Handleiding 3D-visualisaties met ArcGis (ArcScene)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handleiding 3D-visualisaties met ArcGis (ArcScene)"

Transcriptie

1 Handleiding 3D-visualisaties met ArcGis (ArcScene) Beschrijving van de uit te voeren stappen bij het maken van de weginfrastructuur in de betreffende omgeving met behulp van ArcScene 0 Rijkswaterstaat

2 Handleiding 3Dvisualisatie met ArcGis (ArcScene) Beschrijving van de uit te voeren stappen bij het maken van een inpassing van de weginfrastructuur in de betreffende omgeving met behulp van ArcScene 5 juli Colofon Uitgegeven door: Bouwdienst Rijkswaterstaat Informatie: H. van de Logt Telefoon: Fax: Uitgevoerd door: H. van de Logt Ondersteuning: Nieuwland, Carlo van Kempen Opmaak: Datum: 5 juli 2005 Status: definitief Versienummer: 4 2

3 Inhoudsopgave Inleiding Algemeen De handleiding Doelgroep Onderzoeksopzet Uitgangspunten 6 2. Animaties en Visualisaties m.b.v. GIS Inleiding Animaties en visualisaties in ArcInfo Workstation Animaties en visualisaties in ArcView 3.x Animaties en visualisaties in ArcScene Gebruik van een hoogtebestand Verbeteren visuele kwaliteit luchtfoto s Toekennen hoogte-informatie aan luchtfoto s Toekennen hoogte-informatie aan CAD-bestanden Toekennen hoogte-informatie aan huizenbestand Hoogte-informatie toekennen aan waterbestand Extra Tools ArcScene 18 a) Building Tool 18 b) Scene Fog and Haze 18 c) Scene Backdrop 19 d) Plant tree tool Afsluitende opmerkingen Voorbeelden van animaties in ArcScene Inleiding Fly-over met gebruikmaking vastgelegde vliegroute Fly-over met eigen vliegroute en -snelheid Fly-over d.m.v. Keyframes en Zoom-in actie Group Animation 26 Bronnen 28 3

4 Lijst met figuren Fig. 1 FlyBy Animation Builder in ArcView3.x 7 Fig. 2 Visualisatie in ArcView 3D Analyst 8 Fig. 3 Animation Toolbar in ArcScene 8 Fig. 4 Aanmaken Bookmarks 9 Fig. 5 Luchtfoto gekoppeld aan Tophoogte 10 Fig. 6 Luchfoto gekoppeld aan AHN 11 Fig. 7 Scene Properties 12 Fig. 8 Toekennen hoogte-informatie aan luchtfoto 13 Fig. 9 Luchtfoto gecombineerd met hoogte-informatie van AHN-grid en AHN-tin 13 Fig. 10 Origineel Cad-bestand 14 Fig. 11 Cad-bestand met hoogte-informatie en luchtfoto 14 Fig. 12 Instellen random hoogte bebouwing 15 Fig. 13 Resultaat random extrusion bebouwing 15 Fig. 14 3D Weergave watervlak gekoppeld aan TIN 16 Fig. 15 Instellingen voor toekennen hoogte-informatie aan waterbestand 16 Fig. 16 3D weergave wateroppervlak m.b.v. hard line 17 Fig. 17 Toegevoegde textures aan bebouwing 18 Fig. 18 3D Scene met gebruikmaking mogelijkheden tool Scene Fog and Haze 18 Fig. 19 Backdrop Generator 19 Fig. 20 3D Scene met achtergrond (Backdrop) 19 Fig. 21 Plant Trees Properties 20 Fig. 22 3D Scene met bomen 20 Fig. 23 Animation Controls inclusief Options 22 Fig. 24 Voorbeeld scene met vastgestelde vliegroute 23 Fig. 25 Voorbeeld Animation manager bij vastgestelde vliegroute 23 Fig. 26 Voorbeeld fly-over waarbij zelf de vliegroute bepaald wordt 24 Fig. 27 Voorbeeld animation manager wanneer zelf de vliegroute wordt bepaald 24 Fig. 28 2D en 3D weergave ArcScene 25 Fig. 29 Voorbeeld animation manager wanneer met keyframes wordt gewerkt 25 Fig. 30 Create Group Animation 26 Fig. 31 Voorbeeld scene waarbij kaartlagen in elkaar overlopen 27 Fig. 32 Voorbeeld animation manager waarbij kaartlagen in elkaar overlopen 27 4

5 1. Inleiding Algemeen Een van de hulpmiddelen die bij tracé-/mer-studies veelvuldig wordt toegepast is GIS. Nagenoeg alle benodigde basis (GIS-)bestanden voor de studie zijn heden ten dage beschikbaar. Binnen GIS wordt een tweetal pakketten veelvuldig gebruikt. Het geavanceerde ArcGis en het iets meer beperkte ArcView. Beide pakketten beschikken over een breed scala aan applicaties (extensions), waaronder ArcScene binnen ArcGIS en 3D Analyst binnen ArcView. Met deze extensies is het mogelijk om GIS-data en -informatie in 3D perspectief af te beelden. Deze 3D-extensies lijken geschikt om ingezet te worden voor het (globaal en op basis van GIS-data) ruimtelijk beoordelen van wegontwerpen in relatie tot zijn betreffende omgeving. 1.2 De handleiding Het uitgevoerde onderzoek heeft geleid tot een vervolg in de vorm van een bruikbare handleiding. Deze handleiding geeft in een vroeg stadium op snelle en eenvoudige wijze een beeld over de inpassing van een (weg)ontwerp in de betreffende omgeving, alsmede een beschrijving van de beschikbare hulpmiddelen binnen de gebruikte GIS applicaties (ArcScene). De methode maakt gebruik van ArcScene en GIS- en CAD-data. Deze data is (over het algemeen) beschikbaar binnen het betreffende project of binnen het basispakket Geogegevens dat standaard aan elke dienst binnen Rijkswaterstaat wordt uitgeleverd. 1.3 Doelgroep De doelgroep voor het gebruik van deze handleiding zijn GISgebruikers die weinig tot geen ervaring hebben met 3D-visualisaties. Ook de ervaren GIS-gebruikers behoren tot de doelgroep. Mogelijk komen ze tips en tools tegen, die ze tot nu toe niet gebruikten. 1.4 Onderzoeksopzet Het uitgevoerde onderzoek (zie ref. [5]) heeft geleid tot voorliggende handleiding. Van de gevolgde werkwijze bij het praktijkonderzoek is deze handleiding samengesteld. 5

6 1.5 Uitgangspunten Bij het verkennen van de mogelijkheden van 3D-GIS is met name gekeken naar de extensie ArcScene aangezien de mogelijkheden van dit pakket uitgebreider zijn dan van de 3D Analyst extensie van ArcView. De data is afkomstig van het project Tracé-/merstudie RW2 Passage Maastricht. Voor de hoogtegegevens is gebruik gemaakt van zowel de TOPHoogteMD als van het Actueel Hoogtebestand Nederland. Het verschil tussen de toepassingen van beide bestanden wordt getoond. De 3D afbeeldingen zijn gecreëerd op basis van 1 1 vertaling van de GIS-/CAD-data. Waar nodig zijn geringe aanpassingen c.q. verbeteringen in de data aangebracht. Het resultaat is een visualisatie die uitsluitend gebruik maakt van data van bovengenoemd project. Het product kan daardoor niet zonder meer generiek (voor een ander willekeurig project) worden toegepast. Naast deze handreiking is er een rapport met daarin de verslaglegging van het onderzoek opgesteld waarin de mogelijkheden van inpassingen van weginfrastructuur in de betreffende omgeving met behulp van ArcScene worden beschreven (zie ref. [5]). 6

7 2. Animaties en Visualisaties m.b.v. GIS Inleiding Om een 3D visualisatie te maken in een ESRI-omgeving zijn er drie verschillende manieren, nl. door werkzaamheden uit te voeren in: - ArcInfo Workstation; - ArcView 3.x; - ArcGIS. Dit rapport richt zich op het maken van een visualisatie in ArcGis. In onderliggende paragrafen wordt wel een korte beschrijving van de mogelijkheden in ArcInfo en ArcView gegeven Animaties en visualisaties in ArcInfo Workstation Voor het maken van een animatie in ArcInfo Workstation kan een aml gedownload worden ( animate.aml ) op de ESRI-site. Aan ArcTools wordt een functionaliteit toegevoegd waarmee aan de hand van een hoogtemodel en een vliegpad een Fly-over gemaakt kan worden. Dit bestand wordt als MPEG-bestand weggeschreven Animaties en visualisaties in ArcView 3.x Om de 3D visualisatie in ArcView 3.x te kunnen uitvoeren moet je de beschikking hebben over de extensie 3D Analyst. Door het aanvinken van de extensie 3D Analyst is er in de Project-window van ArcView een nieuw document bijgekomen die aangemaakt kan worden: 3D Scenes. Hiermee kunnen 3D visualisaties uitgevoerd worden. Standaard kunnen er geen animaties (filmpjes) in ArcView aangemaakt worden. Hiervoor kan de freeware-extensie movie.avx (FlyBy Animation Builder) gedownload worden van de ESRI-site (fig. 1). Fig. 1 FlyBy Animation Builder in ArcView3.x 7

