Design research en de context van gebruik Module 1 van de Foundation Course in Interaction Design

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Design research en de context van gebruik Module 1 van de Foundation Course in Interaction Design"

Transcriptie

1 Design research en de context van gebruik Module 1 van de Foundation Course in Interaction Design De psychologie van het leren: een beknopte inleiding V Nederlandstalige versie Auteur: James M. Boekbinder Skype: jboekbinder Copyright 2014 For internal use only. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a database or retrieval system, or published, in any form or in any way, electronically, mechanically, by print, photo print, 1

2 microfilm or any other means without prior written permission from the author and the Rotterdam University of Applied Sciences (Hogeschool Rotterdam, CMI Institute.) Please note: all names of persons in the hypothetical cases and examples in this book are entirely fictional and make no reference to any real person, past or present. 2

3 1 Over het leren Het leren zelf is een belangrijk onderdeel van de context van gebruik van een interactieve versie van een leerboek. Wat moet je als beginnend ontwerper die aan deze opdracht begint weten over de psychologie van het leren? Welke universele ontwerpprincipes zijn van toepassing? Wat onderscheidt het ontwerpen van educatieve materialen van dat van andere types interactieve media producten? 2 Leren en e-learning: basisbegrippen Wat betekent leren (en e-learning?) Eenvoudig gezegd is leren het vermogen om verschillende typen content te herinneren, reproduceren en gebruiken. Er zijn vier typen content: - Feiten De bevolking van Spanje telt mensen. - Concepten Wat is een verdachte? Wanneer kan iemand als verdachte worden beschouwd, tegen zijn wil vastgehouden worden, et cetera? - Procedures Wat te doen in geval van brand? Dit kan stap voor stap beschreven zijn en gebruik maken van complexe vaardigheden. - Principes Combinaties van feiten, concepten en procedures die gezamenlijk een strategische handeling mogelijk maken, bijvoorbeeld een student adviseren over haar beroepskeuze. Clark en Mayer 1 definiëren 'e' in e-learning als het hoe, en 'learning' als het wat. E betekent 'electronic', d.w.z. gedigitaliseerd en in elektronische vorm opgeslagen. 'Learning' verwijst naar de content en de manieren waarop mensen geholpen worden om het te leren. Voorbeelden van e-learning producten zijn: - Kookcursussen en cursussen Engels voor game platforms zoals Nintendo DS - Management en andere cursussen voor de iphone - Programma s voor verschillende drives die aan een TV kunnen worden aangesloten - Web-based trainingen - Webinars en andere trainingen voor virtuele klassen met meerdere deelnemers - Simulatieomgevingen waarin je voertuigen leert te besturen Leren is werk Onze zintuigen en ons brein moeten hard werken om te leren, en onze hersenen hebben een beperkte hoeveelheid processorcapaciteit. Gebruikers zijn zich bewust van hun emotionele reactie (of: gevoelens?) bij het gebruik van een interactief product - of ze het plezierig vinden of niet - maar dit heeft vaak geen correlatie met het leerresultaat dat ze boeken. Ze kunnen een product bijvoorbeeld plezierig in gebruik vinden, maar vervolgens blijken ze weinig te hebben onthouden van de leerstof. Voor ontwerpers betekent dit dat de eerste reacties van gebruikers geen betrouwbare indicatie vormen van de 3

4 doeltreffendheid van een educatief product. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld aangeven dat ze een audiotrack of illustratie leuk vinden, maar als die processorkracht aftappen ten koste van belangrijkere content kunnen ze het leerproces schaden. De rol van interaction designers 1 Ruth Clark en Richard E. Mayer, E-learning and the science of instruction: proven guidelines for consumers and designers of multimedia learning. (San Francisco, US: Pfeiffer, 2008),

5 Designers spelen een centrale rol in het verbeteren van leerresultaten. Een goed visueel en interaction design vermindert de cognitieve belasting. 2 Designers zorgen voor een optimale visuele organisatie van de content volgens de Gestalt -basisprincipes. Ze zorgen voor feedback en flow en reguleren de uitwisseling (stimulus en reactie) waarin het leren plaatsvindt. Context van gebruik van e-learning E-learning maakt meestal deel uit van een groter geheel van leeractiviteiten die plaatsvinden op verschillende locaties en op verschillende tijdstippen. Welke plaats neemt e-learning hierbinnen in? Caroline Nevejan 3 heeft een model gecreëerd dat ons helpt om de context van gebruik van e-learning te begrijpen. Het onderstaande schema 4 illustreert hoe leeractiviteiten verspreid zijn over fysieke en virtuele ruimtes. 2 'The burden imposed on working memory in the form of information that must be held plus information that must be processed.' Ruth Clark en Richard E. Mayer, E-learning and the science of instruction: proven 5

6 guidelines for consumers and designers of multimedia learning. (San Francisco, US: Pfeiffer, 2008), Caroline Nevejan, Synchroon/Asynchroon: Onderwijsvernieuwing in de informatiesamenleving. Amsterdam, the Netherlands: Hogeschool van Amsterdam, Quoted in: John Thackara, In the bubble: designing in a complex world. (Cambridge, Massachusetts, US: MIT Press, 2005), Caroline Nevejan, Synchroon/Asynchroon: Onderwijsvernieuwing in de informatiesamenleving. Amsterdam, the Netherlands: Hogeschool van Amsterdam, Quoted in: John Thackara, In the bubble: designing in a complex world. (Cambridge, Massachusetts, US: MIT Press, 2005),

7 De vraag voor designers is: wat is de juiste plaats voor e-learning binnen het grotere leerproces? Vaak worden fysieke materialen eenvoudigweg gedigitaliseerd (gescand) terwijl dit geen educatieve waarde toevoegt. NB: voorkennis is dé belangrijkste factor in het succes van e-learning applicaties. Het is daarom belangrijk om de beginsituatie van leerlingen vast te stellen. De principes in dit document zijn vooral relevant voor beginners. 7

