Even voorstellen; Cor Reusen; - fysiotherapeut s Heerenloo - consulent SI voor CCE - docent SI bij estasi-training

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Even voorstellen; Cor Reusen; - fysiotherapeut s Heerenloo - consulent SI voor CCE - docent SI bij estasi-training"

Transcriptie

1 Even voorstellen; Cor Reusen; - fysiotherapeut s Heerenloo - consulent SI voor CCE - docent SI bij estasi-training

2 Even voorstellen; Marlèn Lemmens; - Logopedist - Consulent Expertisecentrum Doofblindheid Bartiméus - SI-opgeleid door Cor

3 SI: Sensorische Informatieverwerking: In de 1 e lezing is de impact van (verworven) doofblindheid persoonlijk toegelicht. In deze 2 e lezing willen wij ons samen met jullie verdiepen op de effecten van de zintuiglijke waarneming en informatieverwerking bij doofblindheid.

4 Wat wordt onder S.I. verstaan? Je hébt geen SI; je hebt problémen met de Sensorische Informatie verwerking Voor het eerst beschreven vanaf 1972 door dr. Jean Ayres, ergotherapeut en ontwikkelingspsycholoog.

5 Verwarring terminologie; Andere benamingen; SensoMotorische integratie (S.M.I.) Sensorische integratie stoornis Hedendaagse benaming; Sensorische Informatieverwerking (Amerika: Sensory Processing Disorder) Nog niet in DSM-V

6 Sensorische informatie verwerking en alertheidregulatie - Verschillend bij aangeboren én verworven Doofblindheid - Alertheid of aandachtsregulatie

7 De zintuigen; de cirkel rond! 1) ruiken olfactorisch 2) zien, visuele systeem 3) horen, auditieve systeem ========================================= 4) proeven gustatorisch 5) voelen, tactiele systeem 6) evenwichtsorgaan, vestibulaire systeem 7) propriocepsis

8 Zintuigprikkels Ex-afferente prikkel - van buitenaf - feed forward - ruis Re-afferente prikkels - vanuit jezelf - feedback

9 De twee taken van de zintuigen Waarschuwen voor gevaar. Richten van de aandacht Herkennen van informatie

10 Even onze zintuigen prikkelen?

11 Ter illustratie; t Proeflab Het tonen van beide taken van de zintuigen in de praktijk, a.d.h.v. het experiment met de aangemelde proefpersonen. // VIDEO //

12 Gedragspatronen bij de verwerking van zintuigprikkels Vermijden Onderzoeken - Ervaren - Ordenen (15 mnd) - Integreren (4 jr) - Conceptvorming

13 Doofblindheid; Aangeboren Verworven Vestibulair; Oprichten start vanuit de visus, prikkel ontbreekt Innerdrive van het kind wordt beïnvloed Vestibulair; Visus als start wel aanwezig, in staat om te leren en op te bouwen Andere behoefte om omgeving te onderzoeken Gevolgen voor ontwikkeling stabiliteit Propriocepsis en evenwicht orgaan moeten later visus compenseren Minder anticipatie op bewogen worden Minder interactie spel Oog hand ontwikkeling komt niet tot stand

14 Bijv: Blindrun

15 Doofblindheid; Aangeboren Verworven Tactiel: - mond en de hand verkennen de wereld ogen kijken er naar, mond komt vrij voor spraak, nu mond langer nodig voor verzamelen informatie ontstaan van een ander woordbeeld door ontbreken van informatie voelen compenseert voor een deel het zien. Tactiel: ontstaan van het woordbeeld is gewoon wordt in de loop van het proces steeds belangrijkere informatie bron en als compensatie

16 Doofblindheid; Aangeboren Verworven Proprioceptief: - moeite met ontwikkeling van de praxis feed forward visueel en auditief wordt niet ingeschakeld Proprioceptief: - vaardigheden zijn geleerd met inschakelen van visus en gehoor compensatie voor wegvallen visus en gehoor moet later ontwikkeld worden

17 Alertheid Functie van twee van de verte zintuigen moet gecompenseerd Richten van de aandacht moet op een andere manier ingevuld worden Inzet van de propriocepsis voor regulatie is moeilijker Reguleren via auditief en visueel niet mogelijk Verlies van functies geeft verhoging van de alertheid compensatie is nog niet aanwezig Ontwikkeling van de compensatie moeilijker op latere leeftijd Ervaringen van zien en horen kunnen wel meegenomen worden

18 1 - Slapen Indeling alertheid SI 2 - Wakker en ongericht passief - Wakker en ongericht actief 3 - Wakker en gericht actief 4 - Wakker en gespannen actief - Wakker en gespannen passief 5 - Huilen of andere emotionele ontlading

19 Arousalfluctuaties o.i.v. zintuigelijke informatie (Sheet Wilbarger)

20 Praktijk Iedereen heeft prikkels nodig Tekort aan prikkels geeft depressiviteit Bij te weinig compensatie snel onder stimulatie Niet kunnen instellen op de prikkel geeft waarschuwende prikkel Niet prikkelarm maar prikkel afgestemd Voorbereiden op exafferente prikkel, sneller waarschuwend Zoektocht naar mogelijkheden tot compensatie Moeite met het richten van de aandacht Andere zintuigen extra ontwikkelen Verwerking verlies van functies

21 (zelf) Regulatie Activiteiten die door kind/ cliënt zelf worden ondernomen om de alertheid te veranderen of te behouden. Co- regulatie Activiteiten die door de omgeving van het kind/ cliënt worden ondernomen om het kind/ cliënt te helpen de alertheid te reguleren.