8 Algemeen nadeel van de 3D visualisaties in ArcView 3.x is de kwaliteit van de 3D beelden, die aan de lage kant is. Fig. 2 Visualisatie in ArcView 3D Analyst Specifiek nadeel is het feit dat afbeeldingen die in 2D naadloos op elkaar aansluiten in 3D niet naadloos worden weergegeven. Tussen de kaartbladen is een duidelijke grens (zwarte strook) zichtbaar. Gezien de beperkingen van ArcView 3D Analyst wordt aangeraden de visualisaties in ArcGis (versie 8.2 of hoger) te maken. Het praktijkonderzoek zal zich dan ook alleen richten op ArcGis. De 3D visualisaties in ArcGIS worden uitgevoerd in ArcScene. Dit is een zelfstandig op te starten 3D visualisatieprogramma behorend bij ArcGIS als je de beschikking hebt over de extensie 3D Analyst. Vanaf ArcGIS 8.2 beschikt ArcScene standaard over een Animation Toolbar (fig. 3), waarmee filmpjes/animaties kunnen worden gemaakt. Fig. 3 Animation Toolbar in ArcScene De visuele kwaliteit van de 3D-beelden in ArcScene is een stuk hoger dan in ArcView en bij het aanmaken van de filmpjes kan de kwaliteit ook nog worden ingesteld. Ook sluiten de kaartbladen naadloos op elkaar aan. In paragraaf 2.2 zal verder ingegaan worden op de mogelijkheden om visualisaties en animaties te maken. 8

9 2.2 Animaties en visualisaties in ArcScene Vanaf ArcGIS 8.2 kunnen in ArcScene (standaard) animaties gemaakt worden. Er kunnen verschillende soorten animaties aangemaakt worden: Camera Animation (bv voor een fly-over); Layer Animation (bv voor draperen wegen structuur over een hoogtemodel); Scene Animation (bv de op- en ondergang van de zon simuleren). Het combineren van deze verschillende animatietypes zodat 1 filmpje ontstaat, behoort tot de mogelijkheden. Een animatie bestaat uit 1 of meerdere tracks. De tracks beheren op een dynamische wijze de eigenschappen van een object, zoals de achtergrondkleur van de animatie, de zichtbaarheid van de kaartlaag of de locatie van de camera. Tracks zijn samengesteld uit een aantal keyframes. Een keyframe is een momentopname van specifieke eigenschappen van een object op een zeker moment. Het object kan het venster voor de animatie (scene), een kaartlaag (layer) of de camera zijn. De startpositie en de eindpositie zijn voorbeelden van vastgelegde posities (Keyframes) binnen een animatie. ArcScene interpoleert de beelden (frames) tussen deze keyframes om de animatie compleet te maken. Hoe hoger de opgegeven tijdsduur van de animatie, hoe meer beelden (frames) er gegenereerd zullen worden. Hetzelfde geldt voor het aantal slides per seconde. Bij het aanmaken van een animatie kan er maar gebruik worden gemaakt van 1 camera in 1 venster. Verschillende camera-animaties kunnen niet gerund worden binnen hetzelfde venster op hetzelfde moment. Maar verschillende camera animaties samenvoegen (na elkaar), waarmee dus verschillende vliegroutes gevolgd kunnen worden, behoort wel tot de mogelijkheden (zie hoofdstuk 3). In ArcScene is het mogelijk om Bookmarks aan te maken (fig. 4). Met Bookmarks kunnen bepaalde aanzichten permanent worden vastgelegd in een.sxd -bestand. Dit is bijvoorbeeld handig voor het bepalen van het begin en eind van een vliegroute. Fig. 4 Aanmaken Bookmarks 9

10 De animation-tracks worden opgeslagen in het ArcScene (.sxd ) bestand waarin men op dat moment werkt. Ze kunnen ook als een afzonderlijk bestand worden opgeslagen: een ArcScene Animation (.asa ) file. Een.asa -bestand kan dan ook gebruikt worden in andere ArcSceneprojecten. Ten slotte kan de animatie geëxporteerd worden naar een filmpje ofwel een.avi -bestand. In de volgende subparagrafen wordt aangegeven hoe aan de verschillende bestanden hoogteinformatie kan worden toegevoegd zodat e.e.a. 3D wordt gevisualiseerd. Tevens zullen een aantal tools worden behandeld die de visualisatie kunnen verbeteren Gebruik van een hoogtebestand Voor het toevoegen van hoogte-informatie aan een visualisatie zijn twee hoogtebestanden beschikbaar. Het eerste bestand is de Tophoogte. Dit bestand is enigszins verouderd maar voor eenvoudige visualisaties veelal nog te gebruiken. Wanneer van dit bestand een TIN wordt gemaakt kan hoogteinformatie aan bijvoorbeeld een luchtfoto worden toegevoegd (zie ook paragraaf ). Dit levert een volgend beeld op: Fig. 5 Luchtfoto gekoppeld aan Tophoogte 10

11 Een tweede bestand dat gebruikt kan worden is het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN). Dit bestand is gedetailleerder qua hoogtegegevens en is recentelijk gevlogen. Nadeel van dit bestand is dat naast maaiveldgegevens ook hoogtegegevens van gebouwen in stedelijk gebied zijn opgenomen. Wanneer hiervan een TIN wordt gemaakt en de luchtfoto wordt gekoppeld, levert dit volgend beeld op: Fig. 6 Luchfoto gekoppeld aan AHN Wanneer men naar het resultaat kijkt, ziet men dat de gebouwen als een soort piramides worden weergegeven. De oorzaak hiervan is dat de hoogtegegevens van de gebouwen worden meegenomen bij het maken van de TIN. Om een realistische weergave te krijgen zal men de gegevens van de gebouwen er uit moeten filteren. 11

12 Om hoogteverschillen sterker tot uitdrukking te laten komen kan e.e.a. worden overdreven. Wanneer in de Scene Properties de Vertical Exaggeration (zie fig. 7) wordt ingesteld, zal de hoogte afhankelijk van het ingevulde getal worden uitgerekt. Fig. 7 Scene Properties Verbeteren visuele kwaliteit luchtfoto s Standaard worden luchtfoto s met een lagere resolutie getoond in ArcScene dan de resolutie die ze eigenlijk in zich herbergen. De kwaliteit van de beelden is lager dan dat deze zou kunnen zijn. Dit kan op de volgende manier verbeterd worden: Klik met de rechtermuisknop op de luchtfoto en open de Properties van het bestand; In het tabblad Rendering moet bij Optimize het onderdeel Quality enhancement for raster images op High gezet worden. Als er gebruik wordt gemaakt van de luchtfoto s van Eurosense van 2000 (DKLN2000) is er een groene waas zichtbaar over de luchtfoto s. Deze groene waas kan in ArcScene op de volgende wijze worden verwijderd: Klik met de rechtermuisknop op de luchtfoto en open de Properties van het bestand; In het tabblad Symbology bij Stretch als type Standaard deviations te kiezen; Desgewenst kan in het tabblad Display bij Resample during display using gekozen worden voor Cubic convolution of Bilinear Interpolation. Als je voor één van deze opties kiest dan worden de luchtfoto s minder korrelig getoond. Mogelijk nadeel is dat als de luchtfoto s geen overlap hebben er een band met no data kan ontstaan tussen de luchtfoto s. Als dit het geval is kan voor Nearest neighbor worden gekozen. Voor een goede performance is het aan te bevelen om de luchtfoto s of andere grote bestanden lokaal op te slaan. Vooral als het gaat om een studiegebied met grote afmetingen. 12

