Terbeschikkingstelling van onroerend goed, (soms) ver van verhuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Terbeschikkingstelling van onroerend goed, (soms) ver van verhuur"

Transcriptie

1 Terbeschikkingstelling van onroerend goed, (soms) ver van verhuur Door: mr. R.H.J. Maas 2006

2 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding Blz Inleiding Blz Probleemstelling Blz Plan van aanpak Blz. 2 Hoofdstuk 2 Samengestelde prestaties Blz Inleiding Blz Europese jurisprudentie Blz Conclusie samengestelde prestaties Blz. 10 Hoofdstuk 3 Verhuur van onroerend goed Blz Inleiding/geschiedenis Blz Europese jurisprudentie Blz Conclusie verhuur Blz. 22 Hoofdstuk 4 Schematisch beslissingsmodel Blz. 23 Hoofdstuk 5 Conclusie Blz. 25

3 Hoofdstuk 1 Inleiding 1.1 Inleiding De verhuur van onroerend goed is in beginsel vrijgesteld van BTW. Als gevolg hiervan komt de BTW op kosten welke toerekenbaar zijn aan de verhuur niet voor aftrek in aanmerking. Om toch een recht op aftrek van voorbelasting te creëren, geeft de Wet op de omzetbelasting 1968 de mogelijkheid te opteren voor een BTW-belaste verhuur. Omdat van deze mogelijkheid oneigenlijk gebruik werd gemaakt, kan sinds 1995 uitsluitend nog worden geopteerd voor een BTW-belaste verhuur, indien de huurder de onroerende zaak gebruikt voor doeleinden waarvoor tenminste 90% recht op aftrek van voorbelasting bestaat. Door deze wijziging in de wetgeving is in een aantal gevallen opteren niet meer mogelijk. Zoals Beelen c.s ook aangeven, is een onbedoeld neveneffect van de inperking van de mogelijkheid te opteren voor een BTW-belaste verhuur, dat deze inperking ook vele situaties (heeft) beïnvloedt waarbij geen sprake was van een constructie 1. Het nadeel dat de verhuurder hiervan ondervindt (een uitsluiting/beperking van het recht op aftrek van voorbelasting) zal hij doorgaans gecompenseerd willen hebben in de te betalen huursom. Sinds enige tijd lijkt op grond van jurisprudentie van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (verder: HvJ EG) de mogelijkheid te ontstaan onroerend goed belast met BTW ter beschikking te stellen, onafhankelijk van de hoedanigheid van de afnemer. Hierbij is van doorslaggevend belang dat het aanvullend dienstbetoon van de dienstverrichter, aan zijn prestatie de fiscale kwalificatie verhuur ontneemt. Het spreekt voor zich dat dit voor de dienstverrichter voordelen met zich meebrengt. Immers, de dienstverrichter heeft een in beginsel onbeperkt recht op aftrek van voorbelasting. 1.2 Probleemstelling Het vorenstaande roept de vraag op onder welke omstandigheden de terbeschikkingstelling van onroerend goed op grond van Europese regelgeving en jurisprudentie van rechtswege belast is met BTW. In het vervolg van dit referaat zal ik trachten deze vraag te beantwoorden. Vooropgesteld zij dat hierbij niet worden ingegaan op de voorgeschreven uitzonderingen op de vrijstelling zoals deze zijn opgenomen in artikel 13(B)b onder 1 tot en met 4 van de Zesde Richtlijn. 1 S.T.M. Beelen, O.L. Mobach en R.N.G. van der Paardt, Studenteneditie , Cursus Belastingrecht (Omzetbelasting), pagina 281 1

4 1.3 Plan van aanpak Om de hiervoor geformuleerde vraag te beantwoorden dienen een tweetal stappen te worden genomen. Allereerst moet worden vastgesteld of (een gedeelte van) de samengestelde prestatie, waar de terbeschikkingstelling van de onroerende zaak deel van uitmaakt, als één prestatie in de zin van de BTW moet worden beschouwd. Zodra deze vraag bevestigend wordt beantwoord, dient deze prestatie te worden benoemd. Kwalificeert de prestatie als verhuur, dan is de terbeschikkingstelling in beginsel vrijgesteld van BTW. Kwalificeert de prestatie niet als verhuur, dan is de prestatie van rechtswege belast met BTW. Om beide vragen te beantwoorden, en daarmee tot een oplossing voor de probleemstelling te komen, zal ik de op beide gebieden ruim voorhanden zijnde Europese jurisprudentie analyseren. Daarbij zal ik veelal ook de belangrijkste overwegingen uit de conclusie van de Advocaat Generaal (verder: AG) bespreken, omdat zijn of haar conclusie weliswaar niet altijd wordt gevolgd door het HvJ EG, maar vanzelfsprekend wel wordt meegewogen bij de formulering van haar arrest. Door inzicht te verschaffen in de redenering van de AG kan een arrest van het HvJ EG in voorkomende gevallen beter worden begrepen. Bovendien komt het niet zelden voor dat het HvJ EG in haar arrest (al dan niet na daarop te zijn geattendeerd door de AG) teruggrijpt op de overwegingen van de AG in een andere procedure. Enkele malen zal ik bovendien met een korte tussenconclusie komen, om zo het overzicht van hetgeen tot op dat moment besproken is te bewaren. Hierna ga ik allereerst in op de vraag naar de eenheid van de samengestelde prestatie (hoofdstuk 2). Aan de hand van de jurisprudentie van het HvJ EG zal een overzicht van de criteria worden gegeven welke van belang zijn bij de bepaling of een samengestelde prestatie als één moet worden beschouwd. Omdat het veel te ver voert alle jurisprudentie te bespreken waarin deze vraag aan de orde is geweest, zal ik mij beperken tot de conclusies en arresten die nuttige aanknopingspunten bieden om deze vraag te beantwoorden. Vervolgens zal in hoofdstuk 3 de vraag worden behandeld in welke gevallen de terbeschikkingstelling van een onroerende zaak als verhuur kwalificeert. Hoofdstuk 4 zal een schematische samenvatting van mijn analyse geven, waarna dit referaat wordt afgerond met een conclusie en beantwoording van de probleemstelling in hoofdstuk 5. 2

5 Hoofdstuk 2 Samengestelde prestaties 2.1 Inleiding Het is meer regel dan uitzondering dat een prestatie van een leverancier of dienstverrichter uit een aantal elementen bestaat die strikt genomen ieder voor zich een prestatie (kunnen) vormen. Denk alleen al aan de op uw verzoek geschreven brief welke u ontvangt van een belastingadviesbureau. De vergoeding die u hiervoor in rekening krijgt gebracht, bestaat in beginsel uit de gemaakte uren vermenigvuldigd met het van toepassing zijnde uurtarief. In dit uurtarief zijn echter vaak ook aanvullende kosten als secretariële ondersteuning meegenomen. Desalniettemin zal niemand betwisten dat de te betalen prijs volledig als de vergoeding voor de verstrekte adviesdienst moet worden beschouwd. Dit zal heel anders zijn als het bedrag dat u in rekening krijgt gebracht niet alleen uit de advies- en de zojuist beschreven daarmee samenhangende kosten bestaat, maar als hierin ook de huursom van de ruimte welke u van het belastingadviesbureau huurt is begrepen. Alsdan is boven enige twijfel verheven dat de adviesdienst met bijkomende dienstverlening enerzijds en de verhuur anderzijds twee gescheiden prestaties vormen. Het spreekt voor zich dat zich tussen deze twee uitersten een schemergebied bevindt, waarbinnen het onzeker is of de verrichte handelingen als één dan wel als een aantal gescheiden prestaties moeten worden beschouwd. Uit de Europese jurisprudentie valt een aantal criteria te herleiden die helpen enig licht in deze duisternis te scheppen. 2.2 Europese jurisprudentie De eerste keer dat het HvJ EG een voor de praktijk nog steeds bruikbaar arrest wees over hoe om te gaan met samengestelde prestaties was in 1989, in de zaak Morten Henriksen 2. In die zaak was de vraag aan de orde of de in beginsel belaste verhuur van garages, welke verhuur deels gekoppeld was aan de vrijgestelde verhuur van woningen, aan de heffing van belasting onderworpen was. Het HvJ EG oordeelde dat de in beginsel vrijgestelde verhuur van onroerende goederen niet alleen de verhuur omvat van het goed waarop de huurovereenkomst primair betrekking heeft, doch ook alle bijkomende goederen. Het HvJ EG vervolgt: Verhuur van parkeerruimte kan derhalve niet van de vrijstelling worden uitgesloten, wanneer die verhuur zo nauw verband houdt met de vrijgestelde verhuur van onroerend goed dat een andere 2 HvJ EG, 13 juli 1989, zaaknummer 173/88, Morten Henriksen 3

6 bestemming heeft (...) dat beide verhuren één enkele economische handeling vormen. Hoewel Bijl c.s. de mening lijken te zijn toegedaan dat de verhuur van woonruimte in casu overheerst en de verhuur van parkeerruimte daardoor wordt geabsorbeerd, ben ik van mening dat dit arrest ons leert dat onder omstandigheden twee volledig autonome prestaties tóch als één prestatie moeten worden beschouwd 3. Naar mijn mening is deze overweging van het HvJ EG door de jaren heen onderbelicht gebleven. Waar andere arresten ontelbare keren zijn aangehaald (zowel in de literatuur als door het HvJ EG zelf), duurde het tot 2005 eerdat AG Kokott in haar conclusie in de zaak Levob weer naar deze overweging verwees 4. Op de zaak Levob en de conclusie van AG Kokott kom ik later uitvoerig terug. Het volgende arrest dat van belang is, betreft de zaak Faaborg-Gelting- Linien 5, waarnaar het HvJ EG nog steeds veelvuldig verwijst. In dit arrest was kort beschouwd de vraag aan de orde of restaurantverrichtingen (aan boord van een veerboot) als een levering dan wel als een dienst moeten worden beschouwd. AG Cosmos 6 bracht op 1 februari 1996 zijn conclusie uit. In overweging 14 concludeert hij: In order to distinguish between the concepts of the supply of goods and the supply of services, it will be necessary to identify the primary and secondary components of the activity in question Het lijkt erop dat de AG hier het station al gepasseerd is dat de restaurantverrichtingen tezamen als één prestatie hebben te gelden. Om vervolgens vast te stellen of deze prestatie als levering, dan wel als dienst moet worden aangemerkt, dient te worden gezocht naar de primaire en secundaire elementen van de betreffende prestatie. De AG vervolgt: (...) Where the food and drink are provided to passengers at the same time as supplementary services, designed to enable those commodities to be consumed comfortably on board the ferry (that is to say in the form of restaurant services), the latter services constitute the essential characteristic of the activity in question, even though the activity also consists of the supply of food and drink. In this case, the price paid is essentially consideration for those services and a supply of services is involved. AG Cosmas was derhalve van mening dat de restaurantverrichtingen als een dienst moesten worden beschouwd, omdat het dienstenaspect het essentiële karakter van de restaurantverrichting bepaalt. 3 Prof. Mr. D.B. Bijl, Prof. Dr. Mariken E. van Hilten, Mr. D.G. van Vliet, Europese BTW en Nederlandse omzetbelasting, derde druk, pagina 89. Evenzo: mr. dr. M.E. van Hilten, prof. dr. H.W.M. van Kesteren, Omzetbelasting, tiende druk, pagina Conclusie AG Kokott, 12 mei 2005, zaak C-41/04, Levob Verzekeringen BV, overweging 69 5 HvJ EG, 2 mei 1996, zaaknummer C-231/94, Faaborg-Gelting-Linien 6 Conclusie AG Cosmos, 1 februari 1996, zaak C-231/94 4

