Hemelbestorming of aardverschuiving?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hemelbestorming of aardverschuiving?"

Transcriptie

1 1 Hemelbestorming of aardverschuiving? Aandachtspunten bij introductie van zonnepanelen en zonneboilers in Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm en op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opname of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Atriensis b.v.. Atriensis b.v. Pastoor Petersstraat Postbus AV Eindhoven T F I E KvK Oost Brabant ABN AMRO

2 Inhoudsopgave 1 Hemelbestorming 3 2 Pakketten 6 3 Resultaten Exploitatie 10 5 Aan de slag 17

3 1 Hemelbestorming 1.1 Zonnepanelen Verduurzaming van de elektriciteitsvoorziening van woningen door zonnepanelen. Het jaar 2013 staat over enkele decennia gelijk aan het moment van de grote doorbraak van zonnepanelen. Simpelweg omdat deze voorheen futuristisch ogende techniek nu voor iedereen beschikbaar komt. Overal verkrijgbaar en rendabel zonder subsidies. Een florissant vooruitzicht voor corporaties? 3 Toch bestaan er nog genoeg dilemma s op dit moment. Zelf doen of uitbesteden? Inkoop en toepassing lijken zó eenvoudig dat een corporatie dit probleemloos zelf zou moeten kunnen oppakken. Of is dit een onderschatting van administratieve sores? Vervolgens de vraag of het beter is om nu grootschalig in te stappen of juist toekomstige innovaties af te wachten. En daarmee nog betere terugverdientijden door hogere opbrengsten bij lagere aanschafbedragen. Maar de lastigste overweging is toch wel het eigendom en financiering. Opties zijn opname in de kale huur, eigendom en exploitatie via de leverancier van elektra of aanschaf door de huurder zelf met de nodige ondersteuning en spelregels van de zijde van de corporatie. 1.2 Beleid Op 28 juni 2012 ondertekende Aedes het Çonvenant Energiebesparing Huursector. Gemiddeld energielabel B ofwel een energie-index van 1,25 eind Veel corporaties twijfelen nog aan het realiteitsgehalte van dit doel. Duidelijk is wel dat doorbraak van zonnepanelen het realiteitsgehalte van die nieuwe doelstelling verhoogt. Uiteraard mits corporaties in staat blijken allerlei actuele praktische dilemma s op te lossen. Wat voorheen het karakter van een hemelbestorming had, verandert dan in een aardverschuiving. De meeste woningcorporaties in Nederland hebben energiebeleid voor huurwoningen, die naar verwachting nog minimaal 15 tot 20 jaar in exploitatie blijven. Gebruikelijk worden deze woningen vóór eind 2020 rondom geïsoleerd, enkel glas wordt vervangen door HR++ glas,

4 wisselstroomventilatoren door gelijkstroomventilatoren en waar nog niet aanwezig worden HR 107 combiketels geplaatst. De meeste woningen halen hiermee energielabel C. Het recente convenant stelt echter het gemiddelde energielabel B als doel. Kortom er zijn dan meer maatregelen nodig. Mogelijkheden: Bestaand dubbelglas vervangen door HR++ beglazing Vraaggestuurde mechanische ventilatie Dikkere isolatiepakketten met hogere isolatiekwaliteit in met name daken en vloeren Duurzame energie 4 Een zonnepaneel is een voorbeeld van toepassing van duurzame energie. Bij veel eengezinswoningen is deze voorziening relatief eenvoudig inpasbaar en onafhankelijk van andere technische maatregelen uitvoerbaar. 1.3 Inkadering In welke situaties kunnen woningcorporaties zonnepanelen overwegen? Zonnepanelen bij gestapelde bouw ten behoeve van huishoudelijke elektra blijven in deze notitie vooralsnog buiten beschouwing vanwege onduidelijkheid of dit toegestaan is. Dan resteren voor corporaties de volgende drie opties voor introductie van zonnepanelen: 1. Bouwkundig geïntegreerde zonnepanelen bij renovatie en nieuwbouw van eengezinswoningen, gericht op huishoudelijke elektra inclusief woninginstallaties 2. Zonnepanelen op met name platte daken van gestapelde bouw. De opgewekte elektra dient om het elektraverbruik van collectieve installaties zoals liften, ventilatoren en verwarmingsinstallaties duurzaam op te wekken 3. Zonnepanelen op platte en hellende daken van eengezinswoningen, gericht op huishoudelijke elektra inclusief woninginstallaties. Toepassing op verzoek van zittende huurders en daarnaast bij mutaties Gezien de relatief bescheiden omvang van nieuwbouw en renovatie en de nauwe relatie met het ontwerp blijft de eerste optie hier buiten beschouwing. De tweede optie behelst toepassing bij gestapelde bouw ten behoeve elektra van de collectieve installatie. Ook deze

5 tweede mogelijkheid blijft in deze notitie buiten beschouwing. Deze optie is immers relatief eenvoudig. Een energieleverancier, mogelijk de energie-onderneming van de corporatie zelf, exploiteert de zonnepanelen. De elektra wordt aan de corporatie (toegelaten instelling) geleverd, die deze vervolgens via servicekosten in rekening brengt bij huurders. Voor hen verandert niets. Hooguit wordt de nota wat lager als de corporatie scherpe energietarieven bedingt. Daarnaast tellen de zonnepanelen mee in het energielabel, waardoor mogelijk meer huuropbrengsten bij mutaties ontstaan door hogere woningwaardering. 5 In deze notitie staat de derde optie centraal. Het bij mutaties en op verzoek van huurders aanbrengen van zonnepanelen bij eengezinswoningen. Ook de voor de hand liggende combinatie met zonneboilers wordt belicht. Deze apparaten reduceren het gasverbruik voor opwarming van tapwater. 1.4 Leeswijzer Op de markt van zonnepanelen en zonneboilers zijn veel aanbieders. Fabrikanten, installateurs, energiebedrijven en mengvormen van die drie. Corporaties worden regelmatig door deze aanbieders benaderd met een samenwerkingsvoorstel. Om goede keuzes te maken, is het belangrijk vooraf te bepalen of en hoe de corporatie zelf zonne-energie in wil gaan zetten. Eerst een strategie bepalen en daarna zelf leveranciers benaderen. Deze notitie geeft achtergrondinformatie en aanknopingspunten voor strategiebepaling. Hoofdstuk 2 gaat in op de belangrijkste randvoorwaarden voor toepassing van zonnepanelen en/of zonneboilers. Dit leidt tot een aantal pakketten met bijbehorende investeringskosten. Vervolgens schetst hoofdstuk 3 welke gevolgen deze pakketten hebben voor verlaging van het energieverbruik en verbetering van het energielabel. Hoofdstuk 4 beschrijft de meest gangbare mogelijkheden voor exploitatie. Hoofdstuk 5 sluit af met een aantal adviezen.