22 Doel van de verandering van de alertheid: Verbeteren van de voorwaarde informatie te verwerken Verbeteren welbevinden

23 Drie manieren van reguleren Autonome zenuwstelsel Zintuiglijke regulatie Cognitieve regulatie

24 Alertheidveranderaars Bewegen (vestibulair/ propriocepsis) Aanraken (tactiel) Mond (smaak/ tactiel) Kijken (visueel) Luisteren (auditief)

25 Winnie Dunn, PhD, OTR/L: Model of Sensory Processing

26 Sensorische code Zoeker Vermijder Toeschouwer Sensor

27 sheet gecensureerd! Film cliënt M

28 Strategieën van (co) regulatie Aansluiten bij de persoon Gebruik maken van mogelijkheden Ondersteunen in de betekenis van een prikkel, weghalen van de waarschuwing Alternatieven voor inadequate strategieën

29 Meer weten? Co-r-operation Arnhem (ZZP) Dank voor jullie aandacht!

SI bij SMs ontwikkeling

SI bij SMs ontwikkeling SI bij SMs ontwikkeling De zintuigen. 1) Ruiken, olfactorisch 2) Zien, visuele systeem 3) Horen, auditieve systeem 4) Proeven, gustatorisch 5) Voelen, tactiele systeem 6) Evenwichtorgaan, vestibulaire

Nadere informatie

ZIN IN ZINTUIGEN? Marjon Kat, ergotherapeut

ZIN IN ZINTUIGEN? Marjon Kat, ergotherapeut ZIN IN ZINTUIGEN? Marjon Kat, ergotherapeut Zin in zintuigen Waarnemen Sensomotorische informatieverwerking Ervaren De zintuigen Alertheid Verstoorde informatieverwerking Het kind met syndroom van down

Nadere informatie

Drukke kinderen en storend gedrag Prikkelverwerking in het kort

Drukke kinderen en storend gedrag Prikkelverwerking in het kort Drukke kinderen en storend gedrag Prikkelverwerking in het kort Niet kunnen ophouden met praten Potloden en/of krijtjes breken Extreem veel gapen Schoenen uittrekken De oren bedekken Wapperen met de armen

Nadere informatie

Prikkelverwerking bij (jong)volwassenen met ASS. Hanneke Lamberink & Marret Fortuin. Even voorstellen

Prikkelverwerking bij (jong)volwassenen met ASS. Hanneke Lamberink & Marret Fortuin. Even voorstellen Prikkelverwerking bij (jong)volwassenen met ASS Manieren van prikkelverwerking en de invloed op het dagelijks leven Hanneke Lamberink & Marret Fortuin Even voorstellen Ontwikkelingspsychologie en Klinische

Nadere informatie

Werken met Aandacht. Vraag: Wat is er nodig voor een goede werkhouding? Programma. Neuropsychologie: Drie assen. Triune brain.

Werken met Aandacht. Vraag: Wat is er nodig voor een goede werkhouding? Programma. Neuropsychologie: Drie assen. Triune brain. 1 Werken met Aandacht Programma Inleiding Werkhouding 20 maart 2015 Congres Aandacht André Rietman Gz- en neuropsycholoog Ergotherapeut A. Vier Niveaus: het model B. Diagnostiek C. Problemen D. Aanpak

Nadere informatie

DE 5 zintuigen en welke nog meer?

DE 5 zintuigen en welke nog meer? Samen nog beter 2015 André Rietman Kinder- en jeugdneuropsycholoog, Gz-psycholoog, ergotherapeut Sophia Kinderziekenhuis Erasmus MC Rotterdam Sensorische informatieverwerking is het neurologische verwerkingsproces

Nadere informatie

Sensorische informatieverwerking

Sensorische informatieverwerking Sensorische informatieverwerking Algemeen De zintuigen spelen in de ontwikkeling een grote rol. Ieder mens ontvangt door middel van zijn zintuigen informatie over de buitenwereld en over het eigen lichaam.

Nadere informatie

Aandacht door aanspreken. Afdeling logopedie

Aandacht door aanspreken. Afdeling logopedie Aandacht door aanspreken Afdeling logopedie De wijze van aanspreken heeft significante invloed op: Aandacht Oogcontact Taakgerichtheid Concentratie Taalbegrip Taalproduktie Oorzaken beperkte aandacht Gehoor

Nadere informatie

Sensorische Integratie. Betere interactie met jezelf en omgeving door juiste waarneming én beweging. www.stichtingnovo.nl

Sensorische Integratie. Betere interactie met jezelf en omgeving door juiste waarneming én beweging. www.stichtingnovo.nl Sensorische Integratie Betere interactie met jezelf en omgeving door juiste waarneming én beweging www.stichtingnovo.nl Inleiding Deze folder is bedoeld voor ouders, verzorgers en begeleiders van mensen

Nadere informatie

Welkom. Casussen. Zen dementerenden Indeling volgens Anneke van der Plaats

Welkom. Casussen. Zen dementerenden Indeling volgens Anneke van der Plaats Welkom Workshop over de Sensorische informa:e verwerking en alertheidregula:e Casussen Veel voorkomende vraagstellingen in de V&V sector: Roepgedrag Motorische onrust In slaap vallen- weg dommelen (Zelf)verwonding

Nadere informatie

Aangeboren doofblindheid

Aangeboren doofblindheid Aangeboren doofblindheid Het ondersteunen van kinderen en volwassenen met beperkingen in zien en horen sinds de geboorte of vlak daarna Saskia Damen Mijkje Worm Bartiméus wil kennis en ervaring over de

Nadere informatie

Gastles 17 september 2009. van Theorie naar Praktijk. Door Theone Kampstra

Gastles 17 september 2009. van Theorie naar Praktijk. Door Theone Kampstra Gastles 17 september 2009 van Theorie naar Praktijk De SI-behandeling Door Theone Kampstra Wie is Theone Bewegingswetenschappen 1992-1997 Ergotherapie 1997-1999 Sensorische Integratie opleiding 2000 Werkzaam

Nadere informatie

Prikkels in de groep!

