Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika. In transitie van hulp naar investeren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika. In transitie van hulp naar investeren"

Transcriptie

1

2

3 Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika In transitie van hulp naar investeren

4

5 Inhoud Voorwoord... 5 Introductie transitiefaciliteit... 8 Hoofdstuk 1: Colombia Hoofdstuk 2: Vietnam Hoofdstuk 3: Zuid-Afrika Hoofdstuk 4: Contactgegevens... 56

6

7 Voorwoord Voor u ligt een brochure over de transitiefaciliteit. Het begrip transitie heeft verschillende betekenissen. Ten eerste geeft transitie een overgang naar een volgende fase aan, een beweging vooruit. Dat is zeker van toepassing op de drie landen die voorheen ontwikkelingshulp van Nederland ontvingen en nu transitielanden worden genoemd: Colombia, Vietnam en Zuid Afrika. Deze drie landen ontwikkelen zich in hoog tempo en de economie groeit. Hierdoor zijn ze minder afhankelijk geworden van ontwikkelingshulp en bieden ze steeds meer mogelijkheden voor het Nederlands bedrijfsleven. Ten tweede betekent transitie dat de Nederlandse verhouding tot deze drie landen zich ontwikkelt van een hulprelatie naar een situatie van wederzijdse profijtelijkheid. We willen naar een robuuste economische relatie met Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika. Met bedrijven die duurzaam ondernemen, met oog voor ecologisch-economische aspecten en sociale gelijkheid. In Colombia komt dit vooral tot uiting in het duurzaam omgaan met conflictsensitiviteit en de toegang tot land; in Vietnam staat de duurzame productie centraal; en in Zuid-Afrika de black economic empowerment. 5 Wat betekent dat in de praktijk? Concreet betekent het dat we van hulp naar investeren gaan: donorgeld maakt plaats voor handel en investeringen. Het nog resterende publieke geld wordt ingezet voor het ondersteunen van handel en investeringen, en de verdere verbetering van het investeringsklimaat. Bedrijven en organisaties die actief zijn of willen worden in deze landen kunnen daarvan profiteren. Voorbeelden vindt u in deze brochure. U kunt het zo zien: wij, het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) en het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, (EL&I) lopen samen een estafette. Het ministerie van Buitenlandse Zaken is gestart en heeft tijdens haar race grote programma s gefinancierd. Dat heeft ertoe bijgedragen dat de drie transitielanden in de huidige fase van economische ontwikkeling zijn gekomen.

8 Het is nu tijd om het stokje over te dragen aan het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Het stokje moet met zorg, maar wel in volle snelheid worden overgedragen. Alle kennis en netwerken die opgebouwd zijn in de periode van ontwikkelingssamenwerking kunnen we in onze nieuwe relatie met deze landen goed gebruiken. Wij willen daarop voortbouwen en deze ervaring beschikbaar maken voor nieuwe spelers: het bedrijfsleven en kennisinstellingen die in Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika geweldige handels-en investeringsmogelijkheden zullen aantreffen. Als u overweegt te investeren in deze landen, kunt u voor raad en daad terecht bij de transitiefaciliteit. We hopen dat u enthousiast wordt over de mogelijkheden. Nederlandse bedrijven in topsectoren kunnen kansen grijpen, mits de samenwerking goed is en we ons proactief opstellen. 6 Wij helpen u graag op weg met deze brochure! Ben Knapen Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Henk Bleker Staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

9

10 Van een bilaterale ontwikkelingsrelatie naar economische samenwerking Investeren in economische zelfredzaamheid

11 Transitielanden en de transitiefaciliteit Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika - CIVETS De transitielanden Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika worden gerekend tot de zogenaamde CIVETS: landen die internationaal als veelbelovend worden gezien vanwege een relatief goed investeringsklimaat, adequaat economisch beleid en ontwikkelde financiële sector, een snel groeiende middenklasse, relatief jonge bevolking en de stabiele politieke situatie (Colombia, Indonesië, Vietnam, Egypte, Turkije en Zuid-Afrika). Dit zijn belangrijke ingrediënten voor duurzame economische groei en daarmee een interessante afzetmarkt voor de Nederlandse export. Veelbelovende transitielanden De Nederlandse overheid werkt op het gebied van ontwikkelingssamenwerking intensief samen met vijftien partnerlanden. Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika maakten daar ook deel van uit en zijn nu uitverkozen tot transitieland. Transitielanden zijn middeninkomenslanden of landen die deze status bijna bereikt hebben. Deze landen zijn vanwege de sterke economische groei steeds minder afhankelijk van ontwikkelingssamenwerking en daarnaast bieden deze landen steeds meer mogelijkheden voor een duurzame economische relatie met Nederland. 9 Het bedrijfsleven als partner in transitielanden De overgang van een ontwikkelings- naar een economische relatie kan niet zonder het Nederlands bedrijfsleven. Bij de uitvoering van de transitiefaciliteit zal daarom zoveel mogelijk tegemoet worden gekomen aan de expertise van het Nederlands bedrijfsleven: zij weten immers wat nodig is om een positie te krijgen op de markten van de transitielanden. Een op maat gesneden aanpak met de kennis en instrumenten van zowel het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) als het Ministerie van Economische Zaken, landbouw en Innovatie (EL&I) helpt om de economische relatie vorm te geven. Wederzijdse economische relatie Duurzame economische groei leidt tot meer welvaart. In transitielanden zijn het Nederlandse en lokale bedrijfsleven belangrijke spelers in dat proces. Een sterke private sector zorgt voor werkgelegenheid. Werk leidt tot inkomen en zo groeit de economie. Zelfredzaamheid wordt verhoogd en het toekomstperspectief van de bevolking wordt daarmee verbeterd.

