Doorbraakpijnbij kanker. Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doorbraakpijnbij kanker. Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog"

Transcriptie

1 Doorbraakpijnbij kanker Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog

2 Symptomen bij kanker Pijn Vermoeidheid Obstipatie Dyspneu Misselijkheid Braken Delirium Depressie 80-90% 75-90% 70% 60% 50-60% 30% 30-90% 40-60%

3 Pijn syndromen bij kanker 2/3 van de patiënten heeft pijn door de kanker tumor groei, metastasen algehele achteruitgang door oedeem, obstipatie, spierspasmen, decubitus 1/3 ervaart pijn als gevolg van de behandeling chemotherapie (neuropatische pijn) bestraling operatie Soorten pijn nociceptief neuropatisch

4 Soorten pijn Nociceptieve pijn Pijn door ontsteking of weefselschade Gemengde pijn Neuropatische pijn Pijn door schade of dysfunctie van het perifere of centrale zenuwstelsel Gegeneraliseerde pijn Geen weefsel of zenuw schade Persisterende post-chirurgische pijn Pijn bij kanker, lage rug pijn

5 Inhoud Doorbraakpijn bij kanker achtergrondpijn en doorbraakpijn Anamnese en meetmethode Behandeling soorten medicamenten plaats van de nieuwe pijnstillers

6 Richtlijn diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker Uniformiteit m.b.t. signalering, diagnostiek, behandeling en begeleiding van patiënten met pijn bij kanker Binnen een multidisciplinair kader Evidence based MC 11 januari 2008

7 Pijn bij kanker Pijn komt veel voor bij patiënten met kanker 30-90% van de patiënten* Achtergrondpijn een aanhoudende pijn langwerkende opioïden Bij adequate behandeling nog steeds klachten van ernstige pijn? Dit kan duiden op doorbraakpijn kortwerkende opioïden (rescue medicatie) andere maatregelen Richtlijn Pijn bij Kanker, 2008

8 Total Cancer Pain

9 angst depressie activiteiten werk zorgkosten doorbraakpijn bij kanker sociale relaties lopen kwaliteit van leven tevredenheid met behandeling slaap

10 Doorbraakpijn Definitie? Wat is het? Hoe kun je het meten? Aanbevelingen voor een te volgen strategie Een voorbijgaande exacerbatie van pijn die spontaan optreedt, of optreedt in relatie met een specifieke voorspelbare of onvoorspelbare uitlokkende factor, ondanks relatief stabiele en voldoende gereguleerde achtergrondpijn

11 Kenmerken doorbraakpijn plotseling begin hoge piekintensiteit, welke snel (3-15 min) wordt bereikt korte duur (gem min) gemiddeld aantal episoden: 3-4 per dag komt voor bij ca. 65% van patiënten met kanker en pijn

12 Categorieën doorbraakpijn Spontane pijn niet gerelateerd aan een aanwijsbare uitlokkende handeling en daardoor onvoorspelbaar van aard Incidentpijn gerelateerd aan een aanwijsbare uitlokkende handeling en daardoor voorspelbaar willekeurige incidentpijn (bijv. lopen) onwillekeurige incidentpijn (bijv. hoesten) procedurele pijn (bijv. wond verzorging)

13 Herkenning doorbraakpijn (DBP) versus niet-gereguleerde achtergrondpijn Patiënt heeft geen DBP 1. Heeft patiënt achtergrondpijn bij kanker? Nee Patiëntheeft geen DBP, maar inadequaat behandelde achtergrondpijn Nee Oordeel verpleegkundige/ arts/ patiënt is gouden standaard Ja 2. Is de achtergrondpijn goed onder controle? Ja 3. Heeft patiënt exacerbaties van pijn? Ja DBP Diagnostisch Algoritme, Portenoy 1999 Modificatie door Davies et al 2011

14 Behandeling van pijn bij kanker algemene principes Evaluatie en diagnostiek Therapie gericht op de oorzaak Start therapie met niet-opioïden en opioïden kies voor een eenvoudige toediening Beperk opioïden behoefte door aangepaste primaire therapie (radiotherapie, cortico, bisfosfonaten) toevoegen van een niet opioïd toevoegen van een co-analgeticum cognitieve gedragsmatige therapie, specifieke hulpmiddelen, fysio Interventionele behandeling van pijn

15 WHO Ladder (1986) oncologische pijn nociceptieve pijn 3 ernstig 1 mild Paracetamol NSAID s 2 matig Tramadol Morfine Fentanyl Methadon Oxycodon Hydromorfon Buprenorfine

16 Piramide voor symptoomcontrole

17 Behandeling doorbraakpijn (1) Doel: intensiteit en effect van elke pijnepisode verminderen Optimale behandeling afhankelijke van patiënt-en pijn gerelateerde factoren Patiënt gerelateerd stadium ziekte functioneren sociaal netwerk persoonlijke voorkeur Pijn gerelateerd oorzaak soort pijn, duur, intensiteit profielen van doorbraakpijn uitlokkende factoren

18 Behandeling doorbraakpijn (2) Veranderingen in leefgewoonten Behandeling van reversibele oorzaken Aanpassing van de pathologische processen Niet-farmacologische behandeling Invasieve interventies Farmacologische behandeling

19

20 Ideal

21 Combinatie met opioïd voor de behandeling van achtergrondpijn Ideale behandeling met noodmedicatie effectief Medicatie voor doorbraakpijn farmacokinetische werking van middel past bij (temporele) kenmerken van doorbraakpijn snelle inwerking relatief korte werking patiënt vriendelijk: niet-invasief, eenvoudig toe te dienen minimale bijwerkingen kosteneffectief