7 Het is onduidelijk of de opmerking van de AG dat de betaalde prijs voornamelijk als de vergoeding voor de verrichte diensten moet worden beschouwd overwegend, dan wel concluderend van aard is. Met andere woorden, is het feit dat de prijs voornamelijk is opgebouwd uit de kosten van de verrichte diensten een overweging om de totaalprestatie als dienst te kwalificeren, of is de conclusie dat het dienstenaspect binnen de totale prestatie de overhand heeft een aanwijzing dat de prijs voornamelijk is opgebouwd uit de kosten van de verrichte diensten? In het laatste geval is deze overweging van de AG feitelijk een overweging ten overvloede. In het licht van latere jurisprudentie van het HvJ EG lijkt laatstgenoemde overweging desalniettemin het meest logisch 7. Op 2 mei 1996 oordeelde het HvJ EG, grotendeels in lijn met de conclusie van AG Cosmas, dat om te bepalen of handelingen leveringen van goederen dan wel diensten zijn, alle omstandigheden waaronder de betrokken handeling wordt verricht in aanmerking moeten worden genomen, om daaruit de kenmerkende elementen naar voren te halen. De restaurantverrichtingen werden als dienst beschouwd. Hierna kon dus worden vastgesteld dat als meerdere leveringen en/of diensten vanuit BTW-oogpunt één prestatie vormen (waarvoor het criterium uit het Henriksen-arrest zo nauw verband houden dat beiden als één economische handeling moeten worden beschouwd kan worden gehanteerd) alle omstandigheden in aanmerking moeten worden genomen om de kenmerkende elementen naar voren te halen. Aan de hand daarvan kan dan worden bepaald wat het karakter van de betreffende prestatie is. Tot op dit moment bestond er dus nog geen duidelijkheid hoe moest worden omgegaan met samengestelde prestaties die op zich niet nauw verband met elkaar houden. Hierin kwam verandering door het arrest Madgett en Baldwin 8. Hierin heeft het HvJ EG geoordeeld over de vraag of de reisbureauregeling van toepassing is op een dienst van een hotelexploitant welke tegen een totaalbedrag, naast logies, ook vervoersprestaties en een busexcursie aanbiedt. Hierbij was van belang dat indien de vervoersprestaties en de busexcursie opgaan in de logiesverstrekking, de reisbureauregeling niet geldt. Wanneer gaan deze diensten echter op in de logiesverstrekking? Op 30 april 1998 bracht AG Léger zijn opinie uit. Hij is van mening dat een prestatie van bijkomende aard is, indien deze bijdraagt tot de uitvoering van de belangrijkste prestatie én vergeleken met die prestatie een marginaal deel van de vaste prijs vormt. De AG stelt vervolgens dat een prestatie van bijkomende aard voor klanten dus geen doel op zich vormt, maar een middel om de belangrijkste dienst van de ondernemer aantrekkelijk te maken 9. 7 In latere arresten heeft het HvJ EG zich hier wel over uitgesproken, zie ondermeer het arrest CPP van 25 februari 1999, zaaknummer C-349/96 8 HvJ EG, 22 oktober 1998, gevoegde zaken C-308/96 en C-94/97, Madgett en Baldwin 9 Conclusie AG Léger, 30 april 1998, gevoegde zaken C-308/96 en C-94/97, Madgett en Baldwin, overweging 36 5

8 Vervolgens bespreekt de AG de vraag wanneer een prestatie niet bijkomend, maar juist gelijkwaardig is. Dit is het geval, wanneer een prestatie een belangrijk deel van het totaalbedrag uitmaakt, zodat zij noch door haar waarde, noch door haar doel in de ogen van de klanten als bijkomend kan worden aangemerkt. Op grond van deze twee overwegingen concludeert de AG, dat als een hotelhouder zijn gasten naast logies in de regel prestaties aanbiedt die verder gaan dan tot zijn traditionele taken taken behoort, én waarvan de uitvoering een aanmerkelijke invloed op de berekend totaalprijs heeft, die prestaties niet als bijkomend kunnen worden aangemerkt. Wat opvalt, is dat AG Léger, evenals AG Cosmas in zijn conclusie bij het arrest Faaborg-Gelting-Linien belang lijkt toe te kennen aan de prijs van de aanvullende dienstverlening. Waar het HvJ EG in eerstgenoemde zaak niet nader inging op deze overweging, doet het HvJ EG dat in dit arrest wel. Zij beslist, in lijn met de conclusie van Léger, dat als een hotelhouder diensten van derden inkoopt, welke diensten een klein deel van de totaalprijs van het door de hotelhouder aangeboden pakket vormen en welke diensten bovendien tot de traditionele taken van de hotelhouder behoren, deze prestaties voor de klant geen doel op zich zijn, maar een middel om de belangrijkste dienst van de hotelhouder aantrekkelijker te maken. In een dergelijk geval zijn deze bij derden ingekochte diensten bijkomend van aard. Het HvJ EG volgt Léger ook wanneer het er om gaat welke prestaties niet als bijkomend moeten worden aangemerkt. Dit is het geval bij een hotelhouder die in de regel prestaties aanbiedt die boven de traditionele taken van een dergelijke ondernemer uitgaan en waarvan de uitvoering een aanmerkelijke invloed op de totaalprijs heeft. Voorlopige conclusie Hierna stond vast dat op een tweetal manieren meerdere leveringen en/of diensten vanuit BTW-oogpunt één prestatie kunnen vormen. Enerzijds is dat het geval als sprake is van bijkomende prestaties die in de hoofdprestatie opgaan. Hiervan is blijkens het Madgett en Baldwinarrest sprake indien ze voor de afnemer geen doel op zich zijn maar een middel om de hoofddienst aantrekkelijker te maken. Dit is het geval als de bijkomende prestaties tot de traditionele taken van de ondernemer behoren en deze prestaties een klein deel van de totaalprijs uitmaken. Anderzijds is sprake van één prestatie als de verschillende prestaties zo nauw verband houden dat beiden als één economische handeling moeten worden beschouwd. Dit volgt uit het arrest Morten Henriksen. 6

9 Om het karakter van deze prestatie te bepalen dienen alle omstandigheden in aanmerking te worden genomen om de kenmerkende elementen naar voren te halen (HvJ EG: Faaborg-Geltin-Linien). Al voordat het HvJ EG arrest wees in de zojuist besproken zaak Madgett en Baldwin, had AG Fennelly een conclusie uitgebracht in de zaak die in de literatuur inmiddels als een benchmark wordt beschouwd, de zaak Card Protection Plan, kortweg CPP 10. Hier was, voorzover hier van belang, de vraag aan de orde of het pakket (in het arrest het plan genoemd) dat CPP aanbood als één (vrijgestelde) verzekeringsdienst kon worden beschouwd. De reden dat deze zaak als maatgevend wordt aangemerkt, is naar mijn mening niet zozeer gelegen in het feit dat de overwegingen van het HvJ EG zo vernieuwd waren (in tegenstelling, het was deels een herhaling van zetten) maar veeleer in de heldere wijze waarop het HvJ EG analyseert op welke wijze bepaald wordt of een samengestelde prestatie als één geheel moet worden beschouwd. Het HvJ EG heeft er overigens zelf voor gezorgd dat zij tot deze heldere analyse kon komen, door de eerste twee vragen die het Engelse House of Lords stelde als volgt te herformuleren: Aan de hand van welke criteria moet vanuit BTW-oogpunt worden bepaald, of een handeling die uit verschillende elementen bestaat, moet worden beschouwd als één enkele dienst dan wel als twee of meer te onderscheiden diensten, die afzonderlijk moeten worden beoordeeld 11? Het HvJ EG oordeelt, in lijn met de conclusie van AG Fennelly, dat het (..) gelet op de tweeledige omstandigheid, dat ingevolge artikel 2, lid 1, van de Zesde Richtlijn elke dienstverrichting normaal gesproken als onderscheiden en zelfstandig moet worden beschouwd, en dat elke dienstverrichting waarbij economisch gesproken één dienst wordt verleend niet kunstmatig uit elkaar moet worden gehaald ten einde de functionaliteit van het BTW-stelsel niet aan te tasten, van belang is vast te stellen, wat de kenmerkende elementen van de betrokken handeling zijn ten einde te bepalen of de belastingplichtige de consument, beschouwd als een modale consument, meerdere, van elkaar te onderscheiden hoofddiensten dan wel één enkele dienst verleent 12. Wat opvalt, is dat het HvJ EG oordeelt dat als een handeling uit meerdere elementen bestaat, rekening dient te worden gehouden met alle omstandigheden waarin de betrokken handeling plaatsvindt en dat van belang is vast te stellen wat de kenmerkende elementen van de betrokken handeling zijn teneinde te bepalen of de leverancier/dienstverrichter aan de als modale consument te beschouwen afnemer meerdere van elkaar te onderscheiden 10 HvJ EG, 25 februari 1999, zaaknummer C-349/96, Card Protection Plan (CPP) 11 HvJ EG, 25 februari 1999, zaaknummer C-349/96, Card Protection Plan (CPP), rechtsoverweging HvJ EG, 25 februari 1999, zaaknummer C-349/96, Card Protection Plan (CPP), rechtsoverweging 29 7

10 hoofddiensten, dan wel één enkele dienst verleend. Ik noem dit opvallend, omdat deze overwegingen weliswaar erg veel gelijkenis vertonen met die welke het HvJ EG bezigde in het arrest Faaborg-Gelting-Linien, maar dat het deze overwegingen daar gebruikte om het karakter van de (restaurant)verrichting vast te stellen (levering of dienst). Hier echter, wordt aangegeven dat aan de hand van dezelfde uitgangspunten moet worden vastgesteld of een handeling als één prestatie heeft te gelden, dan wel in meerdere (hoofd)prestaties uiteenvalt. Hiermee bevestigt het HvJ EG naar mijn mening haar standpunt uit de zaak Henriksen, dat meerdere hoofddiensten tezamen één prestatie kunnen vormen 13. Het HvJ EG vervolgt, in lijn met haar eerdere jurisprudentie, dat (ook) sprake is van één dienst, als de bijkomende diensten opgaan in de hoofdprestatie. Met het gebruik van de zinsnede met name, geeft het HvJ EG aan dat dit niet de enige omstandigheid is waarin een uit meerdere elementen bestaande handeling als één prestatie moet worden aangemerkt. Dit is in lijn met de reeds besproken jurisprudentie, waarbij het HvJ EG aangaf dat ook op zich afzonderlijke (naar mijn mening niet bijkomende) prestaties onder omstandigheden als één geheel moeten worden beschouwd 14. Overigens verwijst het HvJ EG niet naar deze jurisprudentie. Het HvJ EG geeft tenslotte nog aan dat het feit dat één prijs in rekening wordt gebracht er weliswaar voor kan pleiten dat het om één dienst gaat, maar dat deze omstandigheid niet beslissend is. In tegendeel, als uit de relevante omstandigheden blijkt dat de klanten de bedoeling hebben gehad meerdere verschillende diensten te kopen, dient in geval de ene dienst vrijgesteld is en de andere belast, ondanks de ene prijs het gedeelte dat betrekking heeft op de vrijgestelde dienst afzonderlijk te worden bepaald. Waar hier wordt gesproken over de bedoeling van de klanten, doelt het HvJ EG naar mijn mening op de modale consument. Dit moet ook wel de bedoeling van het HvJ EG geweest zijn, omdat een zuiver subjectieve maatstaf niet alleen belastingontwijking in de hand zou werken (een vrijgestelde afnemer zou dan elke handeling die enige vrijgestelde elementen bevat willen splitsen), maar bovendien zou degene die de prestatie verricht in alle gevallen het oogmerk van zijn afnemer moeten kennen. Een voorlopig slotstuk van de jurisprudentie van het HvJ EG op dit gebied vormt het arrest Levob Verzekeringen BV 15. In die zaak moest ondermeer de vraag moest worden beantwoord of de levering van standaard software en de latere aanpassing van die software vanuit BTW-oogpunt als één prestatie moet worden beschouwd. 13 Bijl c.s. lijken echter van mening dat het HvJ EG in het CPP-arrest voor het eerst tot deze conclusie komt. Zie Prof. Mr. D.B. Bijl, Prof. Dr. Mariken E. van Hilten, Mr. D.G. van Vliet, Europese BTW en Nederlandse omzetbelasting, derde druk, pagina Ik doel hiermee op het arrest van het HvJ EG van 13 juli 1989, zaaknummer 173/88, Morten Henriksen 15 HvJ EG, 27 oktober 2005, zaaknummer C-41/04, Levob Verzekeringen BV 8