Prikkels in de groep! Prikkels in de groep! Kijk op gedrag met een sensorische oorzaak Ingrid van der Heijden, Robert de Hoog, Sandra Stultiens-Houben, Inleiding Als leerkracht of groepsbegeleider herken je ze vast wel: kinderen

Nadere informatie

Autisme en sensaties. een contradictio in terminis?

Autisme en sensaties. een contradictio in terminis? Autisme en sensaties een contradictio in terminis? Wassenaar 16-11-2013 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Gezondheidsraad (2009) Autismespectrumstoornissen: een leven lang anders! Prevalentie:

Nadere informatie

Ontdek Autisme

Ontdek Autisme Ontwikkeld door: www.het-groene-huis.nl Ingrid Claassen www.beewise.nl Marc Beek Ontdek Autisme Max Marian Bruijnzeels Jasper Kok-Roosjen Zichtbaar: - gedrag (handen wapperen, teruglopen) - emoties (spanning,

Nadere informatie

welkom bij de Oolgaardtlezingen

welkom bij de Oolgaardtlezingen www.oolgaardtlezingen.nl welkom bij de Oolgaardtlezingen seizoen 2009 Oolgaardtlezingen seizoen 2009 www.oolgaardtlezingen.nl Lezing van vandaag: Seeing Emotion Dr. Petra Vlamings opponent: drs. Cisca

Nadere informatie

Als zijn oren ervoor zorgen dat de leerling wel móet gaan wiebelen

Als zijn oren ervoor zorgen dat de leerling wel móet gaan wiebelen Als Normaal Anders Is - Kansen en keuzes 13 Januari 2014 Als zijn oren ervoor zorgen dat de leerling wel móet gaan wiebelen 11.30 en 13.45 Door Monique Thoonsen fysiotherapeut/pedagoog/trainer Waar gaan

Nadere informatie

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische Informatieverwerking 5. Therapeutisch luisteren 6. Borsteldruktechniek 7

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische Informatieverwerking 5. Therapeutisch luisteren 6. Borsteldruktechniek 7 Inhoud Inleiding 3 Post-HBO opleiding Sensorische verwerking 5 Therapeutisch luisteren 6 Borsteldruktechniek 7 Motorprogramma en Sensorische Dieet 8 Werken aan de Werkhouding 9 2 Inleiding Kenniscentrum

Nadere informatie

Slapen Wakker en ongericht passief.(afwezig, b.v. ogen dicht of staren) -1

Slapen Wakker en ongericht passief.(afwezig, b.v. ogen dicht of staren) -1 Signaleringsplan op basis van alertheid, Sherpa Consult. Op basis van beeldvorming door deskundigen kan in een multidisciplinair overleg besloten worden dat een cliënt en diens begeleiders baat hebben

Nadere informatie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie

Fysiotherapie voor kinderen. Afdeling Fysiotherapie 00 Fysiotherapie voor kinderen Afdeling Fysiotherapie 1 Spelenderwijs ontwikkelen kinderen hun zintuigen en motoriek. Meestal gaat dat goed en bijna ongemerkt. Maar bij sommige kinderen duurt het langer

Nadere informatie

SI in de praktijk. Hoe dan?? Wat is SI? SI = sensorische informatie verwerking.

SI in de praktijk. Hoe dan?? Wat is SI? SI = sensorische informatie verwerking. SI in de praktijk. Hoe dan?? Annemieke van der Dussen Wat is SI? SI = sensorische informatie verwerking. 7 zintuigen die sensorische informatie geven: visueel auditief smaak tactiel reuk propriocepsis

Nadere informatie

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil!

Cerebrale Visuele Stoornissen. Jij maakt het verschil! Cerebrale Visuele Stoornissen Weet bij jij kinderen wat ik zie? Weet jij wat ik zie? Jij maakt het verschil! Studiedag Carantegroep 20-05-2011 Even voorstellen Marieke Steendam ergotherapeut VVB-team Koninklijke

Nadere informatie

Kijk eens met een andere bril

Kijk eens met een andere bril Si-workshop SSO-nml, afd. IDT 6 april 2009 Willem van Kempen, Twinkeling, Horst pag. 1 van 27 Kijk eens met een andere bril S. I. S. I. Si-workshop SSO-nml, afdeling IDT. 6 april 2009 Door willem van kempen

Nadere informatie

door. Soms in trance, vaak ongelukjes. 3 Groen

door. Soms in trance, vaak ongelukjes. 3 Groen Balansboek Mensen met een verstandelijke of meervoudige beperking kunnen eerder uit balans raken. Dit komt omdat ze de wereld niet goed kunnen overzien, ze zich niet gemakkelijk verstaanbaar kunnen maken

Nadere informatie

Begeleidingsproces in stappen. Cor Mastwijk Consulent CCE

Begeleidingsproces in stappen. Cor Mastwijk Consulent CCE Begeleidingsproces in stappen Cor Mastwijk Consulent CCE Werkhypothese Het ontbreekt deze kinderen aan adequate denkscripts waarbinnen zij de omgevingsinformatie kunnen plaatsen en ordenen. Het ontbreekt

Nadere informatie

AUTISME EN CONFLICTHANTERING. Anneke E. Eenhoorn

AUTISME EN CONFLICTHANTERING. Anneke E. Eenhoorn AUTISME EN CONFLICTHANTERING Anneke E. Eenhoorn UITGANGSPUNT UITGANGSPUNT DRIE VOORBEELDEN Rosa van 8 jaar. Na een ogenschijnlijk gewone dag op school, haalt ze fel uit Mike van 11 jaar. Na een kleine

Nadere informatie

Autismespectrumstoornis. SPV REGIOBIJEENKOMST MIDDEN NEDERLAND Mandy Bekkers

Autismespectrumstoornis. SPV REGIOBIJEENKOMST MIDDEN NEDERLAND Mandy Bekkers Autismespectrumstoornis SPV REGIOBIJEENKOMST MIDDEN NEDERLAND 19-10-2016 Mandy Bekkers (mandybekkers@hotmail.com) Waarschuwing vooraf! 2 Geschiedenis Autos (Grieks: zelf) 1937-1940: Term autisme 1943 &

Nadere informatie

Herkennen van en omgaan met mensen met een lichte verstandelijke beperking

Herkennen van en omgaan met mensen met een lichte verstandelijke beperking Herkennen van en omgaan met mensen met een lichte verstandelijke beperking Doelgroep s Heeren Loo, Almere: Alle leeftijden: kinderen, jongeren & volwassenen (0 100 jaar) Alle niveaus van verstandelijke

Nadere informatie

Dienst Ambulante Begeleiding. Communicatie bij personen met een verstandelijke beperking.