6 2 Pakketten 6 Zowel hellende als platte daken van eengezinswoningen zijn in principe geschikt voor toepassing van zonnepanelen en/of zonneboilers. Gemiddeld beschikken huurwoningen over zo n 50 tot 60 m 2 meestal hellend dakoppervlakte. Bij deze hellende daken is maximaal de helft van het oppervlakte geschikt vanwege de gewenste oriëntatie tussen zuidwest en zuidoost. Van dit gunstig ten opzichte van de zon georiënteerde oppervlakte valt vaak weer een gedeelte af. Denk aan dakramen, dakkapellen, schoorstenen, dakdoorvoeren of welstandseisen. Daarom mag verwacht worden dat maximaal een kwart van het totale dakoppervlakte van iedere eengezinswoning geschikt is voor toepassing van zonnepanelen en/of zonneboilers. Het gaat dan om gemiddeld maximaal 10 tot 15 m 2 per woning. Voor woningcorporaties is het van belang dat zonneboilers en/of zonneboilers ook eenvoudig te de- en hermonteren zijn. Dit speelt een rol als er bijvoorbeeld onderhoud of renovatie plaatsvindt, waarbij aan daken gewerkt wordt. Ook voor bewoners kan dit van belang zijn in de situatie dat zij verhuizen en de zonneboilers en/of zonneboilers eigendom van henzelf (Zelf Aangebrachte Voorziening) of van een externe energieleverancier zijn. Bij voorkeur wekken de zonnepanelen niet meer elektra op jaarbasis op dan er verbruikt wordt in het betreffende huishouden. Daarbij zal in alle gevallen ook onder de salderingslimiet van kwh gebleven worden. De opbrengst is voor huurders dan ook daadwerkelijk ongeveer 0,23 per kwh (prijspeil 2013). Gemiddeld verbruiken Nederlandse huishoudens zo n kwh elektra op jaarbasis. Het gemiddelde van eengezinswoningen in de sociale sector ligt beduidend lager, indicatief zo n kwh elektra op jaarbasis. Bedenk dat om dit gemiddelde heen een grote spreiding aanwezig is. Sommige huishoudens verbruiken slechts kwh op jaarbasis, terwijl andere huishoudens kwh op jaarbasis afnemen. Netwerkbedrijven zijn in staat om deze gegevens geanonimiseerd aan te leveren per complex, zodat een nauwkeurige inschatting mogelijk is.

7 7 Een te groot oppervlakte aan panelen lijkt in bestaande sociale huurwoningen relatief snel op te treden. Er is slechts een marginale vergoeding bij teruglevering. Een oppervlakte van 5 m 2 of 10 m 2 aan zonnepanelen voor een bestaande eengezinswoning lijkt voorlopig een verstandige keuze. Een op afstand uitleesbare tussenmeter die de jaarlijkse opbrengst vastlegt, behoort tot de opties. Praktisch alle eengezinswoningen beschikken over een individuele combiketel. Dat maakt deze woningen bij uitstek geschikt voor toepassing van een zonneboiler voor de voorverwarming van het warme tapwater. Hiervoor zijn veel producten op de markt verkrijgbaar. In deze notitie wordt uitgegaan van een collector met een oppervlakte van 3,6 m 2. De capaciteit hiervan sluit goed aan bij de warmtevraag van een gemiddeld huishouden in een eengezinswoning. Tot welke pakketten met bijbehorende investeringen leidt dit? Figuur: Pakketten en investeringskosten (inclusief btw prijspeil 2013) 1 Investeringskosten Geen zonnepaneel Wel zonnepaneel 5 m 2 Wel zonnepaneel 10 m 2 Geen zonneboiler Wel zonneboiler Bij deze investeringskosten is geen rekening gehouden met mogelijke subsidies. Zo bestaat voor woningcorporaties die winst maken de optie van energie investeringsafstrek. Per saldo komt dit neer op ongeveer 10% subsidie van het investeringsbedrag. Daarnaast is er de tijdelijke regeling tot 28 februari 2014 voor lagere btw op arbeidskosten. 1 Gebaseerd op concrete offertes met als prijspeil 2013.

8 3 Resultaten 3.1 Energiebesparing Berekend is welk effect de diverse pakketten hebben. Hierbij is gebruik gemaakt van de methodiek van het energielabel. Berekeningen zijn uitgevoerd met werkelijk bestaande energielabels van grote groepen eengezinswoningen, die nu respectievelijk gemiddeld over energielabel D, C en B beschikken. Uitgangspunten bij deze berekeningen: 8 HR 107 combiketel zonder HRww keur (effect HRww keur is minimaal) Eengezinswoningen met hellend dak op zuid en hellingshoek 45 graden Zonneboiler zonder zonnekeurlabel met een collector met een oppervlakte van 3,6 m 2 Binnentemperatuur 16,5 C (energielabelmethodiek) Twee bewoners per woning Figuur: Pakketten en energiebesparing Besparing energie op jaarbasis Geen zonnepaneel Wel zonnepaneel 5 m 2 Wel zonnepaneel 10 m 2 Geen zonneboiler 600 kwh kwh Wel zonneboiler 167 m 3 gas 167 m 3 gas en 600 kwh 167 m 3 gas en kwh

