJHQ HQ DQWZRRUGHQ RYHU 76(V ELM VFKDSHQ HQ JHLWHQ :DW]LMQRYHUGUDDJEDUHVSRQJLIRUPHHQFHIDORSDWKLHsQ76(V" TSE s zijn een groep ziekten die bij de mens en bij dieren voorkomen

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief betreffende de bestrijding van zoönotische Salmonella bij gebruikspluimvee van het type vlees Referentie PCCB/S2/589616 Datum 19/11/2013

Nadere informatie

Tabellenboek Naleefmonitor grote roodvlees slachterijen

Tabellenboek Naleefmonitor grote roodvlees slachterijen Publicatie datum: 1812017 Introductie De NVWA heeft het toezicht op aangescherpt. Deze naleefmonitor geeft de naleving van de regels weer bij grote, waar 90% van de totale productie in Nederland wordt

Nadere informatie

BVD-bestrijding in België: een algemene aanpak lijkt er te komen.

BVD-bestrijding in België: een algemene aanpak lijkt er te komen. Auteur: Steven Sarrazin BVD-bestrijding in België: een algemene aanpak lijkt er te komen. Nu IBR een verplichte nationale aanpak kent bij rundvee, komt ook een bestrijding van BVD (Boviene Virale Diarree)

Nadere informatie

Omzendbrief omtrent de verschillende statuten met betrekking tot klassieke scrapie

Omzendbrief omtrent de verschillende statuten met betrekking tot klassieke scrapie Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief omtrent de verschillende statuten met betrekking tot klassieke scrapie Referentie PCCB/S2/BHOE/1318280 Datum 05/10/2015 Huidige versie

Nadere informatie

Informatie over Q-koorts

Informatie over Q-koorts Informatie over Q-koorts De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor Q-koorts. De afgelopen weken ontvingen gemeenten hierover brieven van de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het ministerie van Volksgezondheid

Nadere informatie

oktober 2013 Veterinair certificaat voor de uitvoer van fokrunderen afkomstig uit België naar Marokko

oktober 2013 Veterinair certificaat voor de uitvoer van fokrunderen afkomstig uit België naar Marokko I. Toepassingsgebied Productomschrijving GN-Code Land Runderen 0102 II. Bilateraal certificaat Code FAVV EX.VTL.MA.05.01 Titel van het certificaat Veterinair certificaat voor de uitvoer van fokrunderen

Nadere informatie

PRAKTISCH Toxoplasmose

PRAKTISCH Toxoplasmose PRAKTISCH Toxoplasmose l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n over houden van huisdieren Toxoplasmose is een belangrijke zoönose. Dat betekent dat deze ziekte

Nadere informatie

gezondheidsdienst EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT

gezondheidsdienst EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT gezondheidsdienst EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT EEN EXOTISCH DIER ALS HUISDIER? BEZINT EER GE BEGINT Houdt u een kat in een visbokaal of geeft u een hond enkel groenten? Welnu, net

Nadere informatie

Proefdieren in Vlaanderen in 2014 uitgedrukt in cijfers

Proefdieren in Vlaanderen in 2014 uitgedrukt in cijfers Proefdieren in Vlaanderen in 214 uitgedrukt in cijfers 1. Hoeveel en welke dieren werden er gebruikt voor dierproeven? In 214 werden in Vlaanderen 28339 proefdieren gebruikt in de 129 erkende laboratoria.