13 Toekennen hoogte-informatie aan luchtfoto s Als men luchtfoto s 3-dimensionaal wil weergeven in ArcScene kan gebruik worden gemaakt van de hoogte informatie die is opgeslagen in een grid of tin. Hiervoor moeten beide bestanden worden binnengehaald in ArcScene. Open m.b.v. de rechtermuisknop de properties van de luchtfoto. Ga naar het tabblad Base Heights en kies bij het onderdeel Height voor Obtain heights for layer from surface. Geef hierbij het juiste grid of tin op. Bij het onderdeel Z Unit Conversion een juiste waarde invullen behorend bij het bestand (fig. 8). Fig. 8 Toekennen hoogte-informatie aan luchtfoto Voor een kaartblad van het AHN moet deze waarde rond de 0,01 liggen, omdat de hoogte van het AHN in cm s is opgeslagen. Als gebruik wordt gemaakt van de hoogte-informatie van een grid (bv kaartblad AHN), moet er rekening mee worden gehouden dat de nodata-cellen in het bestand gaten opleveren in de luchtfoto (fig 9). Fig. 9 Luchtfoto gecombineerd met hoogte-informatie van AHN-grid en AHN-tin Als dit erg storend is, kan van het grid een tin worden gemaakt. Deze tin bevat geen nodata en de luchtfoto wordt nu in zijn geheel getoond. De AHN-kaartbladen worden meestal in E00-formaat aangeleverd. Deze bestanden kunnen worden omgezet naar GRID-formaat en vervolgens kunnen enkele van deze grid-bestanden (al dan niet samengevoegd) omgezet worden naar TIN-formaat. De hoogte-informatie van de tins leveren een veel beter 3D beeld van de luchtfoto s en satellietbeelden op 13

14 dan die van de grids. Dit wordt met name veroorzaakt door de nodatacellen in het grid die in het 3D beeld gaten opleveren. In het tin is dit niet het geval. Ook zijn de overgangen in het tin wat gelijkmatiger en komt dit het beeld ten goede Toekennen hoogte-informatie aan CAD-bestanden In een visualisatie in ArcScene is het vrij eenvoudig om Cad-bestanden van bijvoorbeeld een te ontwerpen weg toe te voegen. Wel is het hierbij van belang dat er niet te veel informatie aanwezig is in het Cadbestand (fig. 10). Gegevens over ligging van rioolputten, lantaarnpalen e.d. kan het beste verwijderd worden zodat de lijnelementen alleen overblijven, Wanneer het Cad-bestand vervolgens over de TIN wordt gedrapeerd, kan dit een volgend beeld opleveren (fig.11). Fig. 10 Origineel Cad-bestand Fig. 11 Cad-bestand met hoogte-informatie en luchtfoto Op deze wijze is het voor de wegontwerper vrij eenvoudig te beoordelen of het ontwerp in te passen is in de huidige omgeving en welke impact het ontwerp kan hebben op deze omgeving. 14

15 Toekennen hoogte-informatie aan huizenbestand Als er een vlakkenbestand met huizen (bv van Top10Vector of GBKN) aanwezig is, kan hier vrij gemakkelijk hoogte aan worden toegevoegd. Zorg er voor dat er in de tabel van het bestand een kolom Hoogte (of vergelijkbare naam) aanwezig is en vul hier de hoogtegegevens in voor ieder huis. Ook kan een standaard waarde worden ingevuld (maar geen 0). De mogelijkheid bestaat om een random hoogte aan bebouwing toe te voegen. Dat kan op de volgende wijze (fig. 12): Zorg er voor alle huizen dezelfde hoogte hebben (bv waarde 1) in het veld Hoogte ; Open met rechtermuisknop de properties van het huizen-bestand; Ga naar tabblad Extrusion en vul bij Extrusion value or expression in: (Rnd(1) + [HOOGTE]) * 10. Het random invullen van de hoogte kan uiteraard ook in de tabel van het huizen-bestand worden gedaan. De hoogte van de bestaande huizen blijft op deze manier bij het toevoegen van nieuwe huizen hetzelfde. Fig. 12 Instellen random hoogte bebouwing Het resultaat van deze actie is te zien in figuur 13. De huizen is de afbeelding hebben minimaal de hoogte 10 en maximaal de hoogte 20. Fig. 13 Resultaat random extrusion bebouwing 15

16 Hoogte-informatie toekennen aan waterbestand Voor het weergeven van een vlakkenbestand voor waterwegen (bv. afkomstig van Top10Vector) in een 3d-scene zijn een aantal extra handelingen nodig. Wanneer aan het water de basishoogte van de TIN wordt toegevoegd, vormt het water geen vlak met eenzelfde hoogte (zie fig. 14). Het water wordt als het ware doorsneden door de onderliggende bodem, iets wat in de praktijk niet zal voorkomen. Fig. 14 3D Weergave watervlak gekoppeld aan TIN Om dit probleem op te lossen zijn er een aantal handelingen nodig. Allereerst moet aan het vlakkenbestand dat het water weergeeft een veld met daarin de hoogte worden opgenomen. Via de calculate button in de tabel kan een hoogte worden ingevuld. Kies hiervoor één hoogte voor alle aansluitende vlakken die in de buurt ligt van het laagste punt in de TIN. Vervolgens kunnen aan het gemaakte TIN onderdelen worden toegevoegd (zie fig. 15). Fig. 15 Instellingen voor toekennen hoogte-informatie aan waterbestand 16

17 Selecteer de layer die de waterwegen weergeeft. Zet vervolgens de settings voor deze layer zodanig dat de hoogte-informatie uit de juiste kolom wordt gehaald en kies de optie hard line. De TIN kiest nu voor het gedeelte waar het water ligt, de hoogte die eerder is ingevuld met behulp van de calculate button. Er zijn meerdere opties om het watervlak aan de triangulatie toe te voegen, de hier gekozen optie leverde in dit geval het meest geschikte resultaat. In dit geval is het water als een aaneengesloten vlak weergegeven waarbij één hoogte is gehanteerd voor de hele waterweg. Dit levert onderstaand resultaat op (zie figuur 16). Fig. 16 3D weergave wateroppervlak m.b.v. hard line 17

18 Extra Tools ArcScene Voor ArcScene is een aantal tools ontwikkeld (te downloaden via de ESRIsite) die prima gebruikt kunnen worden voor het maken van 3D visualisaties. Aan de volgende Tools wordt hieronder aandacht besteed: Building Tool; Scene Fog and Haze; Scene Backdrop; Plant tree tool a) Building Tool Met behulp van de Building Tool is het mogelijk om bebouwing van een textuur te voorzien (fig. 17). Op vrij eenvoudige wijze kunnen eigen texturen toevoegen. Wanneer met deze tool wordt gewerkt, is het raadzaam om het huizen bestand op te splisten in een aantal delen. Aan ieder deel kan een bepaalde textuur (en hoogte) worden gegeven. Daarnaast werkt het ook prettiger want het duurt wel erg lang om aan bijvoorbeeld een bestand met 1000 woningen de textuur toe te voegen. Fig. 17 Toegevoegde textures aan bebouwing b) Scene Fog and Haze Deze extensie maakt het mogelijk om mist en nevel aan het 3D beeld toe te voegen. Een voorbeeld hiervan is te zien in figuur 18. Net als bij de vorige tool vergt het enige oefening om de mogelijkheden er van goed onder de knie te krijgen. Fig. 18 3D Scene met gebruikmaking mogelijkheden tool Scene Fog and Haze 18

19 c) Scene Backdrop Scene Backdrop is een Tool, waarmee een achtergrond aan de Scene kan worden toegevoegd. In de backdrop-generator (fig. 19) moeten een aantal waarden worden ingevuld m.b.t. tot de hoogtes en de radius. Dit is meestal een kwestie van uitproberen en na de enige oefening kan een bruikbaar resultaat worden verkregen (zie fig. 20). Fig. 19 Backdrop Generator Fig. 20 3D Scene met achtergrond (Backdrop) d) Plant tree tool Met deze tool kunnen afbeeldingen van bomen in de scene worden toegevoegd. De tool bevat de mogelijkheid om een enkele boom toe te voegen op de plek waar men met de muis klikt, Plant a Single Tree Tool, maar kan ook meerdere bomen toevoegen in een getekend vlak 19

20 met behulp van de Plant Trees Inside a Digitized Polygon Tool. De functies om op basis van een polygoon of puntenbestand bomen te plaatsen functioneert helaas niet. In de Plant Tree Properties kan men de hoogte van bomen instellen, de afbeeldingen voor bomen die gebruikt moet worden, alsmede het aantal bomen dat binnen het getekende vlak wordt geplaatst (fig. 21). Fig. 21 Plant Trees Properties Het resultaat van de acties is te zien in figuur 22. Fig. 22 3D Scene met bomen In de tool kunnen naast de standaardafbeeldingen die zijn meegeleverd ook andere afbeeldingen worden toegevoegd. Zorg er voor dat de achtergrond van deze afbeeldingen geheel zwart is. De scene kan nu verder aangekleed worden met bijvoorbeeld auto s, mensen etc.. 20