8 3 Theorieën: een beknopt overzicht BEHAVIORISM Gebaseerd op het versterken van correcte reacties en het verzwakken van niet-juiste reacties. Behaviorism richt zich op het herhalen van nieuwe gedragspatronen totdat ze automatisch worden. Een typisch voorbeeld van deze benadering is programmed instruction. Dit betekent dat lesmaterialen in kleinere stukken worden onderverdeeld ( frames ). Elk stukje bevat een paar beweringen en een vraag (meestal in de vorm van een fill in the blank ). De student leest de tekst en beantwoordt meteen de vraag. Voorbeeld: een taalcursus waarin de student kleine hoeveelheden nieuwe concepten en woorden leert, en hier bij elke stap vragen over beantwoordt. COGNITIVISM Deze theorieën richten zich op de manier waarop onze zintuigen en lange- en korte-termijn geheugen werken. Cognitivism richt zich op de gedachten achter het gedrag. Typische strategieën zijn de creatie van categorieën en schema s. Deze vormen een mentaal kader waarin nieuw geleerd materiaal een plaats vindt en beter onthouden wordt. Een voorbeeld van een 'schema' zijn de drie categorieën van design research (observatie, interviews en activiteiten). Als iemand die geleerd heeft, is het gemakkelijker om nieuwe methodieken te onthouden, omdat ze onder een van deze drie categorieën passen. CONSTRUCTIVISM Volgens deze theorie bouwen we onze begrip en onze kennis van de wereld op door dingen te ervaren en daarop te reflecteren. Constructivism richt zich op het voorbereiden van een student om problemen op te lossen in situaties waarin veel onduidelijk blijft. Als we iets nieuws tegenkomen moeten we het integreren in onze bestaande ideeën en ervaringen. Dit kan inhouden dat we een bestaande overtuiging moeten veranderen of loslaten, of het kan ertoe leiden dat we besluiten dat nieuwe informatie irrelevant is en opzij gezet kan worden. We zijn in elk geval de actieve scheppers van onze kennis. Om dit voor elkaar te krijgen moeten we vragen stellen, verkennen, evalueren wat we al weten, het vergelijken met nieuwe kennis, en nieuwe verbanden leggen. Voorbeelden: probleemgestuurd onderwijs, zoals projecten op een design opleiding waarin teams leren via het oplossen van een ontwerpprobleem aan de hand van een probleembeschrijving. 8

9 Het model van Kolb: het leerproces als cyclus Dit model van David Kolb wordt wijdverbreid gebruikt. Kolb ziet leren als een cyclus met vier typenleeractiviteiten. Studenten kunnen bij elk type beginnen en vervolgens de andere drie doorlopen. Volgens Kolb hebben mensen een voorkeur voor een specifieke type als startpunt. Hij drukte dit uit als een aantal typen leerling : Doener problemen oplossen, groepsdiscussie; trainer is model professional Dromer - kijkt naar presentaties, colleges, video s; trainer is expert in interpretatie 3. Beslisser - peer feedback, vaardigheden oefenen; trainer is coach / helper 4. Denker voorbeeldcases, het lezen van theorie; trainer laat student zijn gang gaan [VERTALING VAN TERMEN IN SCHEMA: Doener: Laten we meteen beginnen. ; Denker : Wat zijn de onderlinge verbanden? ; Beslisser: Hoe gebruik ik dit in de praktijk? Concrete ervaring / voelen; Abstracte conceptualisatie / denken; Actief experimenteren / doen; Reflectieve observatie / kijken; Verwerking; Perceptie] 9

10 4 Interactiviteit: voordelen Geautomatiseerde feedback en instructies op maat Feedback kan aangepast worden aan de prestatie van individuele leerlingen in real time. Voorbeelden: Het lees- en schrijfprogramma TiO van Ad Bok. De student schrijft een eigen tekst en het programma verschaft allerlei suggesties (feedforward) om de tekst te verbeteren. Bijvoorbeeld: Dit wordt erg lang voor een inleiding kun je manieren bedenken om hetzelfde te zeggen met minder woorden? Of: Je hebt dit woord al twee keer gebruikt in deze alinea. Is het echt nodig? Misschien weet je een ander woord met dezelfde betekenis? Een wiskundeprogramma kan toetsen moeilijker of makkelijker maken naar aanleiding van de snelheid waarmee leerlingen proefopdrachten correct afronden. Dit werkt ook motiverend. Integratie van samenwerken en zelfstudie Zelfstudie Wikis, blogs en e-learning producten stellen studenten in staat om op een flexibele manier teams te vormen en hun tijd in te delen. Studenten kunnen individueel aan hun zwakke punten werken om de groep beter te ondersteunen. Simulatie en games Games kunnen een rijke context bieden en motiverend werken. De volgende beschrijving is van de game 'A Force More Powerful': 1 Can a computer game teach how to fight real-world adversaries dictators, military occupiers and corrupt rulers, using methods that have succeeded in actual conflicts not with laser rays or AK47s, but with non- military strategies and nonviolent weapons? Such a game, A Force More Powerful (AFMP), is now available. A unique collaboration of experts on nonviolent conflict working with veteran game designers has developed a simulation game that teaches the strategy of nonviolent conflict. A dozen scenarios, inspired by recent history, include conflicts against dictators, occupiers, colonizers and corrupt regimes, as well as struggles to secure the political and human rights of ethnic and racial minorities and women. Registratie van activiteiten voor hergebruik Je kunt opnames maken van activiteiten en deze delen en inzetten als leermateriaal. Genereren en visualiseren van data over het leerproces Statistieken over de voortgang en andere aspecten (cijfers, presentie, duur van activiteiten, evaluaties) van het leerproces kunnen worden verkregen en gevisualiseerd. Studenten, docenten en managers kunnen deze gebruiken om het leerproces te optimaliseren. 1 (auteur niet vermeld) (n.d.). People Power, the Game of Civil Resistance. Geraadpleegd: 12 november 2014, op 10