Nadere informatie

1. Heb je huisdieren? Ik heb: (meerdere antwoorden mogelijk)

1. Heb je huisdieren? Ik heb: (meerdere antwoorden mogelijk) Huisdieren Een huisdier geeft gezelschap, maar brengt ook verantwoordelijkheden en kosten met zich mee. 60% 50% 40% 57% 1. Heb je huisdieren? Ik heb: (meerdere antwoorden mogelijk) 8.1. Geen huisdieren

Nadere informatie

Trichinellose uitbraak in België, geassocieerd met de consumptie van ingevoerd everzwijn; een voorbeeld uit de praktijk

Trichinellose uitbraak in België, geassocieerd met de consumptie van ingevoerd everzwijn; een voorbeeld uit de praktijk Trichinellose uitbraak in België, geassocieerd met de consumptie van ingevoerd everzwijn; een voorbeeld uit de praktijk Leen Claes, Marjan Van Esbroeck, Peter Messiaen, Annemarie Forier, Pierre Dorny Nieuws

Nadere informatie

Praktische kijk op droogstandsmanagement bij Vlaamse melkveebedrijven. Enquêteresultaten

Praktische kijk op droogstandsmanagement bij Vlaamse melkveebedrijven. Enquêteresultaten Praktische kijk op droogstandsmanagement bij Vlaamse melkveebedrijven Enquêteresultaten 1 ENQUÊTE RESULTATEN Gemiddeld aantal dieren >150 6,9% Aantal dieren 100-150 50-100 14,0% 50,2% 0-50 28,9% 0 50 100

Nadere informatie

Speed Giardia TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.

Speed Giardia TM. www.speedrange.nl. Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac. Speed Giardia TM www.speedrange.nl Virbac Nederland B.V., Postbus 313, 3770 AH Barneveld Tel. 0342 427 127 E-mail: info@virbac.nl ALLEEN VOOR IN VITRO GEBRUIK NEDERLANDS Klinische toepassing Giardia is

Nadere informatie

Proefdieren in Vlaanderen in 2015 uitgedrukt in cijfers

Proefdieren in Vlaanderen in 2015 uitgedrukt in cijfers Proefdieren in Vlaanderen in 215 uitgedrukt in cijfers 1. Hoeveel en welke dieren werden gebruikt voor dierproeven? In 215 telde Vlaanderen 124 erkende laboratoria. Zij gebruikten 241.221 proefdieren waarvan

Nadere informatie

BVD, het aanpakken waard! Monique Driesse en Ruben Tolboom Januari 2015

BVD, het aanpakken waard! Monique Driesse en Ruben Tolboom Januari 2015 BVD, het aanpakken waard! Monique Driesse en Ruben Tolboom Januari 2015 Voorstellen Monique Driesse Rundveedierenarts 7 jaar praktijk, 5 jaar in Canada Sinds 2007 bij Boehringer Ingelheim Ruben Tolboom

Nadere informatie

NR. Het NVWA-draaiboek rundertuberculose. Klinische les: tuberculose door M. bovis. M. bovis: transmissie tussen mens en dier in Nederland

NR. Het NVWA-draaiboek rundertuberculose. Klinische les: tuberculose door M. bovis. M. bovis: transmissie tussen mens en dier in Nederland Het NVWA-draaiboek rundertuberculose Klinische les: tuberculose door M. bovis M. bovis: transmissie tussen mens en dier in Nederland NR. 1 One health tegen boviene tuberculose in ontwikkelingslanden JAARGANG

Nadere informatie

BVD, het aanpakken waard! Ruben Tolboom Intervisie 2014

BVD, het aanpakken waard! Ruben Tolboom Intervisie 2014 BVD, het aanpakken waard! Ruben Tolboom Intervisie 2014 Voorstellen Ruben Tolboom Tot 1 mei 2014: rundveedierenarts Vanaf heden: Field Technical Service Manager Technische achtergrond produkten-dierziekten

Nadere informatie

Handleiding voor het toezicht op het islamitisch Offerfeest

Handleiding voor het toezicht op het islamitisch Offerfeest Handleiding voor het toezicht op het islamitisch Offerfeest 2015 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Reglementair kader 2.1. Het slachten 2.1.1. Het ritueel slachten van dieren 2.1.2. Verdoving 2.1.3. Machtiging