21 De properties dienen uiteraard aangepast worden aan de nieuwe afbeeldingen. Het resultaat van de tool past zich ook aan de Vertical Exaggeration aan. Wanneer deze op bijvoorbeeld twee staat, zullen de bomen ook tweemaal zo lang worden. Helaas wordt de breedte hier niet op aangepast zodat in het resultaat de bomen er nogal vreemd uitzien. 2.3 Afsluitende opmerkingen In principe kunnen er met behulp van ArcScene verschillende soorten animaties (Camera, Layer en Scene) in één filmpje gestopt worden. De combinatie van enkele van deze animaties kan soms lastig zijn, als het al mogelijk is. In dat geval is het misschien beter om de animatie in een aantal onderdelen op te splitsen. Deze onderdelen kunnen als aparte.asa -bestanden worden opgeslagen en zijn afzonderlijk benaderbaar. Van deze bestanden kunnen afzonderlijke filmpjes worden gemaakt (.avi -bestanden) en met behulp van een.avi -Editor kunnen deze filmpjes worden samengevoegd. 21

22 3. Voorbeelden van animaties in ArcScene Inleiding De volgende animaties kunnen in ArcScene worden gemaakt: 1. Fly-over met gebruikmaking vastgelegde vliegroute; 2. Fly-over waarbij zelf de vliegroute en snelheid wordt bepaald; 3. Fly-over door middel van vastlegging Keyframes en zoom-in met behulp van vastlegging Keyframes; 4. In elkaar over laten lopen van kaartlagen (Group Animation) Fly-over met gebruikmaking vastgelegde vliegroute Voor het uitvoeren van deze animatie moet er allereerst een route aangemaakt worden die de camera zal gaan volgen. Hiervoor kan een graphic getekend worden maar het gebruiken van een lijn uit een shapefile is ook mogelijk. Selecteer vervolgens de lijn en kies in de Animation Toolbar voor Animation, Camera Flyby from Path. Stel onder Path Source de vlieghoogte in door een waarde in te vullen bij Vertical Offset. Stel bij Simplification Factor de hoogte van de kwaliteit van de animatie in. In Path Destination kiezen voor de tweede optie Move observer along path with current target en vervolgens deze procedure afsluiten door op Import te klikken. Met behulp van de Animation Controls (op te roepen via de Animation Toolbar ) kan de animatie worden afgespeeld en het resultaat bekeken worden. Onder Options kunnen een aantal zaken worden ingesteld o.a. de tijdsduur van de animatie (fig. 23). Fig. 23 Animation Controls inclusief Options Sla de animatie op als een ArcScene Animation (.asa ) file door in de Animation Toolbar te kiezen voor Save Animation File. Dit bestand kan bekeken worden met behulp van de Animation manager ( Animation, Animation Manager ). De animation manager bestaat uit 3 tabbladen: 22

23 Keyframes, Tracks en Time View. Hier wordt later op teruggekomen. Exporteer de animatie vervolgens naar een.avi -bestand door te kiezen voor Animation, Export to Video in de Animation Toolbar. Hier kan bij Options worden aangegeven hoe veel slides per seconde de animatie moet bevatten. Fig. 24 Voorbeeld scene met vastgestelde vliegroute Fig. 25 Voorbeeld Animation manager bij vastgestelde vliegroute Fly-over met eigen vliegroute en -snelheid Naast het volgen van een van tevoren vastgelegde route behoort het maken van een fly-over door zelf over en landschap/hoogtemodel heen te vliegen, tot de mogelijkheden. De Fly-Tool die standaard in ArcScene zit is hier geschikt voor. Een andere mogelijkheid is een Fly-tool met extra functionaliteit ( Fly Tool with Collision Detection ), te downloaden vanaf de ESRI-site.Na installatie van de Fly-tool is er een extra button toegevoegd aan ArcScene waarmee de fly-over kan worden uitgevoerd. 23

24 Stel tijdens de fly-over de vliegsnelheid in met de linker- en rechtermuisknop en verander de vliegrichting door de muis te bewegen. Met behulp van de Animation Controls kan de vlucht worden vastgelegd door op de recordknop te drukken. Deze vastgelegde vlucht kan met de Animation Controls bekeken worden en als het goed is bevonden opgeslagen. Fig. 26 Voorbeeld fly-over waarbij zelf de vliegroute bepaald wordt Fig. 27 Voorbeeld animation manager wanneer zelf de vliegroute wordt bepaald Fly-over d.m.v. Keyframes en Zoom-in actie Een derde manier om een fly-over te maken in ArcScene bestaat uit het vastleggen van een aantal screenshots die ook wel Keyframes (zie eerder) worden genoemd. ArcScene berekend dan zelf de beelden tussen deze Keyframes om de animatie te maken. In de Animation Toolbar is hiervoor de knop Capture View opgenomen. Door deze knop in te drukken wordt de huidige View als een Keyframe in de animatie opgenomen. Zoom vervolgens in op een deel van de View en leg dit beeld vast als Keyframe. Nu is het al mogelijk om een animatie te maken want er is een begin- en een eindbeeld en ArcScene berekent alle tussen liggende beelden. Het resultaat kan mbv de Animation Controls bekeken worden en 24

25 eventueel afzonderlijk vastgelegd. ArcSene biedt de mogelijkheid om de data op twee verschillende manieren weer te geven: 2D(Orthograhic) en 3D (Perspective). Maak voor de zoom-in actie gebruik van de 2D weergave door in het Menu View te kiezen voor View Settings en hier bij het onderdeel Viewing characteristics de projection op Orthograhic (2D view) te zetten (fig. 28). Fig. 28 2D en 3D weergave ArcScene Fig. 29 Voorbeeld animation manager wanneer met keyframes wordt gewerkt 25

26 Group Animation Zoals eerder al is aangeven bestaat de mogelijkheid om een Group Animation uit te voeren in ArcScene. Van alle kaartlagen in de View of een specifieke grouplayer kan een animatie worden gemaakt waarbij de kaartlagen op een bepaalde manier in elkaar overgaan. Voor het uitvoeren van de Group Animation is het allereerst van belang dat de kaartlagen van de te maken animatie op de juiste volgorde in de TOC zijn opgenomen. Kies hiervoor Animation, Create Group Animation (fig. 30). Fig. 30 Create Group Animation Hier kan o.a. bij het onderdeel Transitions worden aangegeven hoe dat de kaartlagen in elkaar over moeten lopen. Deze animatie is ook weer te bekijken via de Animation Controls. Om de overgangen anders te laten verlopen, is het mogelijk bepaalde zaken in te stellen m.b.v. van de Animation Manager ( Animation, Animation Manager ). Ga naar het tabblad Time View en stel voor iedere Track (kaartlaag) de vier Keyframes (handmatig) in: Begin In, Begin Out, End In en End Out. De periode tussen Begin In en Begin Out is de tijdsduur waarin de kaartlaag geleidelijk aan volledig zichtbaar wordt. In de periode Begin Out en EndIn is de kaartlaag de gehele tijd volledig zichtbaar en in de periode End In en End Out verdwijnt de kaartlaag langzaam aan weer. Door met deze Keyframes te spelen kunnen de kaartlagen naar eigen wens beter in elkaar overlopen. 26

27 Fig. 31 Voorbeeld scene waarbij kaartlagen in elkaar overlopen Fig. 32 Voorbeeld animation manager waarbij kaartlagen in elkaar overlopen 27

28 Bronnen [1] Gebruikershandleiding DTB2000, DTB-NAT & DTB-DROOG Adviesdienst Geo-informatie en ICT, versie 1.1 februari 2000 [2] Using ArcGIS 3D Analyst, GIS by ESRI Bob Booth, maart 2001 [3] Using ArcGIS 3D Analyst, GIS by ESRI, Animation Bob Booth and Steve Bratt, februari 2002 [4] Using ArcGIS 3D Analyst, GIS by ESRI, Animation Tutorial Bob Booth and Steve Bratt, februari 2002 [5] 3D-visualisatie met ArcGis (ArcScene) Bouwdienst Rijkswaterstaat, november

Introductie testtooling Wink

Introductie testtooling Wink Introductie testtooling Wink SYSQA B.V. Almere Datum : 10-04-2013 Status : 1.0 Opgesteld door : Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 16 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Opbouw... 3 2 Wink... 4 2.1 Wat

Nadere informatie

Snel aan de slag met BasisOnline en InstapInternet

Snel aan de slag met BasisOnline en InstapInternet Snel aan de slag met BasisOnline en InstapInternet Inloggen Surf naar www.instapinternet.nl of www.basisonline.nl. Vervolgens klikt u op de button Login links bovenin en vervolgens op Member Login. (Figuur

Nadere informatie

AHN2 - Bentley. Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1.0 INLEIDING... 3 2.0 DATA... 5 3.0 DOWNLOADEN... 8 4.0 GEBRUIK IN BENTLEY PRODUCTEN...