9 Tot welke verlaging van de energierekening leiden deze pakketten? Uitgangspunt zijn de energietarieven volgens het prijspeil van De variabele kosten voor elektra bedragen 0,23 per kwh en voor aardgas 0,68 per m 3 aardgas. Figuur: Pakketten en verlaging energienota (in per jaar) Besparing woonlasten op jaarbasis Geen zonnepaneel Wel zonnepaneel 5 m 2 Wel zonnepaneel 10 m 2 Geen zonneboiler Wel zonneboiler Energie-ind index Vervolgens de vraag tot welke verbetering van energie-index de pakketten leiden. Figuur: Pakketten en verbetering energie-index Verbetering energie-index Geen zonnepaneel Wel zonnepaneel 5 m 2 Wel zonnepaneel 10 m 2 Geen zonneboiler 0,09 0, Wel zonneboiler 0,15 0,24 0,33 Met deze tabel kan ook een inschatting gemaakt worden van het effect van deze inspanning op de gemiddelde energie-index van het totale woningbezit. Een voorbeeld. Een woningcorporatie streeft ernaar om in 25% van alle woningen uiterlijk m 2 aan zonnepanelen in combinatie met een zonneboiler te realiseren. De gemiddelde verbetering van de energie-index voor de totale corporatie is daarmee ongeveer 0,08 (0,33 gedeeld door 4). Het doel van het Convenant Energiebesparing Huursector bedraagt per eind 2020 een gemiddelde energie-index van 1,25 voor het totale bezit van de corporatie van dat moment. Dit betekent dat de corporatie met alle overige technische maatregelen aan het bestaande bezit inclusief sloop, verkoop en nieuwbouw in 2020 tot een gemiddelde energie-index van 1,33 dient te komen.

10 4 Exploitatie 4.1 Vier mogelijkheden Op hoofdlijnen zijn er vier mogelijkheden voor aanschaf en financiering. 1 Aanschaf door huurder (ZAV) Toepassen als: 10 Corporatie onvoldoende financiële mogelijkheden heeft en/of De huurprijs nabij of boven de grens van huurtoeslag ligt Deze optie geldt in principe alleen voor zonnepanelen en niet voor de eventuele zonneboiler, die immers verweven is met de woninginstallatie. Er is een externe onderneming niet de leverancier van de huishoudelijke elektra of toegelaten instelling- die de zonnepanelen verkoopt of eventueel least. Er zijn meerdere opties: het energiebedrijf van de corporatie zelf, een extern energiebedrijf zonder dat deze dit koppelt aan een exclusief leveringscontract voor huishoudelijke elektra of een leverancier van zonnepanelen. Voor dit bedrijf is het uiteraard een met btw belaste levering. De huurder schaft de panelen zelf bij dit bedrijf als ware het een Zelf Aangebrachte Voorziening aan. Deze vergoeding is in het geval van leasing waarschijnlijk hoger dan de besparing in de beginjaren, vanwege de hogere rente in de commerciële markt en vanwege de vaak relatief korte looptijd van de lening. Het bijzondere is hierbij dat de op deze wijze verkregen zonnepanelen wel degelijk positieve invloed hebben op het energielabel. Tegelijk speelt de onzekerheid van de mutatie. Vertrekt de huurder, dan haalt deze wellicht ook de zonnepanelen van het dak. Daarmee verdwijnt ook het positieve effect op het energielabel. Dit is te ondervangen als de corporatie afspraken maakt om deze Zelf Aangebrachte Voorziening op dat moment van huurders over te nemen.

11 2 Energieleverancier Toepassen als: Corporatie onvoldoende financiële mogelijkheden heeft en/of De huurprijs nabij of boven de grens van huurtoeslag ligt 11 Deze optie geldt in principe alleen voor zonnepanelen en niet voor de eventuele zonneboiler, die immers verweven is met de woninginstallatie. Een door de corporatie geselecteerde leverancier van groene stroom biedt de zonnepanelen rechtstreeks aan huurders aan in combinatie met een leveringsovereenkomst voor de totale huishoudelijke elektra. Een tussenmeter registreert de opbrengst van de zonnepanelen. De huurder vergoedt de afgenomen elektra van zowel het net als van de zonnepanelen aan de energieleverancier tegen het overeengekomen tarief voor elektra. Voor de energieleverancier is het een met btw belaste levering. Financiering en exploitatie berusten volledig bij deze energieleverancier. De zonnepanelen hebben een positieve invloed op het energielabel en daarmee de woningwaardering. En ook dragen de zonnepanelen bij aan de energiedoelen van de corporatie. Wat gebeurt er met de panelen bij een mutatie? De nieuwe huurder kan niet verplicht worden om zaken te doen met de energieleverancier. Daarbij is het maar zeer de vraag op de vertrekkende huurder om praktische redenen het energieleveringscontract inclusief de panelen meeneemt naar de nieuwe woning. Bijvoorbeeld de huurder vertrekt, maar koopt of huurt niet als hoofdhuurder een andere woning. Of de nieuwe woning is niet geschikt voor de zonnepanelen. Dit knelpunt is mogelijk op te lossen als de corporatie de zonnepanelen op dat moment overneemt van de energieleverancier en (alsnog) opneemt in de kale huur van de nieuwe bewoner. Daarmee blijft het positieve effect op het energielabel bestaan en wegen de op deze wijze aangeschafte zonnepanelen mee bij het bereiken van de gemiddelde energieindex van 1,25 in Zittende huurders gaan er qua woonlasten in principe per saldo niet fors op voor- of achteruit, omdat de vergoeding voor de zonnepanelen gelijk of hooguit iets lager is dan het gangbare bedrag voor de zelf opgewekte elektra. Een bescheiden prikkel is in te bouwen door in alle gevallen een bepaald percentage onder het markttarief voor elektra te verlangen.

12 3 Door corporatie, maar buiten kale huur Toepassen als: Corporatie voldoende financiële mogelijkheden heeft De huurprijs nabij de grens van huurtoeslag ligt 12 Ook deze optie geldt in principe alleen voor zonnepanelen en niet voor de eventuele zonneboiler, die immers verweven is met de woninginstallatie. De corporatie schaft de zonnepanelen zelf aan en brengt kosten buiten de kale huur om bij huurders in rekening. Geen onderdeel van de kale huur dus. Er is geen jaarlijkse huurverhoging verschuldigd. Bij sociale huurwoningen is de rente laag door de via het WSW geborgde lening. Ook bestaat er de mogelijkheid van energie investeringsaftrek. Voor de toegelaten instelling is het in principe geen met btw belaste levering, omdat de voorziening onderdeel van het gehuurde is. Voor de huurder is er geen recht op huurtoeslag voor de voorziening. Deze constructie is interessant als eengezinswoningen al de grens van de huurtoeslag naderen, waardoor de extra ruimte voor huur voor zonnepanelen beperkt is. Overigens dragen de panelen ook nu bij aan het energielabel en daarmee een hogere vraaghuur bij mutaties. Uiteraard blijven de panelen bij mutaties op het dak liggen. Daarmee is er een blijvend positief effect op het energielabel. Nieuwe huurders kunnen niet weigeren. Over de invulling van de huurdersvergoeding vindt nog de nodige discussie plaats Moet de vergoeding door huurders een afgeleide zijn van de werkelijke lasten van de corporatie? Of moet de vergoeding afgeleid zijn van de geleverde elektra? Volgens de huurcommissie mag de vergoeding geen onderdeel van de servicekosten zijn. Kortom uitwerking vraagt nog wel om beantwoording van een aantal vragen.