Dienst Ambulante Begeleiding. Communicatie bij personen met een verstandelijke beperking. Dienst Ambulante Begeleiding Communicatie bij personen met een verstandelijke beperking. Voorstelling DAB ambulante en mobiele dienst voor gezinnen met kind, jongere of volwassene met een verstandelijke

Nadere informatie

Aankondiging: Studiedag 16 november 2013. Leven met Sensaties Kijk eens Anders

Aankondiging: Studiedag 16 november 2013. Leven met Sensaties Kijk eens Anders Aankondiging: Studiedag 16 november 2013 Leven met Sensaties Kijk eens Anders Opleidingsinstituut Anders Kijken naar Kinderen viert samen met Pearson de uitgave van de Nederlandse normen van de Sensory

Nadere informatie

Het syndroom van Down en autisme duel of dual? Yvette Dijkxhoorn

Het syndroom van Down en autisme duel of dual? Yvette Dijkxhoorn Het syndroom van Down en autisme duel of dual? Yvette Dijkxhoorn Diagnostiek 1. Screening 2. Individueel descriptieve diagnostiek 3. Begeleiding en Behandeling Autismespectrumstoornissen VROEGE ONTWIKKELING

Nadere informatie

Zorgboekje. Kindgegevens

Zorgboekje. Kindgegevens Zorgboekje De pedagogisch medewerker vult dit boekje behorende bij het overdrachtdocument peuter kleuter in als er een zorgbehoefte bij het kind is gesignaleerd. Zij/ hij vult in wat van toepassing is

Nadere informatie

Aankondiging: Studiedag 16 november 2013. Leven met Sensaties Kijk eens Anders

Aankondiging: Studiedag 16 november 2013. Leven met Sensaties Kijk eens Anders Aankondiging: Studiedag 16 november 2013 Leven met Sensaties Kijk eens Anders Opleidingsinstituut Anders Kijken naar Kinderen viert samen met Pearson de uitgave van de Nederlandse normen van de Sensory

Nadere informatie

Als de wereld anders aanvoelt

Als de wereld anders aanvoelt Als de wereld anders aanvoelt Autisme & Sensorische Ervaringen Steven Degrieck @steven_degrieck Autisme in de DSM 5 Beperkingen in de sociale communicatie en interactie Repetitief gedrag en specifieke

Nadere informatie

Aankondiging: Studiedag 16 November 2013. Leven met Sensaties Kijk eens Anders

Aankondiging: Studiedag 16 November 2013. Leven met Sensaties Kijk eens Anders Aankondiging: Studiedag 16 November 2013 Leven met Sensaties Kijk eens Anders Opleidingsinstituut Anders Kijken naar Kinderen viert samen met Pearson de uitgave van de Nederlandse normen van de Sensory

Nadere informatie

E-learning Solliciteren. Sanne van Hoof 2 juli 2014

E-learning Solliciteren. Sanne van Hoof 2 juli 2014 E-learning Solliciteren Sanne van Hoof 2 juli 2014 Inhoud workshop 1. Introductie 2. E-learning 3. Nieuwe module: Solliciteren 4. Didactisch concept 5. Inhoud 6. Aanvullend materiaal: Handreikingen 7.

Nadere informatie

Sensorische Integratie en Paardrijden. Yvonne Heijligers * Ergotherapeut Kinderrevalidatie * Instructeur Paardrijden Gehandicapten.

Sensorische Integratie en Paardrijden. Yvonne Heijligers * Ergotherapeut Kinderrevalidatie * Instructeur Paardrijden Gehandicapten. Sensorische Integratie en Paardrijden Yvonne Heijligers * Ergotherapeut Kinderrevalidatie * Instructeur Paardrijden Gehandicapten Inhoud De zintuigen Theorie Jane Ayres Zintuiglijke prikkelverwerking SI

Nadere informatie

Welkom! Hooggevoeligheid herkennen, erkennen & in de praktijk brengen

Welkom! Hooggevoeligheid herkennen, erkennen & in de praktijk brengen Welkom! Hooggevoeligheid herkennen, erkennen & in de praktijk brengen Voorstellen Opleidingsinstituut & Kenniscentrum CRKBO registratie BTW vrijstelling Accreditaties Dagtraining Opleiding HG-deskundige

Nadere informatie

Kinderen Ontwikkelen en Leren 2012-2013. Bijeenkomst 10: ontwikkeling

Kinderen Ontwikkelen en Leren 2012-2013. Bijeenkomst 10: ontwikkeling Kinderen Ontwikkelen en Leren 2012-2013 Bijeenkomst 10: ontwikkeling Bijeenkomst 9 Terugblik Cognitieve ontwikkeling: Vermunt leerstijlen Probleem oplossen Lereniseenmakkie.nl Bijeenkomst 9 opdrachten

Nadere informatie

Regulatiestoornissen bij baby s en jonge kinderen

Regulatiestoornissen bij baby s en jonge kinderen 0000/136/7 - GZA - juni 2016 kinder- en jeugdpsychiatrie tel. + 32 3 283 16 02 campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat 20

Nadere informatie

Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners?

Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners? Kennismaking VIB en methode CONTACT Hoe contact bevorderen tussen doofblinde personen en hun communicatiepartners? Ingrid Korenstra Bartiméus Expertisecentrum Doofblindheid 19-03-2015 Even voorstellen:

Nadere informatie

het lerende puberbrein

het lerende puberbrein het lerende puberbrein MRI / fmri onbalans hersenstam of reptielenbrein automatische processen, reflexen, autonoom het limbisch systeem of zoogdierenbrein cortex emotie, gevoel, instinct, primaire behoeften

Nadere informatie

Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift

Voorbereidende schrijfoefeningen gaan onvoldoende Slordig of slecht leesbaar handschrift Ouderinformatiebrief: Motorische schrijfproblemen & kinderfysiotherapie Het belang van Schrijven is een manier om te communiceren en om je creatief te uiten. Daarom is belangrijk in de ontwikkeling van

Nadere informatie

Communicatie: wat en waarom

Communicatie: wat en waarom TOTALE COMMUNICATIE FILOSOFIE, VISIE EN BASISHOUDING Wilma Scheres Esther Oskam Communicatie: wat en waarom Veel definities gaan over de vorm en het proces van communicatie. Wij waren met name geïnteresseerd

Nadere informatie

Wat is kinderfysiotherapie en wanneer is het nodig?

Wat is kinderfysiotherapie en wanneer is het nodig? De Klimboom De Klimboom is een centrum voor hulp aan kinderen die problemen hebben in het bewegen, de communicatie en het gedrag en heeft als visie dat bij kinderen met complexe problematiek een multidisciplinaire

Nadere informatie

Prikkelverwerking. Problemen met (sensorische) informatieverwerking bij kinderen en adolescenten CONGRES DINSDAG 11 OKTOBER 2016 ANTROPIA DRIEBERGEN

Prikkelverwerking. Problemen met (sensorische) informatieverwerking bij kinderen en adolescenten CONGRES DINSDAG 11 OKTOBER 2016 ANTROPIA DRIEBERGEN Prikkelverwerking Problemen met (sensorische) informatieverwerking bij kinderen en adolescenten CONGRES DINSDAG 11 OKTOBER 2016 ANTROPIA DRIEBERGEN Prikkelverwerking Een goede prikkelverwerking is van

Nadere informatie

ZieZo Observatiemethode Handleiding

ZieZo Observatiemethode Handleiding ZieZo Observatiemethode Handleiding Ellen Eelman Marjolein Kuiper Marieke Steendam Inhoud 1. Inleiding 3 1.1. Doel 3 1.2. Gebruikers 3 1.3. Samenstelling 3 2. Verantwoording 4 3. Visuele basisvaardigheden

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

Agressiebeheersing vanuit het emotionele ontwikkelingsprofiel 28/04/2015 EMOTIONELE ONWIKKELING. buitenkant versus binnenkant

Agressiebeheersing vanuit het emotionele ontwikkelingsprofiel 28/04/2015 EMOTIONELE ONWIKKELING. buitenkant versus binnenkant Agressiebeheersing vanuit het emotionele ontwikkelingsprofiel Dr. Iris Van den Brandei.o. SEN vzw Centrum voor Therapie en Welzijn Balans EMOTIONELE ONWIKKELING buitenkant versus binnenkant intrapsychisch

Nadere informatie

Voorstellen Korte kennismaking met Emiliusschool MG-leerlingen / EMG-leerlingen Ontwikkeldomeinen EMG-leerlingen Interregproject:

Voorstellen Korte kennismaking met Emiliusschool MG-leerlingen / EMG-leerlingen Ontwikkeldomeinen EMG-leerlingen Interregproject: Agenda Voorstellen Korte kennismaking met Emiliusschool MG-leerlingen / EMG-leerlingen Ontwikkeldomeinen EMG-leerlingen Interregproject: Curriculum / leerlijnen Onderwijs- Zorgplan Vaklokalen voor sensorische

Nadere informatie

ReAttach een nieuwe schema therapie voor autisme PERSPECTIEF EN IMPLICATIES VOOR ONDERWIJS

ReAttach een nieuwe schema therapie voor autisme PERSPECTIEF EN IMPLICATIES VOOR ONDERWIJS ReAttach een nieuwe schema therapie voor autisme PERSPECTIEF EN IMPLICATIES VOOR ONDERWIJS Paula Weerkamp-Bartholomeus Het Congres 27 november 2015 Wat is ReAttach? ReAttach is een methodiek gericht op

Nadere informatie

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012 Bijeenkomst 11: ontwikkeling Terugblik bijeenkomst 10 Presentatie ontwikkelingsgebieden Indeling ontwikkelingsgebieden Casus: stel je probleemverklaring op. Bijeenkomst

Nadere informatie

Doelgericht trainen van functionele stabiliteit

Doelgericht trainen van functionele stabiliteit Doelgericht trainen van functionele stabiliteit Een overzicht van de neurologische regelmechanismen Martin Moons Sportfysiotherapeut Samenvatting van de ochtendlezing en de workshops tijdens het MFT congres

Nadere informatie

Created by alientools PDF Generator, trial version, to remove this mark, please register this software.

