Verslag Symposium Investeren in grootschalige zonne-energie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verslag Symposium Investeren in grootschalige zonne-energie"

Transcriptie

1 Verslag Symposium Investeren in grootschalige zonne-energie 1 juli 2011 Huis van Europa Korte Vijverberg 5/6 Den Haag Geschreven door Pepijn van Kesteren, bestuurslid van de Stichting ter bevordering van Grootschalige Exploitatie van Zonne-ENergie (GEZEN) Om half drie openden in het Huis van Europa 1 juli jongstleden de deuren voor het symposium Investeren in grootschalige zonne-energie van de Stichting GEZEN, opgezet naar aanleiding van de benoeming van Hans Bienfait tot Europees burger van het jaar, om zijn inzet de grootschalige implementatie van zonne-energie te realiseren. Een vijftigtal bezoekers namen deel aan het symposium, variërend van geïnteresseerde leken tot professionals op het vlak. Bij deze een verslaglegging van de heuglijke dag : Welkom door Huis van Europa Na een door het Huis van Europa goed opgezette ontvangst met koffie en thee, waar voor iedereen de mogelijkheid was om Hans Bienfait alvast persoonlijk te feliciteren, werden om uur de aanwezigen naar de grote zaal gedirigeerd, alwaar Sjerp van der Vaart, directeur van het huis van Europa, ons welkom heette. Hij was zeer vereerd dat Hans Bienfait het Huis van Europa gekozen had voor de uitreiking van zijn prijs, juist omdat hij dit kreeg om zijn werk in zonne-energie. De heer van der Vaart benadrukte nog eens dat zonne-energie bij uitstek een onderwerp is waar Europa bruggen kan bouwen. Juist om deze reden ook vond hij dat het Huis van Europa, als open huis voor alle EU burgers, de perfecte plek was voor deze bijeenkomst. Hij riep ons dan ook op graag nog vaak terug te komen met dergelijke symposia, opdat het onderwerp ook steeds meer op de Europese agenda zou verschijnen : Welkom door Stichting GEZEN Na dit hartelijk welkom introduceerde Dr. Evert du Marchie van Voorthuysen, directeur van de Stichting GEZEN, de eerste spreker. Elke generatie en elke grote stap voorwaarts heeft visionairs nodig, aldus Evert van Voorthuysen. In 2000 hadden een aantal van dergelijke geleerden en politici in Europa een visie over energie: Desertec. Om een dergelijke visie realiteit te maken is vakmanschap nodig, om te voorkomen dat er veel wordt geroepen wat niet waar gemaakt kan worden. De eerste spreker van de dag wordt als een dergelijke visionair met vakmanschap geïntroduceerd, als de bedenker van het Plan Waterman, voor de verdediging van de kustlijn van Nederland tegen het wassende water. 1

2 15.10: Dr. Ronald E. Waterman: Werken aan de duurzame toekomst en de bijdrage van Concentrating Solar Power (CSP) Dr. Waterman begint zijn betoog omtrent de mogelijkheden voor een duurzame toekomst door nog eens aan te geven hoe beperkt de ruimte is waarop wij ons als mensen begeven: Alle menselijke activiteiten op het kleine beetje ruimtevaart na - bevinden zich in de geosfeer, een band om het oppervlak van de Aarde van ongeveer 13 kilometer hoogte en 12 kilometer diepte. Nog kleiner zijn de bio- en sociosfeer: de band waarbinnen alle uitingen van menselijk handelen zich bevinden: het vinden van grondstoffen, het bouwen van steden, etc. Al dit handelen kan worden samengevat in stromen van vijf grondstoffen: energie, water, biomassa, mineralen (delfstoffen) en lucht. Alles wat mensen doen heeft te maken met productie- en consumptieprocessen: conversie van de genoemde grondstoffen. De uitdaging waar we als mensheid nu voor staan, voor een duurzame toekomst, is zowel de producten verbeteren als het milieu verbeteren: minder afval, minder emissies, minder gebruik van grondstoffen, maar een hogere efficiëntie en langere levensduur. Dat is de echte uitdaging van de 21e eeuw, aldus de heer Waterman. Om een dergelijke duurzame toekomst te bereiken zijn volgens Dr. Waterman drie zaken essentieel: een stabilisatie van de wereldbevolking, een goede levensstijl en wellicht nog wel het belangrijkst technologie. Gelukkig is de mens in dat laatste redelijk goed. Er moet daarbij gestreefd worden naar het sluiten van massa-energie kringlopen. Duurzame energie is in dit alles in ieder geval essentieel en dan vooral ook zonne-energie. Juist zonne-energie, omdat dat de mogelijkheid geeft tot het omzetten van zaken buiten de geosfeer er zijn drie voorname invloeden op de geosfeer: zwaartekracht, aardwarmte en elektromagnetische straling en tot bronnen voor binnen de geosfeer, zonder de geosfeer daar zelf bij aan te tasten. CSP is bij uitstek een van de instrumenten om dit te gebruiken. Dr. Waterman vervolgt met uitleg over CSP, die ons allen ongetwijfeld bekend is: met spiegels zonlicht concentreren, warmte genereren en die warmte gebruiken om energie op te slaan of om te zetten in bruikbaardere vormen middels een stoomcyclus. Vanuit Noord Afrika en de Sahara kan hiermee veel energie worden opgewekt, welke met gelijkstroom naar Europa vervoerd kan worden: Desertec. Dr. Waterman besluit met aan te geven dat we sinds de industriële revolutie in een nieuw geologisch tijdperk zijn aanbeland: het Antroproceen. Het Antroproceen is het tijdperk waarbinnen de mens voor het eerst invloed heeft op geologische processen. En als er iemand is die bij uitstek invloed heeft weten uit te oefenen op onze geologische toekomst, dan is het wel Hans Bienfait, waarop hij hem nog eens hartelijk feliciteert met zijn prijs. 2