AHN2 - Bentley. Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1.0 INLEIDING... 3 2.0 DATA... 5 3.0 DOWNLOADEN... 8 4.0 GEBRUIK IN BENTLEY PRODUCTEN... AHN2 Open data Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 1.0 INLEIDING... 3 1.1 DOCUMENT VERSIES... 3 1.2 OVERZICHT VAN TERMEN EN AFKORTINGEN... 4 2.0 DATA... 5 2.1 AHN2 0,5 METER MAAIVELD RASTER, OPGEVULD... 5

Nadere informatie

Toewijzen van knoppen, dashboards & privileges

Toewijzen van knoppen, dashboards & privileges Toewijzen van knoppen, dashboards & privileges Voor meer informatie, kijk op www.newbase.nl Newbase BV, Hardwareweg 16 1033 MX AMSTERDAM Tel.: 020-6 111 444 pagina 1 van 29 Inhoudsopgave 1 Introductie...3

Nadere informatie

Infonamiddag GIS West

Infonamiddag GIS West Infonamiddag GIS West ArcGIS 10 Gelanceerd in de zomer. Nieuwe procedure: levering als download. Je kan zelf DVD branden. Elke gemeente kreeg mail met token en activatie code van ESRI Belux of Cevi Niet

Nadere informatie

Gebruikershandleiding POM demonstrator

Gebruikershandleiding POM demonstrator Demonstrator Gebruikershandleiding POM demonstrator De POM demonstrator is verkrijgbaar door een mailtje naar info@geo3.nl te versturen. Geo3-software uitpakken en installeren De POM demonstrator software

Nadere informatie

Handleiding Pivot docent Wendy Bruins www.wisemice.nl versie 1.2 december 2008

Handleiding Pivot docent Wendy Bruins www.wisemice.nl versie 1.2 december 2008 1 Handleiding Pivot Stickfigure Animator Maak je eigen animated gifjes en laat je poppetje bewegen zoals jij wilt. Je kunt je Pivot invoegen in een mailtje, je website of laten verschijnen op je desktop.

Nadere informatie

Dia, een programma voor het maken van diagrammen

Dia, een programma voor het maken van diagrammen LinuxFocus article number 344 http://linuxfocus.org Dia, een programma voor het maken van diagrammen door Katja Socher Over de auteur: Katja is de Duitse redacteur van LinuxFocus.

Nadere informatie

Handleiding NarrowCasting

Handleiding NarrowCasting Handleiding NarrowCasting http://portal.vebe-narrowcasting.nl september 2013 1 Inhoud Inloggen 3 Dia overzicht 4 Nieuwe dia toevoegen 5 Dia bewerken 9 Dia exporteren naar toonbankkaart 11 Presentatie exporteren

Nadere informatie

Nieuwe 3D functionaliteiten in MicroStation V8i SelectSeries 3

Nieuwe 3D functionaliteiten in MicroStation V8i SelectSeries 3 Nieuwe 3D functionaliteiten in MicroStation V8i SelectSeries 3 Tijdens deze workshop ehandelen we enkele nieuwe 3D functionaliteiten van MicroStation V8i SelectSeries 3. Open de tekening workshop TMC,

Nadere informatie

Central Station. CS website

Central Station. CS website Central Station CS website Versie 1.0 18-05-2007 Inhoud Inleiding...3 1 De website...4 2 Het content management systeem...5 2.1 Inloggen in het CMS... 5 2.2 Boomstructuur... 5 2.3 Maptypen... 6 2.4 Aanmaken

Nadere informatie

Zelf albumbladen maken in Word 2003

Zelf albumbladen maken in Word 2003 Zelf albumbladen maken in Word 2003 Het maken van albumbladen in Word is niet moeilijk, maar laten zien hoe het precies gaat, hangt af van de versie van Word. Hieronder volgt de instructie voor Word 2003.

Nadere informatie

Handleiding Wordpress CMS 4-5-2015

Handleiding Wordpress CMS 4-5-2015 Handleiding Wordpress CMS 4-5-2015 Inhoud 1. Het dashboard.... 3 2. Een pagina of bericht aanpassen.... 5 3. Een nieuw bericht toevoegen... 6 4. Een pagina maken... 7 5. Website met sitebuilder... 8 6.

Nadere informatie

VERSIE: 1.1 DATUM: 19 JULI

VERSIE: 1.1 DATUM: 19 JULI HANDLEIDING JIRA VERSIE: 1.1 DATUM: 19 JULI 2010 @DEVENTit BV JIRA Handleiding INHOUDSOPGAVE HANDLEIDING JIRA 1 1. PROJECT SELECTEREN: 3 2. PROJECTOVERZICHT 4 2.1 ISSUE AANMAKEN (BUG/QUESTION ETC): 5 2.2

Nadere informatie

Handleiding voor enquêtes voor ProZo!

Handleiding voor enquêtes voor ProZo! Handleiding voor enquêtes voor ProZo! Versie 1.1, 1 mei 2012 1 Voorwoord Deze handleiding neemt u stap voor stap mee in de aanvraagprocedure en het beheren van uw ProZo! enquêtes. We raden u aan deze handleiding

Nadere informatie

EXPORTEREN UIT FINAL CUT

EXPORTEREN UIT FINAL CUT EXPORTEREN UIT FINAL CUT vanuit FCE/FCP naar DVD of YouTube (Gebaseerd op Izzy Video en Lynda.com) WORKFLOW - FINAL CUT EXPRESS Maak altijd een full-size ongecomprimeerde versie van de film aan (QuickTime

Nadere informatie

Schoolwebsite.nu. Snel aan de slag met uw website. Versie 4.0

Schoolwebsite.nu. Snel aan de slag met uw website. Versie 4.0 Schoolwebsite.nu Snel aan de slag met uw website Versie 4.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Inleiding... 3 2 Voor dat u begint... 4 3 Teksten op de website... 6 4 Groepspagina s... 8 5 De groepspagina...

Nadere informatie

Tips en tricks. Hoe te werken met Qualtrics. Ilonka van Meenen

Tips en tricks. Hoe te werken met Qualtrics. Ilonka van Meenen Tips en tricks Hoe te werken met Qualtrics Ilonka van Meenen Inhoud Handigheidjes... 2 Menu: Edit survey survey options... 3 Display logic... 5 Vragen kopiëren uit andere vragenlijsten... 6 Translate...

Nadere informatie

AutoArchive. Via File -> Archive kun je voortwee2 manieren archiveren kiezen.

AutoArchive. Via File -> Archive kun je voortwee2 manieren archiveren kiezen. AutoArchive. Archiveren is het opslaan van e-mails naar een bestand, zodat deze items geen ruimte meer innemen in de mailbox op de server. De e-mails blijven visueel in dezelfde mappen of submappen staan.

Nadere informatie

Indien het programma niet geïnstalleerd staat kun je het hier downloaden: http://windows.microsoft.com/nl-be/windows-live/essentials

Indien het programma niet geïnstalleerd staat kun je het hier downloaden: http://windows.microsoft.com/nl-be/windows-live/essentials 1 Inleiding Windows Live Movie Maker is een gratis programma waarmee je eenvoudig zelf filmpjes kunt monteren. Die filmpjes kunnen samengesteld worden uit foto s, video- en geluidsfragmenten. Je zelfgemaakte

Nadere informatie

Gebruik van raadpleeg- en downloadservices in GIS desktop software

Gebruik van raadpleeg- en downloadservices in GIS desktop software Gebruik van raadpleeg- en downloadservices in GIS desktop software Inhoud ArcGIS... 2 Gebruik WMS in ArcGIS... 2 GetFeatureInfo request... 6 Gebruik WFS in ArcGIS... 7 WFS service toevoegen... 7 Enkel

Nadere informatie

Factuur Lay-out / Factuur Template

Factuur Lay-out / Factuur Template Factuur Lay-out / Factuur Template In i-reserve is het mogelijk facturen te verzenden. De facturen worden als pdf bijlage per e-mail naar de klant verzonden. In deze tutorial wordt beschreven hoe u een

Nadere informatie

Handleiding bij de workshop Animatie in Microsoft PowerPoint Hoe maak je een animatie in Microsoft PowerPoint 2010? Handleiding voor kinderen

Handleiding bij de workshop Animatie in Microsoft PowerPoint Hoe maak je een animatie in Microsoft PowerPoint 2010? Handleiding voor kinderen Vorige keer hebben wij gesproken over het maken van een PowerPoint presentatie. Deze keer beginnen wij met de herhaling van de basis handelingen op de computer zoals: iets op je scherm aanwijzen iets op

