Waarneming en regeling. Basisstof 6

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waarneming en regeling. Basisstof 6"

Transcriptie

1 Waarneming en regeling Basisstof 6

2 Van prikkel naar impuls Receptoren zijn gewoonlijk erg gevoelig. Hele zwakke prikkels worden al waargenomen, maar dat moet wel de eigen, adequate prikkel van die cel zijn. Zo zijn de receptoren van je oog gevoelig voor licht, maar alleen als je een harde klap op je oog krijgt, geven ze ook impulsen door (je 'ziet sterretjes'). Ze zijn dus ook wel gevoelig voor die klap. De prikkels die de lichtreceptoren doorgeven, worden als licht ('sterretjes') ervaren, omdat het bericht in het deel van de hersenen terecht komt waar beelden verwerkt worden. Die dreun is een nietadequate prikkel voor je oogreceptoren. De 'sterretjes' is dat wat de hersenen ervan maakten. Lichtprikkels zijn de adequate prikkels voor het oog. De zwakste prikkel waardoor een receptor nog geprikkeld kan worden, noem je de drempelwaarde. Een prikkel, die onder de drempelwaarde zit, levert geen impulsen op. Voor niet-adequate prikkels is de drempelwaarde van een receptor altijd een stuk hoger. Er is heel weinig licht nodig om iets te zien, maar bij een zekere druk (d.w.z. vrij veel energie) op het oog zie je 'sterretjes'. De drempelwaarde blijft niet altijd even hoog. Als een prikkeling een tijdje aanhoudt, worden er vaak geen impulsen meer doorgegeven. Als je bijvoorbeeld een lokaal binnenkomt, waar het stinkt, omdat de klas het uur daarvoor heeft zitten zweten op een toets, ruik je dat na een paar minuten al niet meer. We noemen dit gewenning. Bij gewenning wordt de drempelwaarde hoger. Zodra de prikkel sterker wordt, merk je het weer wel.

3 Prikkels kunnen zwak en sterk zijn: een hard of een zacht geluid, een fel of een zwak licht. Maar hoe sterk of zwak een prikkel ook is, er ontstaat altijd dezelfde impuls; de sterkte van het stroompje is altijd hetzelfde. Wat wel varieert, is de impulsfrequentie: de hoeveelheid impulsen per seconde. Wanneer een prikkel sterker is, worden er per seconde meer impulsen doorgegeven. Impulsen ontstaan wel óf niet en nooit een beetje. Dit wordt wel de alles-of-niets-wet genoemd. De impulsfrequentie wordt opgevoerd bij het sterker worden van de prikkel. In de hersenen wordt de hogere impulsfrequentie waargenomen, bijvoorbeeld als een harder geluid of een feller licht.

4 De prikkel wordt omgezet in een impuls (a); bij grotere prikkelsterkte wordt impulsfrequentie hoger (b).

5 zintuigstelsel Oren Ogen Neus Tong Huid

6 Oren Zintuigen Gehoorzintuig Evenwichtszintuig

7 ogen Gezichtszintuig Kegeltjes(kleur) en staafjes(zwart, wit, grijs) in netvlies

8 Neus en tong (gaan samen) Reukzintuig (boven in de holte bij je neus) Smaakzintuig (op je tong, smaakpappillen)

9 De receptoren vangen met haartjes de geurstoffen op. Zijn het stoffen waarvoor ze gevoelig zijn, dan ontstaat een impuls. Er zijn een paar honderd verschillende typen receptoren. De geuren die je ruikt zijn meestal het gevolg van de prikkeling van meerdere receptoren. De impulsen gaan via de reukzenuw naar het reukcentrum in de grote hersenen. Mensen kunnen vele miljoenen verschillende geuren onderscheiden.

10 We kunnen slechts vijf smaken proeven: zoet, zout, zuur, bitter en umami. De smaak umami is nog niet zo lang bekend. Het is Japans en betekent zoiets als 'hartig'. De smaak van tomaat, bouillon, gebakken vlees, oude kaas en bepaalde eiwitten nemen we met umami-receptoren waar. De receptoren zijn gespecialiseerd in hun eigen 'smaak'. Ze liggen verdeeld over de tong, maar de verdeling is niet bij iedereen gelijk.

11 huid Wat we met onze huid allemaal voelen, is het gevolg van een groot aantal receptoren. Ze zitten overal in de huid en bepalen je huidgevoel, maar ze zijn ook te vinden in sommige inwendige organen. De meeste receptoren zijn mechanische receptoren, dat wil zeggen dat ze geprikkeld worden doordat hun cel vervormd wordt. Vormverandering is hun adequate prikkel. De tast- en drukreceptoren in de huid zijn mechanische receptoren. Vooral in de vingertoppen en rond de mond liggen erg veel tastreceptoren. Temperatuurreceptoren in de huid vertellen je of de lucht (of water of een voorwerp) warmer of kouder is dan de huid op dat moment. Ze registreren dus temperatuurverschillen. Ook in de hersenstam zitten temperatuurreceptoren, die helpen je lichaamstemperatuur constant te houden. Het constant houden van de lichaamstemperatuur wordt geregeld door negatieve terugkoppeling. Zodra je lichaam dreigt af te koelen, heb je het koud en ga je bibberen om warm te blijven. Bij dreigende verhoging van de lichaamstemperatuur ga je zweten om de overtollige warmte kwijt te raken. In de huid, maar ook op veel plaatsen binnen in het lichaam zitten pijnreceptoren. Dat zijn eigenlijk vrije zenuwuiteinden die een pijngewaarwording geven bij lichte of dreigende beschadiging. Bij echte beschadiging van zenuwen ontstaat hevige pijn. Pijn is vervelend, maar nuttig; pijn waarschuwt je tegen gevaar.