3 15.25: Mr. Drs. Hans van Baalen, Uitreiking van de prijs voor Europese burger De heer van Baalen wordt door Evert van Voorthuysen geïntroduceerd als iemand bij wie Hans Bienfait veel lobby-ruimte heeft gekregen om Desertec uit de industriële sectoren te liften naar ook de politieke kringen. Hoognodig volgens Van Voorthuysen, om echt vaart te kunnen maken met de realisatie ervan. De heer van Baalen steekt af met de huidige stand van zaken in de EU: de EU zit in een moeilijke tijd. Dit geeft echter ook kansen, daar de huidige crisissen leiden tot centralisatie. Alles wat daaromtrent gebeurt heeft als enige doel om het leven beter te maken voor de Europese burger. Ook de prijs van Europees burger speelt daarin een rol: Europa is immers van, voor en vooral ook door de burger. Dat laatste wil deze prijs nog eens benadrukken en extra bedanken. Hij vervolgt dat de Europese aanpak van de energieproblematiek van vitaal belang is. Ook Desertec past erg goed bij het doel van Europa om het leven van de burgers beter te maken, want het zal tot een betere en schonere toekomst leiden. Dit alles mede dankzij Hans Bienfait, aan wie hij dan ook zeer vereerd is de prijs uit te mogen reiken. De heer van Baalen plaatst nog wel een kleine kanttekening bij Desertec, gezien de instabiliteit van de landen waar het voor het grootste deel moet plaatsvinden. Er zijn echter ook kansen en met mensen als Hans Bienfait zullen deze optimaal benut worden. Vervolgens wil de heer van Baalen de medaille ook daadwerkelijk uitreiken, maar komt erachter dat het Huis van Europa dacht dat hij die bij zich zou hebben, waar hij dacht dat het Huis van Europa het reeds had ontvangen. Enige hilariteit later wordt fictief toch alvast de medaille uitgereikt en wordt Hans Bienfait in ieder geval namens Europa nog eens hartelijk bedankt. Een staande ovatie voor Hans volgt, vanuit een menigte die zich niet laat tegenhouden door het niet daadwerkelijk aanwezig zijn van de medaille, evenals een overlading met bloemen en enkele mooie foto momenten. Al met al wordt uiteindelijk toegezegd dat de medaille alsnog zo spoedig mogelijk aan Hans wordt overgedragen. Later krijgt hij van de heer Van der Vaart, van het Huis van Europa, alsnog een speldje uitgereikt. Een bijzonder speldje, daar dit normaal slechts aan uitzonderlijke studenten met al evenzeer uitzonderlijke verdiensten voor Europa wordt uitgereikt. Een eer die Hans Bienfait in zijn eigen woorden zal proberen hoog te houden. 3

4 Europrijswinnaar Hans Bienfait (links) met Europarlementariër Hans van Baalen (rechts). Foto: Karen Blanken : Mr. Ir. Hans Bienfait, Dankwoord Wanneer de ogen aan scherpte verliezen, dan wordt de geest scherpziende. Zo opende Hans Bienfait zijn dankwoord. Een van de spreuken van Socrates, die in de vijftiger jaren zijn eigen schooltijd nog in schoolagenda s stonden, alvorens daar iconen der popcultuur verrezen. Hij doelde hiermee op de vooruitziende blik, de esprit visionnaire, van de nu '70+ er Gerhard Knies, een van de grondleggers van het Desertec concept. Hans Bienfait gaf aan het als zijn taak gezien te hebben en nog steeds te zien om dit scenario, van een waarlijk visionair, naar buiten uit te dragen. Hans Bienfait houdt de fictieve medaille omhoog de medaille was immers nog niet aanwezig, maar hij ging er tot goed gemoed van het publiek creatief mee om. Al wijzend in de lucht benadrukt hij dat deze medaille drie kanten heeft: Europa aan de ene kant, GEZEN aan de andere kant en grootschalige zonuitstraling vanuit de zijkant rondom. Die drie zijn samengekomen tot de vorming van deze Prijs van Europa voor hemzelf. De heer Bienfait vervolgt met een bijzondere dank aan de heer van Baalen, dat hij uit zijn handen in de ogen van Hans Bienfait evenzeer een visionair deze medaille heeft mogen ontvangen. Een visionair, omdat hij al in 2009 opriep tot een Arabische lente, zoals we die nu zien. Hans Bienfait is dan ook zeer vereerd van hem de medaille in ontvangst te mogen nemen. 4