Created by alientools PDF Generator, trial version, to remove this mark, please register this software. 5. O.M.B.- VERSLAG E.K. Casus A Initialen: E.K. Geslacht: vrouw Leeftijd: 9 jaar (24/11/92) Handicap: Syndroom van Noonan Medicatie: depakine (2x daags 5 ml) 5.1 Inleiding Ik heb het dossier van E.K. helemaal

Nadere informatie

PROBLEEMGEBIED ETEN EN DRINKEN. ZORGPLANNEN INDELING SENSOMOTORIEK Mond Hoofd / Romp Arm / Hand Cognitief

PROBLEEMGEBIED ETEN EN DRINKEN. ZORGPLANNEN INDELING SENSOMOTORIEK Mond Hoofd / Romp Arm / Hand Cognitief INHOUD ZORGPLANNEN INDELING SENSOMOTORIEK Mond Hoofd / Romp Arm / Hand Cognitief INTERVENTIEBESCHRIJVINGEN Eten en drinken met mondcontrole met veel facilitatie Eten en drinken met mondcontrole met gemiddelde

Nadere informatie

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus

Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus Welkom op het Informatiemoment Standaard gehoor oktobercyclus VOORMIDDAG Inleiding: doelstellingen Doelstelling 1 Doelstelling 3 Casusbespreking Praktische voorbereiding: Hoe gaan we het doen? Overzicht

Nadere informatie

Les 21 Zintuig 1. Medische interpretatie. Codering Psychologische interpretatie

Les 21 Zintuig 1. Medische interpretatie. Codering Psychologische interpretatie Les 21 Zintuig 1 Sensorisch systeem, fantoompijn,oor, lawaaidoofheid, adaptatie van zintuigen, organisatie waarnemen ANZN 1e leerjaar - Les 21 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Medische interpretatie

Nadere informatie

ReAttach een nieuwe schema therapie voor autisme?

ReAttach een nieuwe schema therapie voor autisme? ReAttach een nieuwe schema therapie voor autisme? Perspectief en implicaties voor het onderwijs Paula en Frederik Weerkamp 2 Oxytocine Arousal Regulation Multiple Sensory Integration Processing MSIP Het

Nadere informatie

HET RAAMWERK VAN DE TRAINING

HET RAAMWERK VAN DE TRAINING HET RAAMWERK VAN DE TRAINING Omdat faalangst een conflict veroorzaakt tussen gevoelens, gedrag en gedachten, bestaat dit programma uit drie clusters van aan te leren vaardigheden in deze drie verschillende

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling bij volwassenen met visuele problemen door hersenletsel. Informatie voor verwijzers

Onderzoek en behandeling bij volwassenen met visuele problemen door hersenletsel. Informatie voor verwijzers Onderzoek en behandeling bij volwassenen met visuele problemen door hersenletsel Informatie voor verwijzers Mijn ogen zijn goed, maar ik zie de stoeprand niet Meer dan 50% van de mensen met niet-aangeboren

Nadere informatie

Communicatie is meer dan spreken: Over communicatie met mensen met cognitieve gevolgen na niet aangeboren hersenletsel

Communicatie is meer dan spreken: Over communicatie met mensen met cognitieve gevolgen na niet aangeboren hersenletsel Communicatie is meer dan spreken: Over communicatie met mensen met cognitieve gevolgen na niet aangeboren hersenletsel Communicatie en hersenletsel: begrijpen wij elkaar? September 2010 Voorstellen Vakantie

Nadere informatie

Behandelmodule Sensorische Informatie Verwerking voor Logopedisten

Behandelmodule Sensorische Informatie Verwerking voor Logopedisten Behandelmodule Sensorische Informatie Verwerking voor Logopedisten Cursusjaar 2012 ID nummer stichting accreditatie paramedische beroepen: 66290 Cursus Centrum Anders Kijken naar Kinderen Oude Vest 91

Nadere informatie

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, algemeen 5

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, algemeen 5 Inhoud Inleiding 3 Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, algemeen 5 Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, verstandelijk beperkten gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet Basiscursus

Nadere informatie

Anders Kijken naar Cliënten met een verstandelijke beperking (Zintuiglijke Informatieverwerking VB)

Anders Kijken naar Cliënten met een verstandelijke beperking (Zintuiglijke Informatieverwerking VB) Anders Kijken naar Cliënten met een verstandelijke beperking (Zintuiglijke Informatieverwerking VB) Cursusjaar 2012 Cursus Centrum Anders Kijken naar Kinderen (CRKBO geregistreerd) Oude Vest 91 2312 XT

Nadere informatie

Wat biedt Irene? Voor wie? Therapeutische groep

Wat biedt Irene? Voor wie? Therapeutische groep Kinderopvang Irene Een bijzonder kind verdient speciale aandacht Kinderopvang Irene is een dagcentrum voor kinderen van nul tot vijf jaar met een ontwikkelingsachterstand, beperking of gedragsproblemen.

Nadere informatie

23 oktober 2013 1. Wat betekent autisme voor jou? Waaraan denk je spontaan? Vroeger hoorde je daar toch niet zoveel over?

23 oktober 2013 1. Wat betekent autisme voor jou? Waaraan denk je spontaan? Vroeger hoorde je daar toch niet zoveel over? Vroeger hoorde je daar toch niet zoveel over? Tegenwoordig heeft iedereen wel een etiketje! Hebben we dat niet allemaal een beetje? Als je niks hebt, is het precies al abnormaal! Mijn kind heeft (net)

Nadere informatie

passend onderwijs! Onderwijs aan leerlingen met een autisme spectrum stoornis

passend onderwijs! Onderwijs aan leerlingen met een autisme spectrum stoornis passend onderwijs! Onderwijs aan leerlingen met een autisme spectrum stoornis Brechtje van de Kant & Marion Kemper Orthopedagogen Berg en Boschschool, locatie Houten Herken de autist! Voorkennis? Prikbord

Nadere informatie

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, algemeen 5

Inleiding 3. Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, algemeen 5 Inhoud Inleiding 3 Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, algemeen 5 Post-HBO opleiding Sensorische informatieverwerking, verstandelijk beperkten 6 Basiscursus Sensorische informatieverwerking

Nadere informatie

EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN. Groepsactiviteiten. Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar

EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN. Groepsactiviteiten. Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar EXPERTS IN HOREN, SPREKEN EN VERSTAAN Groepsactiviteiten Voor gezinnen met een slechthorend of doof kind tot de leeftijd van vijf jaar Pento Vroegbehandeling biedt behandeling en begeleiding aan kinderen

Nadere informatie

Moeilijk gedrag en ASS

Moeilijk gedrag en ASS Zie je wat ik bedoel? Over moeilijk gedrag bij autisme Drs. Jan Schrurs, GZ-psycholoog Docent Fontys OSO Ma SEN Autisme-specialist 1 Moeilijk gedrag en ASS t kan bijna niet anders vanwege de beperkingen

Nadere informatie

Basismodule Sensorische Informatie Verwerking voor Logopedisten

Basismodule Sensorische Informatie Verwerking voor Logopedisten Basismodule Sensorische Informatie Verwerking voor Logopedisten Cursusjaar 2012 ID nummer stichting accreditatie paramedische beroepen: 76751 Cursus Centrum Anders Kijken naar Kinderen Oude Vest 91 2312

Nadere informatie

Baby s die veel huilen Opname in het ziekenhuis

Baby s die veel huilen Opname in het ziekenhuis Baby s die veel huilen Opname in het ziekenhuis Albert Schweitzer ziekenhuis Kinderafdeling september 2006 Pavo 0555 Inleiding Uw kind is op de kinderafdeling opgenomen omdat hij/zij veel huilt. De opname

Nadere informatie

NAH heb je samen!? Werkconferentie Gluren bij de buren Annemieke Engele, Ergotherapie Carmen Zwaga, Maatschappelijk werk

NAH heb je samen!? Werkconferentie Gluren bij de buren Annemieke Engele, Ergotherapie Carmen Zwaga, Maatschappelijk werk NAH heb je samen!? Werkconferentie Gluren bij de buren. 07-10-2015 Annemieke Engele, Ergotherapie Carmen Zwaga, Maatschappelijk werk autoongeluk val op hoofd tumor NAH beroerte infectie zuurstofgebrek

Nadere informatie

Centrum voor Consultatie en Expertise

Centrum voor Consultatie en Expertise Centrum voor Consultatie en Expertise Consultaties van het CCE in het onderwijs 2 maart 2016 Wilmar Harpe en Fleur Hendrickx, coördinatoren Wat gaan we doen? Inleiding over het CCE Voorbeeld casus Meest

Nadere informatie

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016

Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Autisme en een verstandelijke beperking 20 september 2016 Cecile Blansjaar: orthopedagoog/autisme specialist Gedragskundige Stichting de Waerden Mede oprichter De Sociale Bron Wat is Autisme? In Nederland

Nadere informatie

Welkom! HB Café Arnhem 25 april 2014 Eva Pama. Hooggevoeligheid, heel gewoon bij hoogbegaafden. Delphi model hoogbegaafdheid

Welkom! HB Café Arnhem 25 april 2014 Eva Pama. Hooggevoeligheid, heel gewoon bij hoogbegaafden. Delphi model hoogbegaafdheid HG in kracht Welkom! HB Café Arnhem 25 april 2014 Eva Pama Hooggevoeligheid, heel gewoon bij hoogbegaafden Herken en erken je hooggevoeligheid, en leer er praktisch mee om te gaan, zodat het jouw kracht

Nadere informatie

KINDEREN EN JONGEREN MET NAH EN ONDERWIJS. Nathalie Ansoms Gery Smans Revalidatiecentrum Pulderbos 25-03-2011

KINDEREN EN JONGEREN MET NAH EN ONDERWIJS. Nathalie Ansoms Gery Smans Revalidatiecentrum Pulderbos 25-03-2011 KINDEREN EN JONGEREN MET NAH EN ONDERWIJS Nathalie Ansoms Gery Smans Revalidatiecentrum Pulderbos 25-03-2011 INHOUD Definitie NAH Gevolgen Lichamelijke gevolgen Cognitieve gevolgen Gedrag en beleving Sociale

Nadere informatie

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Bart Lenaerts Jorinde Dewaelheyns 6 december 2010 Wat mag je verwachten? Wat is autisme? Het stellen van de diagnose Wie? Hoe? Triade van stoornissen Autisme = anders

Nadere informatie

Autisme voor beginners. www.psysense.be

Autisme voor beginners. www.psysense.be Autisme voor beginners www.psysense.be Oorzaak? Autisme = handicap Stoornis in functioneren van de hersenen Neurologische (biologische )stoornis andere ontwikkeling laatste theorie (augu 2014: teveel synapsen!

Nadere informatie

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen?

Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Lesbrief: Lekker ontspannen? Thema: Wat is Mens & Dienstverlenen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Niks is fijner dan je prettig en ontspannen voelen. Dit

Nadere informatie

AUTISME EN ONDERPRIKKELING

AUTISME EN ONDERPRIKKELING Aangesloten bij Beroepsvereniging NVMW KvK: 24429096 AUTISME EN ONDERPRIKKELING Door: Barbara de Leeuw Autismecoach/pedagoog Met dank aan Leonie en Janneke voor hun input! Barbara de Leeuw, Autismecoach

Nadere informatie

Advies- en Behandel Centrum

Advies- en Behandel Centrum Advies- en Behandel Centrum Voor wie is deze folder bedoeld? Woon je nog thuis of bij een andere zorgaanbieder dan De Twentse Zorgcentra, heb je een verstandelijke beperking én een behandelvraag? Dan is

Nadere informatie

KOL bijeenkomst 3 12-13

KOL bijeenkomst 3 12-13 KOL bijeenkomst 3 12-13 Terugblik: H1:demotoets uitwisselen Bijeenkomst 2 leerstijlen (slb) Wat heb je afgelopen stagedagen gezien/gedaan dat te maken heeft met leren? Aanvullen spin leren: Mijn leren