12 Figuur 4. De zintuigen in de huid 1 = koudezintuig; 2 = drukzintuig (o.a. in vingertoppen en andere gevoelige plaatsen); 3 = drukzintuig (gevoelig voor huidspanning); = opperhuid; 5 = vrije zenuwuiteinden (pijn- en warmtezintuigen); 7 = tastzintuig (fijne tastzin); 8 = tastzintuig (vooral in vingertoppen, daarmee kan je iets 'op de tast' voelen); 9 = lederhuid; 10 = tastzintuig van de haar

13 receptoren Mechanische receptoren (aanraking, druk, beweging en geluid) Chemische receptoren (smaak en reuk) Temperatuur receptoren (koud en warm) Pijn receptoren Licht receptoren

14 Gehoor en evenwicht e receptoren die geluid waarnemen zitten in het slakkenhuis, in het binnenoor. Dat is het deel van je oor dat goed beschermd in een holte van een schedelbeen ligt. Geluidreceptoren zijn mechanische receptoren. Om dat goed te begrijpen kijken we wat er met geluid (= trillingen van de lucht) in het oor gebeurt. De oorschelp vangt de geluidstrillingen op en via de gehoorgang botsen ze tegen het trommelvlies aan. Het trommelvlies gaat trillen en geeft de trillingen door aan een drietal minuscule botjes in het middenoor, de gehoorbeentjes. Zij versterken de trillingen en dragen ze over op een vlies, op de grens van het binnenoor. In het binnenoor ligt het slakkenhuis. Dat is gevuld met vloeistof en daar liggen ook de receptoren. De vloeistof in het slakkenhuis wordt in trilling gebracht. De receptoren vangen deze trillingen op en zetten ze om in impulsen. De adequate prikkels voor het gehoor zijn geluidstrillingen met een bepaalde frequentie. Het middenoor is gevuld met lucht en staat via de buis van Eustachius in verbinding met de keelholte. Daarom leidt keelontsteking soms tot middenoorontsteking. Dit komt vooral voor bij kleine kinderen, omdat de buis van Eustachius bij hen nog erg kort is.

15 Filmpje Gehoorbeschadiging Evenwichtsorgaan

16 Autonome zenuwstelsel Het autonome zenuwstelsel bestaat uit twee systemen die een tegengestelde werking hebben en samen zorgen dat alles in je lichaam goed functioneert. Het orthosympathische zenuwstelsel is vooral actief als jijzelf actief bent. Het stimuleert de hartslag, verhoogt de bloedsuikerspiegel en de spanning in de spieren. Tegelijk remt het de spijsvertering, door te zorgen dat er weinig bloed naar de darmwand gaat. Het parasympathische zenuwstelsel zorgt juist voor rust van het lichaam en is vooral actief als je je ontspant of slaapt. Het stimuleert de spijsverteringsorganen, remt de hartslag en de ademhaling, en verlaagt de bloedsuikerspiegel. De doelwitorganen van het parasympathische en het orthosympathische zenuwstelsel zijn dezelfde. Het zijn de organen die met de homeostase* en de stofwisseling te maken hebben, zoals hart, klieren en de spieren van de darmen en de blaas. Doordat deze organen verbonden zijn met de twee autonome systemen, kan de activiteit heel nauwkeurig worden geregeld. Het autonome zenuwstelsel staat in nauw contact met delen van de hersenen (vooral de hersenstam), maar vormt grotendeels een apart systeem.

17 Autonome zenuwstelsel

18 Typen zenuwcellen Gevoelszenuwcellen vervoeren de impulsen vanaf de receptoren naar het centrale zenuwstelsel (ruggenmerg en hersenen). Gevoelszenuwcellen hebben maar één dendriet, die heel lang kan zijn, bijvoorbeeld vanaf je grote teen naar het ruggenmerg. Er zijn ook korte dendrieten, zoals die vanuit het reukslijmvlies in je neusholte naar de hersenen er vlak achter. De lange dendriet van de gevoelszenuwcel heeft een myelineschede. Bij gevoelszenuwcellen kunnen axon en dendriet erg op elkaar lijken en allebei lang zijn. De richting van de impuls bepaalt welke uitloper het axon is (altijd van het zenuwcellichaam af) en welke de dendriet is (naar het cellichaam toe). Bewegingszenuwcellen vervoeren impulsen van het centrale zenuwstelsel naar de uitvoerende organen; dat zijn de spieren en de klieren. Aan het eind van het axon vertakt deze zich in een eindboompje, zodat meerdere spiervezels door één bewegingszenuwcel worden bediend. Bewegingszenuwcellen hebben veel dendrieten, zodat impulsen vanuit verschillende delen van het zenuwstelsel hier samenkomen. Hierdoor is een goede coördinatie van spieractiviteiten mogelijk. Schakelcellen hebben geen uitlopers buiten het centrale zenuwstelsel. Ze hebben meestal een groot aantal dendrieten. Hersenen en ruggenmerg bestaan grotendeels uit schakelcellen. De schakelcellen staan in verbinding met grote aantallen andere zenuwcellen. Naar schatting krijgt elke schakelcel impulsen binnen van gemiddeld andere zenuwcellen. Ze werken samen in een soort teams. Binnen zo n team kunnen zenuwcellen de functie van andere zenuwcellen overnemen. Vanaf de vroege volwassenheid sterven er regelmatig zenuwcellen af, zonder dat dit de functie van de hersenen aantast. Maar als er tegelijk een groot aantal zenuwcellen verdwijnt door verwonding of herseninfarct lukt het de omliggende zenuwcellen niet meer om de functie over te nemen.

19

20 Werking van het oog Om een scherp beeld te kunnen zien, moeten de lichtstralen die uit één punt komen, ook op het netvlies precies in één punt samenkomen. Net als in een fotocamera gebeurt dit door een systeem van lenzen. De doorzichtige voorkant van het hoornvlies, de lens en het glasachtig lichaam werken samen als zo n systeem van lenzen. Alleen de lens kan van vorm veranderen en daardoor de breking variëren. Als je kijkt naar iets dat ver af is, moet de lens zo plat mogelijk zijn en bij het kijken naar iets dichtbij zo bol mogelijk. De lens bestaat uit elastisch materiaal en heeft een vrij bolle vorm. Om de lens zit een zakje dat met dunne niet-elastische vezeltjes, de lensbandjes, verbonden is met het straalvormig lichaam direct achter de iris. Het straalvormig lichaam is een ringvormig spiertje. Als het spiertje ontspannen is, staan de lensbandjes gespannen en wordt de lens plat getrokken. Zodra het straalvormig lichaam zich samentrekt, vermindert de spanning op de lensbandjes en neemt de lens een bollere vorm aan. Het platter en boller worden van de lens heet accommoderen.