11 AG Kokott haalt in haar conclusie 16 het hierboven besproken CPP-arrest aan. In overweging 66 concludeert zij dat bij de vaststelling van de kenmerkende elementen van de samengestelde prestatie een objectieve maatstaf moet worden gehanteerd. Kokott vervolgt door te stellen dat daartoe het subjectieve standpunt van degene die de prestatie levert en/of ontvangt niet relevant is. Kokott komt tot de conclusie dat de levering van de standaardsoftware en de latere aanpassing niet ondergeschikt aan elkaar zijn. Onder verwijzing naar het arrest Henriksen geeft zij aan dat desalniettemin sprake is van één prestatie als beide prestaties zo nauw met elkaar verband houden dat zij afzonderlijk, vanuit het standpunt van de gemiddelde consument gezien, voor de klant niet het vereiste praktische nut hebben. Met de cursief gemaakte zinsnede introduceert Kokott een nieuw criterium om te bepalen of het uit het Henriksen-arrest afkomstige nauwe verband aanwezig is. In feite combineert Kokott aldus het Henriksen-arrest (nauw verband) met de arresten Madgett en Baldwin en CPP (objectieve maatstaf: voor de modale consument). Of een dergelijk nauw verband aanwezig is, hangt volgens de AG ondermeer af van de mogelijkheid van beide prestaties om afzonderlijk te functioneren en de aansprakelijkheid van de prestatieverrichter voor de hele prestatie. De wijze waarop de prestatie in rekening wordt gebracht vormt hierbij slechts een indicatie. In haar arrest van 27 oktober 2005 volgt het HvJ EG in grote lijnen de conclusie van AG Kokott. Zij bevestigt dat met name sprake is van één prestatie als bepaalde elementen als bijkomend bij de hoofdprestatie moeten worden beschouwd. Ook de aan het arrest Henriksen ontleende argumentatie van de AG volgt zij, zo blijkt uit rechtsoverweging 22: Hetzelfde geldt wanneer twee of meer elementen of handelingen die de belastingplichtige levert aan of verricht ten behoeve de als modaal beschouwde consument, zo nauw met elkaar verbonden zijn dat zij objectief gezien één economische, niet te splitsen prestatie vormen, waarvan het kunstmatig zou zijn deze uit elkaar te halen. Het HvJ EG volgt dus de conclusie van AG Kokott, dat ook indien sprake is van meerdere hoofdprestaties voor wat betreft het onderkennen van een eventuele eenheid hierin, aansluiting moet worden gezocht bij de als modaal beschouwde consument. Hiervóór kenden we daartoe enkel de uit het Henriksen-arrest afkomstige zinsnede zo nauw met elkaar verbonden zijn dat zij één enkele economische handeling vormen. Het is nu duidelijk dat voor de beoordeling of een dergelijk verband aanwezig is, de modale consument als referentiekader heeft te gelden. 16 Conclusie AG Kokott, 12 mei 2005, zaaknummer C-41/04, Levob Verzekeringen BV 9

12 De toegevoegde waarde van het arrest Levob zit er naar mijn mening met name in dat wordt aangegeven welke omstandigheden meewegen indien meerdere prestaties niet ondergeschikt aan elkaar zijn, om toch tot een prestatie te kunnen concluderen. Daarbij is de modale consument het geldend referentiekader. 2.3 Conclusie samengestelde prestaties Wat zijn de gevolgen van de hiervoor besproken jurisprudentie of met andere woorden, hoe bepalen we of meerdere handelingen vanuit BTW-oogpunt als één prestatie moeten worden aangemerkt? Naar mijn mening kan de volgende conclusie worden getrokken. Allereerst moet met alle omstandigheden waarin de handeling plaatsvindt rekening worden gehouden. Aldus moet worden vastgesteld wat de kenmerkende elementen van de handeling zijn om te bepalen of de leverancier/dienstverrichter aan de als modale consument te beschouwen afnemer meerdere te onderscheiden hoofddiensten, dan wel één enkele dienst verleend (HvJ EG: CPP). Indien sprake is van bijkomende diensten, staat vast dat één prestatie wordt verricht, aangezien dergelijke diensten voor de (modale) afnemer geen doel op zich zijn maar een middel om de hoofdprestatie aantrekkelijker te maken. Dit is het geval als de bijkomende prestaties tot de traditionele taken van de ondernemer behoren en deze prestaties een klein deel van de totaalprijs uitmaken (HvJ EG: Madgett & Baldwin). Als duidelijk wordt dat de modale consument niet het oogmerk heeft meerdere prestaties af te nemen, bevestigt het HvJ EG in het CPP-arrest haar eerdere rechtspraak dat ook op een tweede manier meerdere elementen vanuit BTWoogpunt één prestatie kunnen vormen. Dat is het geval als de verschillende prestaties zo nauw verband houden, dat beiden als één economische handeling moeten worden beschouwd (HvJ EG: Morten Henriksen). Hierbij is de modale consument het geldende referentiekader (HvJ EG: Levob). Ook om het karakter van deze samengestelde prestatie te bepalen dienen alle omstandigheden in aanmerking te worden genomen om de kenmerkende elementen naar voren te halen (HvJ EG: Faaborg-Gelting-Linien). 10

13 Hoofdstuk 3 Verhuur van onroerend goed 3.1 Inleiding In artikel 13(B)b van de Zesde Richtlijn is bepaald dat de Lid-Staten vrijstelling verlenen voor de verpachting en verhuur van onroerende goederen, met uitzondering van: 1 het verstrekken van accommodatie, ( ) in het hotelbedrijf of in sectoren met een soortgelijke functie, met inbegrip van de verhuuraccommodatie in vakantiekampen of op kampeerterreinen; 2 verhuur van parkeerruimte voor voertuigen; 3 verhuur van blijven geïnstalleerde werktuigen en machines; 4 verhuur van safeloketten. Dit artikel is in de Nederlandse Wet op de omzetbelasting 1968 opgenomen in het corresponderende artikel 11(1)b. Met betrekking tot de achtergrond van de vrijstellingen meldt de officiële toelichting bij het Ontwerp Zesde Richtlijn omzetbelasting : dat bij het opstellen van de lijst van vrijstellingen enerzijds rekening werd gehouden met de reeds in de Lid-Staten bestaande vrijstellingen en anderzijds met de noodzaak het aantal vrijstellingen zo gering mogelijk te houden. Deze noodzaak houdt verband met het streven om in een stelsel van een algemene verbruiksbelasting uitzonderingen op het beginsel dat belasting wordt geheven zoveel mogelijk te vermijden. Dit beperkt houden van het aantal vrijstellingen is ook geboden door de nadelen welke aan deze vrijstellingen kleven, in het bijzonder doordat vrijstellingen, andere dan die welke samenhangen met internationale handel, leiden tot het niet mogen aftrekken van de voorbelasting 17. Met betrekking tot de reden om de verhuur en verpachting van onroerende goederen vrij te stellen, is de tekst van de officiële toelichting vrij summier. Er is gesteld dat in de Lid-Staten in het algemeen de verpachting en de verhuur van onroerende goederen om technische, economische en sociale redenen zijn vrijgesteld. De toelichting vervolgt: De redenen welke ten gunste van de vrijstellingen van de verhuur van woonhuizen en verpachtingen in de landbouw pleiten, gelden evenwel niet voor de verhuur in het kader van het hotelbedrijf en bij verhuur met een industrieel of commercieel bedrijfskarakter 18. Zo op het eerste gezicht lijkt de ratio om de bedrijfsmatige (commerciële) verhuur van onroerend goed, niet zijnde woonruimte, vrij te stellen van BTW 17 Ontwerp Zesde Richtlijn omzetbelasting: officiële toelichting, 15 september 1973, pagina Ontwerp Zesde Richtlijn omzetbelasting: officiële toelichting, 15 september 1973, pagina

14 dus ver te zoeken, terwijl uit de officiële toelichting toch duidelijk blijkt dat het aantal vrijstellingen beperkt moet worden gehouden. In zijn conclusie bij het arrest Blasi 19, gaat AG Jacobs uitvoerig in op de redenen om handelingen met betrekking tot onroerend goed van BTW vrij te stelen. AG Jacobs overweegt: Volgens de richtlijn zijn verhuur en verpachting van onroerend goed in beginsel vrijgesteld van BTW. In deze vrijstellingen komen de bijzondere moeilijkheden tot uiting die de heffing van BTW over onroerend goed meebrengt. Anders dan gewone voorwerpen is grond niet het resultaat van een productieproces. Nadat een gebouw eenmaal is opgetrokken, kan het in de loop van zijn bestaan dikwijls van eigenaar veranderen, in vele gevallen zonder dat daar een verdere economische activiteit mee gepaard gaat. Volgens de richtlijn wordt daarom in beginsel slechts belasting geheven bij de levering van bouwgrond of van nieuwe gebouwen en de erbij behorende grond. De voorbereiding van een bouwperceel houdt een economische activiteit in die de waarde van het perceel vergroot, en de levering van een nieuw gebouw betekent het einde van een productieproces. Het herhaald heffen van belasting bij elke verkoop van een onroerend goed zou bijgevolg niet gerechtvaardigd zijn. Hetzelfde geldt voor de verhuur van een onroerend goed, hetgeen normalerwijze een tamelijk passieve activiteit is, die geen grote toegevoegde waarde oplevert. Daarom is de verhuur van een onroerend goed, hoewel het een economische activiteit is in de zin van artikel 4 van de richtlijn, in beginsel vrijgesteld van belasting. Hoewel krachtens artikel 13 B de verpachting en verhuur van onroerend goed in beginsel vrijgesteld is, sluit deze bepaling ook enkele handelingen uit van de vrijstelling. Het gemeenschappelijk kenmerk van deze handelingen is, dat zij een meer actieve exploitatie van het onroerend goed inhouden, die een nieuwe belastingheffing rechtvaardigen naast de heffing bij de oorspronkelijke verkoop. Wat er ook zij van bovenstaande conclusie van AG Jacobs, feit blijft dat de verhuur van een onroerende zaak in beginsel vrijgesteld is van BTW, waardoor ter zake geen recht op aftrek van voorbelasting bestaat. Dit is in bepaalde Lid-Staten opgelost door partijen de keuze te bieden te opteren voor een BTW-belaste verhuur, maar zoals al toegelicht in de inleiding van dit referaat, kan in Nederland in lang niet alle gevallen aan belastingheffing worden toegekomen. Om een prestatie waarbij een onroerende zaak ter beschikking wordt gesteld tóch in de heffing te kunnen betrekken (en aldus een recht op aftrek van voorbelasting te creëren), dient deze terbeschikkingstelling fiscaal niet als verhuur te kwalificeren. Onder welke omstandigheden deze mogelijkheid bestaat zal ik hierna bespreken, door de relevante jurisprudentie van het HvJ EG over de terbeschikkingstelling van onroerend goed te analyseren. Na afloop zal een handvat worden geboden om te bepalen onder welke omstandigheden een terbeschikkingstelling van onroerend goed als (vrijgestelde) verhuur kwalificeert. 19 Conclusie AG Jacobs, 25 september 1997, zaaknummer C-346/95, overweging 15 en 16 12