22 Opioïden met snelle inwerking Snelwerkende geneesmiddelen voor de behandeling voor doorbraakpijn fentanyl, lipofiel en sterkwerkend opioid niet invasief Toediening via slijmvliezen niet alleen eensnel effect, maar ook een kort effect Mond-, neus, bronchus, rectum slijmvlies

23 Fentanyl vs orale opioïden

24 Fentanyl producten Merknaam Toedieningsweg en vorm (afkorting) Fabrikant - Intraveneus (IV) Diverse Actiq Effentora Abstral Instanyl Transmucosaal zuigtablet (OTFC*) Buccaal tablet (FBT**) Sublinguaal tablet (SLF ODT***) Intranasale spray (INFS****) Cephalon & Therabel Cephalon ProStrakan Nycomed/ Takeda * OroTransmucosal Fentanyl Citrate ** Fentanyl Buccal Tablet *** SubLingual Fentanyl Orally Disintegrating Tablet **** IntraNasal Fentanyl Spray * Slide 24

25 OTFC Buccaal/ sublinguaal INFS FBT

26 Huidige aanbevelingen doorbraakpijn expert opinion Achtergrondpijn adequaat behandelen! Hoeksteen is gebruik van nood-medicatie, bij voorkeur snelwerkende opioïden orale snelwerkende morfine intraveneuze of subcutane injecties toedieningsroutes via slijmvlies van mond of neus Rapid-onset-opioids

27

28 Dosering? > 4 episode doorbraakpijn/ dag pijnstilling voor achtergrondpijn aanpassen (basispijnstilling) 4 maal doorbraakpijn/ dag Gebruik van kortwerkend opioïd + basis pijnstilling dosering Rapid Onset Opioid (R.O.O.) kan niet worden afgeleid van dosering basis pijnstilling; optimale dosis ROO voor iedere patiënt afzonderlijk titreren dosering overige kortwerkende opioïden: 1/6 óf 10-15% van de dagelijkse dosering voor achtergrondpijn van het langwerkend (overeenkomstig) opioïd

29 De succesvolle behandeling van doorbraakpijn hangt ook af van een geschikte herbeoordeling van de patiënt Doel : bepalen werkzaamheid behandeling verdraagbaarheid? Herbeoordeling veranderingen in aard doorbraakpijn Classificatie en beoordeling (instrumenten), standaard pijnschalen

30

31 In ontwikkeling: Meetinstrumenten Vragenlijst doorbraakpijn Breakthrough pain assessment tool (BAT)

32

33 Conclusies Ter discussie: snelwerkend fentanyl voor alle doorbraakpijn ongeacht de aard van de onderhoudsbehandeling? Argumenten voor ROO: farmacokinetiek van snel werkend fentanyl past beter op het profiel van doorbraakpijn vergelijkend onderzoek suggereert meerwaarde boven orale immediate-release opioïden Argumenten tegen te korte werking bij langdurige doorbraakpijn kosten nog relatief korte ervaring bias? methodologie studies? commerciële belangen?

34

Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige!

Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige! Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige! Sylvia Verhage MANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg: oncologie & palliatieve zorg Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-hertogenbosch Congres V&VN

Nadere informatie

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker Isala Dr. M.J.M.M. Giezeman, Anesthesioloog, Isala klinieken Zwolle 19 november 2014 Agenda Epidemiologie van doorbraakpijn Behandeling van doorbraakpijn

Nadere informatie

Behandeling van doorbraakpijn. Doorbraakpijn. Kenmerken doorbraakpijn 19-10-2011

Behandeling van doorbraakpijn. Doorbraakpijn. Kenmerken doorbraakpijn 19-10-2011 Behandeling van doorbraakpijn Alexander de Graeff, internist-oncoloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht Academisch Hospice Demeter, De Bilt Doorbraakpijn Plotseling optredende (vaak hevige) pijn die

Nadere informatie

Workshop 2 Pijn & Pijnbestrijding en de rol van de verpleegkundige Antoine Engelen, Paul Cornelissen & Sylvia Verhage

Workshop 2 Pijn & Pijnbestrijding en de rol van de verpleegkundige Antoine Engelen, Paul Cornelissen & Sylvia Verhage Workshop 2 Pijn & Pijnbestrijding en de rol van de verpleegkundige Antoine Engelen, Paul Cornelissen & Sylvia Verhage Kasteel Maurick 2-10-2012 Pijn bij kanker Pijn bij kanker + algemeen voorkomend symptoom

Nadere informatie

Richtlijnen pijn. Modulaire herziening Richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker (Ned. Ver. Anesthesiologie) Gradering

Richtlijnen pijn. Modulaire herziening Richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker (Ned. Ver. Anesthesiologie) Gradering Modulaire herziening Richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker (Ned. Ver. Anesthesiologie) Alexander de Graeff Internist-oncoloog, UMC Utrecht Hospice-arts. Academisch Hospice

Nadere informatie

Doorbraakpijn bij patiënten met kanker

Doorbraakpijn bij patiënten met kanker Doorbraakpijn bij patiënten met kanker Sylvia Verhage, verpleegkundig specialist oncologie Jorgo Lambrou, anesthesioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis, Den Bosch Alexander de Graeff, internist-oncoloog/hospice-arts,

Nadere informatie

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase JOS KITZEN, ONCOLOOG COBIE VAN BEUZEKOM,VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST Inhoud van de presentatie Even voorstellen Definitie palliatieve zorg Definitie pijn Hoe

Nadere informatie

Pitfalls in Oncologische Pijnbehandeling

Pitfalls in Oncologische Pijnbehandeling Pitfalls in Oncologische Pijnbehandeling R.L van Leersum Anesthesioloog / Pijnbehandelaar Bronovo Ziekenhuis Indeling Inleiding Doorbraakpijn Bijwerkingen Opioïden Hyperalgesie Multimodale Aanpak Farmacotherapie

Nadere informatie

Doorbraakpijn bij kanker

Doorbraakpijn bij kanker Doorbraakpijn bij kanker Ziekenhuis Gelderse Vallei Deze folder is bedoeld voor patiënten die pijn hebben ten gevolge van kanker. Ook voor familieleden of naasten kan het zinvol zijn de folder te lezen.