Nadere informatie

VRAGEN EN ANTWOORDEN VOOR HOUDERS VAN HERKAUWERS (klik op de vraag om naar het antwoord te gaan <ctrl+home> om terug te keren)

VRAGEN EN ANTWOORDEN VOOR HOUDERS VAN HERKAUWERS (klik op de vraag om naar het antwoord te gaan <ctrl+home> om terug te keren) FAQ S VERSIE 21 OP DATUM VAN 31 OKTOBER 2007 (geldig vanaf 2 november 2007) Wijzigingen t.o.v. de vorige versie zijn aangeduid in het rood. VRAGEN EN ANTWOORDEN VOOR HOUDERS VAN HERKAUWERS (klik op de

Nadere informatie

Tabel 2 : Rabies : verspreiding, per provincie, van de behandelde personen na blootstelling in België (2001)

Tabel 2 : Rabies : verspreiding, per provincie, van de behandelde personen na blootstelling in België (2001) Het referentielaboratorium voor is in het Pasteur Instituut te Brussel gevestigd. Vaccin tegen bij de mens. Curatieve vaccinatie tegen In zijn 86 personen tegen gevaccineerd. In de tabellen, en 3 wordt

Nadere informatie

sperma, eicellen en embryo s waarvoor ten aanzien van de veterinairrechtelijke

sperma, eicellen en embryo s waarvoor ten aanzien van de veterinairrechtelijke 16.7.2002 NL Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen L 187/3 VERORDENING (EG) Nr. 1282/2002 VAN DE COMMISSIE van 15 juli 2002 houdende wijziging van de bijlagen bij Richtlijn 92/65/EEG van de Raad

Nadere informatie

Dierenkliniek Goeree Overflakkee

Dierenkliniek Goeree Overflakkee Dierenkliniek Goeree Overflakkee De teksten van onze artikelen worden geschreven aan de hand van wetenschappelijke literatuur, maar ook op basis van onze eigen inzichten en ervaringen. Daarom kan de informatie

Nadere informatie

Omzendbrief met betrekking tot de toelating en erkenning voor hoevezuivelproducenten en het gebruik van de autocontrolegidsen

Omzendbrief met betrekking tot de toelating en erkenning voor hoevezuivelproducenten en het gebruik van de autocontrolegidsen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Omzendbrief met betrekking tot de toelating en erkenning voor hoevezuivelproducenten en het gebruik van de autocontrolegidsen Referentie PCCB/S3/EME/1136184

Nadere informatie

De toegevoegde waarde van rpob sequencing voor de identificatie van non-tuberculeuze mycobacteriën

De toegevoegde waarde van rpob sequencing voor de identificatie van non-tuberculeuze mycobacteriën De toegevoegde waarde van rpob sequencing voor de identificatie van non-tuberculeuze mycobacteriën Rina de Zwaan 1, Jakko van Ingen 2, en Dick van Soolingen 1,2# 1 Nationaal Referentie Laboratorium voor

Nadere informatie

Tabel 2 : Rabies : verspreiding, per provincie, van de behandelde personen na blootstelling in België (2002)

Tabel 2 : Rabies : verspreiding, per provincie, van de behandelde personen na blootstelling in België (2002) Referentielaboratorium Het referentielaboratorium voor is in het Pasteur Instituut te Brussel gevestigd. Vaccin tegen bij de mens. Curatieve vaccinatie tegen In 22 zijn 8 personen tegen gevaccineerd. In

Nadere informatie

1/8 WETENSCHAPPELIJK COMITÉ VAN HET FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN ADVIES 23-2006

1/8 WETENSCHAPPELIJK COMITÉ VAN HET FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN ADVIES 23-2006 1/8 WETENSCHAPPELIJK COMITÉ VAN HET FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN ADVIES 23-2006 Betreft: Ontwerp koninklijk besluit betreffende de bestrijding van infectieuze boviene rhinotracheïtis