12 Bovendien zorgen Nederlandse bedrijven voor investeringen in de betreffende transitielanden en kunnen kennis en kunde worden uitgewisseld zoals binnen de topsectoren water, agrofood en tuinbouw. Niet alleen Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika hebben als land voordelen van activiteiten van het Nederlands bedrijfsleven. Ook de Nederlandse economie is gebaat bij een sterk internationaal opererend Nederlands bedrijfsleven dat duurzaam produceert. Een wederzijds profijtelijke economische relatie: zowel voor Nederland als voor het transitieland. Er liggen mooie kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven en wij willen u helpen die kansen te grijpen. 10 Naar een beter ondernemingsklimaat Veel Nederlandse bedrijven hebben al geïnvesteerd in Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika en zo een bijdrage geleverd aan lokale economie, werkgelegenheid, opleiding en inkomen. Het bedrijfsleven weet wat er nodig is om het lokale ondernemingsklimaat te verbeteren. Bovendien beschikken Nederlandse bedrijven over onmisbare afzetkanalen, investeringsmiddelen, expertise, innovatieve technologie en kennis van de markt. Er liggen mooie kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven en wij willen u helpen die kansen te grijpen. Toch ondervinden Nederlandse ondernemingen in deze drie transitielanden nog wel belemmeringen, bijvoorbeeld omdat er sprake is van een sterke overheidsinmenging in de economie of omdat er onvoldoende goed opgeleid personeel en kredietmogelijkheden beschikbaar zijn. De beperkt ontwikkelde infrastructuur, gebrekkige wet- en regelgeving of tekort aan kennis kunnen ook een obstakel zijn. De Nederlandse overheid zet in de transitielanden via de transitiefaciliteit sterk in op het verbeteren van het ondernemingsklimaat en het wegnemen van belemmeringen voor het Nederlands bedrijfsleven. Zo kan ook het volume van de handel en investeringen tussen de transitielanden en Nederland toenemen. De voorwaarden voor goed en duurzaam ondernemerschap zijn daarbij essentieel: een gunstig ondernemingsklimaat, goed bestuur,

13 het verbeteren van wet- en regelgeving, de aanleg van een goede infrastructuur en de ontwikkeling van kennis en vaardigheden bij de lokale bevolking. Wat is de transitiefaciliteit? De overheid wil het Nederlandse bedrijfsleven in ieder geval tot 2015 in de transitielanden extra ondersteunen, zodat daar voor hen een kansrijke markt ontstaat. Met deze extra inzet wordt een duurzame economische relatie vorm gegeven. Daartoe is de transitiefaciliteit opgezet. Dit is een gezamenlijke aanpak - zowel beleidsmatig als financieel - van BZ en EL&I. Met deze transitiefaciliteit worden de BZ- en EL&I-bedrijfsleveninstrumenten in onder meer Colombia, Vietnam en Zuid-Afrika, onder één overkoepelende faciliteit gebracht. Er wordt daarbij gefocust op producten en diensten waar Nederland sterk in is, zoals water, voedsel, tuinbouw, high tech, life sciences, chemie, energie, logistiek en de creatieve industrie. 11 Het instrumentarium blijft natuurlijk ook gewoon beschikbaar voor andere landen wereldwijd. Maatwerk en economische diplomatie staat daarbij centraal. De Nederlandse overheid wil effectief bijdragen aan de economische samenwerkingsmogelijkheden voor Nederlandse bedrijven in de transitielanden. Er wordt daarbij gefocust op producten en diensten waar Nederland sterk in is, zoals water, voedsel, tuinbouw, high tech, life sciences, chemie, energie, logistiek en de creatieve industrie. De uitvoering van de transitiefaciliteit ligt bij de Nederlandse ambassades, de consulaten-generaal in die landen en bij Agentschap NL (onderdeel van EL&I).

14 Bundelen van krachten Overheid en bedrijfsleven kunnen slim samenwerken om de Nederlandse kansen bij aanbestedingen in de transitielanden te vergroten en de markttoegang optimaal te benutten. Zo wordt onder meer samengewerkt via economische diplomatie, maatschappelijk verantwoord ondernemen(mvo)- programma s en publiek-private partnerschappen (PPP s) waarmee BZ inmiddels ruime ervaring heeft opgedaan. 12 Bedrijven als Friesland Campina, Unilever, DSM, Heineken, TNT, Vitens Evides en Rabobank, maar ook kleinere ondernemingen zijn daarin partner van de Nederlandse overheid. In deze PPP s wordt gewerkt vanuit een gemeenschappelijk doel. Zowel de publieke als de private partijen brengen daarbij middelen in en risico s en verantwoordelijkheden worden gedeeld. Ook maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen kunnen in de PPP s een belangrijke rol spelen. BZ en EL&I zetten nu extra in op deze publiekprivate partnerschappen. Er is ruimte voor een opschaling van de bestaande PPP s en er zijn twee nieuwe PPP-faciliteiten opgezet voor de thema s voedselzekerheid & private sectorontwikkeling en water. Doordat we zoveel ervaring hebben opgedaan als ontwikkelingspartner en daarnaast economisch actief zijn in de snel groeiende transitielanden, kunnen wij méér dan daar enkel welvaart en werkgelegenheid creëren. Nederlandse bedrijven brengen best practices mee op het gebied van MVO, technologie-ontwikkeling, arbeidsomstandigheden en duurzame productie. Onze ervaring is dat juist deze aspecten het Nederlandse bedrijfsleven internationaal veel waardering geven. Nederlandse bedrijven zetten zich in voor verduurzaming van de handels- en productieketens in ontwikkelingslanden via het Initiatief Duurzame Handel (IDH). Rol van de ambassades: economische diplomatie De ambassades kennen de lokale context als geen ander en hebben daarom in de transitie van ontwikkelingshulp naar investeringen in Vietnam, Zuid-Afrika en Colombia een makelaarsfunctie. Zij brengen u in contact met geschikte lokale partners en initiatieven. Ambassadepersoneel weet hoe de inzet van de private sector goed kan aansluiten bij de behoefte en prioriteiten in het land van transitie, maar kan ook samen met Nederlandse ondernemers en bedrijven handelsbarrières wegnemen en werken aan het lokale ondernemingsklimaat en de positionering van het Nederlands bedrijfsleven op die markten.