Nadere informatie

Aan de slag met AdminView

Aan de slag met AdminView Aan de slag met AdminView uitgebreide handleiding S for Software B.V. Gildeweg 6 3771 NB Barneveld tel 0342 820 996 fax 0342 820 997 e-mail info@sforsoftware.nl web www.sforsoftware.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

Handleiding 103: Collecte Database (CDB) voor Wijkhoofden

Handleiding 103: Collecte Database (CDB) voor Wijkhoofden Handleiding 103: Collecte Database (CDB) voor Wijkhoofden Gebruik handleiding 103: Deze handleiding is bestemd voor wijkhoofden en Vrienden die gegevens gaan verwerken en bewerken in een wijk binnen een

Nadere informatie

adobe Premiére Pro CC?

adobe Premiére Pro CC? Hoe maak je een stopmotion in adobe Premiére Pro CC? MULTIMEDIATECHNOLOGIE OPDRACHT TECHNIEK Academiejaar 2013-2014 Studente: Stefanie Rondelez, 1 GMB Lector: Mevr. Ann Audenaert INHOUDSTAFEL --> Stap

Nadere informatie

Tomra 820 InTouch. Promotie film maken Donatie ontvanger aanmaken

Tomra 820 InTouch. Promotie film maken Donatie ontvanger aanmaken Tomra 820 InTouch Promotie film maken Donatie ontvanger aanmaken Tomra Systems Apeldoorn 09.05.2012 2 Tomra 820 InTouch Promotie film maken Donatie ontvanger aanmaken Er is gebruik gemaakt van freeware

Nadere informatie

Voor beheerders die Nieuwsbegrip XL gebruiken

Voor beheerders die Nieuwsbegrip XL gebruiken Voor beheerders die Nieuwsbegrip XL gebruiken pagina 1 van 10 In deze handleiding leest u hoe u leerlingaccounts kunt beheren en hoe u ervoor zorgt dat de inlogaccounts van leraren en leerlingen klaar

Nadere informatie

Mach3Framework 5.0 / Website

Mach3Framework 5.0 / Website Mach3Framework 5.0 / Website Handleiding Mach3Builders Inhoudsopgave 1 Inloggen...5 1.1 Ingelogd blijven...6 1.2 Wachtwoord vergeten...7 2 Applicatie keuzescherm...8 2.1 De beheeromgeving openen...9 3

Nadere informatie

ACCEPETEREN RESERVERING

ACCEPETEREN RESERVERING E-mail Templates In i-reserve is het mogelijk gestandaardiseerde e-mails te verzenden. Het verzenden van dergelijke mails kan volledig worden geautomatiseerd: u maakt dan gebruik van zogenaamde automatische

Nadere informatie

Bewerk uw eigen Digibordbij boek

Bewerk uw eigen Digibordbij boek Bewerk uw eigen Digibordbij boek Naast de presentatie van schoolboeken in het Digibordbij systeem is het voor leraren ook mogelijk aanpassingen te maken in de digitale boeken. De leraar kan via een aparte

Nadere informatie

Automating Map Creation with Print Composer Atlas

Automating Map Creation with Print Composer Atlas Automating Map Creation with Print Composer Atlas QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Wat is de Landelijke Voorziening Beeldmateriaal?...3 2 Levering van de luchtfoto s...4 2.1 Luchtfoto s via webservices...4 2.2 Luchtfoto

Nadere informatie

U ziet de progressie van de download aan de groene blokjes in het balkje helemaal onder aan de pagina.

U ziet de progressie van de download aan de groene blokjes in het balkje helemaal onder aan de pagina. Gegevens exporteren en bewerken vanuit GRIEL Stap 1. Selecteer de juiste gegevens en download deze 1. Stel het datumfilter in op de gewenste periode. Druk op ververs. 2. Maak met behulp van het filter

Nadere informatie

SketchUp L. 5.2 Scenes en Animaties

SketchUp L. 5.2 Scenes en Animaties 5.2 Scenes en Animaties Uw SketchUp-bestand kan één of meer scènes bevatten. Een scène bestaat uit uw model en een reeks scènespecifieke instellingen, zoals specifieke gezichtspunten, schaduwen, weergave-instellingen

Nadere informatie

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD

www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD www.cadac.com Gebruikershandleiding CBZ Add-in AutoCAD Versie: 2.0.0 Datum: 11-10-2007 www.cadac.com Inhoudsopgave 1 Methodiek... 3 2 Tekening openen... 3 3 Ruimteboek openen... 4 3.1 Nieuw ruimteboek

Nadere informatie

Handleiding CMS EWall

Handleiding CMS EWall Handleiding CMS EWall Inhoud: 1. Inleiding 2 2. Hoe log ik in op mijn EWall account? 3 3. Werken in groepen 4 4. Hoe plaats ik tekst achter een tegel? 5 5. Hoe plaats ik een foto achter een tegel? 6 6.

Nadere informatie

Kalenders gebruiken Asta Powerproject

Kalenders gebruiken Asta Powerproject Kalenders gebruiken Asta Powerproject Deze Tips en Trucs gaat over Kalenders. Het kan daarbij gaan om het maken van een nieuwe kalender, het toewijzen ervan aan taken, en het instellen van de kalender

Nadere informatie

Workshop: Digitaal nakijken met Grademark

Workshop: Digitaal nakijken met Grademark Student... Workshop: Digitaal nakijken met Grademark VO/HO-Docentendag vrijdag 19 juni 2015 Het doel van deze workshop is je kennis te laten maken met Grademark Deze workshop is te kort om je alle ins

Nadere informatie

Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher

Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher Inhoud van de website invoeren met de ContentPublisher De inhoud van Muismedia websites wordt ingevoerd en gewijzigd met behulp van een zogenaamd Content Management Systeem (CMS): de ContentPublisher.

Nadere informatie

1. Exporteren... 2. 2. Verschil Xls en Csv... 2. 3. Het maken van een Csv bestand... 4. 4. Sorteren in Excel 2003... 9. 5. Sorteren in Excel 2007...

1. Exporteren... 2. 2. Verschil Xls en Csv... 2. 3. Het maken van een Csv bestand... 4. 4. Sorteren in Excel 2003... 9. 5. Sorteren in Excel 2007... ESIS en Excel 2003 en 2007 Inhoud 1. Exporteren... 2 2. Verschil Xls en Csv... 2 3. Het maken van een Csv bestand... 4 4. Sorteren in Excel 2003... 9 5. Sorteren in Excel 2007...10 6. Filteren in Excel

Nadere informatie

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker

De tekstverwerker. Afb. 1 de tekstverwerker De tekstverwerker De tekstverwerker is een module die u bij het vullen van uw website veel zult gebruiken. Naast de module tekst maken onder andere de modules Aankondigingen en Events ook gebruik van de

Nadere informatie

Instructie Roosterwebsite (ical/ics-bestand) Last updated: 07 Februari 2011

Instructie Roosterwebsite (ical/ics-bestand) Last updated: 07 Februari 2011 Instructie Roosterwebsite (ical/ics-bestand) Last updated: 07 Februari 2011 Deze instructie is bedoeld voor studenten en docenten die hun rooster op willen nemen in HvA Webcalendar,Outlook 2007/2010, Windows

Nadere informatie

Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail.

Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail. INLOGGEN Ga naar http://www.domeinnaam.nl/wp-admin en log in met de gebruikersnaam en wachtwoord verkregen via mail. Vul hier je gebruikersnaam en wachtwoord in en klik op Inloggen. Bij succesvolle login

Nadere informatie

Leaflet Web Maps with qgis2leaf

Leaflet Web Maps with qgis2leaf Leaflet Web Maps with qgis2leaf QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0

Nadere informatie

Nieuw in versie Autoflex 9.1

Nieuw in versie Autoflex 9.1 Nieuw in versie Autoflex 9.1 Onderstaande items zijn veranderd dan wel toegevoegd in versie 9.1. De geel gearceerde items worden erna wat verder uitgediept met schermvoorbeelden. Verkoop Mogelijkheid voor

Nadere informatie

Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress

Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress Gebruikershandleiding websitebeheer m.b.v. Wordpress Saft Websites Gebruikershandleiding Wordpress pag. 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Inloggen in administratorgedeelte Informatie

Nadere informatie

Module QGIS Overstromingsrisico

Module QGIS Overstromingsrisico Module QGIS Overstromingsrisico Doel van de module In het Maasdal bij Venlo is de Maas onbedijkt. Dit houdt in dat er geen dijken zijn die het land beschermen tegen overstromingen door de Maas. Rijkswaterstaat

Nadere informatie

Eindgebruikershandleiding Jira

Eindgebruikershandleiding Jira Eindgebruikershandleiding Jira Datum: 19-11-2012 Auteur: ing. N. Jonathans Versie: 2.1 Green Valley heeft als missie software te ontwikkelen waardoor de burger en het bedrijfsleven nog prettiger en makkelijker

Nadere informatie

Deel 5: PowerPoint Scannend

Deel 5: PowerPoint Scannend Deel 5: PowerPoint Scannend De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 5 PowerPoint

Nadere informatie

Probleemstelling: Hoe kan binnen CRMcorner (standaard) sjablonen gekoppeld worden aan bepaalde overzichten en het communicatie centrum.