5 Hij gaat door met het danken van hen die hebben bijgedragen, aan het voor hem kunnen worden van Europees burger: Evert du Marchie van Voorthuysen, James Kuipers en Sietse de Haan, de grondleggers van GEZEN en de VZKC. Het was op hun kennis dat hij kon bouwen en vanwaar hij zijn lobbyactiviteiten kon opzetten. Zij waren de rekenmeesters, hij zelf in zijn eigen bescheiden visie slechts de spreekbuis. Tot slot uit Hans Bienfait nog een dankwoord naar de heer Sjerp van der Vaart, zijn secretaresse Brigitte Kimman en het Huis van Europa in het algemeen, voor hun slagvaardige inzet bij de organisatie van deze uitreiking : Ir. Jan Heetebrij, De Gas-rotonde en CSP Ir. Jan Heetebrij wordt door Evert van Voorthuysen kort geïntroduceerd, met de oproep dat er structureel geïnvesteerd moet worden in een duurzame energie toekomst. Zo n 1% van het Europese BNP is jarenlang nodig om o.a. Desertec gerealiseerd te krijgen. Jan Heetebrij zal hier een en ander aan ideeën over belichten. Volgens de heer Heetebrij is Noord Afrika het meest geschikte gebied vanuit een technisch perspectief om CSP voor Europa in te zetten. Er zijn echter ook maatschappelijke kanten die niet uit het oog verloren moeten worden. Dit is in het belang bij de vraag hoe de visie van Desertec kan worden omgezet in daadwerkelijke praktijk. Hij begint zijn verhaal met zowel de kansen als bedreigingen van Noord Afrika. Olie en gas, zonne-energie en een populatie die snakt naar bedrijvigheid, welvaart en welzijn zijn allen kansen voor de regio en de EU. Ongewenste immigratie en politieke spanningen zijn bedreigingen. Om de bedreigingen weg te nemen moet gezocht worden naar mogelijkheden die het leven zowel voor hen als voor ons beter maken. Wanneer we kijken naar de EU, zo vervolgt hij, zien we dat de energiepositie van de EU momenteel niet sterk is: er is grote afhankelijkheid van een beperkt aantal bronnen en een beperkt aantal landen. Alles binnen de EU regelen is vrijwel onmogelijk en hij stelt dan ook openlijk de vraag: Is fort Europa nog wel te verdedigen? Vanuit zijn visie zijn er wellicht juist mogelijkheden in samenwerking met juist die gebieden waarvan we ons proberen te verdedigen. We moeten toe naar een situatie waar er samenwerking is, wederzijdse afhankelijkheid en wederzijds begrip. Hij vervolgt dat Noord Afrika op de korte termijn vooral interessant is voor de EU vanwege haar olie en gas voorraden. Op de lange termijn omdat energie via CSP en HVDC (High-Voltage Direct Current elektriciteitstransport) geleverd kan worden. Beiden zijn voor Noord Afrika mogelijkheden tot economische ontwikkeling. De vraag is nu hoe we er voor kunnen zorgen dat de korte termijn kansen de lange termijn kansen versterken en daadwerkelijk de samenwerking en de wederzijdse afhankelijkheid ook op lange termijn 5

6 kunnen stabiliseren. De oplossing zit in geclausuleerde contracten, aldus de heer Heetebrij: De korte en lange termijn aan elkaar koppelen. Een onderdeel van contracten zou dan worden dat een deel van de opbrengsten van olie en gas aan beide kanten van het contract geïnvesteerd worden in lange termijn doelen: De Gas-CSP rotonde. Wanneer zowel Europa als Noord Afrika hierin voorzien, wordt de wederzijdse afhankelijkheid steeds groter en dus ook de samenwerking en het wederzijds begrip. Dit initiële geld kan bovendien gebruikt worden als hefboom, omdat ook banken en dergelijke bij initiële investeringen en lange termijn steun vanuit de overheden, eerder geneigd zullen zijn een project financieel te steunen. Tot nog toe is het resultaat echter onvoldoende. Het wordt tijd hier verandering in te brengen, maar dit is een complexe zaak. Zeker door de Arabische lente stagneren ontwikkelingen, maar het lukt Dii (Desertec Industrial Iniative) toch steeds meer om een profiel te krijgen, juist ook bij de nieuwe regeringen. Deze snakken naar mogelijkheden om hun landen verder op te bouwen en hun economieën verder te ontwikkelen. Jan Heetebrij neemt Libië als voorbeeld: een land met grote behoefte aan vernieuwing, welzijn en welvaart en bovendien grote olie- en gasreserves. Tussen Nederland en Libië zijn bovendien al goede contacten en de EU is naarstig op zoek naar wegen tot opbouw na het verdwijnen van Khadaffi. Ondanks dat het VK, Frankrijk en Duitsland hierin de hoofdrollen spelen zijn er ook voor Nederland door bestaande contacten wel degelijk mogelijkheden. Echter, China heeft ook belangen in Libië en die zal ook na de val van Khadaffi haar belangen opnieuw willen vastleggen, dus haast en inzet zijn geboden. Wat betekent dat in de praktijk voor Nederland? Nederland zal zich moeten afvragen of het een rol wil spelen in deze Gas-CSP rotonde. Als dat zo is de mogelijkheden zijn er dan zal Nederland moeten kijken of de rol die ze voor zich ziet ook in te passen is bij de verhoudingen, bij wat andere landen en het Dii willen en of er dan voldoende perspectieven zijn. Een doelbewuste keuze, focus, synchronisatie en aansluiting bij het Dii zijn daarin voorwaarden voor succes, maar succes kan er zeker zijn! De heer Heetebrij eindigt met nog een bemoedigende spreuk die ook door zijn leerlingen aan hem is meegegeven om uit te dragen: Vrijheid is het hebben van keuzes om te doen wat noodzakelijk is. Die vrijheid hebben we en het zou zonde zijn als we die vrijheid niet optimaal benutten : John Fransen, De toekomst is begonnen, CSP activiteiten van NEM BV De heer Fransen werd door Evert van Voorthuysen geïntroduceerd als vertegenwoordiger van het belangrijkste Nederlandse CSP-bedrijf, naast andere Nederlandse CSP en CPV-bedrijven zoals Keytec, Embaffle, Rexroth Boschgroup, Suncycle en SOLAq. 6

7 De heer Fransen vertelt ons dat ook bij NEM de toekomst begonnen is en dat hij en zijn team de eervolle en zeer interessante taak hebben dagelijks aan deze toekomst te mogen werken. Hij heeft dit symposium aangegrepen om de activiteiten van NEM op het gebied van CSP verder uit de doeken te doen. De activiteiten van NEM richten zich op twee technieken: parabolische trogspiegels en de zonnetoren met heliostaatspiegels, trough en tower. Dit omdat deze volgens NEM de goedkoopste LCOE 1 zullen opleveren en bovendien de meeste kansen bieden voor NEM onderdelen. NEM is voor het eerst betrokken geraakt met CSP door de Kuryamat centrale in Egypte: een ISCC 2 centrale. Voor deze centrale zijn door NEM een warmteeiland, dat de warmte-input van de zonne-collectoren naar de ketel reguleert, en de ketel zelf geleverd. Dit is de basis geweest voor de verdere ontwikkeling. Naar aanleiding van deze ervaringen ontwikkelt NEM nu onder meer een once through steam generator, welke tot een hogere efficiëntie leidt en verloren tijd vermindert. Daarnaast ontwikkelt NEM een booster superheater. Dit onderdeel zorgt ervoor dat stoom die door de beperkte maximale temperatuur van de thermische olie zelf niet boven de 400 graden kan uitkomen met alleen warmtewisselaars toch hogere temperaturen kan bereiken. Dit door na warmteoverdracht van de olie een kleine hoeveelheid gas te verstoken en zo de stoom verder te verwarmen. Dit verhoogt de efficiëntie van de turbine. Een laatste belangrijke ontwikkeling is die van thermal oil heaters, welke in de ochtend bij kunnen dragen om de thermische olie sneller te verwarmen. Zodoende kan de centrale sneller zonne-energie omzetten in elektriciteit, in plaats van eerst nog de olie in een relatief langzaam proces te moeten voorverwarmen. Wat betreft toren-technologie zijn de activiteiten van NEM vooral gericht op het ontwikkelen van een nieuwe receiver op de top van de toren. De central receiver is een soort omgekeerde ketel, wat precies het onderwerp is waar NEM haar voornaamste kennis heeft De heer Fransen vertelt ons dat tijdens het ontwikkelen van deze nieuwe receiver, NEM erachter kwam dat er eigenlijk te weinig kennis aanwezig was over de andere onderdelen om de centrale als geheel goed te kunnen begrijpen en daar de receiver ook op af te stellen. Om die reden heeft NEM ook de ontwikkeling van een eigen spiegel / heliostaat ter hand genomen. Omdat spiegels % van de kosten van een centrale zijn, wordt geacht hier nog veel winst te kunnen maken. Zeker wanneer aan wordt genomen dat het een van de weinige onderdelen is waar nog verdere ontwikkelingen kunnen plaatsvinden, omdat de rest van de centrale veelal is gebaseerd op bestaande, uitontwikkelde technieken. De reden dat er nog veel ontwikkeld 1 LCOE = Levelized Cost Of Electricity, kosten per kilowattuur elektriciteit. 2 ISCC = Integrated Solar Combined Cycle, een gasgestookte centrale waarbij overdag een belangrijk deel van de warmte afkomstig is uit geconcentreerde zonnestralen. 7

8 kan worden aan de spiegel is omdat en dat moet niet onderschat worden, aldus de heer Fransen de spiegels niets minder dan high tech instrumenten zijn. De aansturing van de spiegels moet zeer nauwkeurig gebeuren, zeker wanneer een spiegel op vele honderden meters afstand van de toren staat. NEM zoekt naar een oplossing om spiegels / heliostaten te ontwikkelen die een zeer hoge efficiëntie kennen, die 25 jaar mee kunnen gaan en bovendien laag in kosten zijn. Enkele andere specifieke ontwikkelingen bij NEM zijn het verbeteren van de central receiver drum: door de wanden kleiner en dunner te maken kan de stoom veel sneller volledig opgewarmd zijn. Verder valt ook warmte-opslag in de scope van NEM, maar de activiteiten daar zijn nog minder vergevorderd. Tot slot heeft NEM haar eigen solar tool ontwikkeld, om CSP centrales en hun performence op bepaalde locaties te kunnen simuleren. Al met al laat de heer Fransen ons met een warm gevoel achter, dat er toch zeker een stralende toekomst voor CSP ligt, óók voor Nederlandse bedrijven : Q&A met de zaal Na een hartelijk dank aan alle sprekers, opent Evert van Voorthuysen de vloer om alle sprekers nog te kunnen bevragen. Er is een verscheidenheid aan vragen gesteld, waaronder een vraag aan de heer van Baalen, of zijn betoog omtrent de positieve bijdragen van zonne-energie voor het leven van de Europese burgers nu betekent dat de VVD ook voorstander van Desertec geworden is. Hierop volgde een uitgebreid doch vooral politiek antwoord, waaruit helaas niet blijkt dat de VVD als partij zich op korte termijn actief in zal zetten voor de realisatie ervan, maar liever de markt voorlopig haar werk laat doen. Een volgende vraag gaat over de gemiddeld hoge leeftijd in de zaal; moeten het niet de jongeren zijn die dit gaan realiseren? Vanuit Hans Bienfait volgt een positieve noot hierover, omtrent het Desertec University Network. Tevens wordt er vanuit de zaal aangegeven dat er veel jongeren die op professioneel vlak actief zijn op duurzame energie zich in Nederland in ieder geval verenigd hebben, onder andere in het netwerk YES-DC. Ook een kleine waarschuwing over met de open pet richting Noord Afrikaanse landen gaan. Volgens een genodigde uit de zaal zullen deze landen niet staan te springen om te helpen. Volgens Hans Bienfait is dit echter wel degelijk het geval en komen er juist vanuit die landen vragen richting het Dii om onderdeel te kunnen zijn van de ontwikkelingen. Over alle onderwerpen wordt onder het genot van glazen goede wijn, bier en fris en het nuttigen van enkele hapjes nog vrolijk nagepraat bij de borrel die volgde en zoals het een goede borrel beaamt ook nog redelijk uitliep. 8

De Zon Moeder van alle energie

De Zon Moeder van alle energie De Zon Moeder van alle energie Concentrating Solar Power (CSP) De meest directe weg om zonne-energie in bruikbare energie om te zetten - Wat is CSP - De potentie - De problemen - De oplossingen - De plaats

Nadere informatie

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening)

Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) WIND OP LAND 11% (10% BESCHIKBAAR LANDOPPERVLAK) VOORDELEN Goedkoopste alternatief op dit moment De grond onder de molens is gewoon te gebruiken Eigen coöperatie mogelijk (zelfvoorziening) NADELEN Bij

Nadere informatie

Leuvens Onderzoekscentrum Duurzame Aarde Thema: Zonnig Vlaanderen Het gebruik van zonne-energie in Vlaanderen

Leuvens Onderzoekscentrum Duurzame Aarde Thema: Zonnig Vlaanderen Het gebruik van zonne-energie in Vlaanderen Leuvens Onderzoekscentrum Duurzame Aarde Thema: Zonnig Vlaanderen www.kuleuven.be/lsue Coördinator: Gerard Govers Contactpersoon: Sofie Bruneel K.U.Leuven Energie-instituut: http://www.kuleuven.be/ei/

Nadere informatie

WOESTIJNSTROOM DE OPLOSSING! Concentrated Solar Power in de hernieuwbare energiemix

WOESTIJNSTROOM DE OPLOSSING! Concentrated Solar Power in de hernieuwbare energiemix WOESTIJNSTROOM DE OPLOSSING! Concentrated Solar Power in de hernieuwbare energiemix 1 WAT KOMT ER AAN DE ORDE Inleiding: Het probleem principe CSP centrales Beschikbaarheid van deze energievorm Opslag

Nadere informatie

WOESTIJNSTROOM DE OPLOSSING!

WOESTIJNSTROOM DE OPLOSSING! WOESTIJNSTROOM DE OPLOSSING! Hoe afhankelijk zijn we nu en worden we in de toekomst? 1 WAT KOMT ER AAN DE ORDE Gebruik en afhankelijkheid EU Gebruik en afhankelijkheid NL Toekomst NL diverse scenario s

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Harderwijk in de zon

Harderwijk in de zon Harderwijk in de zon Informatieavond zonne-energie Veluwe Duurzaam samen met Gemeente Harderwijk 17 juni 2014 ir. A.D. Hekstra Handicom Solar solar@handicom.nl 0341-412629 Vanavond Zonnestraling -> warmte

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Koninklijk Instituut Van Ingenieurs

Koninklijk Instituut Van Ingenieurs De beroepsvereniging van ingenieurs en techniekstudenten Bedrijfsbezoek : NEM Energy B.V. Zoeterwoude + Nieuwjaarsreceptie KIVI Afd. EL, EWT, LEI, GRA. Duurzame ontwikkelingen in stoom en gebouw 15 januari

Nadere informatie

SUNDISC BADEN IN DE LUXE VAN NATUURLIJKE WARMTE

SUNDISC BADEN IN DE LUXE VAN NATUURLIJKE WARMTE SUNDISC BADEN IN DE LUXE VAN NATUURLIJKE WARMTE NATUURLIJKE LUXE Een frisse duik na een lange werkdag. Samen baantjes trekken. De kinderen zien opgaan in spetterend plezier. En dat allemaal onder de blote

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis

Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Verslag bijeenkomst Vereniging voor Zonnekrachtcentrales 30 nov. 2012 Energietransitie te belangrijk! Kohnstammhuis Global Energy Assessment Naar Een Duurzame Toekomst samenvatting van de lezing van Wim

Nadere informatie

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect.

Begrippen. Broeikasgas Gas in de atmosfeer dat de warmte van de aarde vasthoudt en zo bijdraagt aan het broeikaseffect. LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Informatieblad Begrippen Biobrandstof Brandstof die gemaakt wordt van biomassa. Als planten groeien, nemen ze CO 2 uit de lucht op. Bij verbranding van de biobrandstof komt

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde

Duurzame energie. Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie. 2003-2011 G.P.J. Dijkema, TU Delft, TBM, B.Sc Opleiding Technische Bestuurskunde Duurzame energie Een wenked perspectief? Deel II: zonne-energie Hernieuwbare Energiebronnen Oorsprong: Kernfusie in de zon Benutting Indirect Drukverschillen in de atmosfeer: wind Windenergie Verdamping

Nadere informatie

Flipping the classroom

Flipping the classroom In dit projectje krijg je geen les, maar GEEF je zelf les. De leerkracht zal jullie natuurlijk ondersteunen. Dit zelf les noemen we: Flipping the classroom 2 Hoe gaan we te werk? 1. Je krijgt of kiest

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014

Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Thermische Centrales voor Elektriciteit College TB142Ea, 12 mei 2014 Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema E.On kolencentrales, Maasvlakte, Rotterdam. G.P.J. Dijkema 5 mei 2014 Faculty of Technology, Policy and Management

Nadere informatie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie

Nefit SolarLine II zonneboilers. SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboilers SolarLine II Warm water met zonneenergie Nefit SolarLine II zonneboiler Eindeloos profiteren van de zon Thermische zonne-energie is noodzakelijk voor een duurzame toekomst.

Nadere informatie

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H

INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H INNAX GROUP presentatie PROVADA 7 JUNI 2011 1400-1430H Presentatie EVEN VOORSTELLEN WAT DOET INNAX LINK NAAR HET ENDIS CONCEPT ENERGIE MANAGEMENT DUURZAME ENERGIE VOORZIENING Even voorstellen PHILIP BLAAUW

Nadere informatie

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL

Innovation Concepts B.V. Nieuwsbrief 2012-01 Versie NL Algemeen Innovation Concepts B.V. is bijna twee jaar geleden opgezet door Pol Knops en Keesjan Rijnsburger. We zijn al ruim twee jaar bezig met het onderzoeken van diverse toepassingen van CO 2 binding

Nadere informatie

Zon in de Sahara Stroom uit de Sahara. Prof.dr.ir. Ad Verkooijen Faculteit 3ME TU Delft

Zon in de Sahara Stroom uit de Sahara. Prof.dr.ir. Ad Verkooijen Faculteit 3ME TU Delft Zon in de Sahara Stroom uit de Sahara Prof.dr.ir. Ad Verkooijen Faculteit 3ME TU Delft Energietransitie: Primaire energie: van fossiel naar duurzaam Duurzame energie: Voorzieningszekerheid Lage vervuiling:

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

U n i e k i n t e c h n i e k e n v o r m g e v i n g

U n i e k i n t e c h n i e k e n v o r m g e v i n g monosolar zonneboilersysteem met hoogrendement bouwen op duurzame energie U n i e k i n t e c h n i e k e n v o r m g e v i n g Onze producten worden wereldwijd verkocht vanwege hun ongeëvenaarde technische

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilers Eindeloos profiteren van Duurzame energie, duurzame kwaliteit Het Nederlandse merk Nefit bracht als eerste ter wereld de succesvolle

Nadere informatie

De toekomst is zeker. met Nefit Zonnestroom. Begrippenlijst

De toekomst is zeker. met Nefit Zonnestroom. Begrippenlijst N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m De toekomst is zeker met Nefit Zonnestroom Begrippenlijst Autonoom systeem (standalone) - op zichzelf staand systeem bestaand uit zonnepanelen, regelunit en

Nadere informatie

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets

De Visie: Elektriciteit en warmte uit houtpellets De Visie: Onze missie is om een houtpelletketel te maken die ook elektriciteit kan opwekken. Het bijzondere daaraan? ÖkoFEN ontwikkelt een CO2-neutrale technologie met houtpellets als energiedrager, met

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen

Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie. Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Introductie Presentatie aan Bewonersorganisatie Milieu en Kortenbos Wat kunnen we zelf doen Wie ben ik? Mijn naam is Graham Degens Ik heb >30 jaar in de olie industrie gewerkt, om olie en gas optimaal

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor duurzame energie

Een beginners handleiding voor duurzame energie Een beginners handleiding voor duurzame energie Waarom leren over duurzame energie? Het antwoord is omdat: een schone energiebron is het niet begrensd wordt door geografische grenzen en geo-politiek INHOUD

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet

warmte en licht energie omzetting elektriciteit In een lamp wordt energie omgezet Energieomzetting We maken veel gebruik van elektrische energie. Aan elektrische energie hebben we niet zoveel. Elektrische energie is maar een tussenvorm van energie. Bij een elektrische verwarming, willen

Nadere informatie

SUNDISC HET RENDEMENT

SUNDISC HET RENDEMENT SUNDISC HET RENDEMENT Rendement SunDisc zonnecollector systeem. Jarenlange ervaring en ontwikkeling door SunDisc Solar Systems BV hebben van het huidige type SunDisc zonne-energie systeem een hoogwaardig

Nadere informatie

De gesloten kas. finale opdracht voor de. Alympiade 2008

De gesloten kas. finale opdracht voor de. Alympiade 2008 De gesloten kas finale opdracht voor de Alympiade 2008 Garderen, 14 en 15 maart 2008 1 VOORAF: WERKWIJZER FINALE WISKUNDE A-LYMPIADE 2008 Lees eerst de volledige tekst van de opdracht door zodat je weet

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

dietrisol EEN RENDERENDE INVESTERING VOOR EEN DUURZAAM COMFORT 100% Gratis energie 100% Hernieuwbare energie 100% Gegarandeerd comfort

dietrisol EEN RENDERENDE INVESTERING VOOR EEN DUURZAAM COMFORT 100% Gratis energie 100% Hernieuwbare energie 100% Gegarandeerd comfort dietrisol Z o n n e s y s t e m e n 100% Gratis energie 100% Hernieuwbare energie 100% Gegarandeerd comfort EEN RENDERENDE INESTERING OOR EEN DUURZAAM COMFORT Duurzaam mfort Zonneenergie GRATIS, ONUITPUTTELIJK,

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst

Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 5 Mijn idee over energie in de toekomst Lesduur: 25 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten waarom je zuinig met elektriciteit moet zijn. De leerlingen kunnen

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

Overleven met energie

Overleven met energie Overleven met energie Jo Hermans Universiteit Leiden Nationaal Congres Energie & Ruimte, TU Delft, 22 september 2011 Overleven met energie Een blijma in 5 bedrijven 1. Meest onderschatte wet 2. Meest onderschatte

Nadere informatie

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía

OVERAL, variatie vanuit de kern. LES- BRIEF 3v/4hv. De zonne-energiecentrale van Fuentes de Andalucía OVERAL, variatie vanuit de kern LES- BRIEF 3v/4hv De zonne-energiecentrale van 1 Zonne-energie is in overvloed beschikbaar maar het is nog niet zo eenvoudig om die om te zetten naar elektrische energie.

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem

Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Duurzame energieopties gemeente Woudrichem Inleiding Er bestaan verschillende vormen van duurzame energie. Deze worden onderverdeeld in: Gebouwgebonden opties (zonne-energie, warmtepompen) Geothermische

Nadere informatie

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. en energieomzetting

Hoofdstuk 3. en energieomzetting Hoofdstuk 3 Energie en energieomzetting branders luchttoevoer brandstoftoevoer koelwater condensator stoomturbine generator transformator regelkamer stoom water ketel branders 1 Energiesoort Omschrijving

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Wim Smit HAN Smart Business Center PCT meeting, 28 september 2011

Wim Smit HAN Smart Business Center PCT meeting, 28 september 2011 Wim Smit HAN Smart Business Center PCT meeting, 28 september 2011 1 Wat verandert er in de samenleving? Wat blijft hetzelfde? Van een bipolaire naar een multipolaire wereld Meer interesse in duurzaamheid

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

SUNDISC HET RENDEMENT

SUNDISC HET RENDEMENT SUNDISC HET RENDEMENT Inhoud: 1. Rendement SunDisc zonnecollector systeem 3 1.1 Opstelling 3 1.2 Isolatie 4 1.3 Homogene flow verdeling 4 1.4 Aanwarm periode 5 1.5 Inkomende water temperatuur 5 1.6 Schakelmoment

Nadere informatie

Kinderuniversiteit (Groene) energie?

Kinderuniversiteit (Groene) energie? Kinderuniversiteit (Groene) energie? Johan Driesen, Elektrotechniek Lieve Helsen, Werktuigkunde Leuven, 15 oktober 2011 Transport 15.10.2011 Kinderuniversiteit (Groene) Energie? 2 Transport 15.10.2011

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen

Nefit SolarLine Zonneboilers. Nefit houdt Nederland warm. SolarLine Zonneboilersystemen Nefit SolarLine Zonneboilers Nefit houdt Nederland warm SolarLine Zonneboilersystemen Eindeloos profiteren van de zon Duurzame energie, besparing op uw gasrekening Thermische zonne-energie is noodzakelijk

Nadere informatie

WKK in een industrieel proces.

WKK in een industrieel proces. WKK in een industrieel proces. Erik DEVIS Bergerat Monnoyeur Afdeling Eneria Inhoud 1. Wie? Wat? 2. Waarom WKK met gasmotoren? 3. Inpassing bij Agfa Gevaert. 4. Resultaat 2 MONNOYEUR GROUP 1906 Bergerat

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom N e f i t h o u d t N e d e r l a n d w a r m CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne- Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert

Nadere informatie

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen.

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Janssen Janssen België maakt deel uit van Janssen Pharmaceutical Companies of Johnson & Johnson (J&J). Kernactiviteiten zijn het creëren, ontwikkelen

Nadere informatie

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013

Malthus (1766 1834) Kan landbouw de wereld blijven redden? Het ongelijk van Malthus. An essay on the principle of population 25/11/2013 Kan landbouw de wereld blijven redden? Malthus (1766 1834) Piet VANTHEMSCHE Voorzitter Boerenbond KULeuven Universiteit 3 e Leeftijd 03-12-2013 An essay on the principle of population Het ongelijk van

Nadere informatie

Biomassa: brood of brandstof?

Biomassa: brood of brandstof? RUG3 Biomassa: brood of brandstof? Centrum voor Energie en Milieukunde dr ir Sanderine Nonhebel Dia 1 RUG3 To set the date: * >Insert >Date and Time * At Fixed: fill the date in format mm-dd-yy * >Apply

Nadere informatie

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE

UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 2007 2008 Economisch potentieel van Concentrated Solar Power Masterproef voorgedragen tot het bekomen van de graad van Master in de Bedrijfseconomie

Nadere informatie

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam

Frisse Lucht GREEN PACKAGE. Energie uit de lucht - 100% duurzaam GREEN PACKAGE Energie uit de lucht - 100% duurzaam Het comfort van vloerverwarming, koeling en warmtapwater in een duurzaam energiesysteem voor bij u thuis. Frisse Lucht Green Package, duurzame energie

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw.

In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. De basis van isolatie en hoe INSULd8eco werkt in uw gebouw In dit document leggen we uit hoe isolatie werkt en hoe INSUL8eco werkt in uw gebouw. Om de werking van onze isolatie oplossing goed te begrijpen,

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Energiebalans aarde: systeemgrens

Energiebalans aarde: systeemgrens Energiebalans aarde: systeemgrens Aarde Atmosfeer Energiebalans Boekhouden: wat gaat er door de systeemgrens? Wat zijn de uitgaande stromen? Wat zijn de ingaande stromen? Is er accumulatie? De aarde: Energie-instroom

Nadere informatie

Waarop letten bij het kiezen van een zonneboiler?

Waarop letten bij het kiezen van een zonneboiler? Waarop letten bij het kiezen van een zonneboiler? Inleiding Een zonneboiler bestaat uit de drie volgende hoofdbestanddelen: - de zonnecollector(en): het meest zichtbare onderdeel - de boiler of opslagvat

Nadere informatie

Stralend nieuws onder de zon!

Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler De zon gaat wél voor en daar kunt ú het hele Zonne-energie is de meest milieuvriendelijke en duurzame warmtebron die

Nadere informatie

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school.

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Startactiviteit groep 1/2 Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Subdoelen 1. Leerlingen en leraren worden zich bewust van welke apparaten

Nadere informatie

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel

Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Wordt (diepe) geothermie de nieuwe energiebron voor datacenters? Strukton Worksphere Raymond van den Tempel Deze lezing wordt u aangeboden door Introductie Strukton STRUKTON GROEP Strukton Rail Strukton

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst.

Duurzame biomassa. Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Duurzame biomassa Een goede stap op weg naar een groene toekomst. Nuon Postbus 4190 9 DC Amsterdam, NL Spaklerweg 0 1096 BA Amsterdam, NL Tel: 0900-0808 www.nuon.nl Oktober 01 Het groene alternatief Biomassa

Nadere informatie

Een beginners handleiding voor energie en vermogen

Een beginners handleiding voor energie en vermogen Een beginners handleiding voor energie en vermogen Waarom moet je leren over energie en vermogen. Het antwoord is omdat we allemaal energie verbruiken in ons dagelijks leven om te verwarmen, te koelen,

Nadere informatie

Thermische Centrales voor Elektriciteit

Thermische Centrales voor Elektriciteit Thermische Centrales voor Elektriciteit College spm1520 5 maart 2013 Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Universitair Hoofddocent Energie en Industrie Faculty of Technology, Policy and Management Industry and Energy

Nadere informatie

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht.

Hoe kunnen we dat probleem oplossen? Door er zelf een te maken! Wij maken in dit project een bloem die reageert op het licht. Bloemen hebben zonlicht nodig om te bloeien, sommigen gaan zelfs dicht als het donker wordt. We moeten ze ook steeds kunnen verzetten zodat ze kan geplaatst worden in de tuin, op de vensterbank, op het

Nadere informatie

Verbranding van Afval

Verbranding van Afval Energiewinning 4.0 De Ketel Het doel van de ketel is de warmte die tijdens de verbranding vrijkomt over te dragen aan het water, dat verdere benutting van die warmte mogelijk maakt. Reeds aan het eind

Nadere informatie

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van "herwinbare" energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water

Module 4 Energie. Vraag 3 Een bron van herwinbare energie is: A] biomassa B] de zon C] steenkool D] aardolie E] bewegend water Module 4 Energie Vraag 1 Wat hoort bij het indirect energieverbruik van een apparaat? Kies het BESTE antwoord A] De energie wat het apparaat nuttig verbruikt. B] De energie die het apparaat niet nuttig

Nadere informatie

Een Rivusol zonneboiler voor iedereen

Een Rivusol zonneboiler voor iedereen Een Rivusol zonneboiler voor iedereen De makkelijkste manier om over te stappen op zonne-energie Rivusol heeft zich ten doel gesteld om de zonneboiler bereikbaar te maken voor iedereen. Met de Rivusol

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

snelwegen voor de wind

snelwegen voor de wind snelwegen voor de wind Snelwegen voor de wind GroenLinks stelt voor om grond langs snelwegen beschikbaar te stellen voor de bouw van windmolens. Er is in Nederland meer dan 2300 kilometer snelweg. Langs

Nadere informatie

Text Mining/Linked Data

Text Mining/Linked Data Text Mining/Linked Data 1 Text Mining/Linked Data Maarten Marx Universiteit van Amsterdam Den Haag 2010-02-09 Text Mining/Linked Data 2 Doel van project 1. impliciete verbanden in Kamerstukken expliciet

Nadere informatie

Technische Kennis Dag 2014. Zonne-energie Henk Meijer

Technische Kennis Dag 2014. Zonne-energie Henk Meijer Technische Kennis Dag 2014 Zonne-energie Henk Meijer Zonne-energie Wat gaan we behandelen? Energie van de zon Indirect gebruik zonne-energie Direct gebruik zonne-energie Zonnepanelen en collectoren Passieve

Nadere informatie

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen

NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen NIVE masterclass Kansen van duurzaam ondernemen Felix Gruijters Nuon Amsterdam ArenA 12 oktober 2011 1 A convenient truth 44 triljard dollar staat op het spel Die waarde biedt kansen A convenient truth

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Europees geproduceerd en gegarandeerd én toch zo voordelig, dat geeft vertrouwen

Europees geproduceerd en gegarandeerd én toch zo voordelig, dat geeft vertrouwen Europees geproduceerd en gegarandeerd én toch zo voordelig, dat geeft vertrouwen SPANJE Internationaal Hoofdkantoor Zytech Solar S.L. Pol. Ind. Centrovía C/. Janeiro, 12 50198 La Muela (Zaragoza) Spanje

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt

Concept Ecovision. Il sole come partner. Concept Ecovision. schermature solari Colt Il sole come partner Concept Ecovision schermature solari Colt Concept Ecovision Verantwoord ondernemen, zorgvuldig omgaan met natuurlijke hulpbronnen en gebruik maken Energie besparen: een visie Energie

Nadere informatie