Nadere informatie

Studieplan voor de training en/of bijscholing tot HSP/ADD en ADHD- begeleider of coach en onderdeel van de beroepsopleiding tot Gevoelsdeskundige

Studieplan voor de training en/of bijscholing tot HSP/ADD en ADHD- begeleider of coach en onderdeel van de beroepsopleiding tot Gevoelsdeskundige Studieplan voor de training en/of bijscholing tot HSP/ADD en ADHD- begeleider of coach en onderdeel van de beroepsopleiding tot Gevoelsdeskundige Pagina 1 Inhoudsopgave: Pag. 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding

Nadere informatie

Info en secretariaat:

Info en secretariaat: Info en secretariaat: Timotheus-Intuïtie vzw Jaak De Boeckstraat 73 bus 2 (DE KRING) 2170 Merksem Tel: 03 644.53.01 Fax: 03 644.05.51 E-mail: info@timotheus.org www.timotheus.org Wat is Timotheus? Als

Nadere informatie

MRI. fmrt. HELP mijn kind heeft huiswerk! 30-11-2015. Frontaal kwab. In het lichaam kijken zonder het te hoeven openen. Hersenen

MRI. fmrt. HELP mijn kind heeft huiswerk! 30-11-2015. Frontaal kwab. In het lichaam kijken zonder het te hoeven openen. Hersenen HELP mijn kind heeft huiswerk! MRI In het lichaam kijken zonder het te hoeven openen. Hersenen fmrt Frontaal kwab Groei rond het 12e jaar Hersenen bereiden zich voor op snelle groei in puberteit. Use it

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6

Inhoud. Voorwoord 5. Inleiding 6 Inhoud Voorwoord 5 Inleiding 6 1 Gehandicapt, wat is dat? 9 1.1 Wat is een handicap? 9 1.2 Indeling van 11 1.3 Aard van 13 1.4 Gevolgen van een handicap 20 1.5 Instanties die zich bezig houden met zorg

Nadere informatie

Niet Aangeboren Hersenletsel

Niet Aangeboren Hersenletsel Niet Aangeboren Hersenletsel diagnostiek en behandeling door de revalidatiearts Wie ben ik? Opleiding (neuro)psychologie in Utrecht (afgerond 2001) Opleiding geneeskunde in Utrecht Opleiding tot revalidatiearts

Nadere informatie

VERS-I. Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis. Deel I

VERS-I. Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis. Deel I VERS-I Vaardigheidstraining Emotie Regulatie Stoornis Deel I Informatiefolder voor cliënten, behandelaren, familieleden en overige betrokkenen van mensen met emotie regulatie problemen. 2009 Lentis en

Nadere informatie

Omgaan en communicatie met personen met een verstandelijke beperking

Omgaan en communicatie met personen met een verstandelijke beperking Omgaan en communicatie met personen met een verstandelijke beperking Wie zijn wij? - Hubertine - Jeanine - Krista Telemans van Pasform De Lork? een thuis voor de gebruikers, gelegen in Brussel hoofdstedelijk

Nadere informatie

Profiel 1, VSO Belevingsgerichte dagbesteding 1. Algemeen

Profiel 1, VSO Belevingsgerichte dagbesteding 1. Algemeen 1. Algemeen Mytylschool Prins Johan Friso te Haren Onderwijscentrum De Springplank te Emmen Leerlingen worden, onder andere, in Profiel 1 geplaatst vanwege hun verstandelijke beperking. Cognitief niveau:

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Inhoud. Slechthorendheid, hoe zat het ook alweer?

Inhoud. Slechthorendheid, hoe zat het ook alweer? Inhoud Slechthorendheid, hoe zat het ook alweer? Wat hoor je te weten in cluster 2? Gehoor Gehoorverlies Onderzoek: wat betekent een audiogram? Hoe klinkt een gehoorverlies Wat mag je verwachten van hulpmiddelen?

Nadere informatie

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369

Zintuigen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/58369 Auteur Iris Kikkert Laatst gewijzigd 12 augustus 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/58369 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet.

Nadere informatie

Avondcursus kennismaken met NLP

Avondcursus kennismaken met NLP Avondcursus kennismaken met NLP Voor mensen die meer inzicht in zichzelf en anderen willen krijgen en zich verder willen ontwikkelen, is dit een prima inleiding in NLP! Waarnemingsstructuur: zintuiglijke

Nadere informatie

Autisme en een visuele of visuele én verstandelijke beperking

Autisme en een visuele of visuele én verstandelijke beperking Autisme en een visuele of visuele én verstandelijke beperking Koninklijke Visio expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen www.visio.org Volg ons op: Pellentesque ipsum ligula, accumsan nec, elementum

Nadere informatie

Koninklijke Visio voor mensen met visuele problemen door niet-aangeboren hersenletsel

Koninklijke Visio voor mensen met visuele problemen door niet-aangeboren hersenletsel Koninklijke Visio voor mensen met visuele problemen door niet-aangeboren hersenletsel Samen helpen we u verder U bent bij de oogarts, omdat u visuele klachten heeft. Dit kan komen door een oogafwijking,

Nadere informatie

Even voorstellen. komt een autist bij de dokter. Medische aspecten aan autisme. Is autisme een ziekte?

Even voorstellen. komt een autist bij de dokter. Medische aspecten aan autisme. Is autisme een ziekte? Even voorstellen komt een autist bij de dokter Inservice Autisme2016 Arts voor Verstandelijk Gehandicapten Lunet zorg in Eindhoven Autisme Roemenië Medische aspecten aan autisme Hersenontwikkeling en hersenfunctie

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

jaqueline van der veen 0102829

jaqueline van der veen 0102829 jaqueline van der veen 0102829 Wat is een verstandelijke beperking? Verstandelijke beperking is een naam voor een ontwikkelingsstoornis waarbij de verstandelijke vermogens zich niet met de normale snelheid

Nadere informatie