Nadere informatie

Pijn bij kanker en de rol van de verpleegkundige /verpleegkundig specialist

Pijn bij kanker en de rol van de verpleegkundige /verpleegkundig specialist Pijn bij kanker en de rol van de verpleegkundige /verpleegkundig specialist Sylvia Verhage MANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg: oncologie & palliatieve zorg Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-hertogenbosch

Nadere informatie

Behandeling van doorbraakpijn. Vera Middel 7 november 2012

Behandeling van doorbraakpijn. Vera Middel 7 november 2012 Behandeling van doorbraakpijn Vera Middel 7 november 2012 Doorbraakpijn Plotselinge optredende (vaak hevige) pijn tegen de achtergrond van chronische pijn: Spontane doorbraakpijn: pijn die geen relatie

Nadere informatie

Doorbraakpijn Bij kanker

Doorbraakpijn Bij kanker Doorbraakpijn Bij kanker Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Deze folder is bestemd voor patiënten, die pijn hebben t.g.v. kanker. Ook voor familieleden kan het zinvol zijn de folder te lezen.

Nadere informatie

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Inhoud Fases in palliatieve zorg Netwerk palliatieve zorg Haaglanden-

Nadere informatie

Modulaire herziening Richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker (Ned. Ver. Anesthesiologie) Alexander de Graeff

Modulaire herziening Richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker (Ned. Ver. Anesthesiologie) Alexander de Graeff Modulaire herziening Richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker (Ned. Ver. Anesthesiologie) Alexander de Graeff Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn Farmacologische behandeling van doorbraakpijn M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Ede, 19 november 2014 Inhoud Farmacologische behandeling van doorbraakpijn Focus op snelwerkende

Nadere informatie

PIJNSTILLING BIJ KANKER GEBRUIK VAN NIEUWE TOEDIENINGSVORMEN MORFINOMIMETICA

PIJNSTILLING BIJ KANKER GEBRUIK VAN NIEUWE TOEDIENINGSVORMEN MORFINOMIMETICA PIJNSTILLING BIJ KANKER GEBRUIK VAN NIEUWE TOEDIENINGSVORMEN MORFINOMIMETICA Prof dr Wouter WA Zuurmond Vrije Universiteit Medisch Centrum Medisch Direkteur Hospice Kuria Amsterdam Expertisecentrum Palliatieve

Nadere informatie

Doorbraakpijn bij kanker, de behandeling ervan en Instanyl Een introductie

Doorbraakpijn bij kanker, de behandeling ervan en Instanyl Een introductie Doorbraakpijn bij kanker, de behandeling ervan en Instanyl Een introductie Pijn bij kanker Pijn bij kanker Pijn bij kanker Is een algemeen voorkomend symptoom Het is één van de meest gevreesde symptomen

Nadere informatie

Behandeling van pijn bij kanker

Behandeling van pijn bij kanker Behandeling van pijn bij kanker Pijn bij kanker kan ontstaan door de ziekte zelf, maar ook door de behandeling ervan. Niet alle patiënten met kanker hebben pijn. In de beginfase van de ziekte heeft 30%

Nadere informatie

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 0437 Inleiding Uw arts heeft u morfineachtige pijnstillers (zie tabel) voorgeschreven tegen de pijn. Deze

Nadere informatie

Het einde is in zicht

Het einde is in zicht Het einde is in zicht Continuïteit in de palliatieve zorg Palliatieve consultatie Pijn, doorbraakpijn: nieuwe mogelijkheden Els Roelofs Kees in t Veld Het einde is in zicht Continuïteit in de palliatieve

Nadere informatie

Richtlijnen 2014 Doorbraakpijn bij kanker

Richtlijnen 2014 Doorbraakpijn bij kanker Beroepsvereniging van zorgprofessionals Pijnverpleegkundigen Richtlijnen 2014 Doorbraakpijn bij kanker Speciale uitgave n.a.v. 6e Nationaal Pijn Congres 8 april 2014 Nederlandse vertaling van de Breakthrough

Nadere informatie

Behandeling van pijn bij kanker

Behandeling van pijn bij kanker Behandeling van pijn bij kanker Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Pijn bij kanker kan ontstaan door ziekte zelf, maar ook door de behandeling ervan. Niet alle patiënten met kanker hebben pijn.

Nadere informatie

Behandeling van pijn bij kanker. Dr. S. De Wulf Anesthesioloog/pijnbestrijder 21/02/2017

Behandeling van pijn bij kanker. Dr. S. De Wulf Anesthesioloog/pijnbestrijder 21/02/2017 Behandeling van pijn bij kanker Dr. S. De Wulf Anesthesioloog/pijnbestrijder 21/02/2017 Oorzaken en karakteristieken van kanker pijn Somatische ( nociceptieve ) pijn Opioiden, NSAID, blokkades Viscerale

Nadere informatie

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts Programma Prevalentie pijn in de palliatieve fase Stappenplan medicamenteuze behandeling Samenwerkingsafspraak meten en registreren van pijn Marlie Spijkers, kaderarts palliatieve zorg specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Doorbraakpijn in de palliatieve fase

Doorbraakpijn in de palliatieve fase Doorbraakpijn in de palliatieve fase Casusreferaat voor verpleegkundigen en verzorgenden 2 oktober 2012, Heerde Paul Vogelaar Netwerkcoördinator Verpleegkundig expert palliatieve zorg en pijn Palliatieve