13 4 Kale huur Toepassen als: Corporatie voldoende financiële mogelijkheden heeft De huurprijs ruimschoots onder de grens van huurtoeslag ligt 13 De zonnepanelen en/of zonneboilers worden onderdeel van het gehuurde. De vergoeding maakt deel uit van de kale huurprijs (DAEB). Zonnepanelen en/of zonneboilers hebben hoe dan ook een positieve invloed op het energielabel en daarmee de woningwaardering. Bij zittende huurders kan een huurprijs afhankelijk van de verwachte besparing in rekening worden gebracht. Bij mutaties kan de huurprijs vervolgens aangepast worden op basis van het vraaghuurpercentage in relatie tot de hogere woningwaardering als gevolg van het groenere energielabel. Huurders met een laag inkomen hebben in veel gevallen tevens voordeel vanwege huurtoeslag. De leverancier verkoopt de zonnepanelen en/of zonneboilers aan de toegelaten instelling. Deze zorgt zelf voor financiering en exploitatie. Voor de toegelaten instelling is het in principe geen met btw belaste levering, omdat de voorziening onderdeel van het gehuurde is. Door de geborgde lening voor de sociale huurwoningen zijn financieringslasten relatief laag. Zittende huurders gaan er per saldo meteen op vooruit. Er is een blijvend positief effect op het energielabel. De op deze wijze aangeschafte zonnepanelen wegen mee bij het bereiken van de gemiddelde energie-index van 1,25 in Nadelen van deze mogelijkheid ten opzichte van de drie hierna beschreven constructies is het beslag op financieringscapaciteit van de corporatie en het feit dat eerder de grens van de huurtoeslag bereikt wordt. Geborgde leningen zijn uiteraard alleen mogelijk voor de sociale huurwoningen met een huurprijs onder de huurtoeslaggrens.

14 4.2 Rekenvoorbeeld opname kale huur Als een corporatie voldoende financieringscapaciteit heeft, is aanschaf door de toegelaten instelling zelf en opname van zonnepanelen en zonneboiler in de kale huur het meest voor de hand liggend. Zeker als het om sociale huurwoningen gaat, die nog lang niet de grens van de huurtoeslag naderen. De vierde optie in de vorige paragraaf. Wanneer wegen baten uit huurinkomsten op tegen de aanschafprijs? Een rekenvoorbeeld voor een eengezinswoning. Voor een toelichting op het gehanteerde rekenmodel zie het rapport Scenario s voor huurverhoging bij energiebesparing (www.atriensis.nl onder Publicaties, vervolgens Rapporten en vervolgens 2012 ). De belangrijkste uitgangspunten: 14 Een zonneboiler met een collectoroppervlakte van 3,6 m 2 plus 10 m 2 aan zonnepanelen Investering inclusief btw Geen extra variabele exploitatielasten, eventueel extra onderhoud is afgekocht bij aanvang Zittende huurders betalen 50% (scenario A), 75% (scenario B) of 100% (scenario C) van de verwachte besparing van 390 aan huurverhoging Discontofactor 5,25% Jaarlijkse huurverhoging 3,5% (inflatie 2% vermeerderd met 1,5% conform kabinetsbeleid) Mutatiegraad 8% Vraaghuur per punt bij mutaties 4,00 Er zijn 5 extra punten als gevolg van het betere energielabel Er is geen rekening gehouden met mogelijke subsidies, zoals energie investeringsaftrek Er ontstaat geen knelpunt vanwege de huurtoeslaggrens Rente bij geborgde lening 3%, looptijd lening 20 jaar, onderhoud afgekocht in investering voor 20 jaar

15 Figuur: Netto contante waarde huurbaten versus investering per woning in de tijd (jaren na investering) Scenario A: 50% Scenario B: 75% Scenario C: 100% Meerinvestering Meerinv. na aftrek event. subs. De figuur maakt voor dit voorbeeld duidelijk dat als de corporatie 75% van de verwachte besparing als huurverhoging bij zittende huurders in rekening brengt, dat na ongeveer 24 jaar de baten tegen de investering opwegen. Als de corporatie 100% van de verwachte besparing als huurverhoging bij zittende huurders in rekening brengt, wegen de baten na ongeveer 16 jaar op tegen de investering.

16 Vervolgens de vraag wat het effect op de nominale kasstroom is? Scenario A: 50% Scenario B: 75% Scenario C: 100% De figuur toont aan dat als de corporatie meteen vanaf aanleg een huurverhoging vaststelt die gelijk is aan de verwachte besparing, dat er meteen sprake is van een positieve kasstroom. Als de huurverhoging voor zittende huurders vastgesteld wordt op 75% van de verwachte besparing, dan treedt na ongeveer 5 jaar een positieve kasstroom op. Na ongeveer 20 jaar krijgt de kasstroom in alle gevallen een positieve impuls, doordat de lening afgelost is. Overigens moet bedacht worden dat vanaf dat moment een herinvestering nodig kan zijn vanwege het einde van de technische levensduur van de voorzieningen. Deze is in de berekening niet verwerkt.