15 Dit kan bijvoorbeeld door concreet advies, handelsmissies, haalbaarheidsstudies en individuele marktbewerking. Maar ook bijvoorbeeld door de inzet van bewindspersonen. Welke ondersteuning kunt u verwachten van de ambassades/ consulaten en Agentschap NL? Finance for International Business(FIB); een financieringsfaciliteit voor MKB ondernemingen die internationaal willen investeren Informatie over samenwerkingsprogramma s en bedrijfsleveninstrumenten Haalbaarheidsstudies: samenwerkingsverbanden van ten minste twee Nederlandse bedrijven die een haalbaarheidsstudie willen uitvoeren voor projecten in de transitielanden, kunnen hiervoor subsidie krijgen. Demonstratieprojecten: samenwerkingverbanden van ten minsite drie Nederlandse bedrijven kunnen subsidie ontvangen om specifieke Nederlandse expertise in het transitieland te tonen Kennisverwerving. Een MKB-ondernemer kan subsidie aanvragen voor advisering en begeleiding door een extern deskundige gericht op positionering van zijn onderneming in een transitieland In- en uitgaande economische missies: organisatie van inkomende missies uit het transitieland en missies van het Nederlands bedrijfsleven naar het transitieland Beursinzendingen naar beurzen in de transitielanden Government to Governement (G2G): Via G2G wordt d.m.v. uitwisseling van kennis samengewerkt om gunstige voorwaarden te creëren voor het zakendoen met het transitieland. Holland Branding: economische promotie van Nederlandse producten en expertise in de transitielanden. Subsidies voor advies en begeleiding door deskundigen bij voor het wegnemen van knelpunten (bv juridisch advies) Informatie over aanbestedingen van internationale financiële instellingen (Wereldbank, IMF, e.d.) Opstarten publiek-private partnerschappen Capaciteitsopbouw bij lokale organisaties Advies over corporate sustainable responsibility (CSR) 13 U bent van harte uitgenodigd om in deze aanpak deel te nemen!

16 Hoofdstuk 1 Colombia

17 Colombia is één van de sterkst opkomende markten in Latijns-Amerika. Het land heeft 48 miljoen inwoners. De Colombiaanse financiële markt is redelijk ontwikkeld, de inflatie is onder controle en de economie kent een sterke groeiverwachting. Voor buitenlandse investeerders is Colombia zéker interessant. Veel mensen denken bij Colombia aan drugs of aan de guerrillagroep FARC. Colombia kampt inderdaad in een aantal - voornamelijk rurale - gebieden nog steeds met de gevolgen van het interne gewapend conflict en met criminele drugsbendes. Maar het veiligheidsbeleid van recente regeringen en de forse drugsbestrijding samen met de VS werpen hun vruchten af: Bogotá, Medellín, Cali, Barranquilla en Cartagena zijn moderne plaatsen, die qua veiligheid niet onderdoen voor andere Latijns-Amerikaanse steden. Kenmerken Door de verbeterde veiligheid kan Colombia zich nu flink ontwikkelen. Het is de derde economie van het continent en behoort als enige van de Latijns-Amerikaanse landen tot de zogenaamde CIVETS - een groep landen die opvalt door hun snel groeiende economie en een jonge beroepsbevolking. Voor buitenlandse bedrijven is Colombia een investeringsvriendelijk land. 15 Voor de Nederlandse export is het interessant dat de middenklasse in Colombia hard groeit en de lokale munteenheid ongeveer 30% is gerevalueerd t.o.v. 2007, waardoor de vraag naar internationale consumentengoederen sterk toeneemt. Colombia s export groeit overigens ook al jaren, wat resulteert in een gestaag groeiend bruto nationaal product. De economische expansie is groter dan in de meeste andere Latijns-Amerikaanse landen: gemiddeld 5,5% per jaar. Er zijn volop kansen voor Nederlandse bedrijven binnen Colombia. Ongeveer 40 Nederlandse bedrijven zijn er al actief, waaronder Unilever, Philips, DSM, Stork, Shell, AkzoNobel en KLM. Nederland is de belangrijkste buitenlandse investeerder in Colombia buiten de olie- & mijnbouwsector. De sectoren water, energie, voedsel en landbouw zijn veelbelovend. Duurzaamheid en Corporate Social Responsibility (CSR) zijn daarbij belangrijke thema s.

18 Facts & Figures Colombia Colombia is de 33e wereldeconomie, nog voor Finland, Maleisië en de Verenigde Arabische Emiraten (328,4 miljard USD in 2011 bron IMF); Staat op de 42e plek uit 183 landen op de Doing Business Index van de Wereldbank (Nederland staat op de 31e plaats); Kansrijke sectoren: landbouw, voedselindustrie, water (incl. havens), energie, logistiek en medische sector; Nederland is de belangrijkste exportbestemming binnen de EU (kolen, nikkel, koffie, bananen, bloemen, palmolie); Colombia importeert Nederlandse farmaceutische producten, chemie, elektronica, transport en medische apparatuur; Er is een groeiend aantal Nederlandse MKB-ondernemingen actief in de tuinbouwsector, technische dienstverlening en scheepsbouw. 16 Biodiversiteit, natuur en water Colombia is na buurland Brazilië het land met de grootste biodiversiteit van de wereld en heeft één van s werelds grootste zoetwatervoorraden. Dit maakt Colombia een belangrijke speler op de wereldwijde voedselmarkt en in de regionale energieproductie. Hoewel het Colombiaanse Amazonegebied relatief nog het meest intact is, maken klimaatverandering en ontginning van bos het gebied kwetsbaar. Het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecosystemen is essentieel voor de ontwikkeling van Colombia. Het duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en ecosystemen is essentieel voor de ontwikkeling van Colombia. Internationale akkoorden over biodiversiteit en klimaatverandering, ondertekend door zowel Colombia als Nederland, zijn een belangrijk kader voor de samenwerking tussen onze landen. Colombia is niet meer weg te denken van het wereldtoneel als het gaat om onderhandelingen over klimaat en milieu.

19 Veiligheid en MVO Zowel de huidige regering Santos als de vorige regering Uribe, hebben sinds het begin van deze eeuw flink geïnvesteerd in verbetering van de veiligheid. Er vond onder meer een demobilisatieproces plaats van de paramilitairen. Hoewel daarmee de algemene veiligheid sterk verbeterd is, vindt er nog steeds gewapend treffen plaats in de verschillende rurale regio s van Colombia. Na de demobilisatie van de AUC zijn er nieuwe illegale gewapende groepen ontstaan, zoals Los Rastrojos en Los Urabeños die zich bezighouden met ondermeer drugshandel en het confisqueren van land. Daarnaast zijn er door beide regeringen ook harde klappen toegebracht aan de FARC, die daardoor flink aan macht heeft ingeboet, maar nog steeds wel aanwezig is en enkele rurale gebieden terroriseert. De huidige president Santos heeft het veiligheidsbeleid van zijn voorganger voortgezet, met goed resultaat. Daarnaast heeft hij de wet Ley de Victimas y restitución de Tierras ingevoerd, die moet zorgen voor een evenwichtigere verdeling en toegang tot land. De wet voorziet ook in schadevergoedingen voor benadeelden. Het is de eerste keer in Colombia dat de politiek zich daadwerkelijk inspant om slachtoffers een oplossing te bieden voor schade door landverlies. 17 Voor ondernemers die willen investeren in Colombia is het daarom raadzaam eerst een risicoanalyse uit te voeren als men juist in die rurale conflictgebieden wil gaan opereren. Colombia is dan wel een middeninkomensland, maar 45% van de bevolking leeft nog steeds onder de armoedegrens. Vooral de ongelijke toegang tot land is een belangrijke bron van conflict. Water en landbouw zijn conflictgevoelig. Veel bedrijven die alleen zaken doen in de grote steden zullen echter weinig merken van onveiligheid en conflicten. Ervaring leert dat een goed doordacht Corporate Social Responsibility-beleid veel oplevert. Aangezien toegang tot land een sleutelrol speelt in de economische en sociale ontwikkeling van Colombia, steunt de Nederlandse overheid de Colombiaanse inzet voor betere regelgeving op het gebied van landrechten en -bezit. Door de ambassade en honoraire consulaten, NGO s en VN-organisaties is in onze voormalige ontwikkelingssamenwerking met Colombia al veel kennis opgebouwd over duurzaamheid en conflictsensitiviteit bij lokale bedrijvigheid. Verantwoord ondernemen is een belangrijk element om op de Colombiaanse markt te kunnen opereren. Nederlandse bedrijven scoren hier over het algemeen echter goed op, dus het biedt ook kansen om het Nederlands bedrijfsleven in Colombia te profileren als sterke spelers op het terrein van Corporate Social Resonsibility.

20 Trends Economische groei % 2011 a 2012 b 2013 b 2014 b 2015 b 2016 b BNP Private consumptie Overheidsconsumptie Bruto investeringen in vaste activa Export goederen en diensten Importgoederen en diensten Binnenlandse vraag Landbouw Industrie DIensten Bron: Economic Intelligence Unit 18 Groeisectoren De Colombiaanse overheid heeft vijf groeisectoren benoemd: infrastructuur, landbouw, woningbouw, mijnbouw & energie en innovatie. De Colombiaanse overheid is zeer geïnteresseerd in de uitwisseling van kennis, expertise en technologische innovaties binnen deze sectoren. Vanuit het Nederlandse bedrijfsleven zijn vooral investeringen te verwachten op het gebied van duurzame handel, land- & tuinbouw, water, klimaat, biomassa en energie. Ook hebben Nederlandse bedrijven al een groeiend marktaandeel in Colombia in de sectoren logistiek, transport, havenontwikkeling en life sciences & health: biotech, medische technologie en farmacie. De Colombiaanse overheid is zeer geïnteresseerd in de uitwisseling van kennis, expertise en technologische innovaties binnen infrastructuur, landbouw, woningbouw, mijnbouw en energie en innovatie.

21 Nederland heeft een uitstekende reputatie in veel van deze sectoren. Door de jarenlange ontwikkelingssamenwerking op het terrein van vredesopbouw, milieu (water, klimaat, duurzaamheid) en private sectorontwikkeling, zijn de banden tussen de beide landen hecht (ook al omdat Nederland een buurland is van Colombia). Nederland wordt door Colombia gezien als een betrouwbare, strategische partner op het terrein van waterbeheer, klimaat, biomassa en duurzame handel die veel voor het land kan betekenen. Zeker op het gebied van kennis en technologie en de overdracht daarvan. Een beter ondernemingsklimaat voor Nederlandse bedrijven De Nederlandse ambassade te Bogotá heeft in nauw overleg met het Nederlandse bedrijfsleven kansen geïdentificeerd in Colombia en gekeken naar de belangrijkste handelsbelemmeringen voor bedrijven. Bureaucratie - onder meer bij aanbestedingen - douaneproblemen en de gebrekkige infrastructuur staan bovenaan. De ambassade werkt samen met het Nederlandse Ministerie van Financiën, de Belastingdienst én de Colombiaanse douanedienst aan eenvoudigere procedures en een grotere efficiëntie van de Colombiaanse douane. Er is een douaneverdrag in de maak, evenals een verdrag ter voorkoming van dubbele belastingen. 19 Dit draagt allemaal bij aan een beter ondernemingsklimaat voor Nederlandse bedrijven die zaken willen doen in Colombia. De rol van de Nederlandse overheid verschuift daarbij steeds meer van financier naar bruggenbouwer/ makelaar en van hulp naar economische diplomatie. Samen met het MKB en de grote Nederlandse bedrijven wordt gewerkt aan het ondernemings- en investeringsklimaat en het benutten van commerciële kansen. Publiek-private partnerschappen Publiek-private partnerschappen (PPP s) kennen een bedrijfsmatige, vaak innovatieve aanpak waarbij kennis en kunde van overheid, NGO s, kennisinstellingen en bedrijfsleven worden samengebracht rondom een gemeenschappelijk doel. De Nederlandse overheid heeft inmiddels in Colombia ervaring met succesvolle publiek-private partnerschappen rondom ondermeer energie, bananen, palmolie en koffie.