11 5 Design: belangrijke principes en richtlijnen De gebruiker: vier kenmerken Dual channels Visueel beeldend materiaal en auditief / verbaal materiaal worden in aparte kanalen verwerkt. Het verdelen van een boodschap over deze twee kanalen maakt het minder belastend om te verwerken en verhoogt de leerresultaten Beperkte capaciteit Mensen kunnen slechts enkele stukken informatie tegelijkertijd in elk kanaal verwerken. De hoeveelheid tekst, en bewegend en niet-bewegend beeld die we kunnen opnemen, onthouden en met elkaar in verband kunnen brengen, is beperkt. Meer dan op welk gebied dan ook geldt voor e-learning: less is more. We praten in dit geval over essential processing, d.w.z. het verwerken van alleen het materiaal dat het leerproces ondersteunt. De term cognitive load (cognitieve belasting) verwijst naar de belasting op ons werkgeheugen terwijl we aan het leren zijn. Het principe van less is more betekent dat veelvoorkomende ideeën over de aantrekkelijkheid van media-uitingen voor e-learning niet opgaan. Bijvoorbeeld: mooie, uitgebreide video s zijn niet categorisch beter omdat jonge mensen dit nu verwachten. Het punt is dat alle stimuli processorkracht vereisen. Die mooie, uitgebreide beelden zijn dus ook belastend en verhinderen het verwerken van het materiaal door de zintuigen en het geheugen Active processing Leren vindt plaats als mensen materiaal op de juiste manier verwerken. Voorbeelden hiervan zijn: het herkennen van en de aandacht richten op alleen het relevante materiaal, het materiaal organiseren in een samenhangende structuur, of het integreren ervan in al aanwezige kennis Transfer Om een prestatie te leveren moeten nieuw-geleerde kennis en vaardigheden kunnen worden teruggehaald uit het lange-termijn geheugen. Dit heet transfer. We meten het succes van leren door te checken hoeveel kennis van het korte-termijn geheugen naar het lange-termijn geheugen is overgeplaatst en in welke mate een persoon deze kennis kan terughalen op moment dat hij het moet inzetten om een prestatie te leveren. 6 Principes voor het ontwerpen van e-learning producten Multimedia principe: Visuals kunnen helpen om te leren Een beeld (film, animatie, tekening, enzovoorts) moet deel uitmaken van een samenhangend geheel. In zekere zin construeren studenten dit samenhangend geheel zelf door verbanden te leggen tussen beeld en tekst als deel van het leerproces. Typen beelden (graphics) Verschillende typen beeld worden ingezet om verschillende typen leren te ondersteunen. Hieronder leggen we 11

12 dit uit met een voorbeeld: een hypothetische computerprogramma met beelden en tekst (geen audio) die uitlegt hoe een fietspomp werkt. Decoratief Voor: esthetiek, humor. Voorbeelden: beeld van fietser; grafische motieven die met fietsen te maken hebben. Vertegenwoordigend (Representational) Beelden die het uiterlijk van een object illustreren. Voorbeeld: foto van de pomp, laat zien over welke pomp het gaat Relaterend (Relational) Illustreren een kwantitatief verband tussen twee of meer variabelen. Voorbeeld: grafiek die de relatie weergeeft tussen temperatuur en luchtdruk in banden. Organiserend (Organizational) Geeft verbanden tussen elementen weer. Bepaalde typen matrix behoren ook tot deze categorie. Voorbeeld: een schema met cutaway view en boxes and arrows die de structuur van een fietsband illustreren. Transformerend (Transformational) Laten veranderingen door de tijd heen zien. Voorbeeld: animaties, video s die laten zien hoe je een fietsband checkt en oppompt, of hoe de pomp werkt. Interpreterend (Interpretive) Maken onzichtbare verbanden en elementen zichtbaar. Voorbeeld: verzadiging van kleur of stipjes die de luchtdruk verbeelden binnen de pomp. Belangrijk: gebruik het type grafiek dat bij de inhoud past. Feiten kunnen worden verbeeld door middel van organiserende en vertegenwoordigende grafieken (beeld van een pomp: Dit is de pomp waar het over gaat. ) Processen en procedures kunnen worden verbeeld door middel van transformerende of interpreterende grafieken (animatie van luchtstroom, grafiek met kleur om compressie uit te leggen). De contiguïteitsprincipe: woorden en beelden moeten dicht bij elkaar staan en tegelijkertijd voorkomen Woorden moeten dicht bij grafieken staan om oogbewegingen en verwerkingstijd te minimaliseren. Feedback moet in hetzelfde scherm staan als het leermateriaal. Scheid instructies niet van de leerstof; geef ze ook niet van te voren. Zorg dat gesproken tekst tegelijkertijd met beelden wordt gepresenteerd. Bijvoorbeeld: plaats een voice-over tekst niet vóór een gerelateerde animatie. Laat hem gelijktijdig met de animatie lopen. Het punt is dat hoe dichter deze elementen bij elkaar staan, hoe minder energie men hoeft te besteden om ze met elkaar in verband te brengen en om de betekenis van het verband te doorgronden. Het modaliteitsprincipe: wanneer beelden worden vergezeld door tekst, presenteer je woorden als audio in plaat van tekst op het scherm Dit verdeelt de informatie over twee kanalen: visueel / beeldend, en auditief / verbaal. Houd echter in gedachten dat studenten de stof soms in verschillende mate beheersen (waarom zeg je dit hier?). En er zijn uitzonderingen: Tekst op het scherm kan wel helpen bij een taal die niet de moedertaal is van de student 12