Nadere informatie

H y g i ë n e r i c h t l i j n e n. Evenementen met dieren

H y g i ë n e r i c h t l i j n e n. Evenementen met dieren H y g i ë n e r i c h t l i j n e n Evenementen met dieren Versie 1.0 - augustus 2016 Zijn er dieren op het evenement? Dan kunnen er extra risico s zijn. Dieren kunnen namelijk allerlei ziekteverwekkers

Nadere informatie

L 165/8 Publicatieblad van de Europese Unie 27.6.2007

L 165/8 Publicatieblad van de Europese Unie 27.6.2007 L 165/8 Publicatieblad van de Europese Unie 27.6.2007 VERORDENING (EG) Nr. 727/2007 VAN DE COMMISSIE van 26 juni 2007 tot wijziging van de bijlagen I, III, VII en X bij Verordening (EG) nr. 999/2001 van

Nadere informatie

Transmissie M.Bovis op de boerderij

Transmissie M.Bovis op de boerderij Transmissie M.Bovis op de boerderij C.J. (Kees) van der Loo Met medewerking van: R. van Altena G. de Vries A. van der Zanden Volkskrant 13 maart 2013 Zoönosen Ziekten die kunnen overgaan van dier mens

Nadere informatie

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen PB 07 FAQ (G-018) REV 2 2009-1/10 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FAQ - Generische autocontrolegids voor slachthuizen, uitsnijderijen en inrichtingen voor de vervaardiging van

Nadere informatie

HOOFDSTUK I. - Definities.

HOOFDSTUK I. - Definities. HOOFDSTUK I. - Definities. Artikel 1. Voor de toepassing van dit besluit moet men verstaan onder : 1 Schapen en geiten : de dieren van de diersoorten schapen en geiten, de dwergrassen daarvan inbegrepen;

Nadere informatie

Q-koorts vragenlijst Bron: GGD Hart voor Brabant.

Q-koorts vragenlijst Bron: GGD Hart voor Brabant. Bijlage II Voorbeeldvragenlijst Q-koorts Q-koorts vragenlijst Bron: GGD Hart voor Brabant. GGD nr: OSIRIS nr: De antwoorden op deze vragenlijst worden anoniem in een databestand geregistreerd. Algemeen

Nadere informatie

Schmallenbergziekte. DG Controlebeleid 9 maart Agence fédérale pour la Sécurité de la Chaîne alimentaire

Schmallenbergziekte. DG Controlebeleid 9 maart Agence fédérale pour la Sécurité de la Chaîne alimentaire Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Schmallenbergziekte DG Controlebeleid 9 maart 2012 Historiek Eerste symptomen van deze ziekte : einde zomer 2011 in Duitsland en Nederland (en

Nadere informatie

De toekomst tegemoet met of zonder CAE Is er leven na een uitbraak? Studieclub zuid Karianne Lievaart-Peterson Datum: 10 november 2016

De toekomst tegemoet met of zonder CAE Is er leven na een uitbraak? Studieclub zuid Karianne Lievaart-Peterson Datum: 10 november 2016 De toekomst tegemoet met of zonder CAE Is er leven na een uitbraak? Studieclub zuid Karianne Lievaart-Peterson Datum: 10 november 2016 Verwachting van vanavond Onderwerpen CAE (enkele relevante details)

Nadere informatie

Dit is een term die gebruikt wordt als benaming voor een verkeerde reactie op voeding. Er zijn 2 hoofdvormen van overgevoeligheid.

Dit is een term die gebruikt wordt als benaming voor een verkeerde reactie op voeding. Er zijn 2 hoofdvormen van overgevoeligheid. Voedselovergevoeligheid Dit is een term die gebruikt wordt als benaming voor een verkeerde reactie op voeding. Er zijn 2 hoofdvormen van overgevoeligheid. Voedingsallergie of hypergevoeligheid, die wordt

Nadere informatie