Probleemstelling: Hoe kan binnen CRMcorner (standaard) sjablonen gekoppeld worden aan bepaalde overzichten en het communicatie centrum. Instructiekaart: Sjablonen beheer- Standaard documenten. Kaartnummer: 06 Versie: 0106 Probleemstelling: Hoe kan binnen CRMcorner (standaard) sjablonen gekoppeld worden aan bepaalde overzichten en het communicatie

Nadere informatie

Handleiding. Nederlandse Ondergrond Viewer

Handleiding. Nederlandse Ondergrond Viewer Handleiding Nederlandse Ondergrond Viewer In samenwerking met: INSIGHT Geologische softwaresysteme GmbH Mei, 2010 Handleiding voor het gebruik van de Nederlandse Ondergrond Viewer In deze handleiding

Nadere informatie

Gebruikershandleiding CEN Editor

Gebruikershandleiding CEN Editor Gebruikershandleiding CEN Editor Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Kust en Zee/RIKZ S O F T W A R E S O L U T I O N S Versies: Versie Datum Toelichting

Nadere informatie

UNIDIS KLANTENDAG 2013 UW ADMINISTRATIE SEPA PROOF TRAINING

UNIDIS KLANTENDAG 2013 UW ADMINISTRATIE SEPA PROOF TRAINING Pagina 1 van 35 UNIDIS KLANTENDAG 2013 UW ADMINISTRATIE SEPA PROOF TRAINING Pagina 2 van 35 1. SEPA CHECK Ga naar http://www.unidis.nl/ en klik op doe de SEPA check. Zie onderstaande screenshot. U komt

Nadere informatie

Globale kennismaking

Globale kennismaking Globale kennismaking Kennismaking Tesla CMS 1. Dashboard 2. pagina beheer - pagina aanmaken - pagina aanpassen - pagina verwijderen - pagina seo opties - zichtbaarheid pagina 3. subpagina beheer - subpagina

Nadere informatie

ApS-Ethos. Innovator Artisan Plus / Virtuoso Release Notes voor Versie X4 (14.0)

ApS-Ethos. Innovator Artisan Plus / Virtuoso Release Notes voor Versie X4 (14.0) ApS-Ethos Innovator Artisan Plus / Virtuoso Release Notes voor Versie X4 (14.0) Versie 14 Release Notes Algemen tools Stitch Protection / Steken bescherming: In versie X3, is er een tool toegevoegd die

Nadere informatie

Leerlingdossier & handelingsplannen. Welke mogelijkheden biedt de online tekstverwerker in ESIS? FAQ

Leerlingdossier & handelingsplannen. Welke mogelijkheden biedt de online tekstverwerker in ESIS? FAQ FAQ Leerlingdossier & handelingsplannen Welke mogelijkheden biedt de online tekstverwerker in ESIS? De online tekstverwerker beschikt over veel mogelijkheden voor het bewerken van tekst. U vindt de online

Nadere informatie

Handleiding PDF Generator

Handleiding PDF Generator Handleiding PDF Generator In de onderstaande afbeelding ziet u drie cirkels met de cijfers 1 t/m 3. 1) Wanneer u nog geen bedrijfslogo heeft geupload kunt u hier uw bedrijfslogo kiezen vanaf de computer.

Nadere informatie

In het CMS is het mogelijk om formulieren aan te maken. Voorafgaand een belangrijke tip:

In het CMS is het mogelijk om formulieren aan te maken. Voorafgaand een belangrijke tip: FORMULIEREN In het CMS is het mogelijk om formulieren aan te maken. Voorafgaand een belangrijke tip: belangrijk Importeer formulierdata uit een CSV-bestand precies zoals verderop beschreven. 1. Gedrag

Nadere informatie

Handleiding VPNL Instore Communicatie

Handleiding VPNL Instore Communicatie Handleiding VPNL Instore Communicatie Inhoudsopgave. Gebruikersomgeving. Dia s maken. Presentaties maken 9 4. Uitzending bekijken VersPlatform Nederland Handleiding VPNL Instore Communicatie . Gebruikersomgeving

Nadere informatie

Snelstart BankingTools. C@shflow v4

Snelstart BankingTools. C@shflow v4 Snelstart BankingTools C@shflow v4 Bespaar geld en spaar het milieu! Lees de handleiding vanaf uw beeldscherm. Wilt u toch de handleiding afdrukken? Kiest u dan voor de speciale optie meerdere pagina s

Nadere informatie

Weebly: Stappenplan voor docenten

Weebly: Stappenplan voor docenten Weebly: Stappenplan voor docenten Stap 1: Registratie Ga naar http://education.weebly.com/ Voordat u aan de slag kunt met Weebly moet u zich inschrijven. U vult uw gebruikersnaam en uw e-mailadres in en

Nadere informatie

Elbo Technology BV Versie 1.1 Juni 2012. Gebruikershandleiding PassanSoft

Elbo Technology BV Versie 1.1 Juni 2012. Gebruikershandleiding PassanSoft Versie 1.1 Juni 2012 Gebruikershandleiding PassanSoft Versie 1.1 Juni 2012 2 Inhoud: Opstart scherm PassanSoft... 1 Het hoofdmenu van PassanSoft wordt geopend... 4 Verklaring extra knoppen weergegeven

Nadere informatie

Om met Symbaloo te werken, moet u zich aanmelden bij de website van Symbaloo. www.symbaloo.com

Om met Symbaloo te werken, moet u zich aanmelden bij de website van Symbaloo. www.symbaloo.com Heeft u dat nou ook? Je typt het adres van een internetpagina in en dan krijg u een foutmelding. Uhh? O ja, ik heb het adres verkeerd ingetypt. Vanaf nu hoeft dat niet meer gebeuren. We werken gewoon met

Nadere informatie

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS

Handleiding CMS Online Identity Webontwikkeling. Handleiding CMS Handleiding CMS 1 Inhoudsopgave 1. Inloggen... 3 2. Het CMS... 3 3. Websitecontent... 4 3.1 Een nieuwe pagina toevoegen... 4 3.2 Een pagina wijzigen... 4 3.3 Een pagina verwijderen... 5 4. De WYSIWYG editor...

Nadere informatie

2. Je eerste Prezi Klik op new Prezi. Je komt op volgend scherm uit:

2. Je eerste Prezi Klik op new Prezi. Je komt op volgend scherm uit: Prezi De basis Inleiding Prezi is een online programma om unieke en leuke presentaties te maken i.p.v. PowerPoint. Het biedt veel voordelen, maar ook enkele nadelen. Zo kan je bijvoorbeeld switchen van

Nadere informatie

Nieuw in MatrixKozijn Hout 3.2

Nieuw in MatrixKozijn Hout 3.2 Nieuw in MatrixKozijn Hout 3.2 In de nieuwe versie van MatrixKozijn zijn er een aantal onderdelen toegevoegd, maar ook zijn er een aantal zaken gewijzigd en/of verbeterd: BIM Dit is een nieuwe uitbreidingsmodule

Nadere informatie

Leerlingdossier & handelingsplannen

Leerlingdossier & handelingsplannen FAQ Leerlingdossier & handelingsplannen Welke mogelijkheden biedt de online tekstverwerker in ESIS? De online tekstverwerker beschikt over veel mogelijkheden voor het bewerken van tekst. U vindt de online

Nadere informatie

Eenvoudig creëren van dakhellingen Wanden worden automatisch bijgesneden Mogelijkheid tot het plaatsen van ramen

Eenvoudig creëren van dakhellingen Wanden worden automatisch bijgesneden Mogelijkheid tot het plaatsen van ramen THE WORLD OF 1 Daken Eenvoudig creëren van dakhellingen Wanden worden automatisch bijgesneden Mogelijkheid tot het plaatsen van ramen Glazen wand Verticaal opdelen is mogelijk Stijlen en regels kunnen

Nadere informatie

Quick Guide VivianCMS

Quick Guide VivianCMS Quick Guide VivianCMS Gastenboek creëren Versie: 1.0 Startdatum: 24 juli 2006 Datum laatste wijziging: 24 juli 2006 Opmerking: Gepubliceerd op http://www.viviancms.nl Inhoud 1 Inleiding...3 1.1 Contactformulier

Nadere informatie

Screencast-O-Matic HANDLEIDING

Screencast-O-Matic HANDLEIDING Screencast-O-Matic HANDLEIDING Inhoud 1 Inleiding 3 2 Stap voor stap 3 3 Conclusie 9 4 Meer info 10 4.1 Hulp nodig? 10 4.2 Vragen en opmerkingen 10 4.3 Trefwoordenlijst 10 4.4 Lijst met afbeeldingen 10

Nadere informatie

Handleiding: Whitelabel Customersite

Handleiding: Whitelabel Customersite ARGEWEB B.V. Handleiding: Whitelabel Customersite Controlportal.nl Argeweb Support 8-1-2009 Handleiding voor het gebruik maken van de Whitelabel Customersite op controlportal.nl, door Resellers van Argeweb.