13 De negatieve effecten van on-screen tekst nemen af naarmate studenten meer ervaren zijn Het coherentieprincipe: interessant materiaal toevoegen kan het leren verminderen Sommige zien verrijking van materiaal met mooie beelden, geluid of extra feiten en informatie als een manier om het minder saai te maken, en daardoor effectiever. Er is ook een emotional arousal theorie van het leren die beweert dat studenten beter leren als materiaal een emotionele reactie teweeg brengt. Dat klinkt logisch maar daar tegenover staat: Al deze dingen verbruiken processorkracht - die anders voor het leren ingezet zou kunnen worden Interesse kun je niet toevoegen aan leermateriaal. Het leren van de Russische naamvallen blijft moeilijk, ook als je er audiotracks, animatie, mooie beelden of leuke feitjes bijvoegt. Voorbeelden: Toen er een onopvallende achtergrondmuziek toegevoegd werd aan een animatie met voice-over, zakten de prestatie van studenten op toetsen tussen 20 en 67 procent. Toen video s van bliksem toegevoegd werden aan een les die bestond uit tekst met niet-bewegende beelden, was de prestatie van studenten beduidend minder goed (de prestatie van de studenten die de les zonder video volgden was 30% hoger). Hetzelfde effect werd gesignaleerd toen er kleine extra verhalen werden toegevoegd aan de les. Hier verwijst Mayer naar het begrip signalling. 5 Signalling is ongeveer hetzelfde als wat wij grafische vormgeving noemen! In de praktijk komt dit (wat?) bijvoorbeeld in gebruikstesten naar voren. Bijvoorbeeld, toen gebruikers een font te klein vond om te lezen, hebben de ontwerpers niet de grootte maar de uitlijning veranderd. Gebruikers rapporteerde dat ze het nieuwe font groter vonden en dat het makkelijker was om te lezen. Maar het font was eigenlijk van dezelfde grootte. Het personalisatie principe: gebruik een informele stijl en virtuele coaches Hier gaat het eigenlijk over de tone of voice, iets waarmee redacteuren en copywriters goed bekend zijn. Voor gebruikers creëert de tone of voice de relatie tussen hen en een product: formeel of informeel, direct, afstandelijk, uitbundig Tone of voice speelt hierin een sleutelrol. Met interactieve media ervaren we het apparaat (meestal een computer) als een intelligent wezen en gaan we ermee om alsof het een mens was. Dit gebeurt op een onbewust niveau. We reageren op de persoonlijkheid van een apparaat of programma, dit tot uitdrukking komt in onder andere de stem. Waarom helpt een goede tone of voice bij het leren? Omdat we sociale wezens zijn en ons meer inzetten om iets te begrijpen als een andere mens het aan ons vertelt, in plaats van een niet-menselijke bron ( just some stuff on a screen ). Dit noemen we het activeren van een sociale reactie. Studenten die materialen met een informele schrijfstijl hadden bestudeerd - geschreven vanuit de eerste persoon, gericht aan de tweede persoonsvorm - presteerden beter op toetsen dan anderen. Het toevoegen van een coach in de vorm van een stripfiguur of mens had ook een gunstig effect. (NB: er was geen verschil in effectiviteit tussen mens en stripfiguur.) De kwaliteit van een stem is ook belangrijk. Een andere strategie is een auteur zichtbaar maken (bijvoorbeeld door tekst als een interview weer te geven.) Het segmentatie principe: complexiteit verminderen door een les op te delen Als een video met complex materiaal online geplaatst moet worden kun je het verdelen in een aantal kleinere segmenten die afzonderlijk afgespeeld kunnen worden. Dit geeft studenten meer grip op de presentatie. (Een goed voorbeeld hiervan is de Khan Academy.) 13

14 Binnen segmenten moeten studenten hun voortgang kunnen beheersen. Hierin speelt interaction design een sleutelrol. Design patterns zoals een tijdslijn met thumbnails, of andere patterns die de navigatie ondersteunen, kunnen een groot verschil maken in de bruikbaarheid van een e-learning applicatie. Onderzoekers hebben nog geen richtlijnen ontdekt voor de ideale lengte van een segment of de selectie van breekpunten. Dat gezegd hebbende: interaction designers hebben inmiddels wel veel praktijkervaring hiermee en hebben praktijkvoorbeelden die soms als richtlijn kunnen dienen. Het pre-training principe: zorg dat studenten kernconcepten van te voren leren Dit kan door een korte presentatie van kernconcepten voordat studenten aan de belangrijkste lessen beginnen, bijvoorbeeld een schema met de verschillende onderdelen van een fietspomp, met benamingen erbij. In cognitieve leertheorieën wordt dit een advance organizer genoemd: een kader in het geheugen waarin nieuwe informatie gemakkelijker geïntegreerd kan worden. 5 'Signalling includes using headings, bold, italics, underlining, capital letters, larger font, color, white space, arrows and related techniques to draw the learner's attention to specific parts of the display or page. (Clark, Ruth, Richard E. Mayer, E-learning and the science of instruction: proven guidelines for consumers and designers of multimedia learning. San Francisco, US: Pfeiffer, 2008.) 14

15 7 Gerelateerde onderwerpen: Het gebruik van voorbeelden in e-learning Het ontwerp van praktijkactiviteiten Als groep op afstand leren in virtuele omgevingen Het ontwerp van effectieve navigatie voor e-learning producten E-learning voor probleemoplossende vaardigheden op een hoger niveau Simulaties and games in e-learning 8 Bronnen Clark, Ruth, Richard E. Mayer, E-learning and the science of instruction: proven guidelines for consumers and designers of multimedia learning. San Francisco, US: Pfeiffer, Clark, Ruth, Frank Nguyen, John Sweller, Efficiency in learning: evidence-based guidelines to manage cognitive load. San Francisco, US: Wiley/Pfeiffer, Clark, Ruth, Chopeta Lyons, Graphics for learning: proven guidelines for planning, designing and evaluating visuals in training materials. San Francisco, US: Wiley/Pfeiffer, Nevejan, Caroline, Synchroon/Asynchroon: Onderwijsvernieuwing in de informatiesamenleving. Amsterdam, the Netherlands: Hogeschool van Amsterdam, Quoted in: Thackara, John, In the bubble: designing in a complex world. Cambridge, Massachusetts, US: MIT Press, Crone, Eveline, Het puberende brein. Amsterdam, the Netherlands: Bert Bakker, Bremner, Gavin, Allen Slater. An Introduction to Developmental Psychology. Malden, Massachusetts: Blackwell Publishing, Ltd, Met name: - Hoofdstuk 8, Cognitive Development - Hoofdstuk 12, Memory Development and Eyewitness Testimony - Hoofdstuk 16, Social Development, part V, 'Practical Issues', Educational Implications 15

Gebruik van Multimedia

Gebruik van Multimedia Gebruik van Multimedia Zo werkt het effectief! Mia Cools Erasmus MC Zorgacademie 1 Inhoud workshop Informatie verwerking in de hersenen Wetenschappelijke principes 6 principes van Mayer Toepassing op je

Nadere informatie

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3

Fase B. Entree. Leerstijlen. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: januari 20]3 N W Fase B O Z Entree Leerstijlen Versie 0.1: januari 20]3 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Indeling 4 Strategie 6 Leerstijl Ieder mens heeft zijn eigen leerstijl. Deze natuurlijke

Nadere informatie

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2

Nederlands voor Arabisch taligen A0 A1/A2 Auteur boek: مو لف الكتاب: Vera Lukassen Titel boek: Nederlands voor Arabisch taligen كتاب : الھولندي للناطقین باللغة العربیة المستوى Niveau A0 A2, A0 A2 2015, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl

Nadere informatie

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007

Handleiding Eetmeter. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Eetmeter. februari 2007 Aan de slag in beroep en bedrijf februari 2007 Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel

Nadere informatie

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback

Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Cognitieve strategieën voor diepe verwerking en feedback Samenvatting van het artikel van Henry L. Roediger III, Mary A. Pyc (2012), Inexpensive techniques to improve education: Applying cognitive pgychology

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail

Handleiding e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

De Kern van Veranderen

De Kern van Veranderen De Kern van Veranderen #DKVV De kern van veranderen marco de witte en jan jonker Alle rechten voorbehouden: niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand,

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013. 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Expert 2013 2013, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: November 2013 ISBN: 978-90-820856-4-8 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine)

Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag. in beroep en bedrijf. Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Programmeren en bewerken CAM (graveermachine) Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in

Nadere informatie

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8

Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 Auteurs boek: Vera Lukassen en René Valster Titel boek: Basis Computergebruik Versies: Windows 7 & Windows 8 2014, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: Augustus 2014 ISBN: 978-94-91998-03-4

Nadere informatie

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding:

Essay. Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Stefan van Rees Studentnummer: 0235938 Opleiding: Essay Is multimedia als leermiddel gunstig voor het leerproces van een kind? Naam: Studentnummer: 0235938 Opleiding: CMD Docent: Rob van Willigen Modulecode: MEDM0201D Modulenaam: Is multimedia als leermiddel

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? De plaats van e-learning dr. Wiebe de Vries Aanpak Waarom Onderwijsmethode Educatie items Evidence based Nadelen Treatment recommendation. Instruction

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Visio 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2012 ISBN: 978-90-817910-1-4 Dit boek is gedrukt op een papiersoort die niet

Nadere informatie

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.

Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10. Les 01 uitleg bij de presentatie: Welkom in 'Design research & use context' Deel 1 van de Foundation Course in Interaction Design v2.0 2011.10.31 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Creatief onderzoekend leren

Creatief onderzoekend leren Creatief onderzoekend leren De onderwijskundige: Wouter van Joolingen Universiteit Twente GW/IST Het probleem Te weinig bèta's Te laag niveau? Leidt tot economische rampspoed. Hoe dan? Beta is spelen?

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRAND- VEILIGHEID Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/5 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Routeboek Onderleggers voor de ISK

Routeboek Onderleggers voor de ISK Routeboek Onderleggers voor de ISK ISK Utrecht Boom, Amsterdam Deze uitgave is gemaakt in opdracht van ISK Utrecht. Tweede herziene uitgave 2014 2011 ISK Utrecht Behoudens de in of krachtens de Auteurswet

Nadere informatie

Visualiseren en leren met animaties. Pieter Wouters

Visualiseren en leren met animaties. Pieter Wouters Visualiseren en leren met animaties Pieter Wouters 1 Programma Multimedia en animaties Waarom animaties gebruiken? Hoe worden animaties door mensen verwerkt? Welke problemen ontstaan hierbij? Oplossingen

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Beginners 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: mei 2013 ISBN: 978-90-817910-8-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

REMIND. Bij u op SCHOOL?

REMIND. Bij u op SCHOOL? REMIND Bij u op SCHOOL? Inhoudsopgave Slim jezelf zijn voor professionals 3 Slim jezelf zijn 3 Programma over persoonlijke ontwikkeling 3 Kostenoverzicht 4 Over Remind 5 Wij willen 5 Trainersopleiding

Nadere informatie

Online Training Academy

Online Training Academy Online Training Academy Auteur: Natasja Jager overzicht trainingen Datum: 6 november 2012 Versie: november 2012 Kant-en-klare trainingen in de Academy versie november 2012 Onderwerpen per thema Presentatievaardigheden

Nadere informatie

Taal en Taalwetenschap

Taal en Taalwetenschap Taal en Taalwetenschap Antwoorden bij de opdrachten René Appel, Anne Baker, Kees Hengeveld, Folkert Kuiken en Pieter Muysken (redactie) Blackwell Publishers 2002 by Blackwell Publishers Ltd a Blackwell

Nadere informatie

Observationeel leren van videovoorbeelden

Observationeel leren van videovoorbeelden Observationeel leren van videovoorbeelden VINCENT HOOGERHEIDE, SOFIE M. M. LOYENS EN TAMARA VAN GOG Erasmus Universiteit Rotterdam Observationeel leren, dat wil zeggen, leren door te kijken naar het goede

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner

www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner www.dubbelklik.nu Handleiding Homeplanner Deze extra opdrachten zijn onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail

Manual e-mail. Aan de slag. in beroep en bedrijf. Manual e-mail Aan de slag in beroep en bedrijf Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen. Ontwerp kaft: Hans Kappers Titel boek: PowerPoint 2010

Auteur boek: Vera Lukassen. Ontwerp kaft: Hans Kappers Titel boek: PowerPoint 2010 Auteur boek: Vera Lukassen Ontwerp kaft: Hans Kappers Titel boek: PowerPoint 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: maart 2016 ISBN: 978-94-91998-25-6 Dit boek is gedrukt

Nadere informatie

Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX

Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX Mprise B.V. Newtonstraat 2 P.O. Box 598 3900 AN VEENENDAAL The Netherlands Copyright 2012 Mprise B.V., Veenendaal, The Netherlands All rights reserved.

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010

WIJZIGINGSBLAD A2. BORG 2005 versie 2 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 2.2. Publicatiedatum : 31 maart 2010. Ingangsdatum : 1 april 2010 WIJZIGINGSBLAD A2 Nationale Beoordelingsrichtlijn BORG 2005 versie 2 Procescertificaat voor het ontwerp, de installatie en het onderhoud van inbraakbeveiliging BORG 2005 versie 2 / A2 Publicatiedatum :

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010

www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 www.dubbelklik.nu Handleiding Access 2010 Deze handleiding is onderdeel van Dubbelklik, een lesmethode Technologie, ICT/ Loopbaanoriëntatie en Intersectoraal Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld. Copyright 2015 ITpreneurs. All rights reserved.

Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld. Copyright 2015 ITpreneurs. All rights reserved. Portfolio Innovation Manager & Reisleider in de Digitale Wereld Usability in Courseware Development Ellen Schuurink Gastcollege Usability Engineering Agenda Leren en usability Usability van cursusmateriaal

Nadere informatie

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam

STARTFLEX. Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Onderzoek naar ondernemerschap onder studenten in Amsterdam Colofon ONDERZOEKER StartFlex B.V. CONSULTANCY Centre for applied research on economics & management (CAREM) ENQETEUR Alexander Sölkner EINDREDACTIE

Nadere informatie

www.dubbelklik.nu Handleiding Paint 2003

www.dubbelklik.nu Handleiding Paint 2003 Handleiding Paint 2003 www.dubbelklik.nu Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand dan wel openbaar gemaakt in enige

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Gevorderd 2010 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-7-6 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Vakbekwaamheid en ervaring

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Vakbekwaamheid en ervaring INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/7 De Vereniging van Inspectie-instellingen voor Veiligheid en Brandveiligheid (VIVB)

Nadere informatie

Leerstijlen en e-leren

Leerstijlen en e-leren Leerstijlen en e-leren Studiedag MBO Taalcoach Academie 3 februari 2012 Marga Tubbing Dromers, denkers, doeners Een hoger leerrendement met e-learning, dat rekening houdt met leerstijlen en leerstrategieën??

Nadere informatie

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012

WIJZIGINGSBLAD A2. Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING. Versie : 1.0. Publicatiedatum : 1 april 2012 WIJZIGINGSBLAD A2 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A2 Publicatiedatum : 1 april 2012 Ingangsdatum : 1 april 2012 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A2:2012/BMI 2002 Pagina 2/5 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars.

op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. op (afnemende) sturing Een interventie gericht op docenten bij het opleiden en begeleiden van studenten naar zelfstandig beroepsbeoefenaars. Auteur: Anneke Lucassen Zelfevaluatie begeleiden bij zelfstandig

Nadere informatie

WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002

WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 WIJZIGINGSBLAD A1 Regeling Brandmeldinstallaties 2002 BMI 2002 / A1 Publicatiedatum : 1 juli 2010 Ingangsdatum : 1 juli 2010 VEILIGHEID DOOR SAMENWERKING VOORWOORD A1:2010/BMI 2002 Pagina 2/6 Dit wijzigingsblad

Nadere informatie

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

EXIN Agile Scrum Master

EXIN Agile Scrum Master Preparation Guide EXIN Agile Scrum Master Editie juli 2015 Copyright 2015 EXIN All rights reserved. No part of this publication may be published, reproduced, copied or stored in a data processing system

Nadere informatie

Aan de slag. Handleiding Voorraadbeheer

Aan de slag. Handleiding Voorraadbeheer Aan de slag in beroep en bedrijf Handleiding Voorraadbeheer februari 2007 Branche Uitgevers 1 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2 Biometric Reader - NL Installation & Usage Biometric Reader - NL Productie Versie: 7.0 Versienummer Handleiding: 1.0.2 2013 Inepro B.V. Alle rechten gereserveerd Biometric Reader - NL De meest veelzijde

Nadere informatie

Train de Online Trainer Succesvol virtueel trainen en faciliteren Voor trainers en coaches

Train de Online Trainer Succesvol virtueel trainen en faciliteren Voor trainers en coaches Train de Online Trainer Succesvol virtueel trainen en faciliteren Voor trainers en coaches Ben je: Trainer of coach en krijg je steeds vaker het verzoek om online sessies? Regelmatig online aan het faciliteren

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Ingekomen facturen registratie Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system,

Nadere informatie

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Urenregistratie Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Examenreglement NLP Practitioner/NLP Business Practitioner.