17 5 Aan de slag Corporaties worden veelvuldig met allerlei initiatieven door marktpartijen benaderd voor deelname aan projecten met zonnepanelen. Dit leidt tot reageren op voorstellen van anderen. Een proactieve houding verdient echter de voorkeur. Stel allereerst een doelstelling vast vanuit het totale energiebeleid voor de korte ( ) en middellange termijn (tot en met 2020) voor enerzijds eengezinswoningen en anderzijds gestapelde woningen. Als het gaat om eengezinswoningen spelen vervolgens drie vragen: Maak een principekeuze voor woningen en huurders die in aanmerking komen 2. Maak een principekeuze voor pakketten 3. Maak een principekeuze voor de wijze van exploiteren Stel vervolgens een programma van eisen op basis van die principekeuzes vast en leg dit -uiteraard na interne besluitvorming en met draagvlak van huurders- voor aan marktpartijen. Hierbij spelen natuurlijk ook allerlei meer gedetailleerde uitwerkingen. Denk aan werving van deelnemers, invulling van exploitatie, onderhoud, monitoring resultaten, garanties en onderhoud. Belangrijke randvoorwaarden en aandachtspunten: Maak de zonnepanelen en/of zonneboilers bij voorkeur onderdeel van de kale huur vanwege het eventuele recht op huurtoeslag. Voorwaarde is wel dat er voldoende geborgde leningscapaciteit is en dat de huurtoeslaggrens geen belemmering vormt Bij voorkeur blijven bij mutaties de zonnepanelen en/of zonneboilers onderdeel van de woning en verhuizen niet mee. Lagere kosten, minder handling rondom overdracht en snellere penetratie van duurzame energie in het totale woningbestand Aanschafprijzen moeten de beweeglijke markt van de komende jaren naadloos volgen De vergoeding door huurders is in enig jaar nooit hoger, doch liefst iets lager dan de werkelijke besparing.

18 De corporatie zit aan het stuur vanuit haar betrokkenheid bij haar eigen vastgoed en haar huurders. Bij minimale managementaandacht realiseert de corporatie een optimaal resultaat door samenwerking met geschikte ketenpartners

Hemelbestorming of aardverschuiving?

Hemelbestorming of aardverschuiving? oktober 2012 1 Hemelbestorming of aardverschuiving? Aandachtspunten bij introductie van zonnepanelen en zonneboilers in Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd,

Nadere informatie

Scenario's voor huurverhoging bij energiebesparing

Scenario's voor huurverhoging bij energiebesparing 1 Scenario's voor huurverhoging bij energiebesparing Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of

Nadere informatie

Energiebesparingspact met bewoners

Energiebesparingspact met bewoners Afdrukdatum 09 06 2009 1 Energiebesparingspact met bewoners Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand

Nadere informatie

Van energielabels naar energiebesparingsbeleid

Van energielabels naar energiebesparingsbeleid Afdrukdatum 05 12 2008 1 Van energielabels naar energiebesparingsbeleid Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Benchmark energetische kwaliteit sociale huursector 2012

Benchmark energetische kwaliteit sociale huursector 2012 Afdrukdatum 06 04 2013 1 Benchmark energetische kwaliteit sociale huursector 2012 Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Rendement duurzame energie verklaard

Rendement duurzame energie verklaard 1 Rendement duurzame energie verklaard Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt,

Nadere informatie

Benut alle kansen van zonnepanelen

Benut alle kansen van zonnepanelen 1 Benut alle kansen van zonnepanelen 2 5 voorbeelden: Pitch 1 3 Vabi Assets dag 2015 Klik om een thema te maken Vabi Assets dag 2015 Goed Wonen Joris Wismans 2650 woningen Toekomst Duurzaam woningbezit

Nadere informatie

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op?

Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Businesscases zonne-energie: waar kan het, en wat levert het op? Door: Ronald Franken en Maarten Corpeleijn (r.franken@atrive.nl / m.corpeleijn@atrive.nl) 3 september 2013 Ten geleide Met het nieuwe energie-akkoord

Nadere informatie

Energetisch verbeterplan Complex 2075 Brabantse Waard

Energetisch verbeterplan Complex 2075 Brabantse Waard Project Energetisch verbeterplan complex 2075 Versie 2.0 Afdrukdatum 11 februari 2015 1 Energetisch verbeterplan Complex 2075 Brabantse Waard Atriensis b.v. Pastoor Petersstraat 170-40 Postbus 842 5600AV

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over:

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: 1. Opbrengst zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Teruglevering 4. Techniek 5. Plaatsing 6. Gebruik 7. De slimme meter 1. Opbrengst zonnepanelen

Nadere informatie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie

Flexibele & Rendabele Zonne-energie Flexibele & Rendabele Zonne-energie Voor Verenigingen van Eigenaren Herman is een product van LENS Inleiding Zonne-energie is duurzaam én winstgevend. Wij geloven in een wereld waar mensen hier samen de

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen A. Opbrengsten zonnepanelen Hoeveel brengen de zonnepanelen op en kunnen jullie dat garanderen? De te verwachten opbrengst van een installatie is een indicatie. De werkelijke opbrengst kan iets hoger of

Nadere informatie

Investeringskosten energiebesparing gedekt

Investeringskosten energiebesparing gedekt Datum 28 september 09 Afdrukdatum 27 09 09 1 Investeringskosten energiebesparing gedekt Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Lekker wonen, lagere lasten

Lekker wonen, lagere lasten Lekker wonen, lagere lasten Lees hoe u energie kunt besparen met het energiepakket van Woonservice. Het energiepakket Een huishouden is gemiddeld 150,- per maand kwijt aan energie. Dat is een kwart van

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepaneleninstallatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat

Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat Australiëlaan 5 3526 AB Utrecht T: 030 693 60 00 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Keuze zonnepanelen op VvE of corporatieflat dr. Ronald Franken maart 2015 B l a d 1 Inhoudsopgave 1

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie

Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie Gezamenlijk aan de slag met Zonne-energie Advies op Maat Johannes Zijlstra 09-12-2013 LTO Noord Advies Onderwerpen Rendement zonnepanelen Wat bepaalt de terugverdientijd Rendementsberekening Voor wie is

Nadere informatie

Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer

Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan tot beheer Maarten Corpeleijn, 27 juli 2015 Zonne-energie bij nieuwbouw (vooral appartementen) handleiding / tips van plan

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen

Veel gestelde vragen over zonnepanelen Veel gestelde vragen over zonnepanelen Hieronder treft u de antwoorden aan op veel gestelde vragen over zonnepanelen 1. Opbrengsten zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Terug levering 4. Techniek

Nadere informatie

Rendement duurzame energie verklaard

Rendement duurzame energie verklaard Afdrukdatum 06 01 2011 1 Rendement duurzame energie verklaard Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand

Nadere informatie

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel

Nieuwe woningwaarderingsstelsel. (puntenstelsel) en het energielabel 19 april 2010, HBV Maaskant Nieuwe woningwaarderingsstelsel (puntenstelsel) en het energielabel Susan Huijbregts Campagnemedewerker energieteam Waarom energie besparen? Woonlasten verlagen (de afgelopen

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen

Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen Aanbiedingsbrief en akkoordverklaring zonnepanelen Ten geleide Bij deze vindt u een voorbeeld-aanbiedingsbrief en akkoordverklaring voor het aanbieden van zonnepanelen aan huurders. Mijn ervaring is dat

Nadere informatie

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties Gastheer: Bart Jansen, Atrivé i.s.m. Aedes vereniging van woningcorporaties Programma: 15.30-15.45 Energietrends voor corporaties Bart Jansen, Atrivé 15.45-16.00

Nadere informatie

Energiebesparing op aanvraag?