22 De Nederlandse overheid heeft inmiddels in Colombia ervaring met succesvolle publiek-private partnerschappen rondom ondermeer energie, bananen, palmolie en koffie.

23 Nederlandse ondernemers kunnen in de publiek-private partnerschappen profiteren van die opgebouwde kennis en ervaring in de transitielanden. Het kan voor bedrijven ook interessant zijn om risico s te delen bij investeringen in duurzame ontwikkeling en samen aan verbeteringen van het ondernemingsklimaat te werken. Nederlandse consumenten vragen steeds meer om duurzaam geproduceerde producten. Voldoen aan MVO-normen geeft bedrijven niet alleen een voorsprong op concurrenten, maar kan in Colombia ook helpen om risico s en kosten te verlagen. Enkele Nederlandse bedrijven nemen al actief deel als partner in een publiek-privaat partnerschap in Colombia (zoals Unilever en Fyffes). De koppeling met Nederlandse bedrijven en de Nederlandse markt vormt een steeds belangrijker element van deze PPP s in Colombia. Publiek-privaat partnerschap -vredesopbouw door reïntegratie bananenboeren Dit publieke-private partnerschap heeft als voornaamste doel om de reïntegratie te bevorderen van oud-guerilla strijders in de regio Uraba en Magdalena (Noord-Colombia). Sociale en economische voorwaarden zijn gecreëerd voor een succesvolle terugkeer naar de burgermaatschappij en daarmee is een belangrijke bijdrage geleverd aan de vredesopbouw in Colombia. Uniek in dit initiatief is de rol van de private sector. De bestaande productie-infrastructuur van kleine bananenboeren is verbeterd en de toegang tot markten vergroot. Ook zijn kleine bedrijven opgezet, coöperaties en andere projecten die inkomen voor de bevolking verschaffen. De meerderheid van de producten zijn gecertificeerd met het Fair Trade label. Op het moment worden de produkten verkocht in de Plus-Supermarkten via de Nederlandse distributeur Agrofair. PLUS markt koopt sinds 2010 alleen nog Fairtrade gecertificeerde bananen in, die voor het merendeel afkomstig zijn van de bananenproducenten van het PPP-project in Magdalena. Dit is het grootste Fairtrade commitment van een Nederlandse supermarkt tot nu toe. Deze stap vergroot de impact van Fairtrade voor duizenden boeren en plantagearbeiders in Colombia. Augura is de uitvoerder van het project in nauwe samenwerking met lokale NGO s. Daarnaast speelde het Ministerie van Onderwijs een belangrijke rol door het trainen van de bananenboeren. 21

24 Kansrijke sectoren voor Nederlandse ondernemers Water Vanwege de rijke hydrografie in Colombia zijn er veel mogelijkheden voor Nederlandse bedrijven in de deltatechnologie. Maar ook in de afvalwaterzuivering, drinkwatervoorziening en waterinfrastructuur zijn er goede investeringsmogelijkheden. Onze grote expertise op watergebied zorgt voor een betrouwbaar imago bij de Colombianen. De Colombiaanse president Santos heeft in 2011 bij grote overstromingen met vele slachtoffers, Nederland om ondersteuning gevraagd bij het Colombiaanse watermanagement. Daaruit is een publiek-private samenwerking ontstaan tussen Colombia en Nederland. 22 De extreme overstromingen in 2010 veroorzaakten veel schade, zowel in de Colombiaanse infrastructuur als in de economie. Colombia heeft na de watersnood een fonds in het leven geroepen om deze problemen aan te pakken. Experts van verschillende Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen hebben de situatie gediagnosticeerd en advies gegeven over duurzaam en integraal waterbeheer. De economische, sociale, milieu- en infrastructurele aspecten zijn in dit advies nadrukkelijk meegenomen. Er wordt nu hard gewerkt aan de institutionele versterking van de verantwoordelijke overheden en organisaties in Colombia. Dit alles leidde tot de oprichting van het Colombia-Netherlands Water Partnership (CNWP) voor meerjarige en constructieve samenwerking tussen beide landen in de watersector. Het CNWP bevordert netwerken en joint ventures tussen Colombiaanse en Nederlandse partijen. Ook biedt het ondersteuning bij aanbestedingstrajecten en brengt het projectpartners bij elkaar. Een sterke verbetering van capaciteit en deskundigheid bij lokale waterautoriteiten is het beoogde doel. Land- & Tuinbouw Tussen Colombia en Nederland bestaat een levendige, wederzijdse handel in agrarische producten. Door die intensieve relatie zijn er vooral kansen voor Nederlandse bedrijven die handelen in machines en agrarische inputs als zaden, kunstmest, pesticiden en dergelijke.

25 Joint ventures tussen Nederlandse bedrijven en Colombiaanse producenten via publiek-private partnerschappen of via het Private Sector Investmentprogramma (PSI) van BZ, zijn interessant voor het MKB. De Nederlandse ambassade focust op activiteiten die elkaar wederzijds versterken en verbindt zo de ontwikkelingsagenda met de economische agenda. In de land- en tuinbouwsector heeft de Colombiaanse overheid in de afgelopen jaren hard gewerkt aan betere regelgeving en regulering om lokale boeren te ondersteunen. Energie-, landbouw- en bio based sectoren hebben veel land en water nodig, met aanzienlijke gevolgen voor het milieu. In Colombia moeten gemeenschappen op zijn minst geraadpleegd worden over de gevolgen die deze activiteiten voor hen kunnen hebben. Over het algemeen geldt het principe van do no harm. Per sector zijn conflictanalyses beschikbaar als ondersteuning voor het Nederlandse bedrijfsleven in Colombia. In Nederland streven wij ernaar steeds meer biobased materialen te gebruiken in innovatieve producten, zodat de traditionele fossiele brandstoffen geleidelijk aan vervangen kunnen worden. De Colombiaanse chemische sector heeft ook een grote interesse in het gebruik van biobased materialen, zowel in conventionele processen als in de bioraffinaderij. Hetzelfde geldt voor de voedingssector en de farmaceutische en cosmetische industrie. De Colombiaanse productie van biobased producten en materialen voor deze producten zal de komende jaren naar verwachting sterk toenemen. 23 Het actieve stimuleringsbeleid van de Colombiaanse regering voor de biomassasector biedt kansen voor Nederlandse bedrijven. Het actieve stimuleringsbeleid van de Colombiaanse regering voor de biomassasector biedt kansen voor Nederlandse bedrijven. Nederland heeft veel te bieden: kennis, geavanceerde technologie voor bio-raffinage en oplossingen

26 voor de verwerking van biomassa en afval. Nederlandse bedrijven kunnen profiteren van de goede relaties die ons land met Colombia heeft opgebouwd in de tijd van gezamenlijke ontwikkelingssamenwerking en in de afgelopen jaren met grote gezamenlijke milieu- en energieprogramma s. Duurzame handel: Sustainable Trade Platform Bij Nederlandse supermarkten en consumenten is er een gestaag groeiende vraag naar duurzame producten. Colombia wil zich ontpoppen als een koploper in duurzame handel, is overtuigd van het belang van duurzame productie. Een voorbeeld: op dit moment is ruim 46% van de Colombiaanse koffieproductie gecertificeerd als duurzaam. 24 In 2012 zal er een speciaal Sustainable Trade Platform worden opgezet voor de koffie-, bananen- en bloemensector. Dit Colombiaans- Nederlandse initiatief is een sectoroverstijgend platform voor samenwerking op het gebied van duurzame handel. Tevens richt het overleg zich op het delen van kennis, financiering, schaalvergroting, gezamenlijke promotie en kwaliteitsbevordering van programma s. Dit platform zal in nauw contact staan met het Initiatief Duurzame Handel (IDH), dat vanuit Nederland werkt - in coalities tussen het bedrijfsleven, kennisinstituten, maatschappelijke organisaties en overheden - aan verduurzaming van internationale handelsketens. Mede door dit initiatief groeide de export van duurzaam geteelde bananen naar Nederland. Naar voldoende financiering voor dergelijke duurzame landbouwproducten wordt nog wel intensief gezocht. Duurzame handel en investeringen van Nederlandse bedrijven, zijn essentieel voor de Colombiaanse economie. Maar het is ook goed voor het imago van het Nederlandse bedrijfsleven en vergroot zo onze marktkansen. Duurzaamheidverslaglegging Een groeiende groep Nederlandse en Colombiaanse partijen hechten eraan om hun kennis en ervaring op het gebied van duurzaamheidsverslaglegging te delen. Het Global Reporting Initiative (GRI) heeft daar handige richtlijnen voor ontwikkeld en biedt bedrijven middelen om deze rapportage - inclusief de mensenrechtencomponent - te vergemakkelijken.

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Vrijdag 19 oktober Wereldomroep.nl is de website voor Nederlandstaligen in het buitenland. Programma's

Vrijdag 19 oktober Wereldomroep.nl is de website voor Nederlandstaligen in het buitenland. Programma's Vrijdag 19 oktober Wereldomroep.nl is de website voor Nederlandstaligen in het buitenland. Programma's Hilversum, Nederland Nederlandse expertise bij Colombiaanse dijk Gepubliceerd op : 19 oktober 2012-1:14

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie

De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie De Overheidsvisie op de bio-based economy in de energietransitie Irene Mouthaan, themaleider Bio-based Economy, directie Industrie & Handel, ministerie van LNV en IPE 0 Opbouw Presentatie Bio-based Economy

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Wat kan de Nederlandse ambassade in België voor u betekenen?

Wat kan de Nederlandse ambassade in België voor u betekenen? Wat kan de Nederlandse ambassade in België voor u betekenen? walgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberradohakualalumpurmexicocityrigaseoulviennaankaracairo Wat kan de Nederlandse

Nadere informatie

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin

Katakle Business Plan 2011 2018. Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin Katakle Business Plan 2011 2018 Groeiplan voor het programma van The Hunger Project in Benin 0 1. Inleiding Achtergrond De Katakle investeerdersgroep werkt sinds 2008 met The Hunger Project aan het einde

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

DHK: subsidieregeling voor Demonstratieprojecten, Haalbaarheidsstudies en Kennisverwerving

DHK: subsidieregeling voor Demonstratieprojecten, Haalbaarheidsstudies en Kennisverwerving Subsidieregeling DHK: ondersteunt MKB ondernemingen bij export en internationalisering in 3 soorten landen De DHK-regeling staat open voor 88 landen. Afhankelijk van het land en het beschikbare budget

Nadere informatie

b. of het NBSO-netwerk relevant, doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt) was.

b. of het NBSO-netwerk relevant, doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt) was. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 17 juli 2014 Betreft

Nadere informatie

Internationale Kansen & Knelpunten

Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport van- en voor de Nederlandse Life Sciences & Health sector Versie 2015 Mede mogelijk gemaakt door: www.tfhc.nl Task Force Health Care

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

Publiek Private Partnerschap faciliteit. Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV) Aad de Koning 26 april 2012

Publiek Private Partnerschap faciliteit. Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV) Aad de Koning 26 april 2012 Publiek Private Partnerschap faciliteit Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV) Aad de Koning 26 april 2012 Onderwerpen in de presentatie Thema's en sub-thema's Drempelcriteria Procedures

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Overheidsondersteuni ng bij export & investeren. >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken

Overheidsondersteuni ng bij export & investeren. >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Overheidsondersteuni ng bij export & investeren >> Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Wat is NL EVD Internationaal? Onderdeel van Agentschap NL Ministerie van Economische Zaken, Landbouw

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Onderzoek Internationaal Ondernemen

Onderzoek Internationaal Ondernemen Onderzoek Internationaal Ondernemen 2012 augustus 2012 In samenwerking met: Inhoudsopgave Introductie... 2 Achtergrondinformatie... 3 Export... 6 Uitbesteding... 8 Knelpunten & Barrières... 9 Ondersteuning...

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business Economische opgave Internationalisering - Kennis: wat gebeurt daar? - Verzoek van het bedrijfsleven uit de Osse Haven: logistieke hub - Internationale bedrijven naar Oss - Platform om andere partijen te

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Naam en telefoon. Kraus, Ronald 9402 Afdeling. Portefeuillehouder

Naam en telefoon. Kraus, Ronald 9402 Afdeling. Portefeuillehouder Onderwerp Handelsreis naar Vietnam Datum 15-09-2015 Naam en telefoon Kraus, Ronald 9402 Afdeling SLWE Portefeuillehouder Buijs-Glaudemans, Wobine Wat adviseer je te besluiten? 1. Deelname van Oss aan een

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 19 november 2014. Betreft MVO Sector Risico Analyse

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum 19 november 2014. Betreft MVO Sector Risico Analyse Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Ministerie van Buitenlandse Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 19 november

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Ondernemen in Vietnam Kneppelhout & Korthals N.V.

Ondernemen in Vietnam Kneppelhout & Korthals N.V. Ondernemen in Vietnam Kneppelhout & Korthals N.V. Marc Padberg Den Haag 11 Juni 2014 Inhoudsopgave Regelgeving en belastingen in Vietnam Op welke manieren investeren in Vietnam Stappen voor het starten

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network

Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic Network. Kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Nordic-Baltic Network emarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden Denemarken Estland Finland Letland Litouwen Noorwegen IJsland Zweden France Netherlansds Frankrijk Duurzame mobiliteit binnen het Nordic-Baltic

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg. Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15

NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg. Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15 NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15 Agenda 1. Constructie en activiteiten Netherlands Business Support Office 2. Sectorfocus Postennet Duitsland 3. Baden Württemberg

Nadere informatie

China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie

China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie Aanleiding China is een land met veel kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ondanks de mogelijkheden is het een lastige markt om in te

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013 Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen juni 2013 Auteur / Onderzoeker: Dhr. P.M. Walison MSc Beleidsadviseur Internationaal Ondernemen Zoetermeer, juni 2013 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager

Ondernemen in crisistijd. Eddy Drent International Finance Manager Ondernemen in crisistijd Eddy Drent International Finance Manager 13 september 2012 Rabobank Groep wereldwijd 1.650 kantoren in 48 landen, 19 International Desks om NL klanten te bedienen in 23 landen

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen

Wie zijn wij? Waar staan wij voor? Onze mensen Prioriteiten 2014-2019 Wie zijn wij? Wij zijn de grootste politieke familie in Europa, gedreven door een centrumrechtse politieke visie. Wij vormen de Fractie van de Europese Volkspartij (christendemocraten)

Nadere informatie

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011

World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 2010-2011 PERSBERICHT World Economic Forum publiceert Global Information Technology Report 20-2011 Nederland zakt naar de 11e plaats op ranglijst van WEF Global Information Technology Report, en de opkomende economieën

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Nederland behoort tot de wereldtop van de internationale handel

Nederland behoort tot de wereldtop van de internationale handel Nederland behoort tot de wereldtop van de internationale handel Vandaag wordt de Global Enabling Trade Report 2014 van het World Economic Forum (WEF) gepubliceerd. In dit rapport wordt uitgebreid aandacht

Nadere informatie

Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE

Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE istock Investeren in klimaatactie, investeren in LIFE Overzicht van het nieuwe LIFE-subprogramma Klimaatactie 2014-2020 Klimaat Wat is het nieuwe LIFE-subprogramma Klimaatactie? De Europese staatshoofden

Nadere informatie

Convenant Partners for International Business. Taskforce Qatar WK 2022

Convenant Partners for International Business. Taskforce Qatar WK 2022 Convenant Partners for International Business Taskforce Qatar WK 2022 Amsterdam, 19 september 2012 Ondergetekenden, Convenant Partners for International Business Taskforce Qatar WK 2022 Cluster Sport,

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Innovatieagenda Melkveehouderij

Innovatieagenda Melkveehouderij Innovatieagenda Melkveehouderij stappen naar een nieuwe melkweg samen met ketenpartijen in de melkveehouderij INLEIDING NL 20 Waarom een innovatieagenda? Innovatie is een belangrijke voorwaarde voor de

Nadere informatie

Kansen voor duurzame stedelijke ontwikkeling in ontwikkelingslanden

Kansen voor duurzame stedelijke ontwikkeling in ontwikkelingslanden Kansen voor duurzame stedelijke ontwikkeling in ontwikkelingslanden Aandacht voor duurzame stedelijke ontwikkeling in ontwikkelingslanden groeit en biedt marktkansen voor Nederlandse cleantechbedrijven.

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid

Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Green Deal van Essent New Energy met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Met het Global Water Partnership en ontwikkelingsbanken zijn afgelopen jaar nieuwe afspraken gemaakt.

Met het Global Water Partnership en ontwikkelingsbanken zijn afgelopen jaar nieuwe afspraken gemaakt. ---Speech 6 januari 2012--- Toespraak van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Ben Knapen, bij Deltares op 9 januari 2012 te Delft (gesproken woord geldt) Dames en heren, Vandaag stuur ik de brief

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Samen Ondernemen met de Natuur

Samen Ondernemen met de Natuur Samen Ondernemen met de Natuur Henk Gerbers Kleinschalig maakt gelukzalig, of is bulk beter? Naar een Voedselbeleid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) Verhaal over Ondernemen

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie

Fryslân Fernijt. Een nieuw Fries programma voor innovatie Een nieuw Fries programma voor innovatie Om innovatie in Fryslân een impuls te geven hebben de en de Europese Commissie het Regionaal Innovatie Programma Fryslân (RIPF) opgezet. Dit programma wil de in

Nadere informatie

De IMVO-thermometer. Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten

De IMVO-thermometer. Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten De IMVO-thermometer Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten Juni 2013 Ontwikkelingslanden en opkomende markten domineren de lijst van

Nadere informatie

Groene Groei Investeren in biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen. Overzicht aanbevelingen

Groene Groei Investeren in biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen. Overzicht aanbevelingen Groene Groei Investeren in biodiversiteit en natuurlijke hulpbronnen Overzicht aanbevelingen Hoofdlijn Investeren in behoud en duurzaam gebruik van biodiversiteit loont. Onze economie draait op het gebruik