15 3.2 Europese jurisprudentie Het arrest waar ik paragraaf 2.2 mee begon, vormt ook het startschot van de Europese jurisprudentie met betrekking tot de verhuur van onroerend goed. Als gezegd werd in de zaak Morten Henriksen 20 geoordeeld dat de belaste verhuur van parkeerruimte onder omstandigheden op kan gaan in de van BTW vrijgestelde verhuur van woonruimte. Met betrekking wat nu precies onder het begrip verhuur moet worden verstaan geeft dit arrest weinig aanknopingspunten. De reden dat ik het hier tóch noem, is dat uit het arrest Henriksen afgeleid kan worden dat er blijkbaar omstandigheden denkbaar zijn waarin een vrijgestelde verhuur kan omslaan in een belaste prestatie Daarvoor is dan vereist dat deze vrijgestelde verhuur nauw samenhangt met deze (belaste) prestatie. Een arrest waar het HvJ EG zich feitelijk voor de eerste keer uitliet over welke elementen zij noodzakelijk acht om een terbeschikkingstelling van onroerend goed als verhuur aan te merken, vormde de inbreukprocedure tegen het Verenigd Koninkrijk, inzake de heffing van BTW over ontvangen tolgelden, ook wel de zaak Road Tolls genoemd 21. De Commissie was van mening dat over de tolgelden BTW verschuldigd was, terwijl de regering van het Verenigd Koninkrijk dit ontkende. Als argument voerde het Verenigd Koninkrijk ondermeer aan dat sprake was van de vrijgestelde verhuur van onroerend goed. In zijn conclusie van 27 januari 2000 analyseert AG Alber 22 of de prestatie die ten grondslag ligt aan de tolheffing als verhuur kan worden aangemerkt. Daartoe haalt hij allereerst de uit het SUFA-arrest afkomstige evergreen aan, dat de bewoordingen waarin de in artikel 13 van de Zesde Richtlijn bedoelde vrijstellingen zijn omschreven, strikt moeten worden uitgelegd, daar die vrijstellingen afwijkingen zijn van het algemene beginsel dat, dat omzetbelasting wordt geheven over elke dienst die door een belastingplichtige onder bezwarende titel wordt verricht 23. Vervolgens stelt Alber dat de term verhuur van onroerend goed moet worden uitgelegd to its usual meaning. Hierbij is van belang dat niet elke overeenkomst die enige kenmerken van verhuur bevat, automatisch onder dit begrip valt. Dat zou er immers toe leiden dat de vrijstellingsbepalingen ruim zouden worden uitgelegd, wat nu juist voorkomen moet worden. Vereist is naar de mening van Alber dan ook, dat de kenmerken van verhuur in de overeenkomst moeten overheersen. 20 HvJ EG, 13 juli 1989, zaaknummer 173/88, Morten Henriksen 21 HvJ EG, 12 september 2000, zaaknummer C-359/97, Commissie-Verenigd Koninkrijk 22 Conclusie AG Alber, 27 januari 2000, zaaknummer C-359/97, Commissie-Verenigd Koninkrijk 23 HvJ EG, 15 juni 19898, zaaknummer 348/87, Stichting Uitvoering Financiële Acties (SUFA), rechtsoverweging 13 13

16 Uit de opvolgende overwegingen 77 tot en met 80 van de conclusie kan een aantal elementen worden gedestilleerd, welke door de AG als kenmerkend voor verhuur worden beschouwd. De AG noemt achtereenvolgens: Een bepaalde ruimte (an identified area of space) Een overeengekomen tijdsduur (agreed period of time) Een vergoeding (in exchange for payment) Een exclusief recht (exclusive right of possession) Bescherming tegen onrechtmatig gebruik door derden (protection from unauthorized use by third parties) De mogelijkheid algemeen gebruik van het goed te maken (make general use of the property). Als we aan de hand van deze kenmerken tot een definitie van verhuur zouden moeten komen, zou verhuur inhouden dat tegen betaling van een vergoeding het exclusieve recht wordt verleend een bepaalde ruimte voor een overeengekomen tijdsduur te gebruiken, waarbij derden van dit gebruik kunnen worden uitgezonderd. Ik maak me er sterk voor dat AG Alber op dat moment niet vermoedde dat de door hem aangehaalde kenmerken tot op de dag van vandaag min of meer als maatstaf dienen voor de bepaling of een bepaalde handeling als verhuur kwalificeert. Hierover later meer. Het HvJ EG doet in haar arrest in de Road Tolls-zaak weinig met de conclusie van AG Alber, zij het dat de conclusie dat geen sprake is van verhuur wordt bevestigd door het Hof. Zij oordeelt dat géén sprake is van verhuur, als de overeenkomst als kenmerk heeft dat de duur van het gebruik van het onroerend goed, wat als wezenlijk bestanddeel van een huurovereenkomst moet worden beschouwd, geen rol speelt bij de wilsovereenstemming tussen partijen. Na dit arrest kon de eerste bouwsteen van het begrip verhuur worden gelegd. Volgens het HvJ EG dienen partijen in een verhuurovereenkomst in elk geval afspraken te maken met betrekking tot de tijdsduur waarin het goed aan de huurder ter beschikking wordt gesteld. Een volgend arrest met belangwekkende gevolgen voor de Nederlandse praktijk, betrof het arrest Stockholm Lindöpark 24. In deze zaak was ondermeer de vraag aan de orde of het is toegestaan de terbeschikkingstelling van een golfterrein (de letterlijke tekst van de préjudiciële vraag spreekt over installaties voor sportbeoefening ) op grond van artikel 13(B)b van de Zesde Richtlijn vrij te stellen van BTW. In zijn conclusie van 26 september 2000 merkt AG Jacobs op dat de vrijstelling voor de verhuur van onroerend goed zich niet uitstrekt tot alle prestaties die een vorm van toegang tot die onroerende zaak inhouden. De 24 HvJ EG, 18 januari 2001, zaaknummer C-150/99, Stockholm Lindöpark 14

17 toepassing van de vrijstelling moet naar de mening van de AG worden beperkt door een aantal kenmerken welke inherent zijn aan een verhuurovereenkomst. Vervolgens verwijst de AG naar de core characteristics relevant to the definition of the concept in the context of the Sixth Directive 25 die AG Alber in zijn conclusie bij de zojuist besproken Road Toll-case heeft aangereikt. De AG geeft geen verdere handreikingen over de definitie van het begrip verhuur. Uit het hierboven aangehaalde citaat blijkt echter dat hij het eens is met AG Alber voor wat betreft de relevante kenmerken van een verhuurovereenkomst. Om de terbeschikkingstelling van het golfterrein fiscaal te benoemen maakt Jacobs onderscheid tussen de prestatie die moet worden beschouwd als de bezetting ( occupation ) van het onroerend goed en de verrichting van diensten waarvoor het onroerend goed een eenmalige, zij het essentiële, voorwaarde is. In dat licht stelt de AG dat, hoewel het moeilijk golfen is zonder een baan om op te spelen, de verrichte dienst de gelegenheid het spel te spelen is, en niet de gelegenheid de baan te bezetten. Naar zijn mening moet een golfer niet worden beschouwd als iemand die de baan bezet, maar als iemand die de baan oversteekt. Bovendien wordt een golfer, evenmin als een automobilist die over een tolweg rijdt, niet beschermd tegen onrechtmatig gebruik door derden noch kan hij algemeen gebruik maken van het goed. Jacobs stelt vervolgens dat een verhuursituatie noodzakelijkerwijs inhoudt dat aan een huurder het recht wordt verleend het goed te bezetten als ware het zijn eigendom en anderen de toegang te ontzeggen of toe te staan, terwijl dit recht gekoppeld is aan een omschreven deel of gebied van het (onroerend) goed 26. In haar arrest Stockholm Lindöpark van 18 januari 2001 begint het HvJ EG haar summiere overwegingen ten aanzien van de toepassing van de vrijstelling van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn met de vaststelling dat de bewoordingen van de vrijstellingen strikt moeten worden uitgelegd. Vervolgens stelt zij, onder verwijzing naar het arrest Faaborg-Gelting-Linien dat om de aard van een belaste handeling vast te stellen, alle omstandigheden waaronder de betrokken handeling wordt verricht in aanmerking moeten worden genomen, om daaruit de kenmerkende elementen naar voren te halen. Het beheer van een golfterrein wordt naar de mening van het HvJ EG niet alleen gekenmerkt door het passief ter beschikking stellen van het terrein, maar ook door een groot aantal commerciële activiteiten. Zolang geen sprake is van zeer bijzondere omstandigheden, kan de verhuur van het golfterrein dus niet de overwegende prestatie zijn 27, oordeelt het HvJ EG dan. Bijl c.s leiden uit dit arrest af dat 25 Conclusie AG Jacobs, 26 september 2000, zaaknummer C-150/99, Stockholm Lindöpark, rechtsoverweging Conclusie AG Jacobs, 26 september 2000, zaaknummer C-150/99, Stockholm Lindöpark, rechtsoverweging HvJ EG, 18 januari 2001, zaaknummer C-150/99, Stockholm Lindöpark, rechtsoverweging 26 15