Energiebesparing op aanvraag? Afdrukdatum 05 12 2008 1 Energiebesparing op aanvraag? Atriensis b.v. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze rapportage mag worden verveelvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of

Nadere informatie

Zonnepanelen interessant voor huurders

Zonnepanelen interessant voor huurders Regelingen en voorzieningen CODE 4.1.6.95 Zonnepanelen interessant voor huurders Bronnen Woonbond.nl, Zonnepanelen interessant voor huurders, d.d. 1.2.2016 Woonbond.nl, Brochure zonnepanelen voor huurders,

Nadere informatie

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u!

Hoe kan ik energie besparen? De Woningstichting helpt u! energie besparen = woonlasten verlagen VRAGEN? Bent u geïnteresseerd in één van de mogelijkheden die in deze brochure zijn beschreven, heeft u nog vragen of wilt u meer weten over de kosten? Vul dan het

Nadere informatie

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Wat loopt er allemaal? Duurzaamheid is: Energiebesparing Gezond wonen

Nadere informatie

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement

Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Duurzame dienstverlening Rekenen aan rendement Rekenen aan rendement zonnepanelen Monique van der Meij Energie-adviseur Monique.vanderMeij@flynth.nl mobiel: 06 53 26 19 68 LTO Noord Programma Ondernemer

Nadere informatie

3 Energiegebruik huidige situatie

3 Energiegebruik huidige situatie 3 Energiegebruik huidige situatie 3.1 Het Energie Prestatie Certificaat In het kader van de Europese regelgeving (EPBD) bent u verplicht om, bij verkoop of verhuur van de woning, een energiecertificaat

Nadere informatie

De zon als energiebron

De zon als energiebron De zon als energiebron Voor bedrijven nog aantrekkelijker! Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (in Engels photo voltaic) panelen genoemd. De panelen worden aangesloten op één

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers

Zonne-energie voor ondernemers Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Johannes Zijlstra 20-03-2013 LTO Noord Advies Zonne energie; drijvende kracht!? 1 Zonuren Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering!

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad Woningen stoten veel broeikasgassen uit. Nieuwbouw moet vanaf 2020 energieneutraal zijn. Maar hoe maken we bestaande

Nadere informatie

Energie-Index advies tbv huursector

Energie-Index advies tbv huursector Energie-Index advies tbv huursector Ulft, 2 juli 2015. Project: ATAG E-I oplossingen Projectnummer: 2015-018 Woningtype: Rij-tussenwoningen bj 46/64, 65/74, 75/91 Opdrachtgever: ATAG Verwarming Nederland

Nadere informatie

VERENIGING BEWONERS HANZELAND ZWOLLE

VERENIGING BEWONERS HANZELAND ZWOLLE Nieuwe samenstelling bestuur Nieuwsbrief juli 2012 Vanaf juni 2012 heeft het bestuur van de vereniging een andere samenstelling. Graag willen wij ons aan u voorstellen. Van links naar rechts: Albert Brouwer

Nadere informatie

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf

VAN HARTE WELKOM INFORMATIE AVOND PV- PROJECT NAMENS WETHOUDER TON ANCION OP DE. Duurzame Verlichting Landgraaf 1 NAMENS WETHOUDER TON ANCION VAN HARTE WELKOM OP DE INFORMATIE AVOND PV- PROJECT Duurzame Verlichting Landgraaf PROJECTLEIDER GEMEENTE LANDGRAAF: RONALD BOUWERS ALGEMEEN Een van de milieu ambities van

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen

Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Overeenkomst uitvoering energiebesparende maatregelen Stichting Woningbouw Slochteren, Stichting Bewonersraad Slochteren 1. Doelstelling, aanpak en reikwijdte 1.1 De overeenkomst richt zich op het bereiken

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen

ZONNEPANELEN PROJECT. RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen ZONNEPANELEN PROJECT RADIJSSTRAAT 2 t/m 82 te Groningen Waarom dit project? De ambitie van de gemeente Groningen is om in 2035 energieneutraal te zijn. De Gemeente Groningen ondersteund dit project met

Nadere informatie

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl ODE Voorzitter zon-sectie zon@duurzameenergie.org 06-31685246 25-11-2013 1 Potentieel zon corporatiesector 1,2 Miljoen eengezinswoningen 0.6 Miljoen goed

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst?

Zonne-energie voor ondernemers. Een zonnige en zuinige toekomst? Zonne-energie voor ondernemers Een zonnige en zuinige toekomst? Sjoerd Bootsma LTO Noord Advies Zonne-energie Onderwerpen Energie en duurzaamheid Ontwikkeling elektriciteitsprijs Aandeel groene stroom

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Beta Testbedrijf E. van Dijk 007 Kleveringweg 12 2616 LZ Delft info@vabi.nl Delft, 8 februari 2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: Opdrachtgever BV A. Bee Projectgegevens: Voorbeeldproject

Nadere informatie

Huurconvenant 2012 2022

Huurconvenant 2012 2022 Huurconvenant 2012 2022 Trudo heeft al vele jaren een overeenkomst met het Klantenplatform over haar huurprijsbeleid. In het zogenaamde huurconvenant zijn duidelijke afspraken vastgelegd over zaken als

Nadere informatie

BTW-nieuwtjes 20-2013

BTW-nieuwtjes 20-2013 BTW-nieuwtjes 20-2013 van vilsteren BTW advies bv Heidesteinlaan 2a, 6866 AG Heelsum E-mail: info@btwadvies.com Website: www.btwadvies.com Telefoon: 026-7071710 KvK Arnhem 09136209 1. Vragen en antwoorden

Nadere informatie

ZONNESTROOM voor VvE s. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag

ZONNESTROOM voor VvE s. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag ZONNESTROOM voor VvE s Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag TOEKOMSTGERICHT WONEN ook met de VvE-complexen op weg naar een duurzame Zuidvleugel!!! ZONNESTROOM KAN BIJDRAGEN