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner

Watersysteem van de Toekomst: vervolg debat-diner Memo Aan deelnemers diner-debat Eye Kopie aan Contactpersoon Rik van Terwisga Datum 8 januari 2015 Onderwerp Vervolg Debat-diner "Watersysteem van de Toekomst" Watersysteem van de Toekomst: vervolg

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Samenvatting - Nederlands

Samenvatting - Nederlands Samenvatting - Nederlands Deze studie beschrijft aspecten van het Braziliaanse Kennis en Innovatiesysteem die van invloed zijn op de Nederlands-Braziliaanse samenwerking op het gebied van onderzoek, technologie

Nadere informatie

subsidy house Villapark 7/8 3051 BP Rotterdam +31-(0)10-2189743

subsidy house Villapark 7/8 3051 BP Rotterdam +31-(0)10-2189743 Om als bedrijf concurrerend te blijven is het van belang voortdurend te ontwikkelen. Hierbij is het betreden van nieuwe markten, samenwerken met andere bedrijven en investeren vaak noodzakelijk. Dergelijke

Nadere informatie

Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Seminar 5 september 2012

Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Seminar 5 september 2012 Biodiversiteit: kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven Seminar 5 september 2012 Introductie Doel Inzichtelijk maken (financieel) economische waarde van ecosysteemdiensten en biodiversiteit voor individuele

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie

Platform Biodiversiteit, Ecosystemen en Economie Een initiatief IUCN-Nederland en VNO-NCW met deelname van: Bedrijfsleven Shell, FrieslandCampina, DSM Recron, IDH Initiatief Duurzame Handel LTO Nederland Natuur- en milieuorganisaties Natuurmonumenten,

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Twee jaar na de nota Duurzaam Voedsel

Twee jaar na de nota Duurzaam Voedsel Twee jaar na de nota Duurzaam Voedsel Waar staan we nu? Joost Reus, Directie Voedsel, Dier en Consument Waar staan we nu? Nota Duurzaam Voedsel en Beleidsagenda Duurzame Voedselsystemen Waar deden wij

Nadere informatie

Convenant Partners for International Business. Orange goes Green Transatlantic Green & Clean Tech Cluster

Convenant Partners for International Business. Orange goes Green Transatlantic Green & Clean Tech Cluster Convenant Partners for International Business Orange goes Green Transatlantic Green & Clean Tech Cluster Den Haag, 25 juni 2012 Convenant Partners for International Business Orange goes Green transatlantic

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk

Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Buitenlandse investeringen maken de Nederlandse economie sterk Investeringen door buitenlandse bedrijven hebben een belangrijke toe gevoegde

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Gezondheid en welzijn; Onderwijs; Beroepsbevolking en werk; Een stimulerende omgeving om human capital te laten renderen.

Gezondheid en welzijn; Onderwijs; Beroepsbevolking en werk; Een stimulerende omgeving om human capital te laten renderen. ONDERZOEKSRAPPORT Nederlandse beroepsbevolking behoort tot de wereldtop 1) Zwitserland, Finland en Singapore hebben de slimste beroepsbevolking In het eerste Human Capital Report van het World Economic

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012

Meer met minder. Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel. Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI. 6 juni 2012 Meer met minder Waterschaarste en grotere vraag naar voedsel Laan van Staalduinen, Algemeen directeur LEI 6 juni 2012 Inhoud presentatie Mondiale trends die van invloed zijn op toekomstige watervraag Nationale

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

Dairy India. NAFTC-India. Zoetermeer, 18 February 2015

Dairy India. NAFTC-India. Zoetermeer, 18 February 2015 Dairy India NAFTC-India Zoetermeer, 18 February 2015 Netherlands Agro Food Technology Centre Publiek private samenwerking Sector vertegenwoordigend Expertise cluster focus Lokaal gevestigd Ervaring Introductie

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering. Ruud Huirne, directeur F&A Nederland

Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering. Ruud Huirne, directeur F&A Nederland Agrarisch ondernemerschap, innovatie en financiering Ruud Huirne, directeur F&A Nederland Rabo posities agrarische sector per sector stabiel tot licht dalend (* EUR mln) 2 Kredietverlening 2013 Verstrekkingen

Nadere informatie

Conferentie Geld als Water

Conferentie Geld als Water Conferentie Geld als Water Welkom! 28 oktober 2014, dagvoorzitter Lennart Silvis, directeur Netherlands Water Partnership Doelen van de dag U bent beter geinformeerd over bestaande funding/finance mogelijkheden

Nadere informatie

Growth Capital Fund BV

Growth Capital Fund BV Growth Capital Fund BV Groei en ondernemen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Groeibedrijven vormen een belangrijke aanjager van de economie. Sommige bedrijven groeien spectaculair, anderen laten

Nadere informatie

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht

Den Haag: Internationale stad van vrede en recht Intergouvernementeel / VN Europees Kennis NGO Onderwijs Cultuur en expatorganisaties Ambassades en consulaten Den Haag: Internationale stad van vrede en recht De gemeente Den Haag is internationale stad

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Bijlage bij brief OenI/O/5022346 OVERZICHT VAN DEPARTEMENTALE (BETROKKENHEID BIJ) MVO-INITIATIEVEN

Bijlage bij brief OenI/O/5022346 OVERZICHT VAN DEPARTEMENTALE (BETROKKENHEID BIJ) MVO-INITIATIEVEN Bijlage bij brief OenI/O/5022346 OVERZICHT VAN DEPARTEMENTALE (BETROKKENHEID BIJ) MVO-INITIATIEVEN INTERNATIONAAL Omschrijving Primair betrokken departement(en) Stand van zaken/planning OESO-richtlijnen

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

Duurzame innovaties in het MKB

Duurzame innovaties in het MKB M201117 Duurzame innovaties in het MKB Coen Bertens Johan Snoei Zoetermeer, november 2011 Duurzame innovaties in het MKB Eerder onderzoek van EIM liet al zien dat MKB'ers duur ondernemen als een blijver

Nadere informatie