Examenreglement NLP Practitioner/NLP Business Practitioner. Examenreglement NLP Practitioner/NLP Business Practitioner. De NLP Practitioner wordt afgesloten met een examen zodat voor zowel de cursist als instituut inzicht wordt verkregen in het huidige kennisniveau

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Designing dialogues. Module 3 : Foundation course in interaction design CMDDES01-6

Designing dialogues. Module 3 : Foundation course in interaction design CMDDES01-6 Designing dialogues Module 3 : Foundation course in interaction design CMDDES01-6 Aantal studiepunten: 3 Modulehouder: James M. Boekbinder Versie: 20 mei 2013 1 Korte Modulebeschrijving Modulenaam Modulecode

Nadere informatie

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar

Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Opleiden in het digitale tijdperk Mary Dankbaar Online learning is the single biggest change in education since the printing press John Chubb and Terry Moe Inhoud Online leren Voordelen en aandachtspunten

Nadere informatie

Lodewijk het lieve beestje

Lodewijk het lieve beestje Lodewijk het lieve beestje Uitgeverij, training en diensten Colofon Uitgeverij: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Redactie: Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Vormgeving: Force digitale producties Illustraties:

Nadere informatie

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV HP - Horti Productie Overview 2009 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Kwaliteit in Beeld. Leren door te kijken, te doen en te delen

Kwaliteit in Beeld. Leren door te kijken, te doen en te delen Kwaliteit in Beeld Leren door te kijken, te doen en te delen De Educatieve Kijkwijzer De Educatieve Kijkwijzer Kwaliteit Functies Extra s Kwaliteit Kwaliteit Cognitieve Theorie van Multimedia Leren Mayer,

Nadere informatie

De onzichtbare gorilla

De onzichtbare gorilla De onzichtbare gorilla Christopher Chabris en Daniel Simons De onzichtbare gorilla Selectieve waarneming en valse intuïtie Vertaald door Jan Willem Reitsma groteletter Uitgeverij De Arbeiderspers Amsterdam

Nadere informatie

Innovatieve vormen van leren, wat betekent dat voor toetsen?

Innovatieve vormen van leren, wat betekent dat voor toetsen? Innovatieve vormen van leren, wat betekent dat voor toetsen? Dr. Mary Dankbaar programma manager e-learning, Erasmus MC Inhoud Ontwikkelen en beoordelen kennis Ontwikkelen en beoordelen van vaardigheden

Nadere informatie

Programmaoverzicht Bachelor Open dag

Programmaoverzicht Bachelor Open dag Programmaoverzicht Bachelor Open dag 11 2017 Ronde en tijd Openingsronde 09.00-09.30 uur Sessies en activiteiten Waarom Tilburg University? Informatiesessie met de rector magnificus en een student van

Nadere informatie

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0 Setup Wizard MET DHCP-server: 1. NA de installatie van de software welke zich op de CD bevindt krijgt u het volgende te zien: 2. V ervolgens gaat de softw are op zoek naar de Thecus Y.E.S.box welke is

Nadere informatie

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0

Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 Release notes UNIT4 Multivers Online 8.0 UNIT4 Multivers is een product van: UNIT4 Software B.V. Telefoon 0184 444444 Postbus 102 Telefax 0184 444445 3360 AC Sliedrecht Supportlijn 0184 444555 Supportfax

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Overview. Tableau Software. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Tableau Software. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Tableau Software 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in

Nadere informatie

Kwaliteit van leermateriaal

Kwaliteit van leermateriaal Kwaliteit van leermateriaal Hendrianne Wilkens & Arno Reints h.wilkens@clu.nl a.reints@clu.nl www.clu.nl Over het CLU Expertisecentrum Leermiddelenontwikkeling evalueren van leermiddelen maken van leermiddelen

Nadere informatie

Embedded Coaching. Marjanne Peters & Anne Ribbers 8 oktober Friday, October 11, 13

Embedded Coaching. Marjanne Peters & Anne Ribbers 8 oktober Friday, October 11, 13 Embedded Coaching Marjanne Peters & Anne Ribbers 8 oktober 2013 PROGRAMMA Introductie Wat verstaan we onder Embedded Coaching Waarom embedded coaching? Hoe embedded coaching? Randvoorwaarden Uitdagingen

Nadere informatie

leven! Dr. Wayne W. Dyer met Kristina Tracy palaysia 10 geheimen voor kampioenen

leven! Dr. Wayne W. Dyer met Kristina Tracy palaysia 10 geheimen voor kampioenen Oorspronkelijke titel: UNSTOPPABLE ME Copyright 2006 by Wayne W. Dyer Illustraties Stacy Heller Budnick Ontwerp: Jenny Richards Foto van Wayne: Greg Bertolini Original English language publication in 2006

Nadere informatie

Ik ben Pedro De Bruyckere!

Ik ben Pedro De Bruyckere! Hallo, Ik ben Pedro De Bruyckere! (@thebandb) Mythes! Blog www.theeconomyofmeaning.com En: Disclaimer: ik geloof in onderwijs! Disclaimer: ik geloof in docenten! Beter: we kennen belang van goede lesgevers!!

Nadere informatie

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel

SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel 3/10/2012 TRIO SMC SYLLABUS SECURITY AWARENESS WORKSHOP Personeel Pagina 1 van 9 Verantwoording 2012 Uniformboard te Vianen en 2012 Trio SMC te Almere. Copyright 2012 voor de cursusinhoud Trio SMC te Almere

Nadere informatie

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen

INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen INSPECTIE GASDETECTIEBEVEILIGING Specifieke normen en verwijzingen Publicatiedatum : 1 februari 2016 Ingangsdatum : 1 februari 2016 VOORWOORD Inspectie gasdetectiebeveiliging Pagina 2/6 De Vereniging van

Nadere informatie

David Kolb en de leerstijlen

David Kolb en de leerstijlen Hoezo leerstijlen? David Kolb en de leerstijlen De toepassing van de leerstijlen theorie van Kolb, het leerproces en de vier leerstijlen, kan bij leren en scholing activerend werken. Iedereen die wil leren

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Beginners 2007. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Beginners 2007. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Word Beginners 2007 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: augustus 2012 ISBN: 978-90-817910-3-8 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

1.1 DE OPDRACHT IN HET KORT

1.1 DE OPDRACHT IN HET KORT Opdracht 03: een formulier ontwerpen Versie voor studenten v5.0 2010.04.28 James M. Boekbinder Skype: jboekbinder3641 E-mail: james.boekbinder@gmail.com Blog: http://www.razormind.info/infoconstructor

Nadere informatie

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32

Handleiding Sonus Communicator voor Rion NL-22 - NL-32 versie: V1.0 projectnummer: 04023 datum: oktober 2004 Postbus 468 3300 AL Dordrecht 078 631 21 02 2004, Dordrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Audio e-module Ontwerpen van een e-learning

Audio e-module Ontwerpen van een e-learning Audio e-module Ontwerpen van een e-learning Fragment 001.mp3 002.mp3 Tekst Welkom bij deze e-module. Test je geluid en stel het juiste volume in! De e-module bestaat uit twee delen: Deel 1: de theoretische

Nadere informatie

www.affirmatie.nl Oorspronkelijke titel: I Think, I am! Copyright 2008 by Louise L. Hay Original English language publication in 2008 by Hay House Inc. Ontwerp en redactionele assistentie: Jenny Richards

Nadere informatie

Wat maakt je zo boos?

Wat maakt je zo boos? Shari Klein en Neill Gibson Wat maakt je zo boos? 10 stappen om boosheid te transformeren naar een win-win situatie. Een presentatie van de ideeën van Geweldloze Communicatie en hoe je ze kunt toepassen

Nadere informatie

Hoe gebruik je AV materiaal effectief in je lessen?

Hoe gebruik je AV materiaal effectief in je lessen? Hoe gebruik je AV materiaal effectief in je lessen? Leren door te kijken, te doen en te delen Liesbeth Kester Inhoud A(udio)V(isueel) materiaal Inventarisatie parameters Ontwerpprincipes Theoretische achtergrond

Nadere informatie

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Elektronische leeromgeving en didactiek Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Programma Wat is een ELO? Voorbeelden Didactiek en ELO Voorbeelden leeractiviteiten in een ELO Functionaliteiten

Nadere informatie

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid

INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID Goed- en afkeurcriteria bouwkundige brandveiligheid INSPECTIE BOUWKUNDIGE BRANDVEILIGHEID bouwkundige brandveiligheid Versie : 1.0 Publicatiedatum : 1 augustus 2014 Ingangsdatum : 1 augustus 2014 VOORWOORD Pagina 2/6 De Vereniging van Inspectie-instellingen

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT

THE WORK HET WERK HARALD BERKHOUT THE WORK During the twenty years of its existence Studio Berkhout has evolved into the number one studio specialized in still life fashion photography. All skills needed for photography and styling, including

Nadere informatie

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver

Installatiehandleiding. Installatiehandleiding voor de ODBC-driver Installatiehandleiding Installatiehandleiding voor de ODBC-driver van UNIT4 Multivers (Accounting) Online 8.1 Copyright 2013 UNIT4 Software B.V., Sliedrecht, The Netherlands Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Het ideale font voor programmeurs

Het ideale font voor programmeurs Het ideale font voor programmeurs Hogeschool Utrecht Communicatie & Media Design Auteur: Benjamin van Bienen (1576750) Docent: Dick Swart Specialisatie: Visual design seminar 2014-B Menig programmeur leest

Nadere informatie

BPMone 2.9 Release notes

BPMone 2.9 Release notes BPMone 2.9 Release notes 2012 Lexmark International Technology S.A. Datum: 12/18/2012 Versie: 2.9 BPMone is a trademark of Lexmark International Technology S.A., registered in the U.S. and other countries.

Nadere informatie

Intake Formulier Opleidingen

Intake Formulier Opleidingen Intake Formulier Opleidingen CommVault Afdeling: Opleidingen Documentnummer: I-CV-01_training Contactgegevens Betrokkenen Naam Email Telefoonnummer DataManagement Professionals (Trainer) Naam Email Telefoonnummer

Nadere informatie

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent

Taxanomie van Bloom en de kunst van het vragen stellen. Anouk Mulder verschil in talent Onthouden Kunnen ophalen van specifieke informatie, variërend van feiten tot complete theorieën Opslaan en ophalen van informatie (herkennen) Kennis van data, gebeurtenissen, plaatsen Kennis van belangrijkste

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag

Rijke Lessen. zetten je aan het denken. Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag Rijke Lessen zetten je aan het denken Minka Dumont 2009 www.lesmateriaalvoorhoogbegaafden.com Handleiding(etje) Minka Dumont 26 november 2009 SLO - Landelijke Plusklasnetwerkdag Onthouden Kunnen ophalen

Nadere informatie

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren.

Oriëntatie: Samen Scholen Beeldende Kunsteducatie. Helma Molenaars en Grada Buren. Oriëntatie: Het doel van deze lessenserie is: bestaande foto s zoeken met een eigen verhaal erbij. Dan gaan jullie mensen deze fotoserie voorleggen en vragen welk verhaal zij erin zien. Tot slot gaan jullie

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

Nieuw in deze versie Versie: 2.3

Nieuw in deze versie Versie: 2.3 Perceptive Reflect Nieuw in deze versie Versie: 2.3 Product Documentation, R&D datum: November 2012 2012 Lexmark International Technology SA. All rights reserved Perceptive Reflect is a trademark of Lexmark

Nadere informatie

Voorlopig Onderzoeksplan Bachelorscriptie

Voorlopig Onderzoeksplan Bachelorscriptie Voorlopig Onderzoeksplan Bachelorscriptie Probleemstelling SimSE is een educatief computerspel dat studenten van systeem ontwikkeling vakken de kans geeft de geleerde kennis in de praktijk te brengen als

Nadere informatie

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety

Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Cognitive self-therapy A contribution to long-term treatment of depression and anxiety Uitgave in de RGOc-reeks, nummer 12 Copyright 2006 Peter C.A.M. den Boer, Groningen Cognitive self-therapy. A contribution

Nadere informatie