Nadere informatie

Woonlastenmonitor over 2013. Vergelijking van de woonlasten van huurders van Wold & Waard en alle huurders in Nederland

Woonlastenmonitor over 2013. Vergelijking van de woonlasten van huurders van Wold & Waard en alle huurders in Nederland Woonlastenmonitor over 2013 Vergelijking van de woonlasten van huurders van en alle huurders in Nederland Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. WOONLASTEN... 4 2.1 Beïnvloedbare woonlasten- en baten... 4

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning

Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Bijlage bij uw huurovereenkomst (project EGW Arnhem Presikhaaf) versie 1.3 03-11-2015 tussenwoning Naam huurder: Adres: Huurcontractnummer: Ingangsdatum huur: U heeft een overeenkomst met Portaal voor

Nadere informatie

Energie bv. Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal

Energie bv. Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Thema uitgewerkt voor de corporatiesector: Energie bv >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Een flink aantal corporaties heeft collectieve ketels, blokverwarming en/of Warmte- en

Nadere informatie

Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM. 22 maart 2010 stookkosten Eneco. Geachte bestuursleden,

Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM. 22 maart 2010 stookkosten Eneco. Geachte bestuursleden, Bestuur bewonersvereniging Het Breed p/a F. Witzen Het Hoogt 249 1025 GX AMSTERDAM Datum Onderwerp 22 maart 2010 stookkosten Eneco Geachte bestuursleden, In het informatieboekje dat u aan alle bewoners

Nadere informatie

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen.

Minder energie meer comfort. Maak gebruik van de duurzaamheidslening. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen. Ook een vereniging van eigenaren kan een lening aanvragen De maatregelen verdienen zichzelf terug. Daar valt met de huidige lage rentestand niet tegenop te sparen. aldus Henk Brouwer (VVE Beheerder) van

Nadere informatie

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN

ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN 4 juli 2007 19:11 uur Blz. 1 / 8 cursus Luc Volders - 2-7-2007 ENERGIE PRESTATIE ADVIES VOOR WONINGEN Opdrachtgever: FB Projectgegevens: testpand 1234AB Software: EPA-W Kernel 1.09 07-06-2007 Vabi Software

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen Veel gestelde vragen In de projecten waarin we zonnepanelen plaatsen, krijgen wij verschillende vragen. In deze lijst met veel gestelde vragen hebben we de belangrijkste vragen met de bijbehorende antwoorden

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst: 7 Bildtse Zonnedaken

Informatiebijeenkomst: 7 Bildtse Zonnedaken Informatiebijeenkomst: 7 Bildtse Zonnedaken Woensdag 29 juni 2016 Wat gaan we bespreken? Waarom duurzame energie? Wat is Mienskips Energie? Zonnecollectief 7 Bildtse Zonnedaken Vragen? Waarom duurzame

Nadere informatie

Tweede Kamer akkoord met wetsvoorstel energieprestatievergoeding voor nul-op-de-meter-woning

Tweede Kamer akkoord met wetsvoorstel energieprestatievergoeding voor nul-op-de-meter-woning Regelingen en voorzieningen CODE 4.1.7.90 Tweede Kamer akkoord met wetsvoorstel energieprestatievergoeding voor nul-op-de-meter-woning bronnen aedes.nl, Kamer neemt wetsvoorstel energieprestatievergoeding

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

Verbetering energieprestatie: een zaak van kleine stapjes?

Verbetering energieprestatie: een zaak van kleine stapjes? Verbetering energieprestatie: een zaak van kleine stapjes? Nico Nieboer 3 november 2015 Delft University of Technology Challenge the future Inleiding Presentatie uitkomsten onderzoek naar verbetering energieprestatie

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

Energiegroep COOL Zonnepanelen mei 2014

Energiegroep COOL Zonnepanelen mei 2014 Energiegroep COOL Zonnepanelen mei 2014 www. cool-leusden.nl twitter: http://twitter.com/coolleusden PROGRAMMA Welkom - door Ago Salverda (voorzitter CML Leusden) Informatie Zonnepanelen - door Marian

Nadere informatie

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper

Opwekking duurzame energie en terugverdientijden. Niek Tramper en terugverdientijden Niek Tramper en terugverdientijden Zonneboiler geeft warm tapwater Zonnepanelen geven elektriciteit Warmtepomp geeft verwarming Pelletkachel geeft verwarming Zonneboiler Uitgangspunt:

Nadere informatie

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen

Memo. Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Memo Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen Onderwerp > Financieringsmogelijkheden van energiebesparingsmaatregelen bestaande bouw Opsteller > Niels van Vliet & Ellen van Acht met

Nadere informatie

Themablad Energie B.V.

Themablad Energie B.V. Molenwei 2 Postbus 63 5680 AB Best tel: 030 693 60 00 fax: 0499 33 83 88 KvK nr. 31042832 E: info@atrive.nl I: www.atrive.nl Themablad Energie B.V. Agentschap NL Maarten Corpeleijn D a t u m 27 november

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Plan van Aanpak Huurderskoepels Het grote voordeel van collectieve opwek door huurders is dat het laagdrempelig, schaalbaar, betaalbaar en snel uit te voeren is. De aanpak bestaat uit de volgende stappen:

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 2 informatie MOLENBUURT FASE 2 JANUARI 2016 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 40 woningen aan de Paltrokmolen in Purmerend de vloer

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

Rotterdam. Stook je rijk 2015. Monitoring Energiebesparing Huursector

Rotterdam. Stook je rijk 2015. Monitoring Energiebesparing Huursector Rotterdam Stook je rijk 2015 Monitoring Energiebesparing Huursector 9-10-2015 Inhoud Nieuwe Woningwet per 1 juli 2015 Doelstellingen landelijke Energieakkoord Stand van Zaken in Nederland Rotterdamse doelstellingen

Nadere informatie

Duurzame accommodaties. Jaap Veld

Duurzame accommodaties. Jaap Veld Duurzame accommodaties Jaap Veld Zelziuz Zelziuz Advies Zon Thuis Zon Bedrijf Zon Agri Zon Thuis voor huurders Zonnestroom van Wp naar kwh Vermogen zonnestroominstallatie gespecificeerd in Watt peak (Wp)

Nadere informatie

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering

Haalbaarheid van Zon-PV. 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Haalbaarheid van Zon-PV 26 November 2012 Jan Willem Zwang Martin Marquering Agenda Zon-PV Algemeen Business case Giesbers Business case Flynth Investeren door Green Spread Over Green Spread Zonnepanelen