18 als de exploitatie van onroerend goed meer omvat dan het enkele ter beschikking stellen, niet snel sprake is van verhuur 28. Dit gaat naar mijn mening te ver. Het meerdere moet substantieel zijn om aan de terbeschikkingstelling de kwalificatie verhuur te ontnemen. Voorlopige conclusie Als voorlopige conclusie kunnen we stellen dat tot na het arrest Stockholm Lindöpark er nog geen heldere communautaire definitie van het begrip verhuur voorhanden was. Weliswaar hebben AG Alber en AG Jacobs hier een aanzet toe gegeven, maar het HvJ EG heeft enkel bevestigd dat vereist is dat partijen in de overeenkomst een verwijzing naar de duur van het gebruik hebben opgenomen. Uit het arrest Stockholm Lindöpark kan wel de conclusie getrokken worden dat uitsluitend het passief ter beschikking stellen van een terrein, onder het begrip verhuur van onroerend goed valt en dat aanvullende dienstverlening het karakter van de prestatie kan veranderen. Op 23 januari 2001 kwam AG Tizzano met zijn conclusie 29 bij de twee Engelse zaken Mirror Group plc en Cantor Fitzgerald International. In eerstgenoemde zaak was de vraag aan de orde of de aanmoedigingspremie die Mirror Group plc ontving voor de afsluiting van een langlopend huurcontract onder toepassing van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn is vrijgesteld. In de zaak Cantor Fitzgerald ging het er om of de overdracht van huurrechten onder deze bepaling valt. In zijn conclusie onderstreept Tizzano de conclusie van Jacobs in de zaak Stockholm Lindöpark met betrekking tot de voorwaarden waar een overeenkomst aan moet voldoen om onder de vrijstelling van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn te vallen. Er is vereist dat de kenmerken van verhuur overheersen. Om de overheersende elementen te bepalen, moet volgens Tizzano worden gezocht naar de economische functie van de overeenkomst, dat wil zeggen de concrete functie die deze overeenkomst objectief moet vervullen om te beantwoorden aan de belangen van de partijen 30. In het geval van een huurovereenkomst bestaat deze economische functie er volgens Tizzano in het exclusieve genot van een onroerend goed voor een bepaalde tijdsduur over te dragen van de ene op de andere persoon. De economische functie waarnaar gezocht moet worden is in de visie van Tizzano voor beide partijen gelijk en heeft dus niets te maken met de subjectieve motieven die de partijen ertoe hebben gebracht de overeenkomst te sluiten. Tizzano voelt zich gesterkt in zijn zienswijze door ondermeer de arresten Morten Henriksen en Road Tolls. Naar mijn mening moet de conclusie van Tizzano met name zo worden uitgelegd, dat bij de beoordeling 28 Prof. Mr. D.B. Bijl, Prof. Dr. Mariken E. van Hilten, Mr. D.G. van Vliet, Europese BTW en Nederlandse omzetbelasting, derde druk, pagina Conclusie AG Tizzano, 23 januari 2001, zaaknummers C-409/98 en C-108/99. Mirror Group plc en Cantor Fitzgerald International 30 Conclusie AG Tizzano, 23 januari 2001, zaaknummers C-409/98 en C-108/99. Mirror Group plc en Cantor Fitzgerald International, rechtsoverweging 27 16

19 of een overeenkomst als verhuur kwalificeert niet (alleen) moet worden gekeken naar de inhoud van de overeenkomst maar bovenal naar de economische functie. Nog voordat het HvJ EG arrest wees naar aanleiding van de conclusie van AG Tizzano, volgde de conclusie van AG Jacobs in de zaak Stichting Goed Wonen 31. Hier was ondermeer de vraag aan de orde of de vestiging van het recht van vruchtgebruik door Nederland als verhuur in de zin van artikel 13(B)b van de Zesde Richtlijn kan worden beschouwd. AG Jacobs geeft in rechtsoverweging 84 van zijn conclusie een uitlegging van het begrip verhuur die naar zijn mening rekening houdt met de verschillende taalversies van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn en de uiteenlopende rechtsstelsels van de lidstaten. Onder verpachting en verhuur van onroerende goederen in de zin van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn vallen volgens mij overeenkomsten, waarbij de ene partij de ander het recht verleent een bepaald onroerend goed als zijn eigendom in gebruik te nemen en dat goed te gebruiken en zelfs de vruchten daarvan te genieten voor een overeengekomen (bepaalde of onbepaalde) duur in ruil voor een met die duur verband houdende vergoeding. Het is vanzelfsprekend geen toeval dat deze definitie van Jacobs veel elementen bevat die hij in zijn conclusie in de zaak Stockholm Lindöpark ook al als kenmerkend voor een verhuurovereenkomst had beschreven. In haar arrest Stichting Goed Wonen van 4 oktober 2001 geeft het HvJ EG met betrekking tot het begrip verhuur voor het eerst aan dat de in artikel 13(B) Zesde Richtlijn genoemde vrijstellingen dienen te berusten op zelfstandige begrippen van gemeenschapsrecht 32. Met andere woorden, verhuur is een communautair begrip dat in elke Lidstaat op dezelfde wijze dient te worden uitgelegd. Vervolgens gaat het HvJ EG op zoek naar de ratio legis van de vrijstelling van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn. Daartoe haalt zij de overwegingen van de Commissie in de toelichting bij het Ontwerp Zesde Richtlijn aan, waarnaar ik in paragraaf 3.1 van dit referaat ook al naar verwees. In rechtsoverweging 53 van haar arrest Goed Wonen overweegt het HvJ EG: Het strookt echter ook met de algemene doelstelling van de Zesde richtlijn dat, wanneer een onroerend goed door verhuur of verpachting ter beschikking van een belastingplichtige wordt gesteld, als middel dat bijdraagt tot de productie van goederen of de verrichting van diensten en waarvan de kosten in de prijs van die goederen of diensten worden doorberekend, dat onroerend goed in de economische kringloop blijft of daarin terugkeert en aanleiding moet kunnen geven tot belastbare handelingen. Het is immers juist het gemeenschappelijke kenmerk van de handelingen die artikel 13, B, sub b, van de Zesde richtlijn van het toepassingsgebied van de vrijstelling uitsluit, dat zij leiden tot een actievere 31 Conclusie AG Jacobs, 22 februari 2001, zaaknummer C-326/99, Stichting Goed Wonen 32 HvJ EG, 4 oktober 2001, zaaknummer C-326/99. Stichting Goed Wonen 17

20 exploitatie van onroerend goed, zodat een aanvullende belasting, naast de belasting van de eerste verkoop van het onroerend goed, gerechtvaardigd is. Het HvJ EG sluit af met de opmerking dat het wezenlijke kenmerk van de vestiging van een recht van vruchtgebruik, dat zij gemeen heeft met verhuur, is dat aan de houder voor een overeengekomen tijdsduur tegen vergoeding het recht wordt verleend, een onroerend goed te gebruiken als ware hij de eigenaar ervan en ieder ander van dat genot uit te sluiten. Hier geeft het HvJ EG dus eindelijk, na meerdere keren op dit spoor te zijn gezet door de AG, enige elementen die als kenmerkend voor verhuur moeten worden beschouwd. Het betreft: de verlening van het recht een onroerend goed te gebruiken, de overeengekomen tijdsduur, een vergoeding, gebruik als eigenaar en de mogelijkheid anderen van het genot uit te sluiten. Nadat dit arrest was gewezen, was het voor het HvJ EG vrij eenvoudig een definitie van het begrip verhuur te geven. Slechts 4 dagen nadat zij arrest wees in de zaak Goed Wonen, kwam het HvJ EG dan ook met haar beslissing in de zaken Mirror Group plc en Cantor Fitzgerald International. In beide arresten kwam het HvJ EG met eenzelfde formulering 33 : De verhuur van onroerende goederen in de zin van artikel 13(B)b Zesde Richtlijn houdt in wezen in, dat de eigenaar van een onroerend goed de huurder tegen betaling van huur voor een overeengekomen tijdsduur het recht verleend zijn goed te gebruiken en andere personen daarvan uit te sluiten. In het arrest Sinclair Collis 34 werd het HvJ EG gevraagd of het recht dat de eigenaar van een onroerende zaak verleent aan een exploitant van sigarettenautomaten, om een dergelijke automaat in zijn zaak te installeren, kan worden beschouwd als verhuur. In haar arrest koppelt het HvJ EG alle hiervoor beschreven jurisprudentie aan elkaar. Zij begint onder verwijzing naar ondermeer het arrest Cantor Fitzgerald, met de definitie van verhuur zoals hiervoor is aangehaald. Daarna stelt zij dat om te bepalen of de terbeschikkingstelling in casu onder dit begrip valt, alle omstandigheden waaronder de betrokken handeling wordt verricht in aanmerking moeten worden genomen om daaruit de kenmerkende elementen naar voren te halen. Deze overweging haalt het HvJ EG uit onder andere het arrest Stockholm Lindöpark. De overeenkomst in casu heeft naar het oordeel van het HvJ EG niet als strekking passief een oppervlakte ter beschikking te stellen en de medecontractant het recht te waarborgen dat te gebruiken als ware hij de eigenaar ervan en ieder ander van het genot van dat recht uit te sluiten. Het 33 HvJ EG, 9 oktober 2001, zaaknummer C-108/99, Cantor Fitzgerald, rechtsoverweging 21 en HvJ EG, 9 oktober 2001, zaaknummer C-409/98, Mirror Group plc, rechtsoverweging HvJ EG, 12 juni 2003, zaaknummer C-275/01, Sinclair Collis Ltd 18

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989*

ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989* SKATTEMINISTERIET / HENRIKSEN ARREST VAN HET HOF (Derde kamer) 13 juli 1989* In zaak 173/88, betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 177 EEG-Verdrag van het Højesteret, in het aldaar aanhangig

Nadere informatie

De ontwikkeling van het begrip verhuur in de Europese btw

De ontwikkeling van het begrip verhuur in de Europese btw De ontwikkeling van het begrip verhuur in de Europese btw Door: Arjan de Winter 2010/ 2011 Inhoudsopgave EFS Verhandeling Arjan de Winter 1) Inleiding Pagina 2 2) Europees rechtelijk kader Pagina 3 2.1

Nadere informatie

Door: mr. Y. van der Tempel 2005/2006. Samengestelde prestaties, een Gordiaanse knoop?

Door: mr. Y. van der Tempel 2005/2006. Samengestelde prestaties, een Gordiaanse knoop? Door: mr. Y. van der Tempel 2005/2006 Samengestelde prestaties, een Gordiaanse knoop? Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding en probleemstelling Blz 2 1.1 Inleiding Blz 2 1.2 Probleemstelling Blz 2 Hoofdstuk

Nadere informatie

Titel. En wat vindt de (modale) consument?

Titel. En wat vindt de (modale) consument? Titel En wat vindt de (modale) consument? Door: Mw. B.C.M. Nuijen MSc 2010/ 2011 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding en probleemstelling Blz. 2 Hoofdstuk 2 Jurisprudentie van het Hof van Justitie EU Blz.

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Eerste kamer) 18 november 2004 * betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 234 EG,

ARREST VAN HET HOF (Eerste kamer) 18 november 2004 * betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 234 EG, ARREST VAN HET HOF (Eerste kamer) 18 november 2004 * In zaak C-284/03, betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 234 EG, ingediend door het Hofvan Beroep te Brussel (België),

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1 Een systematiek voor het oplossen van btw-problemen

HOOFDSTUK 1 Een systematiek voor het oplossen van btw-problemen HOOFDSTUK 1 Een systematiek voor het oplossen van btw-problemen De wijze waarop internationale transacties in de heffing van btw worden betrokken, wordt bepaald door de systematiek van de btw-wetgeving.

Nadere informatie

Btw-optimalisering en onroerende verhuur. Bart Buelens

Btw-optimalisering en onroerende verhuur. Bart Buelens Btw-optimalisering en onroerende verhuur Bart Buelens De wettelijke basis Vrijstelling artikel 135, lid 1, l) Vrijstelling onroerende verhuur artikel 44, 3, 2 Omzetting Verplichte uitzonderingen Artikel

Nadere informatie

Aftrek en/of compensatie van btw definitief na verwerken factuur?