Nadere informatie

Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen

Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen Inleiding Deze informatiefolder is bedoeld voor patiënten die pijn hebben als gevolg van kanker. Ook voor familieleden kan het zinvol zijn om deze folder te

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane

Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Pijn en pijnbehandeling bij Kanker 23-04-2014 Centrum Cabane Drs. A.M. Karsch, anesthesioloog pijnspecialist UMC Utrecht Drs. G. Hesselmann, oncologieverpleegkundige, epidemioloog UMCU Wat is pijn? lichamelijk

Nadere informatie

Morfine begin van het einde? de fabels en feiten

Morfine begin van het einde? de fabels en feiten Morfine begin van het einde? de fabels en feiten Minisymposium palliatieve zorg Bernhoven Marcella vd Steeg Gerard Koen Jacques Bosmans Opzet Casuïstiek Quiz vragen Theorie Roept u maar! 2 Pijn bij kanker

Nadere informatie

(DOORBRAAK)PIJN EN MEDICATIE

(DOORBRAAK)PIJN EN MEDICATIE (DOORBRAAK)PIJN EN MEDICATIE Manon Boddaert, arts palliatieve geneeskunde Bardo Hospice en Spaarne Ziekenhuis Oktober 2012 Pijn, palliatie en techniek Haarlem INHOUD WORKSHOP Pijn in het algemeen Nociceptieve

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van pijn bij (oncologische) patiënten

Medicamenteuze behandeling van pijn bij (oncologische) patiënten PIJNPROTOCOL VOOR VOLWASSENEN Medicamenteuze behandeling van pijn bij (oncologische) patiënten Inleiding Het afnemen van een pijnanamnese en het bijhouden van pijnscores zijn voorwaarden voor een goede

Nadere informatie

Enkele vragen als opwarmer: II. Enkele vragen als opwarmer: I. Enkele vragen als opwarmer: IV. Enkele vragen als opwarmer: III

Enkele vragen als opwarmer: II. Enkele vragen als opwarmer: I. Enkele vragen als opwarmer: IV. Enkele vragen als opwarmer: III De richtlijn pijn bij patiënten met kanker. K.Vissers, K. Besse. R. van Dongen Academisch centrum voor pijn- en palliatieve geneeskunde. UMC St Radboud, Nijmegen Enkele vragen als opwarmer: I Acute pijn

Nadere informatie

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen

Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Te verrichten door Arts: Medicatie voorschrijven Verpleegkundige: Pijnobservaties uitvoeren, pijnscores uitvoeren en medicatie toedienen Doel Adequate pijnbestrijding Stappenplan bij pijnbestrijding (zie

Nadere informatie

Pijn en dementie. Inhoud. Introductie! Pijn. Pijn

Pijn en dementie. Inhoud. Introductie! Pijn. Pijn Inge van Mansom palliatief arts/specialist ouderengeneeskunde Sint Elisabeth Gasthuishof, LUMC en IKNL regio Leiden Maartje Klapwijk specialist ouderengeneeskunde en onderzoeker LUMC Introductie! 22 september

Nadere informatie

Marijse Koelewijn huisarts

Marijse Koelewijn huisarts PIJN Marijse Koelewijn huisarts Je hoeft tegenwoordig toch geen pijn meer te lijden Moeilijk behandelbare pijn Om welke pijnen gaat het? Welke therapeutische mogelijkheden zijn er? Opzet workshop: Korte

Nadere informatie

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Strategie om de verpakkingsgrootten of de verpakkingsvorm beschikbaar in voor het publiek opengestelde apotheken te beperken 1. Inleiding Het

Nadere informatie

Management van botpijn

Management van botpijn Management van botpijn Sylvia Verhage MANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg: oncologie & consulent Palliatief Advies Team Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-hertogenbosch BONE cursus 2-3-2015 Indeling

Nadere informatie

PIJN in de palliatieve fase

PIJN in de palliatieve fase PIJN in de palliatieve fase Themabijeenkomst Netwerk Palliatieve Zorg Eemland 9 april 2013 Palliatie Team Midden Nederland Anne Mieke Karsch, anesthesioloog-pijnspecialist UMC Utrecht Laetitia Schillemans,

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling

Pijn en pijnbehandeling Pijn en pijnbehandeling Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Het pijnteam... 1 3 Pijn beschrijven... 1 4 Wisseling in pijn... 2 5 Pijnregistratie... 2 6 Pijnbestrijding... 2 7 Pijnstillers... 3 8 Algemene

Nadere informatie

Pijnbestrijding bij kanker

Pijnbestrijding bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Pijnbestrijding bij kanker met oxycodon BEHANDELING Pijnbestrijding bij kanker U wordt in het St. Antonius ziekenhuis behandeld voor kanker. Ten gevolge van de kanker kunt u ook last

Nadere informatie

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding

PIJN BIJ KANKER SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE. Inhoudsopgave 1. Inleiding SUPPLEMENT INFORMATIEWIJZER ONCOLOGIE PIJN BIJ KANKER Inhoudsopgave. Inleiding. Pijn bij kanker. Gevolgen van pijn. Slaap en vermoeidheid. Bewegen. Stemming. Behandeling van pijn. Pijnstillers. Doorbraakpijn.