21 Werking van het oog

22 Filmpje ogen

23 Om scherp te zien, moet de ooglens zo zijn ingesteld dat er op het netvlies een scherp beeld ontstaat. Dat is niet altijd zo. Wie dingen veraf niet goed scherp kan zien, is bijziend (je ziet alles dichtbij wel scherp). Wie juist dingen dichtbij niet scherp genoeg op het netvlies krijgt, is verziend (je ziet alles ver af wel scherp). Bij bijzienden is de lens te bol of de afstand tussen de lens en het netvlies te lang. Het scherpe beeld komt dan iets vóór het netvlies te liggen. Dit is te verhelpen door een bril of contactlenzen met een holle lens ('min'-bril). Bijziendheid komt veel voor, soms tijdelijk in de tienerjaren door een ongelijkmatige groei van de oogbol. Bij verzienden is de lens te plat of de afstand tussen lens en netvlies te kort. Dit kun je verhelpen met een bril of contactlenzen met een bolle lens ('plus'-bril). Bij de meeste mensen wordt lezen zonder bril na het 45 ste levensjaar lastig, doordat het accommoderen steeds minder goed lukt.

24 Oogcorrectie bij bijziendheid (links) en verziendheid (rechts)

25 staafjes en kegeltjes Door de lichtbrekende werking van hoornvlies, ooglens en glasachtig lichaam wordt een verkleind omgekeerd beeld op het netvlies geprojecteerd. In het netvlies zitten de lichtreceptoren. Licht (= elektromagnetische straling) is de adequate prikkel voor deze receptoren. Ze vangen de lichtstralen op en geven ze als impulsen door naar de visuele schors (gezichtscentrum) in de grote hersenen. 1 = invallende lichtstralen 2 = glasachtig lichaam 3 = zenuwvezels op weg naar de oogzenuw 4 = impulsafvoerende zenuwcellen 5 = schakelcellen 6 = laag met lichtreceptoren 7 = pigmentkorrels 8 = pigmentlaag 9 = harde oogrok

26 De staafjes hebben een erg lage drempelwaarde en zijn dus zeer lichtgevoelig. Zó gevoelig zelfs dat ze bij daglicht te sterk geprikkeld worden en beschermd worden door een pigmentlaag. Bij weinig licht (in de schemering) kun je met de staafjes nog zien. Met de staafjes kun je grijstinten waarnemen, maar geen kleuren. staafjes leveren niet zo'n heel scherp beeld, doordat ze met meerdere aan een zenuwcel vastzitten, maar ze zijn wel erg gevoelig voor beweging. Roofdieren die goed in het donker zien, zoals katten, hebben dan ook bijna alleen maar staafjes. Het menselijk oog heeft er meer dan een 100 miljoen; ze bevinden zich vooral aan de buitenrand van het netvlies en niet in het midden. De kegeltjes zitten vooral in het midden van het netvlies, rondom de gele vlek. In de gele vlek zitten zelfs alleen maar kegeltjes. Eromheen is nog een vrij klein deel waar zowel kegeltjes als staafjes zitten. De kegeltjes hebben een hogere drempelwaarde dan staafjes. Met andere woorden: ze hebben meer licht nodig om te kunnen werken (overdag). Met de kegeltjes kun je kleuren zien. Je hebt drie typen kegeltjes met elk hun eigen gevoeligheid: voor blauw, voor geelgroen en voor rood. De vele kleuren die je kunt zien, zijn vrijwel altijd mengkleuren, waarbij de drie typen in verschillende mate worden geprikkeld; precies zoals er met drie kleuren in een televisiescherm volledig natuurlijke kleuren worden gevormd. Dat je met de zijkanten van je ogen geen kleuren ziet, merk je niet doordat de ogen voortdurend bewegen en de hersenen de kleuren aanvullen. De kegeltjes kunnen een heel scherp beeld doorgeven, doordat elk kegeltje apart verbonden is met een zenuwcel die het beeld doorgeeft.

27 Zien met twee ogen Beide oogzenuwen verlaten de oogbol via de blinde vlek. Zoals je in figuur 15 kunt zien, kruisen de binnenste delen van beide oogzenuwen elkaar. Deze kruising wordt optisch chiasma genoemd. Hierin kruisen de zenuwvezels met de impulsen die afkomstig zijn van het netvliesdeel dat aan de kant van de neus ligt. Het gevolg is dat alle beelden die zich links van je ogen bevinden, in de visuele schors (ofwel primaire gezichtscentrum) van de linker- en de rechterkant van de grote hersenen verwerkt worden. Het resultaat is dat je met twee ogen van een voorwerp één beeld vormt. En het chiasma maakt ook mogelijk dat je met één oog bijna net zoveel ziet als met twee ogen

28 Opdrachten maken

- Prikkels worden opgevangen - Prikkels worden omgezet in impulsen (elektrische stroomstootjes)

- Prikkels worden opgevangen - Prikkels worden omgezet in impulsen (elektrische stroomstootjes) Samenvatting Thema 7: Zintuiglijke waarneming Basisstof 1 Prikkel: invloed van buitenaf (milieu) op een organisme Adequate prikkel: de prikkel die geschikt is voor een bepaald zintuig: - Lichtprikkels

Nadere informatie

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming

Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] ARTHUR A. HOOGENDOORN ATHENEUM - VRIJE ATHENEUM - AAHA Docent: A. Sewsahai Thema: Zintuigelijke waarneming De student moet de verschillende typen

Nadere informatie

ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES

ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES ZINTUIGEN: GEVOELIGE ANTENNES 1 K u n je a l l e s w a a r n e m e n? Met behulp van je zintuigen heb je steeds contact met je omgeving Hoe zou het zijn zonder zintuigen? Zelfs als je maar één zintuig

Nadere informatie

6,5. Samenvatting door een scholier 2017 woorden 28 oktober keer beoordeeld

6,5. Samenvatting door een scholier 2017 woorden 28 oktober keer beoordeeld Samenvatting door een scholier 2017 woorden 28 oktober 2013 6,5 62 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar 3.1 ''Prikkels'' Met je huid kom je iets te weten over je omgeving. Als je iets aanraakt (

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 3

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 3 Samenvatting Biologie Hoofdstuk 3 Samenvatting door S. 1377 woorden 11 februari 2017 0 keer beoordeeld Vak Biologie Biologie hoofdstuk 3 samenvattingen 3.1 Prikkels Prikkel = informatie uit je omgeving

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Thema 4:

Samenvatting Biologie Thema 4: Samenvatting door L. 717 woorden 19 juni 2013 4,8 5 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Samenvatting Biologie Thema 4: Zintuig Ligging Prikkel Waarneming Gezichts~ In de ogen Licht Zien

Nadere informatie

Zintuigelijke waarneming

Zintuigelijke waarneming Zintuigelijke waarneming Biologie Havo klasse 5 HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet de verschillende typen zintuigen kunnen opnoemen