Aftrek en/of compensatie van btw definitief na verwerken factuur? Aftrek en/of compensatie van btw definitief na verwerken factuur? Onlangs heeft de rechtbank Arnhem uitspraak gedaan in een zaak waarbij de Belastingdienst een naheffingsaanslag omzetbelasting heeft opgelegd,

Nadere informatie

Bijkomende diensten onroerende verhuur : twee hoofdscenario's

Bijkomende diensten onroerende verhuur : twee hoofdscenario's 10 juni 2015 Bijkomende diensten onroerende verhuur : twee hoofdscenario's Ivan Massin, Deloitte Belgium, Indirect tax Gepubliceerd in: Fiscoloog, n 1434, p. 10, BIBLO In een arrest van 16 april 2015 heeft

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer) 21 februari 2013 (*)

ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer) 21 februari 2013 (*) ARREST VAN HET HOF (Vijfde kamer) 21 februari 2013 (*) Fiscale bepalingen Btw Richtlijn 2006/112/EG Artikel 132, lid 1, sub m Vrijstelling Diensten die nauw samenhangen met beoefening van sport of met

Nadere informatie

Btw consequenties. voor een all-in wok-restaurant. Bella Vista 4 6824 HC Arnhem

Btw consequenties. voor een all-in wok-restaurant. Bella Vista 4 6824 HC Arnhem Bella Vista 4 6824 HC Arnhem T: 088 400 4800 F: (026) 20 20 503 E: info@bleijerveldjuridischadvies.nl KvK: 62289187 Btw: NL212019259B01 IBAN: NL91 INGB 0006 7093 27 Btw consequenties voor een all-in wok-restaurant

Nadere informatie

Instantie. Onderwerp. Datum

Instantie. Onderwerp. Datum Instantie Hof van Justitie Onderwerp Verzoek om een prejudiciële beslissing: Bundesfinanzhof - Duitsland. Zesde BTW-richtlijn Artikelen 6, lid2, eerste alinea, suba, en 13, B, subb - Gebruik voor privé-doeleinden

Nadere informatie

Workshop. Casus woningen en beperking btw druk. Bedrijfsonroerend goed; leegstand en btw aftrek. pagina 1

Workshop. Casus woningen en beperking btw druk. Bedrijfsonroerend goed; leegstand en btw aftrek. pagina 1 Workshop Casus woningen en beperking btw druk Bedrijfsonroerend goed; leegstand en btw aftrek pagina 1 Casus Ontwikkelende bouwer bouwt woningen en verkoopt die aan woningbelegger Grond 100 ovb 6 Bouwkosten

Nadere informatie

Btw en combinatiefuncties

Btw en combinatiefuncties Btw en combinatiefuncties 1 Inhoudsopgave 1. Achtergrondinformatie 3 1.1 Wat is een combinatiefunctie? 3 1.2 Inhoud brochure 3 2. Btw 3 3. Btw-gevolgen als een werknemer tegen vergoeding wordt uitgeleend/gedetacheerd

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Verruiming btw-sportvrijstelling

Verruiming btw-sportvrijstelling omzetbelasting Verruiming btw-sportvrijstelling FISCAAL PRAKTIJKBLAD 2015-16 6 oktober 2015 De btw-sportvrijstelling voor sportverenigingen moet op termijn verruimd worden. Dit heeft de Staatssecretaris

Nadere informatie

De behandeling van installatieleveringen binnen de EU; tijd voor verandering.

De behandeling van installatieleveringen binnen de EU; tijd voor verandering. De behandeling van installatieleveringen binnen de EU; tijd voor verandering. Door: B.E. van Varik 2011/ 2012 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding Blz 3 Hoofdstuk 2 Is elke levering van een goed dat wordt

Nadere informatie

Zaak T-205/99. Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen

Zaak T-205/99. Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Zaak T-205/99 Hyper Srl tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen Douanerechten Invoer van televisietoestellen uit India Ongeldige certificaten van oorsprong Verzoek tot kwijtschelding van invoerrechten

Nadere informatie

Naar aanleiding van uw brief van 18 oktober 2011 heb ik de eer het volgende op te merken.

Naar aanleiding van uw brief van 18 oktober 2011 heb ik de eer het volgende op te merken. Den Haag, 2 9 NOV 2011 Kenmerk: DGB 2011-6473 Motivering van het beroepschrift in cassatie (rolnummer 11/04540) tegen de uitspraak van het Gerechtshof te 's-hertogenbosch van 2 september 2011, nr. r, 2

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 04/02/2016

Datum van inontvangstneming : 04/02/2016 Datum van inontvangstneming : 04/02/2016 Vertaling C-699/15-1 Datum van indiening: Verwijzende rechter: Zaak C-699/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing 24 december 2015 Court of Appeal (England and

Nadere informatie

DUIDING VAN DE PROBLEMATIEK

DUIDING VAN DE PROBLEMATIEK Algemene Administratie van de Fiscaliteit Operationele Expertise en Ondersteuning Dienst BTW Belasting over de toegevoegde waarde Beslissing BTW nr. E.T.127.884 d.d. 05.10.2015 Reisbureaus Verzekeringen

Nadere informatie

Incidenteel beroep in cassatie zaaknummer F 13/00282

Incidenteel beroep in cassatie zaaknummer F 13/00282 i Incidenteel beroep in cassatie zaaknummer F 13/00282 Edelhoogachtbaar College, De uitspraak van de Rechtbank te Arnhem van 6 december 2012, nr. 11 / 04103, betreft de X in geschil zijnde vraag of belanghebbende,

Nadere informatie

BTW-nieuwtjes 17-2013

BTW-nieuwtjes 17-2013 BTW-nieuwtjes 17-013 van vilsteren BTW advies bv Heidesteinlaan a, 6866 AG Heelsum E-mail: info@btwadvies.com Website: www.btwadvies.com Telefoon: 06-7071710 KvK Arnhem 0913609 1. Nieuw vastgoedbesluit

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 19/06/2012

Datum van inontvangstneming : 19/06/2012 Datum van inontvangstneming : 19/06/2012 Vertaling C-218/12-1 Zaak C-218/12 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 10 mei 2012 Verwijzende rechter: Landgericht Saarbrücken (Duitsland)

Nadere informatie

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken:

De Commissie beslist met inachtneming van haar Reglement en op basis van de volgende stukken: Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 102 d.d. 2 november 2009 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en drs. A.I.M. Kool) 1. Procedure De Commissie beslist met inachtneming

Nadere informatie

Verhuur van onroerend goed. Een kwestie van plussen en minnen!

Verhuur van onroerend goed. Een kwestie van plussen en minnen! Verhuur van onroerend goed Een kwestie van plussen en minnen! Door: mr. G.G. Sandbrink 2010/ 2011 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding 3 Hoofdstuk 2 Verhuur van onroerend goed 3 2.1 Onroerend 3 2.1.1 Het

Nadere informatie

The clash of the Bulls. The Bull Dog vs. Red Bull: het begrip geldige reden nader verklaard door HvJ EU. I. Inleiding

The clash of the Bulls. The Bull Dog vs. Red Bull: het begrip geldige reden nader verklaard door HvJ EU. I. Inleiding The clash of the Bulls The Bull Dog vs. Red Bull: het begrip geldige reden nader verklaard door HvJ EU I. Inleiding Met de uitspraak van het Europese Hof op 6 februari jongstleden is het dan zo ver...

Nadere informatie

Mr. Carola van Vilsteren-Maters Verhuur, met btw?

Mr. Carola van Vilsteren-Maters Verhuur, met btw? Mr. Carola van Vilsteren-Maters Verhuur, met btw? De verhuur van een onroerende zaak door een btw-ondernemer is op grond van art. 11, lid 1, onderdeel b, Wet op de omzetbelasting 1968 (hierna: Wet OB 1968)

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vastgoed

Nieuwsbrief Vastgoed Nieuwsbrief Vastgoed 15 juli 2014 Nieuwbouw en verbouwing scholen door gemeente. Recht op btw-aftrek? De Hoge Raad heeft zich in april tweemaal uitgelaten over omzetbelasting (of: btw) bij de bouw/verbouwing

Nadere informatie

11-09-2015 21-09-2015 14/00330. Belastingrecht. Hoger beroep

11-09-2015 21-09-2015 14/00330. Belastingrecht. Hoger beroep ECLI:NL:GHSHE:2015:3523 http://deeplink. Deeplink Instantie Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Gerechtshof 's-hertogenbosch 11-09-2015 21-09-2015

Nadere informatie

Rolnummer 4790. Arrest nr. 10/2010 van 4 februari 2010 A R R E S T

Rolnummer 4790. Arrest nr. 10/2010 van 4 februari 2010 A R R E S T Rolnummer 4790 Arrest nr. 10/2010 van 4 februari 2010 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 73 van de programmawet (I) van 27 december 2006, gesteld door de Vrederechter van het

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 11/08/2015

Datum van inontvangstneming : 11/08/2015 Datum van inontvangstneming : 11/08/2015 Vertaling C-332/15-1 Zaak C-332/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 6 juli 2015 Verwijzende rechter: Tribunale di Treviso / Italië Datum

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Zesde kamer) 25 februari 1999 (1)

ARREST VAN HET HOF (Zesde kamer) 25 februari 1999 (1) ARREST VAN HET HOF (Zesde kamer) 25 februari 1999 (1) Zesde BTW-richtlijn Pakket van diensten Een enkele dienst Begrip Vrijstellingen Handelingen ter zake van verzekering Hulpverlening Diensten verricht

Nadere informatie

Besluit van 25 januari 2013, nr. BLKB 2013/82M, De staatssecretaris van Financiën heeft het volgende besloten.

Besluit van 25 januari 2013, nr. BLKB 2013/82M, De staatssecretaris van Financiën heeft het volgende besloten. Omzetbelasting. Heffing van omzetbelasting ten aanzien van en en mobiele telefoonabonnementen Belastingdienst/Landelijk Kantoor Belastingdienstregio s, Brieven en beleidsbesluiten Besluit van 25 januari

Nadere informatie

(" ZIEKTEVERZEKERING VOOR BEJAARDEN "). (VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING, INGEDIEND DOOR DE NATIONAL INSURANCE COMMISSIONER TE LONDEN).

( ZIEKTEVERZEKERING VOOR BEJAARDEN ). (VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING, INGEDIEND DOOR DE NATIONAL INSURANCE COMMISSIONER TE LONDEN). ARREST VAN HET HOF (DERDE KAMER) VAN 24 APRIL 1980. UNA COONAN TEGEN INSURANCE OFFICER. (" ZIEKTEVERZEKERING VOOR BEJAARDEN "). (VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING, INGEDIEND DOOR DE NATIONAL INSURANCE

Nadere informatie

JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611

JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611 JURISPRUDENTIE VAN HET HVJEG 1987 BLADZIJDEN 3611 ARREST VAN HET HOF (DERDE KAMER) VAN 24 SEPTEMBER 1987. BESTUUR VAN DE SOCIALE VERZEKERINGSBANK TEGEN J. A. DE RIJKE. VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING,

Nadere informatie

Hoge Raad 24-04-2015 24-04-2015 13/03775. Belastingrecht. Cassatie. Rechtspraak.nl

Hoge Raad 24-04-2015 24-04-2015 13/03775. Belastingrecht. Cassatie. Rechtspraak.nl ECLI:NL:HR:2015:1084 Instantie Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer Formele relaties Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie Hoge Raad 24-04-2015 24-04-2015 13/03775 In cassatie op

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer) 20 juni 2013 (*)

ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer) 20 juni 2013 (*) Page 1 of 7 ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer) 20 juni 2013 (*) Zesde btw-richtlijn Artikel 4, leden 1 en 2 Begrip economische activiteiten Aftrek van voorbelasting Exploitatie van fotovoltaïsche installatie

Nadere informatie

De fiscale aspecten van een onroerende recreatiewoning

De fiscale aspecten van een onroerende recreatiewoning De fiscale aspecten van een onroerende recreatiewoning Hieronder wordt ingegaan op de fiscale consequenties van de aankoop en het bezit van een recreatiewoning die zodanig met de (onder)grond is verbonden

Nadere informatie

Date de réception : 16/02/2012

Date de réception : 16/02/2012 Date de réception : 16/02/2012 Resumé C-18/12-1 Zaak C-18/12 Resumé van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 104, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof

Nadere informatie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL E. SHARPSTON van 7 maart 2013 (1) Zaak C 219/12

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL E. SHARPSTON van 7 maart 2013 (1) Zaak C 219/12 CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL E. SHARPSTON van 7 maart 2013 (1) Zaak C 219/12 Finanzamt Freistadt Rohrbach Urfahr tegen Unabhängiger Finanzsenat Außenstelle Linz [verzoek van het Verwaltungsgerichtshof

Nadere informatie

AGA International SA, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar.

AGA International SA, gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Verzekeraar. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-158 d.d. 28 mei 2015 (prof. mr. M.L. Hendrikse, voorzitter en mr. I.M.L. Venker, secretaris) Samenvatting Reisverzekering. Uitleg verzekeringsvoorwaarden.

Nadere informatie

Zaak C-475/99. Firma Ambulanz Glöckner tegen Landkreis Südwestpfalz

Zaak C-475/99. Firma Ambulanz Glöckner tegen Landkreis Südwestpfalz Zaak C-475/99 Firma Ambulanz Glöckner tegen Landkreis Südwestpfalz (verzoek van het Oberverwaltungsgericht Rheinland-Pfalz om een prejudiciële beslissing) Artikelen 85, 86 en 90 EG-Verdrag (thans artikelen

Nadere informatie

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op:

2. In het arrest van 20 september 2001 heeft het Hof uitspraak gedaan over twee prejudiciële vragen die respectievelijk betrekking hadden op: Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 11 juni 2002 (26.06) (OR. fr) PUBLIC 9893/02 Interinstitutioneel dossier: 2001/0111 (COD) LIMITE 211 MI 108 JAI 133 SOC 309 CODEC 752 BIJDRAGE VAN DE IDISCHE

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 11/09/2012

Datum van inontvangstneming : 11/09/2012 Datum van inontvangstneming : 11/09/2012 Vertaling C-366/12-1 Zaak C-366/12 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 1 augustus 2012 Verwijzende rechter: Bundesfinanzhof (Duitsland)

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 09/06/2015

Datum van inontvangstneming : 09/06/2015 Datum van inontvangstneming : 09/06/2015 Vertaling C-208/15-1 Datum van indiening: 5 mei 2015 Verwijzende rechter: Zaak C-208/15 Verzoek om een prejudiciële beslissing Kúria (Hongarije) Datum van de verwijzingsbeslissing:

Nadere informatie

Beslissing op bezwaar

Beslissing op bezwaar Beslissing op bezwaar Kenmerk: 26146/2011014629 Betreft: beslissing op bezwaar inzake het besluit tot publicatie van het besluit betreffende het leveren van programmagegevens van de landelijke publieke

Nadere informatie

Hoge Raad, 8 maart 2013 12/02061, LJN: ECLI:NL:HR:2013:BZ3574 (Uitleg begrip vervaardiging)

Hoge Raad, 8 maart 2013 12/02061, LJN: ECLI:NL:HR:2013:BZ3574 (Uitleg begrip vervaardiging) TBR 2013/151 Hoge Raad, 8 maart 2013 12/02061, LJN: ECLI:NL:HR:2013:BZ3574 (Uitleg begrip vervaardiging) Mr. J.A.C.A. Overgaauw, mr. D.G. van Vliet, mr. C.B. Bavinck, mr. E.N. Punt en mr. P.M.F, van Loon

Nadere informatie

Ligging van de woning

Ligging van de woning Afbraak en heropbouw van gebouwen: wanneer is het verlaagd BTW-tarief van 6 % van toepassing? Inhoudsopgave Ligging van de woning... Afbraak bij de heropbouw van een privéwoning... Komen dus niet in aanmerking

Nadere informatie

De pro rata: De omzet werkelijk gebruikt?

De pro rata: De omzet werkelijk gebruikt? De pro rata: De omzet werkelijk gebruikt? Door: Mw. drs. S. van de Snepscheut 2007/ 2008 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding Blz. 2 Hoofdstuk 2 De aftrek van voorbelasting Blz. 3 2.1 Nederlandse wetgeving

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013

Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Datum van inontvangstneming : 04/03/2013 Vertaling C-49/13 1 Zaak C-49/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 29 januari 2013 Verwijzende instantie: Úřad průmyslového vlastnictví

Nadere informatie

LJN: BF7176, Hoge Raad, 41570 Print uitspraak. Datum uitspraak: 10-10-2008. Datum publicatie: 10-10-2008. Soort procedure: Cassatie

LJN: BF7176, Hoge Raad, 41570 Print uitspraak. Datum uitspraak: 10-10-2008. Datum publicatie: 10-10-2008. Soort procedure: Cassatie LJN: BF7176, Hoge Raad, 41570 Print uitspraak Datum uitspraak: 10-10-2008 Datum publicatie: 10-10-2008 Rechtsgebied: Belasting Soort procedure: Cassatie Inhoudsindicatie: Verkoop van (gebruikte) goederen

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 28/02/2014

Datum van inontvangstneming : 28/02/2014 Datum van inontvangstneming : 28/02/2014 Samenvatting C-42/14-1 Zaak C-42/14 Samenvatting van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 98, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering

Nadere informatie

Vragen en antwoorden verhoging btw-tarief

Vragen en antwoorden verhoging btw-tarief Vragen en antwoorden verhoging btw-tarief Onlangs is een wetswijziging aangenomen waardoor het algemene btw-tarief in Nederland van 19% naar 21% zal worden verhoogd. In de praktijk leidt dit tot verschillende

Nadere informatie

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE. van 6.12.2012. over agressieve fiscale planning

AANBEVELING VAN DE COMMISSIE. van 6.12.2012. over agressieve fiscale planning EUROPESE COMMISSIE Brussel, 6.12.2012 C(2012) 8806 final AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 6.12.2012 over agressieve fiscale planning NL NL AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 6.12.2012 over agressieve fiscale

Nadere informatie

Herziening en verhuur van onroerende zaken in de btw

Herziening en verhuur van onroerende zaken in de btw Herziening en verhuur van onroerende zaken in de btw Wordt er overeenkomstig het neutraliteitsbeginsel gehandeld? Door Laurens van Drie Nummer: 344531 Begeleider: Prof. dr. R.N.G. van der Paardt Inhoudsopgave

Nadere informatie

De toepassing van artikel 31 Wet OB bij vastgoedtransacties

De toepassing van artikel 31 Wet OB bij vastgoedtransacties De toepassing van artikel 31 Wet OB bij vastgoedtransacties Door: drs. P.W.C. Hoezen januari 2007 Inleiding 2 1. De quasi-ondernemer. 4 1.1.De Zesde Richtlijn. 4 1.2.De Wet OB. 4 1.3.Doel en strekking.

Nadere informatie

ZVK. ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer) 23 november 2006*

ZVK. ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer) 23 november 2006* ZVK ARREST VAN HET HOF (Tweede kamer) 23 november 2006* In zaak C-300/05, betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 234 EG, ingediend door het Bundesfinanzhof (Duitsland)

Nadere informatie

Fiscaal bouwrecht. belastingplichtige onder bezwarende titel worden verricht; 2. de invoer van goederen.'

Fiscaal bouwrecht. belastingplichtige onder bezwarende titel worden verricht; 2. de invoer van goederen.' Tijdschrift voor Bouwrecht Fiscaal bouwrecht TBR 2013/150 Hof van Justitie EU, 8 november 2012 C 299/Ï1 (Reikwijdte integratieheffing) A. Tizzano, A. Borg Barthet, M.Ilesic (rapporteur), E. Levits en M.

Nadere informatie

Datum van inontvangstne ming : 24/05/2012

Datum van inontvangstne ming : 24/05/2012 Datum van inontvangstne ming : 24/05/2012 C-181/12-1 Zaak C-181/12 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 april 2012 Verwijzende rechter: Finanzgericht Düsseldorf (Duitsland) Datum

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF 17 november 1993 "

ARREST VAN HET HOF 17 november 1993 COMMISSIE / FRANKRIJK ARREST VAN HET HOF 17 november 1993 " In zaak C-68/92, Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur T. F. Cusack en E. Buissart, lid van

Nadere informatie

Informatie voor ondernemers

Informatie voor ondernemers Informatie voor ondernemers Factuurvereisten en regels Vrijwel elke ondernemer heeft te maken met btw. Btw is de belasting die u als ondernemer verschuldigd bent over uw omzet. Daar staat tegenover dat

Nadere informatie

Bachelor Thesis Fiscale Economie 2012/2013. De onbelastbare subsidie en het recht op aftrek van voorbelasting.

Bachelor Thesis Fiscale Economie 2012/2013. De onbelastbare subsidie en het recht op aftrek van voorbelasting. Bachelor Thesis Fiscale Economie 2012/2013 De onbelastbare subsidie en het recht op aftrek van voorbelasting. Naam: Guusje Mulders ANR: S. 930486 Faculteit: Economie en bedrijfswetenschappen Studierichting:

Nadere informatie

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije)

Vertaling C-125/14-1. Zaak C-125/14. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Vertaling C-125/14-1 Zaak C-125/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 18 maart 2014 Verwijzende rechter: Fővárosi Törvényszék (Hongarije) Datum van de verwijzingsbeslissing: 10

Nadere informatie

Vanaf 1 januari 2010 worden de basisregels inzake het bepalen van de plaats van een dienst grondig veranderd in het Btw-Wetboek 1.

Vanaf 1 januari 2010 worden de basisregels inzake het bepalen van de plaats van een dienst grondig veranderd in het Btw-Wetboek 1. Belasting over de toegevoegde waarde Wijzigingen betreffende de plaats van diensten en samenhangende verplichtingen vanaf 1 januari 2010 Belastingplichtige die enkel vrijgestelde handelingen verricht waarvoor

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 11/03/2014

Datum van inontvangstneming : 11/03/2014 Datum van inontvangstneming : 11/03/2014 Vertaling C-58/14-1 Zaak C-58/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 6 februari 2014 Verwijzende rechter: Bundesfinanzhof (Duitsland) Datum

Nadere informatie

Leerlingenvervoer en btw Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie

Leerlingenvervoer en btw Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie Leerlingenvervoer en btw Hoge Raad stelt prejudiciële vragen aan het Europese Hof van Justitie In deze nieuwsbrief informeren wij u over de laatste ontwikkelingen inzake de procedures over btw en leerlingenvervoer.

Nadere informatie

Wetboek van de inkomstenbelastingen 1992, titel III, hoofdstuk II, afdeling III, onderafdeling 4. Ondernemingen die investeren in een raamovereenkomst voor de productie van een audiovisueel werk Art. 194ter.

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl

ALGEMENE VOORWAARDEN. De Bedrijfsmakelaar.nl ALGEMENE VOORWAARDEN De Bedrijfsmakelaar.nl Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op de toegang en het gebruik van de website van De Bedrijfsmakelaar.nl. Deel I. Algemeen Artikel 1 Definities en

Nadere informatie

No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015

No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015 ... No.W06.15.0231/III 's-gravenhage, 21 augustus 2015 Bij Kabinetsmissive van 9 juli 2015, no.2015001243, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de Minister van

Nadere informatie

Vertaling C-291/13-1. Zaak C-291/13. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Eparchiako Dikastirio Lefkosias (Cyprus)

Vertaling C-291/13-1. Zaak C-291/13. Verzoek om een prejudiciële beslissing. Eparchiako Dikastirio Lefkosias (Cyprus) Vertaling C-291/13-1 Zaak C-291/13 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 27 mei 2013 Verwijzende rechter: Eparchiako Dikastirio Lefkosias (Cyprus) Datum van de verwijzingsbeslissing:

Nadere informatie

In deze noot komen de antwoorden of beide prejudiciële vragen aan bod. Maar eerst antwoord of de vraag wat een GUI nu eigenlijk is?

In deze noot komen de antwoorden of beide prejudiciële vragen aan bod. Maar eerst antwoord of de vraag wat een GUI nu eigenlijk is? Noot bij HvJEU,, 22 december 2010, zaak C-393/09, C Bezpečnostní softwarová asociace (BSA) tegen Ministerstvo kultury (prejudiciële vragen Nejvyšší správní soud,, Tsjechië) 1. Inleiding Op 22 december

Nadere informatie

Rechtbank Den Haag 30-06-2015 03-08-2015 AWB - 14 _ 10792. Belastingrecht

Rechtbank Den Haag 30-06-2015 03-08-2015 AWB - 14 _ 10792. Belastingrecht ECLI:NL:RBDHA:2015:8665 Instantie Deeplink Datum uitspraak Datum publicatie Zaaknummer Rechtsgebieden Bijzondere kenmerken Inhoudsindicatie http://deeplink. Rechtbank Den Haag 30-06-2015 03-08-2015 AWB

Nadere informatie

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding

MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN. 1 Inleiding MEMORANDUM ALGEMENE VOORWAARDEN 1 Inleiding 1.1 In Nederland wordt in de praktijk door ondernemingen veel gebruik gemaakt van algemene voorwaarden ( AV ). Hoewel het gebruik van AV over het algemeen als

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 14.12.2006 COM(2006) 802 definitief Voorstel voor een BESCHIKKING VAN DE RAAD waarbij Estland, Slovenië, Zweden en het Verenigd Koninkrijk worden gemachtigd

Nadere informatie

1. DOEL EN TOEPASSINGSBEREIK

1. DOEL EN TOEPASSINGSBEREIK EUROPESE COMMISSIE Directoraat-generaal Concurrentie Beleid en coördinatie inzake staatssteun Brussel, DG D(2004) COMMUNAUTAIRE KADERREGELING INZAKE STAATSSTEUN IN DE VORM VAN COMPENSATIES VOOR DE OPENBARE

Nadere informatie

Douanewaarde in douanerecht en btw: eenvoud met complicaties

Douanewaarde in douanerecht en btw: eenvoud met complicaties Douanewaarde in douanerecht en btw: eenvoud met complicaties prof. mr. M.E. van Hilten 1 1. Inleiding Van oudsher sluit de heffing van omzetbelasting bij invoer nauw aan bij het douanerecht. Daar is op

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 00 0 3 88 Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 969 in verband met de invoering van een tussenregeling voor valutaresultaten op deelnemingen (Tussenregeling

Nadere informatie

ARREST VAN HET HOF (Zevende kamer) 11 september 2014 (*)

ARREST VAN HET HOF (Zevende kamer) 11 september 2014 (*) ARREST VAN HET HOF (Zevende kamer) 11 september 2014 (*) Prejudiciële verwijzing Inkomstenbelasting Wetgeving ter voorkoming van dubbele belasting Belasting van in een andere lidstaat dan de woonstaat

Nadere informatie

Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene.

Nationale-Nederlanden Schadeverzekering Maatschappij N.V., gevestigd te Amsterdam, hierna te noemen Aangeslotene. Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2013-113 d.d. 15 april 2013 (mr. A.W.H. Vink, voorzitter, mr. E.M. Dil-Stork en mr. B.F. Keulen, leden en mevrouw mr. F.E. Uijleman, secretaris)

Nadere informatie

Btw-heffing over sportbeoefening en het geven van gelegenheid tot sportbeoefening

Btw-heffing over sportbeoefening en het geven van gelegenheid tot sportbeoefening drs. Klaas Dijkstra; mr. Iris Duinker 1 Btw-heffing over sportbeoefening en het geven van gelegenheid tot sportbeoefening Het rommelt in de btw-regelgeving ten aanzien van sportbeoefening, zowel voor wat

Nadere informatie

Inhoud. 1. Begrippenkader 13

Inhoud. 1. Begrippenkader 13 Inhoud 1. Begrippenkader 13 1.1 Doorfacturering: what s in a name? 13 1.2 Kwalificering van de (samengestelde) handeling 17 1.2.1 Analyse van een btw-vraagstuk 17 1.2.2 Doorrekening versus doorfacturering

Nadere informatie

Btw-vrij reizen in Nederland, het kan echt!

Btw-vrij reizen in Nederland, het kan echt! Btw-vrij reizen in Nederland, het kan echt! Door mr. J.P. Hulshof * 20 Op 15 mei 2009 heeft de HR uitspraak gedaan in een aantal vergelijkbare zaken over buitenlandse reisbureaus die reizen organiseerden

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Beslissing ET 123563 van 19 december 2012 Nieuwe regels inzake opeisbaarheid van btw Overgangsbepalingen

Beslissing ET 123563 van 19 december 2012 Nieuwe regels inzake opeisbaarheid van btw Overgangsbepalingen Beslissing ET 123563 van 19 december 2012 Nieuwe regels inzake opeisbaarheid van btw Overgangsbepalingen De uitreiking van de factuur, vooraleer het belastbaar feit zich heeft voorgedaan, is geen oorzaak

Nadere informatie

Date de réception : 25/11/2011

Date de réception : 25/11/2011 Date de réception : 25/11/2011 Resumé C-532/11-1 Zaak C-532/11 Resumé van het verzoek om een prejudiciële beslissing overeenkomstig artikel 104, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof

Nadere informatie

Hoe kan worden aangetoond dat uitgaven zijn opgenomen in de prijs van uitgaande goederen en diensten?

Hoe kan worden aangetoond dat uitgaven zijn opgenomen in de prijs van uitgaande goederen en diensten? Hoe kan worden aangetoond dat uitgaven zijn opgenomen in de prijs van uitgaande goederen en diensten? - Op zoek naar heldere criteria voor de aftrek van voorbelasting. Door: Sjoerd Harbers 2010 / 2011

Nadere informatie

2. Cassatiemiddelen Met betrekking tot dit beroep worden de volgende middelen van cassatie voorgedragen:

2. Cassatiemiddelen Met betrekking tot dit beroep worden de volgende middelen van cassatie voorgedragen: '"Sr "- AANTEKENEN Hoge Raad der Nederlanden Postbus 20303 2500 EH 'S-GRAVENHAGE Datum Referentie Betreft beroep in cassatie tegen de uitspraak van het Gerechtshof te Arnhem (08/00041) op het hoger beroep

Nadere informatie

Speaking Notes. e-invoicing: Juridisch luik

Speaking Notes. e-invoicing: Juridisch luik Speaking Notes e-invoicing: Juridisch luik 1 Op 1 januari 2013 treden er in België nieuwe factureringsregels in werking in verband met de belasting over de toegevoegde waarde. Deze wijzigingen werden aangebracht

Nadere informatie

GEZAMENLIJKE VERKLARING VAN DE RAAD EN DE COMMISSIE BETREFFENDE DE WERKING VAN HET NETWERK VAN MEDEDINGINGSAUTORITEITEN

GEZAMENLIJKE VERKLARING VAN DE RAAD EN DE COMMISSIE BETREFFENDE DE WERKING VAN HET NETWERK VAN MEDEDINGINGSAUTORITEITEN GEZAMEIJKE VERKLARING VAN DE RAAD EN DE COMMISSIE BETREFFENDE DE WERKING VAN HET NETWERK VAN MEDEDINGINGSAUTORITEITEN "1. De vandaag vastgestelde verordening betreffende de uitvoering van de mededingingsregels

Nadere informatie

Datum van inontvangstneming : 26/05/2014

Datum van inontvangstneming : 26/05/2014 Datum van inontvangstneming : 26/05/2014 Vertaling C-189/14-1 Zaak C-189/14 Verzoek om een prejudiciële beslissing Datum van indiening: 16 april 2014 Verwijzende rechter: Eparchiako Dikastirio Lefkosias

Nadere informatie

Hof van Cassatie van België

Hof van Cassatie van België 12 OKTOBER 2009 C.08.0559.F/1 Hof van Cassatie van België Arrest Nr. C.08.0559.F GT MANAGEMENT, bvba, Mr. John Kirkpatrick, advocaat bij het Hof van Cassatie, tegen POLYCAR, vennootschap naar Italiaans

Nadere informatie

MODEL HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 290 BW

MODEL HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 290 BW MODEL HUUROVEREENKOMST WINKELRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 290 BW door de Raad voor Onroerende Zaken (ROZ) op 17 september 2012 vastgesteld en tevens gepubliceerd op de website

Nadere informatie

Uitleg van de werkingssfeer van cao s CAO S IN DE PRAKTIJK. Workshop. Mr. dr. Esther Koot-van der Putte www.cao-recht.

Uitleg van de werkingssfeer van cao s CAO S IN DE PRAKTIJK. Workshop. Mr. dr. Esther Koot-van der Putte www.cao-recht. CAO S IN DE PRAKTIJK Uitleg van de werkingssfeer van cao s Workshop Mr. dr. Esther Koot-van der Putte www.cao-recht.nl 23 juni 2015 Het Adimac-arrest Viel Adimec onder Cao Metalektro? Adimec is een onderneming

Nadere informatie

De exploitatievennootschap A wenst uit te breiden. Momenteel huurt zijn een pand om haar fabriekswerkzaamheden in uit te voeren.

De exploitatievennootschap A wenst uit te breiden. Momenteel huurt zijn een pand om haar fabriekswerkzaamheden in uit te voeren. Situatieschets De exploitatievennootschap A wenst uit te breiden. Momenteel huurt zijn een pand om haar fabriekswerkzaamheden in uit te voeren. De bedoeling is dat deze vennootschap een terrein aankoopt

Nadere informatie

MODEL HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW

MODEL HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW MODEL HUUROVEREENKOMST KANTOORRUIMTE en andere bedrijfsruimte in de zin van artikel 7: 230a BW door de Raad voor Onroerende Zaken (ROZ) op 30-1-2015 vastgesteld en tevens gepubliceerd op de website www.roz.nl.

Nadere informatie