Nadere informatie

Een woordje uitleg over morfine WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL

Een woordje uitleg over morfine WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL Een woordje uitleg over morfine WELKOM BIJ HET H. HARTZIEKENHUIS MOL Kwaliteit en Veiligheid Wij doen mee! Onze kwaliteit aantoonbaar maken Ons ziekenhuis heeft zich geëngageerd om het accreditatielabel

Nadere informatie

PIJN. Bernarda Heslinga, huisarts, kaderarts palliatieve zorg, palliatief consulent IKNL en palliatief consultteam ZGT

PIJN. Bernarda Heslinga, huisarts, kaderarts palliatieve zorg, palliatief consulent IKNL en palliatief consultteam ZGT PIJN Bernarda Heslinga, huisarts, kaderarts palliatieve zorg, palliatief consulent IKNL en palliatief consultteam ZGT Wat is pijn? Pijn is een onaangename sensorische of emotionele ervaring samenhangend

Nadere informatie

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden (herziene druk) de heer E. Delhaas en mevrouw W.H. Oldenmenger Inleiding Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven om uw pijn onder controle te krijgen.

Nadere informatie

Pijnanamnese en pijnbestrijding

Pijnanamnese en pijnbestrijding Pijnanamnese en pijnbestrijding dinsdag 1 december 2009 Paul Oyen Verpleegkundig consulent palliatieve zorg Regionaal consultatieteam PIJN (IASP 1979) Pijn is een onplezierige, sensorische en emotionele

Nadere informatie

INTERNE GENEESKUNDE. Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

INTERNE GENEESKUNDE. Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden INTERNE GENEESKUNDE Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven om uw pijn of benauwdheid onder controle

Nadere informatie

Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1

Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1 Dit pijnprotocol is gebaseerd op de richtlijn Diagnostiek en behandeling van pijn bij patiënten met kanker 1 Algemeen Afnemen pijnscore: De ernst van de pijn (pijnintensiteit) is een aspect van de pijn

Nadere informatie

Het behandelen van symptomen in de palliatieve fase DOORBRAAK PIJN

Het behandelen van symptomen in de palliatieve fase DOORBRAAK PIJN Het behandelen van symptomen in de palliatieve fase DOORBRAAK PIJN Mw. A. O 68 jaar, gemetastaseerd mammaca., 4 e en 5 e rib re O NRS 3 8 O R/ PCM 3 x 1000 mg diclofenac 3 x 50 mg oxycodon SR 2 x 20 mg

Nadere informatie

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden (Herziene druk 2017) de heer E. Delhaas en mevrouw W.H. Oldenmenger Inleiding FABEL 1: Alle opioïden zijn hetzelfde Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven

Nadere informatie

Richtlijn morfine per continue subcutane toediening Doseren van morfine subcutaan bij dyspnoe of pijn

Richtlijn morfine per continue subcutane toediening Doseren van morfine subcutaan bij dyspnoe of pijn Richtlijn morfine per continue subcutane toediening Doseren van morfine subcutaan bij dyspnoe of pijn Voor uitleg over opiaten bij de behandeling van pijn ga naar Pallialine, ga naar symptomen, pijn, behandeling,

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

FENTA N Y LC I T RAAT Tablet voor sublinguaal gebruik. Risico minimalisatie materiaal betreffende Abstral (fentanylcitraat) voor voorschrijvers

FENTA N Y LC I T RAAT Tablet voor sublinguaal gebruik. Risico minimalisatie materiaal betreffende Abstral (fentanylcitraat) voor voorschrijvers FENTA N Y LC I T RAAT Tablet voor sublinguaal gebruik Risico minimalisatie materiaal betreffende Abstral (fentanylcitraat) voor voorschrijvers INLEIDING De risico minimalisatie materialen voor Abstral,

Nadere informatie

Pijn kan men onderscheiden in nociceptieve pijn en niet-nociceptieve

Pijn kan men onderscheiden in nociceptieve pijn en niet-nociceptieve 17 Pijn 17.1 Inleiding Pijn kan men onderscheiden in nociceptieve pijn en niet-nociceptieve pijn : Nociceptieve ofwel gewone pijn wil zeggen: pijn met tekenen van ontsteking (rubor, dolor, calor, tumor,

Nadere informatie

Pijn en demen=e. Signaleren en behandelen van pijn. Introduc8e. Inhoud. Pijn. Pijnmodel. Van Wijckerslooth, Oegstgeest. Elisabeth Gasthuishof, Leiden

Pijn en demen=e. Signaleren en behandelen van pijn. Introduc8e. Inhoud. Pijn. Pijnmodel. Van Wijckerslooth, Oegstgeest. Elisabeth Gasthuishof, Leiden Introduc8e Signaleren en behandelen van pijn 4 april Ede StudieArena Van Wijckerslooth, Oegstgeest Inge van Mansom palliatief arts/specialist ouderengeneeskunde Sint Elisabeth Gasthuishof, LUMC en IKNL

Nadere informatie

4e Post EAUN Meeting. Vermoeidheid en pijn, Natascha Schrama, MANP-verpleegkundig specialist oncologie

4e Post EAUN Meeting. Vermoeidheid en pijn, Natascha Schrama, MANP-verpleegkundig specialist oncologie 4e Post EAUN Meeting Vermoeidheid en pijn, Natascha Schrama, MANP-verpleegkundig specialist oncologie. Even voorstellen Natascha Schrama MANP- Verpleegkundig specialist oncologie Elkerliek ziekenhuis Helmond

Nadere informatie

Morfine. Fabels en feiten

Morfine. Fabels en feiten Morfine Fabels en feiten In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding Waar in deze

Nadere informatie

Achtergronden bij casusschetsen

Achtergronden bij casusschetsen Interline Pijnbehandeling Achtergronden bij casusschetsen 29 mei 2001 Introductie: - Werkgroep zeer multidisciplinair, zie kop werkafspraak. - Leden die het Interline programma maakten: Paul Cost Budde,

Nadere informatie

Oorzaken. Pijn in de Palliatieve Fase. Programma. Stellingen. Vóórkomen van pijn Pijn in de palliatieve fase onderbehandeld?!

Oorzaken. Pijn in de Palliatieve Fase. Programma. Stellingen. Vóórkomen van pijn Pijn in de palliatieve fase onderbehandeld?! Pijn in de Palliatieve Fase Juni 2012 Programma Stellingen Inleiding Casus Soorten Pijn Pijnbehandelingen In kaart brengen van pijn Vragen Evaluatie Stellingen In onze maatschappij en op ons niveau van

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

Pijn bij kanker hoe werkt het en hoe behandel je optimaal. Manon Immerzeel

Pijn bij kanker hoe werkt het en hoe behandel je optimaal. Manon Immerzeel Pijn bij kanker hoe werkt het en hoe behandel je optimaal Manon Immerzeel 1 Wat is pijn? "een onplezierige, sensorische en emotionele ervaring die gepaard gaat met feitelijke of mogelijke weefselbeschadiging

Nadere informatie

Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014

Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014 Neuropatische Pijn WOV SYMPOSIUM 3 OKTOBER 2014 Wat is neuropathische pijn? Wat is neuropathische pijn? Neuropathische pijn = pijn die veroorzaakt wordt door een primaire laesie of disfunctie van het perifere

Nadere informatie

Pijn en Palliatie. Rensia Bouwmeester. Zorgcoordinator, Hospice Bardo, Hoofddorp Consulente, Palliatief Consultteam. 2 February 2007 Post ONS meeting

Pijn en Palliatie. Rensia Bouwmeester. Zorgcoordinator, Hospice Bardo, Hoofddorp Consulente, Palliatief Consultteam. 2 February 2007 Post ONS meeting Pijn en Palliatie Rensia Bouwmeester Zorgcoordinator, Hospice Bardo, Hoofddorp Consulente, Palliatief Consultteam 2 February 2007 Post ONS meeting USA < > Nederland Specialisatie Palliatieve zorg in de

Nadere informatie

Pijnbehandeling in de palliatieve fase

Pijnbehandeling in de palliatieve fase Pijnbehandeling in de palliatieve fase 1. Inleiding Deze folder is bestemd voor patiënten die pijn hebben in de palliatieve fase. De palliatieve fase wil zeggen dat er levensverlengend behandeld wordt;

Nadere informatie

Pijn bij kanker telt extra zwaar

Pijn bij kanker telt extra zwaar palliatie CCO Dingemans 24 mei 2013 4 palliatie CCO Dingemans 24 mei 2013 7 Palliatieve zorg: pijn Anne-Marie Dingemans Pijnmeting: Visual Analogue Scale (VAS) 100 80 Zech et al. 1995, n=2118 Caraceni

Nadere informatie

Behandeling van doorbraakpijn bij kanker

Behandeling van doorbraakpijn bij kanker Klinische les Behandeling van doorbraakpijn bij kanker Fabienne J.H. Magdelijns, Marieke H.J. van den Beuken-van Everdingen, Annemie M. Courtens en Daisy J.A. Janssen Dames en Heren, Pijn komt vaak voor

Nadere informatie

In deze brochure vindt u informatie over een aantal onderwerpen zoals:

In deze brochure vindt u informatie over een aantal onderwerpen zoals: Pijncentrum Actiq Uw arts heeft u het geneesmiddel Actiq (oral transmucosal fentanyl citrate) voorgeschreven. Naast de uitleg die u heeft gekregen is deze brochure samengesteld om u nog eens schriftelijk

Nadere informatie

PS in NL: bij 12,3% van de patiënten in de stervensfase toegepast

PS in NL: bij 12,3% van de patiënten in de stervensfase toegepast Palliatieve sedatie 12 november 2012 Carla Juffermans,kaderhuisarts PZ Palliatieve sedatie Proportionele toepassing van sedativa in de laatste levensfase om ondraaglijke klachten te bestrijden, waarvoor

Nadere informatie

Rapport vragenlijst PAIC symposium

Rapport vragenlijst PAIC symposium Rapport vragenlijst PAIC symposium Vragenlijst PAIC symposium 18 januari October 6th 2017, 2:49 pm CEST Richtlijn - 2. Kent u de richtlijnen over pijn van de verschillende beroepsverenigingen? (Multidisciplinaire

Nadere informatie

Oncologie. Morfine: fabels en feiten

Oncologie. Morfine: fabels en feiten Oncologie Morfine: fabels en feiten 1 Wat is morfine? In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine wordt voorgeschreven om pijn te verlichten. Soms wordt morfine gebruikt bij benauwdheid. Morfine

Nadere informatie

Het vooruitzicht op ernstige pijn kan ondraaglijker zijn dan het aanschijn van de dood Albert Schweitzer

Het vooruitzicht op ernstige pijn kan ondraaglijker zijn dan het aanschijn van de dood Albert Schweitzer Het vooruitzicht op ernstige pijn kan ondraaglijker zijn dan het aanschijn van de dood Albert Schweitzer DR. OLIVIER DE COSTER, PIJNCENTRUM AZDELTA Oorzaken pijn bij kanker Doorgroei Diagnostische procedures

Nadere informatie

Pijnbestrijding bij kanker

Pijnbestrijding bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Pijnbestrijding bij kanker met paracetamol en/of NSAID s BEHANDELING Pijnbestrijding bij kanker U wordt in het St. Antonius Ziekenhuis behandeld voor kanker. Ten gevolge van de kanker

Nadere informatie

PALLIATIEVE ZORG. fysieke aspecten Rob Jongbloed Raphaëlstichting Jacqueline Fluitman `s Heeren Loo

PALLIATIEVE ZORG. fysieke aspecten Rob Jongbloed Raphaëlstichting Jacqueline Fluitman `s Heeren Loo PALLIATIEVE ZORG fysieke aspecten Rob Jongbloed Raphaëlstichting Jacqueline Fluitman `s Heeren Loo Inleiding Indeling workshop Specifieke kenmerken Selectie lichamelijke klachten in palliatieve fase Selectie

Nadere informatie

PIJNBESTRIJDING: EEN VAK APART Artikel uit het Prostaatkanker Magazine van de ProstaatkankerStichting

PIJNBESTRIJDING: EEN VAK APART Artikel uit het Prostaatkanker Magazine van de ProstaatkankerStichting PIJNBESTRIJDING: EEN VAK APART Artikel uit het Prostaatkanker Magazine van de ProstaatkankerStichting Pijn bij kanker komt onnodig vaak voor, stelde de Maastrichtse internist Marieke van den Beuken van

Nadere informatie

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum:

Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: Versie: Medisch Spectrum Twente 1.0 Soort Document Titel Status: Vastgesteld Protocol Medicamenteuze pijnbestrijding bij oncologische patiënten Reikwijdte MST-breed Datum: 06-02-2012 Pagina 1 van 5 Code:

Nadere informatie

Pijn na een operatie

Pijn na een operatie Pijn na een operatie 1. Inleiding Binnenkort wordt U geopereerd in het TweeSteden ziekenhuis op locatie Tilburg. Pijn na een operatie is vrijwel onvermijdelijk. Pijn is een signaal van (mogelijke) weefselbeschadiging,

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Anesthesiologie en Pijngeneeskunde

Pijn bij kanker. Anesthesiologie en Pijngeneeskunde Anesthesiologie en Pijngeneeskunde Pijn bij kanker Inhoud 1. Inleiding....................................................... 1 2. Pijn bij kanker................................................... 1 3.

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN

TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN TRANSMURAAL PROTOCOL PALLIATIEVE ZORG BIJ ONCOLOGISCHE PATIËNTEN Doel Het doel is te zorgen dat kankerpatiënten in de - overgang naar de - pallatieve fase niet tussen wal en schip vallen. Hiertoe worden

Nadere informatie

Putting evidence into practice: Pijn bij kanker. Wendy H. Oldenmenger

Putting evidence into practice: Pijn bij kanker. Wendy H. Oldenmenger Putting evidence into practice: Pijn bij kanker Wendy H. Oldenmenger Cancer pain at the outpatient clinic Incidence of cancer: 2012: 14.000.000 2032: 22.000.000 (expected) Prevalence of cancer-related

Nadere informatie

HALDOL tabletten en drank

HALDOL tabletten en drank Een Direct Healthcare Professional Communication (DHPC) is een schrijven dat naar de gezondheidszorgbeoefenaars wordt gezonden door de farmaceutische firma s, om hen te informeren over mogelijke risico

Nadere informatie

Symptomen in de Palliatieve Fase

Symptomen in de Palliatieve Fase Symptomen in de Palliatieve Fase Internationale dag Palliatieve zorg Limburg 2015 Marieke van den Beuken- van Everdingen 36 symptomen die bij > 10% voorkomen vermoeidheid obstipatie snelle verzadiging

Nadere informatie

Patiënten informatiegids voor behandeling met Effentora

Patiënten informatiegids voor behandeling met Effentora Patiënten informatiegids voor behandeling met Effentora Informatie in het kader van het Effentora Risk Management Plan Teva Nederland BV Swensweg 5 Postbus 552 2003 RN Haarlem 0800 02 28 400 Effentora

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine en andere opioïden

Fabels en feiten over morfine en andere opioïden afdeling informatiebrochure Fabels en feiten over morfine en andere opioïden Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Wat zijn opioïden? 4 3. Functie van pijn 4 4. Behandeling van pijn 4 5. Behandeling van benauwdheid

Nadere informatie

chronische pijn en de pijnpolikliniek Dr. D.H.Vrinten Anesthesioloog-pijnbehandelaar

chronische pijn en de pijnpolikliniek Dr. D.H.Vrinten Anesthesioloog-pijnbehandelaar chronische pijn en de pijnpolikliniek Dr. D.H.Vrinten Anesthesioloog-pijnbehandelaar De pijnpolikliniek Indeling van pijn; acuut of chronisch Acute pijn ontstaat plotseling is (meestal) goed te behandelen;

Nadere informatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Maatschap Anesthesiologie IJsselland Ziekenhuis www.anesthesiologie-ysl.nl U heeft zwak of sterk werkende morfine of morfineachtige pijnstillers voorgeschreven gekregen.

Nadere informatie

Amphia. Avondsymposium Pijnbestrijding MOET. Pijnbestrijding MOET. Typ hier de titel. Prevalentie van pijn bij patiënten met kanker

Amphia. Avondsymposium Pijnbestrijding MOET. Pijnbestrijding MOET. Typ hier de titel. Prevalentie van pijn bij patiënten met kanker Avondsymposium Pijnbestrijding MOET Pijnloos of zinloos 6 oktober 2011 Amphia Ziekenhuis, Breda Pijnbestrijding MOET Voorlichting, communicatie en continuïteit Pijnbeoordeling Oorzakelijke pijnbehandeling

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD

Palliatieve zorg bij COPD Palliatieve zorg bij COPD Joke Hes Longverpleegkundige Palliatieve zorg bij COPD 26/06/2014 Joke Hes Inhoud presentatie Welkom Wat is COPD Wanneer is er sprake van palliatieve zorg bij COPD Ziektelast

Nadere informatie

9 Pijnbestrijding. 9.1 Medicamenteus stappenschema

9 Pijnbestrijding. 9.1 Medicamenteus stappenschema 9 Pijnbestrijding Het meten van de pijn bij kinderen in de kliniek of op de poli dient onderdeel te zijn van de standaard zorg. Pijn wordt gemeten met een gestandardiseerde scoringslijst. 0-2 jaar comfort

Nadere informatie

Dr. Martine De Laat Palliatieve zorg UZ Gent

Dr. Martine De Laat Palliatieve zorg UZ Gent Dr. Martine De Laat Palliatieve zorg UZ Gent Richtlijn pijn bij palliatieve patiënten Auteurs Dr. Peter Demeulenaere (huisarts) Dr. Martine De Laat (anesthesist) Mr. Marc Tanghe (verpleegkundige) Mevr.

Nadere informatie

PIJN BIJ OUDEREN. Prof dr Wouter WA Zuurmond. Vrije Universiteit Medisch Centrum Medisch Directeur Hospice Kuria Amsterdam

PIJN BIJ OUDEREN. Prof dr Wouter WA Zuurmond. Vrije Universiteit Medisch Centrum Medisch Directeur Hospice Kuria Amsterdam PIJN BIJ OUDEREN Prof dr Wouter WA Zuurmond Vrije Universiteit Medisch Centrum Medisch Directeur Hospice Kuria Amsterdam Frequentie van mensen met chronische pijn in de verschillende leeftijdsgroepen %

Nadere informatie

CITRATE DE FENTANYL COMPRIMÉ SUBLINGUAL

CITRATE DE FENTANYL COMPRIMÉ SUBLINGUAL CITRATE DE FENTANYL Doel van dit materiaal (RMA of Risk Minimisation Activities) Deze informatie maakt deel uit van het Belgische risicobeheerplan, dat informatiemateriaal beschikbaar stelt aan gezondheidszorgbeoefenaars

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Elle van Dijk van Oort Pijnconsulent. Peter Baaijens Anesthesioloog - Pijnspecialist. maandag 7 november 2016

Pijn bij kanker. Elle van Dijk van Oort Pijnconsulent. Peter Baaijens Anesthesioloog - Pijnspecialist. maandag 7 november 2016 Pijn bij kanker Elle van Dijk van Oort Pijnconsulent Gerard Koen Physician Assistant Peter Baaijens Anesthesioloog - Pijnspecialist maandag 7 november 2016 De feiten 25 % nieuwe diagnose kanker 33% van

Nadere informatie

4e Post EAUN Meeting

4e Post EAUN Meeting 4e Post EAUN Meeting Pijn bij en na uro-oncologische ingrepen & voortgezette behandeling Dick Visser Verpleegkundig Specialist Pijnbehandeling Antoni van Leeuwenhoek, Amsterdam. Pijnbehandeling Acute pijnbehandeling

Nadere informatie

WELKOM Nascholingsavond Oncologie

WELKOM Nascholingsavond Oncologie Deze nascholing wordt mede mogelijk gemaakt door: WELKOM Nascholingsavond Oncologie 1 Programma Opening & voorstellen Kennistoets Presentatie ziektebeeld en behandelmethoden Pauze Workshops Plenaire terugkoppeling

Nadere informatie

Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts

Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts Pijnmedicatie bij acute en chronische pijn In mond, hoofd en aangezicht Denise van Diermen, arts 1 Pijn.. Wat doet U als U pijn heeft? 2 3 Wat doet u als uw patiënt pijn heeft? 4 Antibiotica ongeschikt

Nadere informatie

Zenuwpijn behandelen met medicijnen

Zenuwpijn behandelen met medicijnen Zenuwpijn behandelen met medicijnen Deze folder geeft uitleg over de behandeling van zenuwpijn met medicijnen. Deze medicijnen zijn meestal geen gewone pijnstillers, maar komen uit de groep van de anti-epileptica

Nadere informatie

Pijn op de SEH. Drs. A.C.M. Schmidt, SEH-arts KNMG

Pijn op de SEH. Drs. A.C.M. Schmidt, SEH-arts KNMG Pijn op de SEH Drs. A.C.M. Schmidt, SEH-arts KNMG Inleiding Pijn is één van de meest voorkomende redenen van een bezoek aan de Spoedeisende Hulp Tussen 50- en 80% van de patiënten op de SEH heeft matig

Nadere informatie

Casus de heer X. José Jacobs van Leur VS palliatieve zorg UMCN

Casus de heer X. José Jacobs van Leur VS palliatieve zorg UMCN Casus de heer X José Jacobs van Leur VS palliatieve zorg UMCN Start palliatieve fase Overlijden Ziektegerichte behandeling Klachtengerichte behandeling Ondersteuning in de stervensfase Nazorg rouw PALLIATIEVE

Nadere informatie

Nationaal AYA Jong & Kanker Platform

Nationaal AYA Jong & Kanker Platform Nationaal AYA Jong & Kanker Platform www.aya4net.nl Kanker gerelateerde vermoeidheid Een aanhoudend, subjectief gevoel van uitputting gerelateerd aan kanker of aan de behandeling ervan, dat interfereert

Nadere informatie

Zenuwpijn behandelen met medicijnen

Zenuwpijn behandelen met medicijnen Zenuwpijn behandelen met medicijnen Anesthesie alle aandacht Zenuwpijn behandelen met medicijnen Deze folder geeft uitleg over de behandeling van zenuwpijn met medicijnen. Deze medicijnen zijn meestal

Nadere informatie

Individueel Zorgplan Palliatieve Zorg voor Kinderen. 1. Gegevens zorgplan. Dit Zorgplan

Individueel Zorgplan Palliatieve Zorg voor Kinderen. 1. Gegevens zorgplan. Dit Zorgplan Individueel Zorgplan Palliatieve Zorg voor Kinderen 1. Gegevens zorgplan Dit Zorgplan Is opgesteld door: Naam eerste opsteller Naam andere opsteller(s) Versienummer: Voer een getal in Is opgesteld op:

Nadere informatie