Nadere informatie

4 keer beoordeeld 30 mei 2017

4 keer beoordeeld 30 mei 2017 8 Samenvatting door een scholier 1301 woorden 4 keer beoordeeld 30 mei 2017 Vak Biologie Methode Biologie voor jou H6 Waarneming, regeling en gedrag Zintuigen in het algemeen zintuig orgaan dat reageert

Nadere informatie

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige

Waarneming zintuig adequate prikkel fysiek of chemisch zien oog licht fysiek ruiken neus gasvormige Paragraaf 7.1 prikkel Signalen die een zintuigcel uit de omgeving opvangt actiepotentiaal Verschil in elektrische lading over de membraan van een zenuwcel op het moment van een impuls adequate prikkel

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling

Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling Samenvatting Biologie voor Jou 2A Thema 4 Waarnemen en regeling 4.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen samen =

Nadere informatie

6.1. Boekverslag door F woorden 29 juni keer beoordeeld. Biologie voor jou. Opdracht: 1

6.1. Boekverslag door F woorden 29 juni keer beoordeeld. Biologie voor jou. Opdracht: 1 Boekverslag door F. 1422 woorden 29 juni 2004 6.1 303 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Opdracht: 1 1. Een zintuig is een orgaan dat reageert op prikkels uit het milieu. 2. Een prikkel

Nadere informatie

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving

Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag. Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Samenvatting Biologie voor Jou 1B Thema 6 Waarnemen, regeling en gedrag 6.1 Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme Alle zintuigen

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Thema 6

Samenvatting Biologie Thema 6 Samenvatting Biologie Thema 6 Samenvatting door Saar 879 woorden 10 april 2018 0 keer beoordeeld Vak Biologie Aantekeningen Biologie P3: Homeostase en regelkringen: Bij meercellige organismen: de cellen

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Zintuigen

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3. Zintuigen GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 3 Zintuigen 1 INLEIDING Zintuigcellen Reuk-, smaak- en PH-sensoren Smaakzintuig Warmte- en koudesensoren Tast-, druk- en pijnsensoren Fotosensoren 2 ZINTUIGEN VORMEN DE VERBINDING

Nadere informatie

Biologie samenvatting H6. Let op: ik weet niet of deze samenvatting helemaal goed is.

Biologie samenvatting H6. Let op: ik weet niet of deze samenvatting helemaal goed is. Samenvatting door Estel 2738 woorden 16 december 2017 6,6 15 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie samenvatting H6 Let op: ik weet niet of deze samenvatting helemaal goed is.

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Basisstof 1 tot 10

Samenvatting Biologie Basisstof 1 tot 10 Samenvatting Biologie Basisstof 1 tot 10 Samenvatting door Binc 2141 woorden 16 januari 2018 0 keer beoordeeld Vak Biologie Biologie B1: Reageren op je omgeving Reageren op je omgeving doe je met Zintuigen,

Nadere informatie

7,3. Samenvatting door een scholier 2527 woorden 31 maart keer beoordeeld

7,3. Samenvatting door een scholier 2527 woorden 31 maart keer beoordeeld Samenvatting door een scholier 2527 woorden 31 maart 2012 7,3 7 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar 4.1. ZINTUIGEN Prikkels: informatie waarop je lichaam reageert. 2 soorten prikkels: - Uitwendige

Nadere informatie

Lens plat of lens bol?

Lens plat of lens bol? Lens plat of lens bol? Lens plat of lens bol? In de verte kijken: plat Spannen kringspieren of radiale spieren in iris? Spannen kringspieren of radiale spieren in iris? Van donker naar licht: pupil wordt

Nadere informatie

Samenvatting Biologie 3.1 tm 3.5 extra 3.1, 3.2, 3.5

Samenvatting Biologie 3.1 tm 3.5 extra 3.1, 3.2, 3.5 Samenvatting Biologie 3.1 tm 3.5 extra 3.1, 3.2, 3.5 Samenvatting door Esmee 2904 woorden 22 januari 2017 7,2 25 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar Biologie samenvatting 3.1, 3.2, 3.3, 3.4 en

Nadere informatie

PAPER 3: ONDERZOEKSINSTRUMENTEN ONTWERP ONDERZOEK BIOLOGIE

PAPER 3: ONDERZOEKSINSTRUMENTEN ONTWERP ONDERZOEK BIOLOGIE PAPER 3: ONDERZOEKSINSTRUMENTEN ONTWERP ONDERZOEK BIOLOGIE Sietske Galama (S.M. Galama ), Studentnummer: 103 14 156, UvA, ILO Beoordelaars ILO: drs. B. J. G. M. Smoors, dr. E. Joling Datum van inleveren:

Nadere informatie

Samenvatting project natuur zintuigen

Samenvatting project natuur zintuigen Samenvatting project natuur zintuigen Let op: De plaatjes hoef je niet te leren! Samenvatting van de huid Hoe voel je? In je huid zitten drukreceptoren die gestimuleerd worden door jouw vinger. Ze sturen

Nadere informatie

Samenspel. Anatomie oog, lenzen, gele vlek, kegels / staafje 17.2 behind blue eyes

Samenspel. Anatomie oog, lenzen, gele vlek, kegels / staafje 17.2 behind blue eyes HFST 17 Samenspel Samenspel 17.1 Een ogenblik Anatomie oog, lenzen, gele vlek, kegels / staafje 17.2 behind blue eyes Hersenen, ganglioncellen, bipolairecellen, zichtbaar licht 17.3 Zie je wat je ziet?

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Oog Inleiding De meeste mensen hebben 5 zintuigen. Het gezichtsvermogen om te zien, het gehoor om te horen, de reuk om te ruiken, de smaak om te proeven en het gevoel om te voelen. Met zintuigen maak je

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Het oor. Oorpijn

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Het oor. Oorpijn THEMA 5 ZINTUIGlijke waarneming EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN 3 VMBO-bk Examentrainer Vragen vmbo-bk Het oor 1p 1 Het oor bestaat uit verschillende delen. Elk deel heeft een andere taak. Drie delen van het

Nadere informatie

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong.

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong. Naam: DE ZINTUIGEN OOG, NEUS EN MOND Zintuigen. Doe je ogen eens dicht. Doe eens oordopjes in je oren. Weet je nu nog wel waar je bent? Ben je binnen of buiten? Schijnt de zon? Of regent het? Dat kun je

Nadere informatie

Toets Communicatie (eindtoets) 1

Toets Communicatie (eindtoets) 1 Toets Communicatie (eindtoets) 1 De toets bij het hoofdstuk communicatie. Maak in elk geval de toets passend bij de route die je hebt gedaan. Maak ook nog een toets voor een andere route. Probeer zo goed

Nadere informatie

B Accommodatie van de ooglens

B Accommodatie van de ooglens DEEL DEEL DEEL B Accommodatie van de ooglens Een normaal oog is zo gebouwd dat het in rusttoestand een beeld van een ver gelegen voorwerp juist op het netvlies vormt. De voorwerpen die je waarneemt, staan

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6, Regeling en gedrag

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6, Regeling en gedrag Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6, Regeling en gedrag Samenvatting door een scholier 2864 woorden 15 juni 2003 6,5 185 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Basisstof 1 Zenuwstelsel =

Nadere informatie

Het zou het leven een stuk lastiger maken als een van je zintuigen niet goed of juist te goed werkt. En natuurlijk

Het zou het leven een stuk lastiger maken als een van je zintuigen niet goed of juist te goed werkt. En natuurlijk Verslag door N. 2001 woorden 20 mei 2015 5,5 4 keer beoordeeld Vak Zorg en welzijn Inleiding Bij de keuze van mijn onderwerp probeer ik altijd iets te kiezen waar ik nog veel van kan leren. In mijn werkstuk

Nadere informatie

Vragen: Your experience with senses: describe what you ve collected in your blog, both in images and in text.

Vragen: Your experience with senses: describe what you ve collected in your blog, both in images and in text. Zintuigen Vragen: Your experience with senses: describe what you ve collected in your blog, both in images and in text. Why are the senses important to a designer? How can you use them in your design concept?

Nadere informatie

Les 22 Zintuig 2. Zintuig, sensor. Prikkel. Zintuig, sensor, oog, oogaccommodatie, iris, refractie, glaucoom, evenwichtsorgaan, oor

Les 22 Zintuig 2. Zintuig, sensor. Prikkel. Zintuig, sensor, oog, oogaccommodatie, iris, refractie, glaucoom, evenwichtsorgaan, oor Les 22 Zintuig 2 Zintuig, sensor, oog, oogaccommodatie, iris, refractie, glaucoom, evenwichtsorgaan, oor ANZN 1e leerjaar - Les 22 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Zintuig, sensor Zintuig is een orgaan

Nadere informatie

Vanuit de wereld om ons heen komen voortdurend prikkels op ons af: Geluiden Warmte/kou Lichtprikkels Bewegingen Smaken Geuren

Vanuit de wereld om ons heen komen voortdurend prikkels op ons af: Geluiden Warmte/kou Lichtprikkels Bewegingen Smaken Geuren Zintuigen Definitie Een zintuig is een orgaan dat met behulp van receptoren prikkels waarneemt en deze doorstuurt (impuls) naar een bepaald gedeelte van de hersenen. [In de hersenen wordt men al dan niet

Nadere informatie

Samenvatting Biologie H14 Reageren

Samenvatting Biologie H14 Reageren Samenvatting Biologie H14 Reageren Samenvatting door Jacomijn 1512 woorden 20 maart 2018 7 3 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar Samenvatting biologie H14 Reageren 14.1 Samenwerkende organen Spieren:

Nadere informatie

T3 L7-8 De elektronica in mijn lichaam Onze zintuigen Bronnenboek Onze vijf zintuigen

T3 L7-8 De elektronica in mijn lichaam Onze zintuigen Bronnenboek Onze vijf zintuigen 1. Onze vijf zintuigen Hoe zou het zijn als je niets zou kunnen horen, voelen, zien, ruiken of proeven. Dat zou pas erg zijn! Je denkt niet zo vaak bewust aan je zintuigen, maar je gebruikt ze wel de hele

Nadere informatie

6,7. Samenvatting door een scholier 1580 woorden 20 juni keer beoordeeld

6,7. Samenvatting door een scholier 1580 woorden 20 juni keer beoordeeld Samenvatting door een scholier 1580 woorden 20 juni 2011 6,7 3 keer beoordeeld Vak Biologie Les 1. - Organen zorgen bijvoorbeeld voor je bloedsomloop, spijsvertering en uitscheiding. - Onder alle omstandigheden

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Regeling

Samenvatting Biologie Regeling Samenvatting Biologie Regeling Samenvatting door P. 1319 woorden 20 maart 2016 10 1 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie samenvatting Regeling SE2 Het zenuwstelsel Het zenuwstelsel

Nadere informatie

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35

1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2 Het oor, opvangen van geluiden HB p.32-35 1.2.1 Wat is geluid? Geluid: trillingen veroorzaakt door een geluidsbron Middenstof: stof die de trillingen geleidt. Resonantie: het overdragen van een trilling

Nadere informatie

Praktische opdracht Biologie Zintuigen

Praktische opdracht Biologie Zintuigen Praktische opdracht Biologie Zintuigen Praktische-opdracht door een scholier 04 woorden 0 november 009 3,4 keer beoordeeld Vak Biologie Practicum zintuigen biologie Practicum : De tast Waar in de huid

Nadere informatie

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen:

Samenvattingen. Samenvatting Thema 6: Regeling. Basisstof 1. Zenuwstelsel regelt processen: Samenvatting Thema 6: Regeling Basisstof 1 Zenuwstelsel regelt processen: - regelen werking spieren en klieren - verwerking van impulsen van zintuigen Zintuigcellen: - staan onder invloed van prikkels

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Zenuwstelsel

Samenvatting Biologie Zenuwstelsel Samenvatting Biologie Zenuwstelsel Samenvatting door een scholier 2341 woorden 5 februari 2009 6,5 30 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie Interactief Samenvatting Biologie 1 Inleiding Zintuigen

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Regeling en waarneming

Samenvatting Biologie Regeling en waarneming Samenvatting Biologie Regeling en waarneming Samenvatting door een scholier 2011 woorden 9 december 2017 7,2 4 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie SMV hft 6 havo 4 1 Homeostase:

Nadere informatie

Profielwerkstuk Biologie Invloed van kou op het concentratievermogen

Profielwerkstuk Biologie Invloed van kou op het concentratievermogen Profielwerkstuk Biologie Invloed van kou op het concentratievermogen Profielwerkstuk door R. 1428 woorden 20 februari 2013 7,2 19 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Voorwoord Wij hebben

Nadere informatie

H7 Zintuigelijke waarneming:

H7 Zintuigelijke waarneming: Samenvatting door een scholier 1383 woorden 31 mei 2010 7,5 32 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou H7 Zintuigelijke waarneming: Een zintuig is een orgaan dat reageert op prikkels. -

Nadere informatie

Golflengte: licht is een (elektromagnetische) golf met een golflengte en een frequentie

Golflengte: licht is een (elektromagnetische) golf met een golflengte en een frequentie Golflengte: licht is een (elektromagnetische) golf met een golflengte en een frequentie Spectrum elektromagnetisch: licht met een kortere golflengte dan 400nm en licht met een langere golflengte dan 700

Nadere informatie

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Scan

Examentrainer. Vragen vmbo-bk. Scan THEMA 4 REGELING EXAMENTRAINER OEFENVRAGEN 3 VMBO-bk Examentrainer Vragen vmbo-bk Scan In een Engelse folder staat informatie over een bepaald apparaat. Hiermee kan het centrale zenuwstelsel onderzocht

Nadere informatie

1.1 Het oog. 1.1.1 Beschermende delen van het oog. Deel 1 Hoe verkrijgen organismen informatie over hun omgeving?

1.1 Het oog. 1.1.1 Beschermende delen van het oog. Deel 1 Hoe verkrijgen organismen informatie over hun omgeving? 1.1 Het oog 1.1.1 Beschermende delen van het oog Door welke delen worden je ogen beschermd? Vul de juiste benaming in. Geef telkens de functie van de delen. Delen Functie 1 2 3 4 5 6 1.1 Het oog 1 1.1.2

Nadere informatie

Science+ leerjaar 1 4 x 45 min, werk allen of in duo s. module 1: het oog

Science+ leerjaar 1 4 x 45 min, werk allen of in duo s. module 1: het oog Science+ leerjaar 1 4 x 45 min, werk allen of in duo s. module 1: het oog Je kijkt je ogen uit! Een uitdrukking die regelmatig gebruikt wordt als er veel te zien is. Denk maar aan de kermis of aan de Efteling.

Nadere informatie

Oog. Netvlies: Ooglens: Voor de stralengang in het oog van lichtstralen zijn de volgende drie onderdelen belangrijk.

Oog. Netvlies: Ooglens: Voor de stralengang in het oog van lichtstralen zijn de volgende drie onderdelen belangrijk. Oog Voor de stralengang in het oog van lichtstralen zijn de volgende drie onderdelen belangrijk. Netvlies: Ooglens: Op het netvlies bevinden zich lichtgevoelige zintuigcellen; staafjes en kegeltjes (voor

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Thema 6 regeling en waarneming

Samenvatting Biologie Thema 6 regeling en waarneming Samenvatting Biologie Thema 6 regeling en waarneming Samenvatting door L. 3754 woorden 3 jaar geleden 4,2 3 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie Thema 6 regeling en waarneming

Nadere informatie

Examen Voorbereiding Waarneming Regeling

Examen Voorbereiding Waarneming Regeling Examen Voorbereiding Waarneming Regeling Teylingen College Leeuwenhorst 2015/2016 Thema 6 Waarneming en Regeling Begrippenlijst: Begrip Normwaarde Negatieve terugkoppeling Positieve terugkoppeling Homeostase

Nadere informatie

Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 2 Licht. Wat moet je leren/ kunnen voor het PW H2 Licht?

Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 2 Licht. Wat moet je leren/ kunnen voor het PW H2 Licht? Wat moet je leren/ kunnen voor het PW H2 Licht? Alles noteren met significantie en in de standaard vorm ( in hoeverre dit lukt). Eerst opschrijven wat de gegevens en formules zijn en wat gevraagd wordt.

Nadere informatie

Operatie aan het oor. Keel-Neus- en Oorheelkunde

Operatie aan het oor. Keel-Neus- en Oorheelkunde Operatie aan het oor Keel-Neus- en Oorheelkunde Uw Keel-Neus-Oorarts (KNO-arts) heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder geeft u informatie over zo n operatie. U

Nadere informatie

VITA Module 4 kgt. Diagnostische toets

VITA Module 4 kgt. Diagnostische toets VITA Module 4 kgt Diagnostische toets BASISSTOF 1 Waarnemen en beroep Geen toetsvragen. 2 BASISSTOF 2 Waarnemen 1 Vul de ontbrekende woorden in. Kies uit: drempelwaarde gewenning hersenen organisme smaak

Nadere informatie

3hv h2 kortst.notebook January 08, H2 Licht

3hv h2 kortst.notebook January 08, H2 Licht 3hv h2 kortst.notebook January 08, 209 H2 Licht Wanneer een lichtstraal van het ene materiaal het andere ingaat kan de richting van de lichtstraal veranderen. Hoe de straal afbuigt heeft te maken met de

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor

Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor Keel- Neus- Oorheelkunde Operaties aan het oor 2 Inleiding Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze folder heeft tot doel u te informeren zo n operatie. Hoe

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 3: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 3: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren Samenvatting Biologie Hoofdstuk 3: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren Samenvatting door een scholier 2452 woorden 7 mei 2012 6,9 51 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie Interactief Paragraaf 1

Nadere informatie

Samenvatting Natuurkunde H3 optica

Samenvatting Natuurkunde H3 optica Samenvatting Natuurkunde H3 optica Samenvatting door een scholier 992 woorden 19 januari 2013 5,6 22 keer beoordeeld Vak Methode Natuurkunde Natuurkunde overal Hoofdstuk 3 Optica 3.1 Zien Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie Oktober 2015 Theaterschool OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie

Nadere informatie

het zesde zintuig van de vissen

het zesde zintuig van de vissen het zesde zintuig van de vissen Dr. J.J. Willemse Tekeningen van de schrijver INLEIDING Op school hebben wij altijd te horen gekregen, dat wij vijf zinnen" hebben, gezichts- gehoor, tast-, reuk- en smaakzin.

Nadere informatie

Basic Creative Engineering Skills

Basic Creative Engineering Skills Visuele Perceptie November 2016 OTT-1 1 Visuele Perceptie Op tica (Gr.) Zien leer (der wetten) v.h. zien en het licht. waarnemen met het oog. Visueel (Fr.) het zien betreffende. Perceptie 1 waarneming

Nadere informatie

Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 3 Licht en Lenzen

Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 3 Licht en Lenzen Samenvatting Natuurkunde Hoofdstuk 3 Licht en Lenzen Samenvatting door A. 1760 woorden 11 maart 2016 7,4 132 keer beoordeeld Vak Methode Natuurkunde Nova 1: Lichtbreking Een dunne lichtbundel - een lichtstraal

Nadere informatie

Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken.

Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken. Science+ leerjaar 1 module: het oog 4 x 45 min, werk in duo s. vragenblad Gebruik module 1 bij het beantwoorden van de vragen. Indien je het antwoord hierin niet kunt vinden dan mag je andere bronnen gebruiken.

Nadere informatie

12 zintuigen. Opdrachtgever: Wil Sturkenboom School: Calandlyceum Project: O&O. Lara Vens, Lucas Boer, Hisko Veenstra en Marit van Hekesen

12 zintuigen. Opdrachtgever: Wil Sturkenboom School: Calandlyceum Project: O&O. Lara Vens, Lucas Boer, Hisko Veenstra en Marit van Hekesen 12 zintuigen Opdrachtgever: Wil Sturkenboom School: Calandlyceum Project: O&O Lara Vens, Lucas Boer, Hisko Veenstra en Marit van Hekesen Inleiding Dit rapport gaat over de 12 zintuigen theorie op basis

Nadere informatie

H.6 regeling. Samenvatting

H.6 regeling. Samenvatting H.6 regeling Samenvatting Zenuwstelsel Het zenuwstelsel bestaat uit: Centrale zenuwstelsel ( bestaat uit: grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en ruggenmerg Zenuwen Functies van zenuwstelsel: Verwerken

Nadere informatie

Refractie-afwijking. Deze folder biedt in informatie over niet-scherp zien ten gevolge van een refractie-afwijking en de mogelijke correctiemiddelen.

Refractie-afwijking. Deze folder biedt in informatie over niet-scherp zien ten gevolge van een refractie-afwijking en de mogelijke correctiemiddelen. Refractie-afwijking Deze folder biedt in informatie over niet-scherp zien ten gevolge van een refractie-afwijking en de mogelijke correctiemiddelen. Hoe vormt een oog een scherp beeld en wat is refractie?

Nadere informatie

Thema 7Oog, oogafwijkingen en oogcorrecties

Thema 7Oog, oogafwijkingen en oogcorrecties 07-01-2005 10:27 Pagina 1 Oog, oogafwijkingen en oogcorrecties Inleiding Het oog is een zeer gevoelig en bruikbaar optisch instrument. In figuur 2.56 zie je een aantal doorsnedentekeningen van het menselijk

Nadere informatie

1. In- en uitwendige anatomie van het oog

1. In- en uitwendige anatomie van het oog 1. In- en uitwendige anatomie van het oog Inwendige anatomie Oogspieren: oog bewegen Hoornvlies: oog beschermen Harde oogrok: oog beschermen Iris: oogkleur bepalen, lichtinval bepalen Lens: licht breken

Nadere informatie

Ruiken en proeven vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62369

Ruiken en proeven vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/62369 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

7,3. Het zenuwstelsel. Zenuwcellen en zenuwen. Samenvatting door een scholier 1716 woorden 24 februari keer beoordeeld

7,3. Het zenuwstelsel. Zenuwcellen en zenuwen. Samenvatting door een scholier 1716 woorden 24 februari keer beoordeeld Samenvatting door een scholier 1716 woorden 24 februari 2008 7,3 67 keer beoordeeld Vak Biologie Biologie Samenvatting Thema 7: Regeling en gedrag Het zenuwstelsel Bij het waarnemen speelt het zenuwstelsel

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6 + 9: Regeling en Gedrag

Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6 + 9: Regeling en Gedrag Samenvatting Biologie Hoofdstuk 6 + 9: Regeling en Gedrag Samenvatting door R. 858 woorden 19 juni 2014 7 7 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels

Nadere informatie

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel

H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel H5 Begrippenlijst Zenuwstelsel acetylcholine Vaak voorkomende neurotransmitter, bindt aan receptoren en verandert de permeabiliteit van het postsynaptische membraan voor specifieke ionen. animatie synaps

Nadere informatie

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor

Keel-, neus- en oorheelkunde. Operaties aan het oor Keel-, neus- en oorheelkunde Operaties aan het oor 1 Inleiding Deze folder geeft u informatie over verschillende operaties aan het oor. 2 Hoe werkt een oor? Het oor is nodig voor het horen van geluid.

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Thema 7 + 8

Samenvatting Biologie Thema 7 + 8 Samenvatting Biologie Thema 7 + 8 Samenvatting door D. 3022 woorden 9 juni 2015 5,1 3 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou THEMA 7, Zintuiglijke waarneming 1. Het zintuigenstelsel 2.

Nadere informatie

Thema 3 Voeding en je lichaam

Thema 3 Voeding en je lichaam Naut samenvatting groep 7 Mijn Malmberg Thema 3 Voeding en je lichaam Samenvatting Voeding en je lichaam Je lichaam heeft voedingsstoffen nodig. Die zitten in ons eten en drinken. Voedsel en vocht zijn

Nadere informatie

Niet scherp zien door een refractieafwijking.

Niet scherp zien door een refractieafwijking. Oogheelkunde Niet scherp zien door een refractieafwijking. Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Hoe vormt een oog een scherp beeld en wat is refractie?

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor Operaties aan het oor Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over operaties aan het oor. Als u recent bij de KNO-arts bent geweest, die u zo'n operatie heeft voorgesteld, dan kunt u

Nadere informatie

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 1. Het zenuwstelsel

GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 1. Het zenuwstelsel GEZONDHEIDSKUNDE-AFP LES 1 Het zenuwstelsel 1 INLEIDING Zenuwstelsel Bouw en ligging van het zenuwstelsel Het centrale zenuwstelsel Het perifere zenuwstelsel Werking van het zenuwstelsel Het willekeurige

Nadere informatie

Zintuigen en waarnemen

Zintuigen en waarnemen Zintuigen en waarnemen Klas: Naam:........ 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 1. Aan-TEKENING-en 4 2. De Instructie video 5 Introductie 5 Richtlijnen voor de video s 6 Video 1: De huid 6 Video 2: Neus en tong

Nadere informatie

Inleiding. Hoe werkt het oor?

Inleiding. Hoe werkt het oor? Otosclerose Inleiding Samen met uw KNO- arts heeft u besloten om vanwege uw gehoor en/of oorklachten een onderzoek te laten verrichten naar eventuele otosclerose. Deze folder geeft u informatie over wat

Nadere informatie

Samenvatting Biologie Havo 5. Nectar. Hoofdstuk 14 Reageren

Samenvatting Biologie Havo 5. Nectar. Hoofdstuk 14 Reageren Samenvatting door Jasmijn 3377 woorden 15 maart 2018 7,2 9 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Nectar Samenvatting Biologie Havo 5 Nectar Hoofdstuk 14 Reageren Paragraaf 14.1 samenwerkende organen -Spieren

Nadere informatie

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch

Onwillekurig of Autonoom Ingedeeld in parasympatisch en orthosympatisch Paragraaf 8.1 en 8.2 perifere zenuwstelsel Uitlopers van zenuwcellen buiten de hersenen en het ruggenmerg centrale zenuwstelsel Zenuwcellen en uitlopers in hersenen en ruggenmerg autonome zenuwstelsel

Nadere informatie

Ruiken en proeven vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73611

Ruiken en proeven vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73611 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 20 April 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73611 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO Operaties aan het oor BEHANDELING Operaties aan het oor Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. In deze folder vindt u meer informatie over de verschillende

Nadere informatie

Refractie afwijkingen. Niet scherp zien ten gevolge van refractie afwijkingen

Refractie afwijkingen. Niet scherp zien ten gevolge van refractie afwijkingen Refractie afwijkingen Niet scherp zien ten gevolge van refractie afwijkingen Inhoudsopgave 1 Hoe vormt een oog een scherp beeld en wat is refractie... 1 2 Wat verstaat men onder refractieafwijkingen en

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor KNO Operaties aan het oor Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Uw KNO-arts heeft voorgesteld om uw oorklachten te behandelen met een operatie. Deze

Nadere informatie

Operatie a an het oor

Operatie a an het oor Operatie aan het oor Inleiding Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over operaties aan het oor. Alvorens nader om te gaan op het hoe en waarom is het zinvol in kort de werking van het menselijk

Nadere informatie

Werkblad Naut Thema 3: Voeding en je lichaam

Werkblad Naut Thema 3: Voeding en je lichaam Werkblad Naut Thema 3: Voeding en je lichaam 3.1 Wat heeft je lichaam nodig? Je lichaam is heel slim Een heel slimme machine Je lichaam kan rennen en kijken en groeien een snee gaat vanzelf weer dicht

Nadere informatie

Niet scherp zien door een refractieafwijking

Niet scherp zien door een refractieafwijking Oogheelkunde Niet scherp zien door een refractieafwijking www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Bijziendheid... 3 Verziendheid... 3 Astigmatisme... 4 De leesbril... 4 Contactlenzen... 4 Operatie... 5 Vragen?...

Nadere informatie

Operaties aan het oor

Operaties aan het oor Deze brochure heeft tot doel u informatie te geven over operaties aan het oor. Als u recent bij de KNO-arts bent geweest, die u zo'n operatie heeft voorgesteld, dan kunt u in deze brochure daar meer over

Nadere informatie

Niet scherp zien Als gevolg van een refractieafwijking. Poli Oogheelkunde

Niet scherp zien Als gevolg van een refractieafwijking. Poli Oogheelkunde 00 Niet scherp zien Als gevolg van een refractieafwijking Poli Oogheelkunde Hoe vormt een oog een scherp beeld, wat is refractie? Om scherp te kunnen zien is het nodig dat lichtstralen die van een voorwerp

Nadere informatie

Thema: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren - H 5

Thema: Zintuigen, zenuwstelsel en spieren - H 5 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 04 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/74818 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Normwaarde = is een waarde die je af leest, zoals bij de thermostaat, zie je 19 graden staan dan is dat de normwaarde. Zo warm moet het zijn.

Normwaarde = is een waarde die je af leest, zoals bij de thermostaat, zie je 19 graden staan dan is dat de normwaarde. Zo warm moet het zijn. Boekverslag door E. 1602 woorden 17 maart 2014 6.8 55 keer beoordeeld Vak Methode Biologie Biologie voor jou Biologie samenvatting paragraaf 1 Een regelkring = is een kring van meerdere apparaten die samen

Nadere informatie

Het oog (H2) Harro Reeders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Het oog (H2) Harro Reeders. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Harro Reeders 09 September 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/65524 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan.

Herhalingsles Het lichaam. Ademhaling. Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Herhalingsles Het lichaam Ademhaling Benoem de aangeduide delen op onderstaande tekeningen aan. Als we ademen, stroomt er lucht binnen in ons lichaam. Welke weg legt deze lucht af? Vul het schema aan.

Nadere informatie

Kijken vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Kijken vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 19 July 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63356 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van

Nadere informatie

Waarom zien veel mensen onscherp?

Waarom zien veel mensen onscherp? Refractie afwijking Waarom zien veel mensen onscherp? Om scherp te zien moeten lichtstralen uit de buitenwereld precies op het netvlies van het oog samenvallen. Het hoornvlies en de lens in het oog zorgen

Nadere informatie

Trommelvliesbuisjes bij volwassenen

Trommelvliesbuisjes bij volwassenen Trommelvliesbuisjes bij volwassenen Uw afspraak Plaats : d.d om uur : de afdeling Dagverpleging Inhoudsopgave Het oor en hoe het werkt... 2 Wat zijn de klachten... 2 Behandeling... 2 Voorbereiding...

Nadere informatie

voorwaarden inherent aan de leerling voorwaarden inherent aan techniek

voorwaarden inherent aan de leerling voorwaarden inherent aan techniek 1.10 Probleemoplossend Denken en Handelen Denken is de productieve kant van de intelligentie en is steeds gericht op het ontwerpen en hanteren van oplossings- en ordeningsmiddelen om een bepaald doel te

Nadere informatie

OMSCHRIJVING LESSTOF

OMSCHRIJVING LESSTOF PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING KLAS 3 VAK : : Biologie METHODE : Biologie voor Jou KLAS: : 3 NIVEAU : KADER CONTACTUREN PER WEEK 3 X 50 MINUTEN PER WEEK STUDIEJAAR : 2017-2018 EINDCIJFER KLAS 3 MOET

Nadere informatie

Oogheelkunde. adviezen. refractieafwijking. na een hernia-operatie. (bril, contactlens of operatie) ZorgSaam

Oogheelkunde. adviezen. refractieafwijking. na een hernia-operatie. (bril, contactlens of operatie) ZorgSaam Oogheelkunde adviezen refractieafwijking na een hernia-operatie (bril, contactlens of operatie) ZorgSaam 1 2 Wat zijn refractie-afwijkingen? Om scherp te zien is het nodig dat lichtstralen uit de buitenwereld

Nadere informatie