Nadere informatie

BEDRIJVEN MONITOREN MET HET RISICO REGISTER

BEDRIJVEN MONITOREN MET HET RISICO REGISTER BEDRIJVEN MONITOREN MET HET RISICO REGISTER Bedrijven toevoegen aan het Risico Register Er bestaan verschillende manieren om bedrijven aan het Risico Register toe te voegen. Handmatig Wanneer u een rapport

Nadere informatie

1 van 8 22-2-2012 20:43

1 van 8 22-2-2012 20:43 1 van 8 22-2-2012 20:43 Garmin Basecamp is een gratis software programma van Garmin. Het vergelijkbaar met mapsource, echter met de nieuwe toestellen (oregon, dakota en gpsmap 62) heeft het een aantal

Nadere informatie

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Beheer helpdesk... 3 1.1. Settings... 3 1.2. Applicaties... 4 1.3. Prioriteiten... 5 1.4. Gebruik mailtemplates...

Nadere informatie

U logt in op huizenmarkt.nl en gaat naar Mijn Huizenmarkt waar u het tabblad Mijn afbeeldingen kiest.

U logt in op huizenmarkt.nl en gaat naar Mijn Huizenmarkt waar u het tabblad Mijn afbeeldingen kiest. Foto s toevoegen aan Mijn huizenmarkt Om de aan- of verkoop of verhuur van uw object zo goed mogelijk en duidelijk te presenteren op huizenmarkt.nl zijn kwalitatieve en mooie foto s essentieel. Gebruik

Nadere informatie

Handmatig je lokale mailbox migreren

Handmatig je lokale mailbox migreren Handmatig je lokale mailbox migreren Mailbox data locatie opsporen: Start Outlook en ga naar de hoofdmap van de mailbox, klik hier met de rechtermuisknop en kies voor Open File Location of Open bestands

Nadere informatie

Handleiding bij de Booktest Generator

Handleiding bij de Booktest Generator Handleiding bij de Booktest Generator Het programma voor het maken van toetsen bij boeken. (c) 2005/2009 Visiria Uitgeversmaatschappij Twisk Inleiding Onze dank voor het aanvragen van de Booktest Generator.

Nadere informatie

Cursus Powerpoint 2003

Cursus Powerpoint 2003 1a. Een presentatie opzetten Cursus Powerpoint 2003 Open Powerpoint en klik linksboven op Bestand en vervolgens op Nieuw. Rechts opent zich het menuscherm Nieuwe presentatie met daarin diverse opties om

Nadere informatie

Formulieren maken met Dreamweaver CS 4

Formulieren maken met Dreamweaver CS 4 Formulieren maken met Dreamweaver CS 4 In deze handleiding leer je om een formulier en elementen die je binnen een formulier kunt gebruiken, te ontwerpen met Dreamweaver. Het uitgangspunt is dat dit zoveel

Nadere informatie

OFFICE 365. Start Handleiding Leerlingen

OFFICE 365. Start Handleiding Leerlingen OFFICE 365 Start Handleiding Leerlingen Meer info: Naast deze handleiding is er zeer veel informatie reeds voorhanden op het internet of door op het vraagteken te klikken in de Office 365 omgeving. Ook

Nadere informatie

Ziekteverzuim 2014. Handleiding

Ziekteverzuim 2014. Handleiding Ziekteverzuim 2014 Handleiding Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Easy Template B.V.

Nadere informatie

Sampling Raster Data using Points or Polygons

Sampling Raster Data using Points or Polygons Sampling Raster Data using Points or Polygons QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution

Nadere informatie

Handleiding OVM 2.0. Beheerder. Versie 2.0.0.22 1 oktober 2012

Handleiding OVM 2.0. Beheerder. Versie 2.0.0.22 1 oktober 2012 Handleiding OVM 2.0 Beheerder Versie 2.0.0.22 1 oktober 2012 Inhoudsopgave Legenda... 4 1 Voorbereidingen... 5 1.1 Downloaden... 5 1.2 Starten en inloggen... 6 1.3 Nieuws... 6 2 Beheerportal... 8 2.1 Inloggen...

Nadere informatie

Beschrijving webmail Enterprise Hosting

Beschrijving webmail Enterprise Hosting Beschrijving webmail Enterprise Hosting In dit document is beschreven hoe e-mail accounts te beheren zijn via Enterprise Hosting webmail. Webmail is een manier om gebruik te maken van e-mail functionaliteit

Nadere informatie

10.1 Inleiding. Formulierkoptekst [From Header] Paginakoptekst [Page Header] Detailsectie [Detail] Paginavoettekst [Page Footer]

10.1 Inleiding. Formulierkoptekst [From Header] Paginakoptekst [Page Header] Detailsectie [Detail] Paginavoettekst [Page Footer] 10.1 Inleiding 10.1.1 Secties toevoegen en verwijderen U kunt uw formulier in vijf aparte secties verdelen: Open het menu View [Beeld] en controleer of de opties Formulier kop- en voettekst [Form Header/Footer]

Nadere informatie

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014

HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 HANDLEIDING INFOGRAPHIC SOFTWARE Versie 2.3 / jan 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Systeemvereisten... 3 3. Installeren van de software... 4 4. Programma instellingen... 5 5. Importeren van een

Nadere informatie

waarin u gegevens in verschillende het wel goed doen Internet Opleidingscentrum

waarin u gegevens in verschillende het wel goed doen Internet Opleidingscentrum 8 Kruistabellen 8.1 Inleiding Stel dat u een rapport wilt maken dat het aantal verkochte producten per provincie laat zien. u kunt dan een rapport maken waarin u gegevens groepeert per provincie en/of

Nadere informatie

Handleiding e-mail instellen

Handleiding e-mail instellen Handleiding e-mail instellen Inhoudsopgave Inleiding... 1 Outlook Web Access... 2 Mozilla Thunderbird... 3 Account instellen... 3 Beveiliging instellen... 6 Adresboek instellen... 7 Microsoft Outlook 2007...

Nadere informatie

2 Invoeren project. 2.1 Procedure. 2.2 Instellingen

2 Invoeren project. 2.1 Procedure. 2.2 Instellingen 2 Invoeren project In dit hoofdstuk komen de werkwijzen en technieken aan de orde hoe een project ingevoerd kan worden. Mogelijkheden zijn: Vanaf detailniveau, bijvoorbeeld door subprojecten te laten vervaardigen

Nadere informatie

Handleiding Zelfservice Cloud voor Workspace365 Versie april 2014

Handleiding Zelfservice Cloud voor Workspace365 Versie april 2014 Handleiding Zelfservice Cloud voor Workspace365 Versie april 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1. Inleiding 3 Hoofdstuk 2. Zelfservice Cloud 4 2.1 Inloggen op Zelfservice Cloud 4 2.2 Rechten kopen of wijzigen

Nadere informatie

OVM 2.0. Stappenplan. Leerling exporteren en importeren

OVM 2.0. Stappenplan. Leerling exporteren en importeren OVM 2.0 Stappenplan Leerling exporteren en importeren Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Algemeen... 3 Voorbereiding... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Downloaden... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Nadere informatie

4.1 4.2 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4

4.1 4.2 5.1 5.2 6.1 6.2 6.3 6.4 Handleiding CMS Inhoud 1 Inloggen 2 Algemeen 3 Hoofdmenu 4 Pagina s 4.1 Pagina s algemeen 4.2 Pagina aanpassen 5 Items 5.1 Items algemeen 5.2 Item aanpassen 6 Editor 6.1 Editor algemeen 6.2 Afbeeldingen

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding Training MANUAL DE USUARIO NAC SPORT ELITE Version 1.3.400 Nacsport Training wwww.nacsport.com 1 Index 1- AFBEELDINGEN 2- OEFENINGEN 3- TRAINING 4- KALENDER Nacsport Training wwww.nacsport.com

Nadere informatie