Nadere informatie

De zon als energiebron voor bedrijven

De zon als energiebron voor bedrijven De zon als energiebron voor bedrijven Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (Engels: Photo Voltaic) genoemd. De panelen worden aangesloten op één of meerdere stroomomvormers (inverters)

Nadere informatie

Bouwlokaal Energielabel, een kans voor u Kies je rol. Theun Toering

Bouwlokaal Energielabel, een kans voor u Kies je rol. Theun Toering 1 Bouwlokaal Energielabel, een kans voor u Kies je rol Theun Toering Even voorstellen Theun Toering ComforTrend Samenwerkingsverband 40 installateurs Centrale organisatie tbv Commerciële ondersteuning

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL Introductie De ontwikkelingen op het gebied van zonne-energie staan nooit stil. Heeft u ook belangstelling, dan kunt u zich als deelnemer aansluiten bij

Nadere informatie

Particulieren met zonnepanelen kunnen ondernemer voor de btw zijn

Particulieren met zonnepanelen kunnen ondernemer voor de btw zijn Particulieren met zonnepanelen kunnen ondernemer voor de btw zijn Voor de levering van elektriciteit aan uw energieleverancier met behulp van zonnepanelen kunt u aangemerkt worden als ondernemer voor de

Nadere informatie

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1

Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid. Energiebesparende maatregelen. informatie MOLENBUURT FASE 1 informatie MOLENBUURT FASE 1 NOVEMBER 2015 Energiebesparende maatregelen Samen investeren in energiebesparing en duurzaamheid In 2016 wil Intermaris bij 20 woningen aan de Stellingmolen, Weidemolen en

Nadere informatie

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector

Meer huur voor minder huis. Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis Gereguleerde huren in de commerciële sector Gereguleerde huren in de commerciële sector Meer huur voor minder huis AANLEIDING Corporaties en commerciële verhuurders bieden beiden

Nadere informatie

Solar-Box Zonnepanelen: Weet waar je voor kiest.

Solar-Box Zonnepanelen: Weet waar je voor kiest. Hartelijk dank voor uw aanvraag. Solar-Box Zonnepanelen: Weet waar je voor kiest. Voor wij aanvangen met de offerte eerst nog even een korte introductie, zodat u weet wie u voor u heeft. Het team van Solar-Box

Nadere informatie

beleid: maart 2007, versie: 2013

beleid: maart 2007, versie: 2013 Kopen van een woning beleid: maart 2007, versie: 2013 Waterweg Wonen verhuurt circa 12.000 woningen in Vlaardingen. Een aanzienlijk deel van die woningen is bereikbaar voor huishoudens met lage inkomens

Nadere informatie

Zelf zonne-energie opwekken?

Zelf zonne-energie opwekken? Zelf zonne-energie opwekken? Programma Consumentenbond kiest voor zonne-energie Samen sterk met Vereniging Eigen Huis (VEH) Hoe werken zonnepanelen? Het aanbod en de zekerheid van het Zonnecollectief Rekenvoorbeeld

Nadere informatie

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden

Iwan. Bisschopstraat. Leeuwarden. Arjen Goodijk. Bisschopstraat 24. 8921AZ Leeuwarden Iwan Arjen Goodijk Bisschopstraat Bisschopstraat 24 Leeuwarden 8921AZ Leeuwarden Inleiding Je hebt online de energiebespaarscan van jouw huis aangevraagd. Je wilt dus weten hoe jij kunt besparen op energiekosten.

Nadere informatie

ZONNE - PANELEN INFORMATIE. Bouwbedrijf Bruggink BV Molenweg 11 7055AW Heelweg 0315-242929

ZONNE - PANELEN INFORMATIE. Bouwbedrijf Bruggink BV Molenweg 11 7055AW Heelweg 0315-242929 ZONNE - PANELEN INFORMATIE Bouwbedrijf Bruggink BV Molenweg 11 7055AW Heelweg 0315-242929 www.bruggink-bv.nl Oktober 2012 ZONNE - PANELEN 1. Algemene informatie Inhoud 2. Landelijke subsidieregeling, afkomstig

Nadere informatie

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016

Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Fiscale voordelen bij aanschaf van zonnepanelen in 2016 Investeren in zonne-energie is voor veel ondernemers een slimme keuze. U bespaart niet alleen jaarlijks op uw energiekosten, u profiteert als ondernemer

Nadere informatie

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten

Cursus Verwarm je woning. 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten Cursus Verwarm je woning 1. Inleiding 2. Verwarmingssysteem 3. Ventilatie 4. Subsidies en leningen 5. Uitnodiging voor bezoeken producten DUW Parkstad DUW is een initiatief van Stichting EnviAA in samenwerking

Nadere informatie

Zelf uw woning veranderen

Zelf uw woning veranderen Zelf uw woning veranderen In tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, kunt u uw huurwoning wel degelijk aanpassen aan uw eigen woonwensen. Als u uw huurwoning naar eigen persoonlijke smaak kan veranderen,

Nadere informatie

Veel gestelde vragen en antwoorden over btw-heffing bij particulieren met zonnepanelen.

Veel gestelde vragen en antwoorden over btw-heffing bij particulieren met zonnepanelen. Veel gestelde vragen en antwoorden over btw-heffing bij particulieren met zonnepanelen. 1) Vanaf welk moment word ik door de Belastingdienst als BTW-ondernemer aangemerkt? De Belastingdienst merkt u aan

Nadere informatie

Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6

Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6 Verduurzaming en energiebesparing bij sportverenigingen 6 16 november 2015 Even voorstellen Klaas Smink, projectleider VSU Energie Werkzaam bij VSU (Vereniging Sport Utrecht) VSU: belangenbehartiger en

Nadere informatie

Herman de Zonnestroomverdeler

Herman de Zonnestroomverdeler Herman de Zonnestroomverdeler is een product van LENS BV Rendabele & flexibele zonnestroom voor VvE s met Herman de Zonnestroomverdeler Een eigen zonnesysteem is duurzaam én winstgevend. Wij zijn dan ook

Nadere informatie

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE)

Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Hartelijk welkom! Uniek nieuw initiatief Transition Town Breda Energie coöperatie: Brabants Eigen Energie (BREE) Peter Nuijten Mob: 06-22811585 E-mail: peter.nuijten@hotmail.nl 1 Concept Energie coöperatie

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie