Claudia van Kleeff: "Ik hou van uitdagingen"

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Claudia van Kleeff: "Ik hou van uitdagingen""

Transcriptie

1 NFORMATE-BULLETN VAN EN VOOR DE LO/SPORTORGANSATE nterview - Claudia van Kleeff: "k hou van uitdagingen" door aoo Rob lansen cilaudia van Kleeft' is een vrouw die van uitdagingen houdt. Daarom koos zij er ook voor om LO/Sportinstructeur bij de KL te worden. Haar nieuwste uitdaging is de motor. Niet zo maar één, neen een flitsende Honda 400 cc. De paardekrachten die deze machiue in huis heeft, zal ik u besparen, niet de topsnelheid, die ligt boven de tweehonderd kilometer per uur. Overigens het interview met Clandia had eigenlijk al enkele dagen eerder zullen plaatsvinden, maar kon toen niet doorgaan. Claudia moest haar nieuwe motor ophalen. Omdat ik vroeg op onze afspraak in Ede was, was ik er getuige van dat Claudia tot mijn verbazing met de auto kwam aanrijden. Nieuwsgierig informeerde ik of het wel goed gekomen was met de motor. "Jaze<cr", zegt ze enthousiast. "Wil je hem zien." k werd meegetroond naar een garage en daar staat hij te blinken, een plaa~je. Het ijs tussen ons is meteen gebroken en het interview kan beginnen. Dat de 24-jarige sergeant Claudia van Kleeft' LO/Sportinstructeur bij de KL is geworden is niet vreemd. "Samen met mijn zusje ben ik opgevoed door mijn vader, een moeder heb ik niet gehad. Mijn vader was altijd met auto's bezig en mijn zusje en ik deden altijd al veel jongens dingen. Dat heeft later zeker invloed gehad op mijn keuze voor dit vak in een mannengemeenschap zoals het leger eigenlijk nog altijd is. Het zou automonteur of LO/Sportinstructeur zijn geworden. Het werd dus het laatste. k zou er ook niet aan moeten denken om op een kantoor tussen vier muren te zitten," legt de klein van postuur zijnde en zeker ook charmante Claudia haar keuze uit. BBT -soldaat Na haar opleiding aan het COS in Goes kon Claudia van KleefT niet direct als LO/Sportinstructeur aan de slag. "Er was geen plaats in de LO/Sportorganisatie. Daarom koos ik er voor om eerst gewoon BBT -soldaatte worden. De uitdaging dat te doen, trok me ook wel. Dan wist ik in ieder geval wat het is om soldaat te zijn. Dat zou me later nog wel eens van pas kunnen komen. Overleven, grenzen verleggen, discipline, doorbijten en veel sporten. k werd uiteindelijk geplaatst bij het (NL) Sigsqn in Krefeld. Het vastomlijnde idee om later LO/Sportinstructeur te worden, bleef ik in mijn hoofd houden. Daarom reageerde ik op een artikel in de Flex, waarin stond dat er 47 plaatsen in de LO/Sportorganisatie vrij kwamen. k heb meteen gesolliciteerd en zo is de bal aan het rollen gegaan." Zonder al te veel moeite kwam zij door de testen en keuringen. "k had hard getraind voor de sporttest, dus dat was nhoudsopgave Jaargang 7, nummer 9, november 1999 Claudia van Kleeff: "k hou van uitdagingen" door aoo Rob lansen Persoonsvormîng, onze toekomst!! door maj Mareel Wiegmink Welkom thuis door een be:.oeker Doping door sgt Hein,'all der Made nventarisatie spoitmedische begeleiding (SMAT) binnen de KL door Chris H(l ts, Pieter Helmhout en Sfe.ffan van Oosfrul11 Panta Rhei deel 6 (slot) door Prils Oldenburger Triatlon verandering regels vraagt aanpassing training door ell1f Anton Koteris Nieuws medezeggenschapscommissie door sgt Plerre van den Berg Wist u dat...??????? door aoo Rob lansen Pag. Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Pag. 7 Pag. 8 Pag. 12 Pag. 14 Pag. 15 1

2 Haar eerste les kan zij zich nog goed herinneren. "k was voor vier dagen gedetacheerd op Lpl de Harskamp, omdat ze daar personeel tekort kwamen. Een groep van de luchtmobiele brigade uit Assen wilde een sportles hebben. Het werd terreinwerk, overigens niet het gemakkelijkste om mee te beginnen. Allemaal grote kerels die letterlijk en figuurlijk op mij neerkeken. k moest me echt opladen, zo van: je weet hoe het moet, doe het dan ook en haal het beste uit jezelf en de groep. Eerst dacht ik, dat ze niet positief tegenover mij stonden, maar het ging best goed. Zij vonden het leuk, zodat ik een week later weer een les terreinwerk aan ze gegeven heb." Een lachende Claudia van Kleef op haar nieuwste uitdaging: de motor. geen probleem. Ook de medische en psychologische testen waren goed, zodat het alleen nog van het gesprek met vertegenwoordigers van de LO/Sportorganisatie atl1îng of ik werd aangenomen. Dat gesprek vond plaats, toen ik op uitzending was in Bosnië. Tk kon het telefonisch doen, maar ik vond het beter om het live te doen, want ik wilde die baan perse hebben. Zodoende kreeg ik een ticket naar Nederland, deed hel gesprek en was veertig uur later weer terug in Sarajevo. De tijd na het gesprek was erg spannend. k vond van mijzelf dat ik wel geschikt was, maar het bleef afwachten. Uiteindelijk hoorde ik van mijn goede vriendin Renate van de Hoek dat ik was aangenomen. Samen hebben we op het COS gezeten en hebben drie jaar lang 24 uur per dag samen opgetrokken. Zij belde me op een zaterdagmorgen in Bosnië op en zei: heb je het al gehoord, we zijn aangenomen. Na mijn uitzending ben ik naar de KMS gegaan voor drie maanden, de AMO hoefde ik niet meer te doen. Aansluitend ging ik naar de LOSS in Amersfoort." Alles uit de kast "De opleiding op de LOSS was voor mij vooral een opfrissing. Per slot van rekening had ik in geen drie jaar les gegeven en nog helemaal niet in de praktijk. We zijn daar heel intensief mee bezig geweest. Fysiek had ik daar ook weinig problemen. n Sarajevo had ik veel gesport, zeg maar iedere dag, met het doel voor ogen om goed voor de dag te komen. k heb zoveel mogelijk geprobeerd de manneneisen te halen. k heb daarvoor alles uit de kast gehaald." Vuurdoop Het liefst was Claudia naar het OCO in Ermelo gegaan, maar haar eerste plaatsing werd de LO/Sportgroep Ede. k dacht, dat Ermelo de beste leerschool zou zijn. Daar komen alle oefengebieden aan bod en kan ik goed leren, hoe de oefenstof aangeleerd moet worden. Het werd dus Ede, ook een opleidingscentrum, want ik wilde nog niet naar een parate eenheid." Bewijzen Staan mannen niet vreemd te kijken als ze les krijgen van een vrouw? "Nee hoor. Alleen in het begin is het even wennen, daarna vinden ze het heel normaal. Het is best prettig om aan mannen les te geven. Je moet vooral in het begin van de les laten zien wie je bent en hoe je het wilt hebben. Eerst strak aanpakken, dan kun je de teugels altijd nog laten vieren. Dat heb ikzelf zo ondervonden op school en op het COS. Gewoon lekker lesgeven, want ik heb geen zin om constant voor sergeant te spelen. Trouwens je hoeft je als vrouw niet zo te bewijzen, alsje wel zou denken." Vrouwen Hoe kijkt Claudia aan tegen de vrouw in de KL. "k heb niet meer contact met vrouwen dan met mannen. k wil ze ook niet voortrekken. Als ze niet meekunnen, dan denk ik vaak, waarom zijn ze eigenlijk in dienst gekomen. Je moet dan wel wat laten zien. Het is bij vrouwen zo: ze vinden sport leuk of helemaal niet leuk en zijn lui. Een middenweg is er niet, alles of niets. Maar misschien wil ik met vrouwen te snel iets bereiken en verwacht ik te veel van ze. Bij mannen is dat anders. Daar is wel een tussengroep die je enthousiast kunt maken. De LO/Sportorganisatie denkt dat wij de vrouw in de KL kunnen stimuleren, maar dat is denk ik niet zo. Vrouwen kunnen beter met mannen opschieten. Vrouwen zijn gevoeliger en mannen gaan daar gemakkelijker mee om. Op een LOlSportgroep is dat ook zo. Daar vullen we elkaar goed aan en daar komt bij, dat mannen zich dan net iets netter gedragen dan in een groep van mannen alleen." Toekomst Vastomlijnde plannen voor de toekomst heeft ClaudÎa nog niet echt. "Er is natuurlijk meer dan de KL alleen. Nu vind ik deze baan erg leuk en heb ik het op deze LO/Sportgroep goed naar mijn zin. De groep is klein, het gaat er heel persoonlijk aan toe en de sfeer is prima. Maar ik weet niet of dat nog zo is als ik dertig ben. Op dit moment kan ik niet overzien of ik mijn hele werkzame leven bij de KL zal slijten. Dan maak ik misschien wel een andere stap. Er kan zo weer een andere uitdaging opduiken. k kan niet lang hetzelfde doen, ik hou van afwisseling, wil een hoop leren en steeds nieuwe dingen ontdekken. k hou van uitdagingen en dat is nu de LO/Sport en... mijn motor." 2

3 De Pen - Persoonsvorming, onze toekomst!! door maj Marcel Wiegmink, st({l(~rficier LO/Sportregio Zuid- en West NL 0 p het moment dat Fons Krijnen mij vertelde dat hij de pen aan mij had gegeven om reden dat er jonge collegae in onze LOlSportorganisatie rondlopen die Marcel Wiegmink niet kennen, realiseerde ik mij dat ik tot de oudere en grijze categorie behoor. Dat was wel weer even schrikken. 'De pen' is overigens niet alleen om iets over jezelf te vertellen, maar het is naar mijn mening ook een goede mogelijkheid om een persoonlijke mening (bijvoorbeeld over onze LO/Sportorganisatie) te ventileren. Eerst dan maar iets over mijzelf, maar vervolgens wil ik toch wat kwijt over mijn visie ten aanzien van onze toekomstige LOlSportorganisatie. k ben bijna 26 jaar getrouwd (met nog steeds dezelfde geweldige echtgenote) en wij hebben samen twee kinderen, waarvan er één is getrouwd. Wij wonen in het mooie Brabantse stadje Oosterhout en hebben het goed naar onze zin in het Bourgondische Zuiden. n 1971 kwam ik op als dienstplichtige bij de artillerie. Daar volgde ik eerst een opleiding tot luchtwaarnemer, waarbij ik in een aantal maanden in lichte vliegtuigen Nederland van boven heb bekeken. Vervolgens nog een opleiding tot voorwaartse waarnemer. Een jaar was ik geplaatst als pelotonscommandant bij de 41 Afdva in Seedorf, hetgeen mij veel praktijkervaring gaf, onder andere in leiderschap. Toeval Bij toeval kwam ik achter de mogelijkheid om een opleiding te kunnen volgen tot LO/Sportofficier (een jarenlang gekoesterde wens). Zo geschiedde. De opleiding op de SMLO te Hooghalen heb ik met veel plezier gevolgd samen met onder andere Teun Minke en Ton de Vaan. Na een plaatsing als C-LO/Sportgroep op de Generaal Spoorkazerne in Ermelo, kreeg ik de mogelijkheid om de Haagse Academie voor Lichamelijke Opvoeding (HALO) te volgen. Samen met Jan Pasman heb ik daar een geweldige en leerzame tijd gehad. Na de academie mocht ik de opgedane kennis uitdragen als instructeur op het OCLO, waar ik zes jaar zowel dienstplichtigen als beroepscollegae mee mocht helpen opleiden. Opvallend aan deze functie was, dat je vrijwel alle LO/Sportinstructeurs werkzaam in de totale LO/Sportorganisatie kende. Dat kwam, omdat je ze op de één of andere manier in opleidingen dan wel bijscholing door de vingers had gehad. Lichamelijke opvoeder Na een functievervulling als Rayon LO/Sportofficier Utrecht werd mij de baan van Hoofd LO/Sport op de KMA aangeboden. n ons vakgebied misschien wel de mooiste plek waar je kan werken. n die tijd, en dan praat ik over de periode , volgden cadetten nog een opleiding aan de KMA van vier jaar en drie maanden. Als Sportgroep had je door deze lange tijd een belangrijke bijdrage in het volwassen worden van de leerlingen. Niet alleen in de Marcel Wiegmink: Pe rsoonsvormillg, onze toekomst.'! LO/Sportlessen, maar ook tijdens activiteiten van onder meer de cadettensportverenigingen (toen 26 in getal), waarvan er een aantal ook deelnamen aan de reguliere civiele sportcompetities in de omgeving van Breda. Ook tijdens sportuitwisselingen met het KM uit Den Helder en diverse buitenlandse Militaire Academies, die meestal tijdens de weekeinden plaats vonden, waren de contacten zeer intensief. Hierdoor voelde je je echt 'lichamelijke opvoeder'. Op dit moment vervul ik na C-LO/SpO1district Zuid-Oost te zijn geweest, de functie van stafofficier LO/Sportregio Zuid- en West NL k mag mij volledig storten op taken die in verband met de waarneming door mij van het commando over de Regio tot nu toe onvoldoende aandacht hebben gekregen. Persoonsvorming Mijn visie met betrekking tot onze toekomst ligt een beetje in het verlengde met hetgeen ik heb ervaren op de KMA. Mijn stellige overtuiging is, dat de bijdrage die wij in ons vakgebied kunnen leveren in de 'persoonsvorming' van de deelnemers van onze LO/Sport-producten van zeer grote betekenis is. Zonder overigens tekort te doen aan alle activiteiten ter verbetering van de fysieke aspecten zoals kracht, uithoudingsvermogen en vaardigheden. k denk dat onze deskundige LO/Sportinstructeurs in staat zijn (althans meer bewust, nadrukkelijker en intensiever dan nu het geval is) veel te kunnen betekenen in het ontwikkelen of beïnvloeden van persoonseigenschappen als doorzettingsvermogen/de wil om te winnen, verantwoordelijkheidsgevoel, samen werken naar een bepaald doel, zelfvertrouwen, 3

4 sociaal gedrag enzovoorts, enzovoorts. Op dit moment wordt er naar mijn mening aan dit aspect op vele plaatsen nog nauwelijks invulling gegeven. Supporters Deze vormingsdoelen liggen perfect in het verlengde van de door onze ELS geformuleerde doelen van ons beroepsleger, waar vorming en leiding geven met volledige eigen inzet, gezamenlijk het gestelde doel bereiken, op basis van wederzijds vertrouwen, zelfstandig handelen en wederzijds respect, de basisbegrippen zijn. k weet zeker dat we veel supporters zullen hebben onder commandanten van de eenheden. Voorzichtige eerste conclusies van de recent gehouden klanttevredenheidsonderzoeken door de LO/Sportgroepen wijzen dit uit. Daarbij komt, dat wij bij het leveren van een bijdrage in de persoonsvorming, wij ons niet behoeven te beperken tot alleen GV A. n feite alle activiteiten waar contact is met de leerling/bbt -er deze aspecten kunnen worden ontwikkeld, dus ook in onze LO-es, maar ook tijdens de spelles, de recreatiesportactiviteit, de locale sport- dag, individuele begeleiding, avondsport begeleiding, afname van de Conditie Proef, enzovoorts. Van zeer groot belang hierbij is onze voorbeeldfunctie en de sturing vanuit het management zodat we als LO/Sportfunctionarissen dezelfde taal spreken. Hier ligt denk ik voor met name ons Kenniscentlum een schone taak weggelegd in verband met het opstellen van een soort 'Vormingsdoctrine'. (k sollici~ teer hermee bij deze om mee te denken in de te zijner tijd op te richten werkgroep die zich hiermee gaat bezig houden.) k ben mij bewust dat hel allemaal nogal 'belerend' klinkt, maar dat mag best als je wat grijzer wordt. Volgende Pen Als tegenhanger van mijn verhaal wil ik voor de volgende 'Pen' Jeroen Velders uitnodigen zich wat nader te introduceren. De jeugd heeft uiteindelijk de toekomst en gezien het feit dat hij binnenkort als jonge collega onze Regio komt versterken op de LO/Sportgroep in Oirschot, lijkt het mij een goed moment. Uitzending Welkom thuis door een bezoeker 0 p dinsdagmiddag 19 oktober om vier uur in de mid dag staat de ontvangsthal van vliegveld Welschap te Eindhoven vol met familie, collega's en bekenden van personeel, dat terugkeert van uitzending. De sfeer is om te snijden. Zojuist heeft de speaker namelijk medegedeeld dat het vliegtuig ruim een half uur vertraging heeft. De spanning wordt gebroken als plotseling de toe gangsdeuren krachtig openzwaaien. Vier sportief geklede heerschappen dragen een enorme rode zak de aan~ komsthal binnen. De vier zeggen geen woord en planten de rode zak zonder pardon midden in de mensenmassa. Vervolgens wordt de zak opengemaakt en wordt het publiek verzocht enige ruimte te maken. Sterker, som~ mige worden zelfs verzocht een andere plek in de hal op te zoeken. Schoorvoetend en met grote vraagtekens in de ogen wordt er aan dit verzoek gehoor gegeven. ligheid gebracht. Overal worden foto- en videocamera's tevoorschijn gehaald. edereen, van groot tol klein begint foto's te maken. Even lijkt het erop, alsof er een beroemde popgroep rond de rode zak staat. De LO/Sportinstructeurs van de GWK uit Nunspeet nemen zelfs professionele poses aan, alsof zij nooit iets anders hebben gedaan. Totdat hetzelfde kleine meisje hen vraagt of zij even opzij kunnen stappen. Zij neemt hun plaats in onder de enorme koe, die gestaag maar verrassend uit de rode zak te voorschijn is gekomen. Om de nek van de koe hangt een spandoek met daarop: WELKOM THUS MENe de BOER. Niemand durft de zakdragers iets te vragen. Een klein meisje, aangespoord door haar nieuwsgierige moeder, toont wel enige lef. "Wat zit er in die zak?", vraagt ze opgewekt. "Een koe", is het korte antwoord van één van de krachtpatsers. Het meisje loopt huilend terug naar haar moeder. Het publiek wordt er zelfs een beetje opstandig van. Wat een lullig antwoord tegen zo'n klein meisje. Even lijkt het erop dat men de vier sportief geklede heerschappen (LO/Sportinstructeurs van de LO/Sportgroep GWK) naar buiten willen werken. Nog net op tijd wordt een stekker in het stopcontact geduwd, waardoor een compressor met weinig lawaai in gang wordt gezet. Alom neemt de onrust toe in de hal. Hele groepen mensen deinen achteruit. Kinderen worden in vei- Helaas nog geen recente foto beschikbaar toch een indruk te krijgen van hoe groot zij is, De koe op een archieffoto. 4

5 Sport - Doping door sgt Hein van der Made, LO/Spor/groep Seeligkazeme te Breda Die laatste jaren wordt de sportwereld overspoeld met verhalen over doping. Allerlei publicaties over grootgebruik door topsporters doen de ronde. Het blijkt echter dat de handel en gebruik iu doping in het sportscholencircuit een nog veel grotere plaats inneemt. Daarmee wordt het voor ons ook interessant. Aangezien wij ook op het gebied van de krachtsport als deskundigen beschouwd worden, is het wellicht Jeuk en leerzaam iets te weten over de achtergronden van het gebruik en de handel in doping. Elke cultuur kent een veelvoud aan middelen waaraan bewustzijnsverruimende effecten worden toegeschreven of middelen die de lichaamskracht of het uithoudingsvermogen doen toenemen, n de Westerse beschaving kreeg deze zoektocht medio de negentiende eeuw een wetenschappelijk vervolg. Deze experimenten vonden aanvankelijk in alle openheid plaats. Een van de meest effectieve groep stoffen die zo ontstaan zijn, zijn die van de geslachtshormonen. Het mannelijk geslachtshormoon testosteron zet het lichaam bijvoorbeeld aan tot het opbouwen van spierweefsel, waardoor het lichaam fysiek sterker wordt. Doping in historisch perspectief Het dopingonderzoek was dan ook aanvankelijk een geaccepteerd middel waarmee atleten hun prestaties konden verbeteren. n de jaren vijftig kwam hier na jarenlange discussies een einde aan (natuurlijk speelden de verschrikkingen uit de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol bij een veranderde visie op de mens). Vertegenwoordigers uit de medische wereld begonnen zich geleidelijk terug te trekken uit de dopingpraktijk. Dit hield echter niet in dat de ontwikkelingen van middelen die als doping te gebruiken zijn, werden stopgezet. ntegendeel, in de jaren vijftig en zestig kwamen de meeste anabole steroi"den (gesynthetiseerde en gemodificeerde versie van het hormoon testosteron) op de markt. n de jaren zeventig het biologisch gewonnen groeihormoon, in de jaren tachtig het synthetisch gemaakte groeihormoon clenbuterol en de amfetamines en in de vroege jaren negentig begon men ook te experimenteren met insuline. Eind jaren tachtig ziet men vervolgens een belangrijke verandering in zowel het nationale als internationale sportscholencircuit. Er ontstaat een groeiende tweespalt tussen enerzijds de hardcore sportscholen, waar het dopinggebruik wijd verspreid is en anderzijds de fitnesscentra waar men juist elke associatie met bodybuilding tracht te vermijden. Deze ontwikkelingen speelden zich dus grotendeels af buiten het medisch circuit en de topsport. Het dopinggebruik verschoof steeds meer naar de bodybuilding en de rol van de arts werd overgenomen door de dopinggoeroe. Dat zijn handelaren die door 'trial and error' experimenten succes hadden en steeds meer navolging kregen op het gebied van kennis, advies en preparaten. De middelen Anders dan de recreatieve drugs zijn de meeste dopinggeduide middelen medicijnen. Met dien verstande dat deze middelen meestal in hogere doseringen en/of in andere combinaties worden gebruikt dan in de medische wereld gangbaar is. De kern van het dopinggebruik in het sportscholencircuit wordt gevormd door de consumptie van anabole steroi"den (de exacte naam is anabole androgene steroi" den). Vrijwel alle dopinggebruikers nemen één of meerdere soorten van deze stero'iden tot zich. vaak in combinatie met andere middelen. Deze andere middelen worden gebruikt om de bijwerkingen van de anabolen te bestrijden, te versterken of om vetweefsel te verwijderen. Voorbeelden van de eerste categorie zijn: de 'opstarters', zoals clomifeencitraat of Clomid, diuretica, corticosteroi"den en de antioestrogenen zoals tamoxifen of Nolvadex. Opstarters worden gebruikt om het eigen testosterongehalte in het lichaam op een hoog niveau te houden na een kunstmatige anabolen kuur. Normaal zou dan dit gehalte door het lichaam op een lager niveau gebracht worden als een soort negatief feedback systeem. Voorbeelden van de tweede categorie zijn de groeihormonen, insuline en GFl (kunstmatige insuline). Tenslotte zijn de schildklierhormonen, clenbuterol en de afslankmiddelen op amfetaminebasis, zoals fentermine en onamjn voorbeelden van de laatste categorie. Gebruikers Het gebruik van doping in het sportscholencircuit verschilt van het gebruik binnen de topspoli. n spo11en als fitness en vooral bodybuilding wordt vele malen meer melding gemaakt van sporters die de schadelijke gevolgen van anabole androgene steroi"den aan den lijve ondervonden hebben, dan in de topsport. Bovendien ligt een belangrijk verschil in de afwezigheid van artsen en specialisten bij de 5

6 cosmetische sporters. De gebruikers worden in vicr categorieën ingedeeld op basis van de variabele hoeveelheid doping en soort dopinggeduide middelen die de gebruikers tot zich nemen. De conservatieve, bescheiden gebruiker: de gebruiker van uitsluitend anabole steroïden, toegediend in één of twee kuren per jaar; o De conservatieve, grote gebruiker: De gebruiker die veel en frequent anabole steroïden gebruikt; De experimentele, bescheiden gebruiker: De gebruiker die relatief bescheiden doseringen hanteert, maar ook andere middelen dan anabolen gebruikt, zoals insuline en groeihormoon (de zogenaamde 'slimme' gebruiker); De experimentele grote gebruiker: De gebruiker die zowel meerdere middelen gebruikt als hoge doseringen hanteert. Ontwikkelingen in het gebruik van doping tonen aan dat er enerzijds sprake is van een stijging van de gehanteerde doseringen en anderzijds is er sprake van een toenemende acceptatie van experimentele middelen. Oorzaken die sporters aanzetten tot het gebruik van dopinggeduide middelen zijn: het motief: Het streven naar het ideale lichaam; de gelegenheid: Er is een verband tussen het kennen van dopinggebruikers en het zelf gebruiken of daarin geïnteresseerd zijn. Een eerder gebruik van doping is een belangrijke factor om te komen tot opnieuw gebruik. Dit wordt met name ingegeven door angst voor verlies van massa en kracht. Handelaren Sinds 1995 is het artsen officieel verboden om nog medicijnen voor dopingdoeleinden te verstrekken. Daarom betrekken de meeste gebruikers hun middelen via de handelaren. De in Nederland opererende handelaren kunnen onderverdeeld worden in grote, tussen en kleine handelaren. Er zijn een tiental grote handelaren bekend die weer onder te verdelen zijn in twee subgroepen. Enerzijds degenen die een organisatie om zich heen hebben opgebouwd en anderzijds de handelaren die voornamelijk solitair werken (de solisten). De grote handelaren verkopen een deel van hun preparaten direct aan de consument, maar leveren ook aan de tussen en kleine handelaren. De tussenhandelaren verkopen bijvoorbeeld vanuit hun sportschool of opereren als huisdealer in één of meerdere sportscholen. Het aantal tussenhandelaren wordt op enkele tientallen geschat. Kleine handelaren zijn in eerste instantie zelf gebruiker die overtollige dopingmiddelen aan vrienden of kennissen doorverkopen, Van het aantal kleine handelaren is geen schatting te maken De in Nederland opererende handelaren krijgen hun preparaten via de farmaceutische bedrijfskolom of uit de sfeer van de illegale productie, Tot in de jaren tachtig was de farmaceutische bedrijfskolom de belangrijkste bron van het Nederlandse handelswerk. n vrijwel alle gevallen betrof het hier buitenlandse instellingen. Meestal waren dat apotheken gelegen in vakantieoorden, waar de verkoop van deze middelen vrij is, Anno 1998 is deze situatie echter drastisch veranderd. Sinds medio jaren tachtig is het marktaandeel van illegale producenten op de zwarte markt voor doping sterk gestegen, Momenteel kunnen we er vanuit gaan dat het gros van deze middelen afkomstig is van deze groep producenten. Handelaren die zaken doen met de farmacie verkrijgen hun preparaten via de 'voordeurmethode' (direct kopen), de 'clandestiene' methode (indirect via sleutelfiguren) of via de 'procedurele' methode, waar gebruik gemaakt wordt van voor dit doeleinde opgerichte handelsfirma's Productie van doping door het illegale circuit vindt in drie vormen plaats:, Herverpakking van actieve bestanddelen (door de preparaten te labelen of te versnijden of zelf pillen te draaien of ampullen te vullen); 2. Productie van fake preparaten, die in het geheel geen actieve stoffen bevatten; 3. Daadwerkelijke productie van actieve bestanddelen van doping. De meeste van deze operaties gebeuren in landen met een wat vage wetgeving op farmaceutisch gebied zoals Thailand, Nigeria, ndia of Vietnam. Opsporîngsinstanties beschikken echter over aanwijzingen dat ook steeds meer in Nederland een illegale productie van deze middelen plaatsvindt. Uit het aanbod op de zwarte markt blijkt dat een steeds groter deel van deze preparaten ten onrechte verkocht worden als een bestaand merk. Er is dan sprake van vervalsing, Bovendien worden er 'fake' merken verkocht. nternet Gebleken is overigens dat er in Nederland al een aantal gebruikers is dat via nternet hun middelen bestellen. Een steeds groter deel van de handelaren zijn inmiddels op het net actief. Voor het overgrote deel betreft het postorderbedrijven (de grote handelaren) die het nternet gebruiken als medium. Ook in de sfeer van de handel in doping speelt zich dus een proces van mondialisering af. De winstmarges op de handel in doping zijn betrekkelijk gering. De jaarlijkse omzet in dopinggeduide middelen in Nederland wordt geschat op tenminste tweehonderd miljoen gulden. Nederlandse handelaren blijken deze situatie op een drietal manieren het hoofd te bieden. Allereerst door de verkoop van dure preparaten, zoals groeihormoon, ten tweede door de verkoop van vervalsingen en ten derde door zich te ontwikkelen tot exporteur van doping, Conclusies De situatie met betrekking tot het gebruik van doping is om de volgende redenen zorgwekkend: pilmentaliteit: er wordt sneller naar doping gegrepen, de doseringen zijn hoger en er wordt gebruik gemaakt van nieuwe, riskantere middelen; sinds de jaren '80 is er in toenemende mate sprake van een verspreiding van dopinggebruik buiten de groepen van topsporters en bodybuilders; de kwaliteit van de preparaten op de zwarte markt vermindert zienderogen, Daardoor zijn de kansen op ernstige schade aan de gezondheid toegenomen. De situatie met betrekking tot de handel in dopinggeduide middelen is niet minder zorgwekkend: 6

7 De handel in doping is een <miljoenenbusiness' geworden. De handel criminaliseert. Er is een integratie van de markt voor doping met die van de verdovende middelen en zo ontstaat een wereldwijd en fijnmazig distributie netwerk van nationale en internationale organisaties. Buiten de sportwereld wordt het probleem niet serieus genomen. Aangezien de sportwereld niet over de middelen beschikt om het tij te keren, ligt hier een taak voor het Openbaar Ministerie, maar tot nu toe kent het Openbaar Ministerie geen enkele prioriteit aan de îllegale handel in dopinggeduide middelen toc. Bovenstaand artikel is een samenvatting van een essay dat ik heb geschreven voor mijn studie vrijetijdswetenschappen. Als men interesse heeft in aanvullende literatuur kan men altijd bij mij terecht. Tel: * TGTF - nventarisatie sportmedische begeleiding (SMAT) binnen de KL door Chris Harts, Pieter He/mhoul en Sle/fan van Oostrum M et de introductie vau de verplichte Conditieproef in 1993 is getracht de sportmedische begeleiding binnen de KL gestalte geven door de invoering van het Sport Medisch Advies Team, kortweg SMAT. Het SMA T moest staan voor een regelmatig terugkerende overlegstructuur tussen arts, fysiotherapeut en LO/Sportinstructeur. Centraal in het overleg zou de begeleiding van militairen met fysieke beperkingen zijn. Een juiste afstemming van de LO en FT moest ervoor zorgen dat de hoge blessure- en afval percentage omlaag zouden gaan. Zes jaar verder heeft het SMA T op sommige locaties vaste vorm gekregen. Mooi voorbeeld in dit verband is de gestructureerde begeleiding van het Remedial Peloton van het Schoolbataljon op de Oranjekazerne. n de vorige Zandloper werden twee mensen voor het voetlicht gehaald die in Schaarsbergen de 'SMAT-kar' hebben getrokken: fysiotherapeut Frank Errners en LO/Sportinstructeur Hans Wakelkamp. Op sommige andere locaties lijkt het SMA T concept daarentegen een zachte dood gestorven te zijn. Gebrek aan tijd, faciliteiten, prioriteit en/of coördinatie wordt als oorzaak genoemd. Evaluatie Daarnaast is er in de tussenliggende jaren nogal wat veranderd in de militaire medische zorg, onder andere de intrede van de bedrijfsarts. Hoogtijd voor een evaluatie! Een werkgroep SMA T -inventarisatie heeft onlangs, in samenwerking met mensen uit het veld, een vragenlijst opgesteld en landelijk verspreid onder alle arbocentra, gezondheidscentra en LO/Sportgroepen. n de vragenlijst kunnen functionarissen die nauw betrokken zijn (geweest) bij militaire sportmedische advisering hun mening geven over allerhande zaken rondom het SMA T: taken, organisatie, verantwoordelijkheden en werkwijze, maar ook knelpunten, nieuwe ideeën en oplossingen. Ook functionarissen die tot nu toe weinig met SMA T te maken gehad, maar wel duidelijke ideeën en meningen hebben over sportmedische begeleiding binnen de KL, kunnen hun ei kwijt in de vragenlijst. in het algemeen en het SMAT in het bijzonder. Door zichtbaar te maken waar dingen soepel lopen en waar eventuele problemen liggen, kan een formele regeling inzake SMA T worden opgesteld, die hiermee rekening houdt. Als u door uw commandant LO/Sportgroep bent verzocht om een SMAT -vragenlijst in te vullen, vragen wij deze voor vrijdag 19 november a.s. terug te sturen naar onderstaan adres: TGTF-team Arbo-dienst KL, t.a.v. P. Helmhout, Lgen Knoopkazerne, postbus 90014, MPC 55A AA Utrecht. Werkgroep De LO/Sport neemt binnen de KL een belangrijke plaats in de sportmedische begeleiding van militairen met fysieke beperkingen. Uw mening als LO/Sportinstructeur is dus van het grootste belang. Wij stellen uw medewerking dan ook bijzonder op prijs. Voor vragen en opmerkingen kunt u natuurlijk altijd bij ons terecht. Werkgroep SMA T -inventarisatie: Chris Harts, fysiotherapeut TGTF: Pieter Helmhout, gezondheidswetenschapper TGTF: Steffan van Oostrum, staffysiotherapeut RGD-Oost. Doel Doel van de inventarisatie is een beeld te krijgen van het functioneren van sportmedische begeleiding binnen de KL 7

8 Het Werk Panta Rhei deel 6 (slot) door FrilS Oldenburger Die 71 jarige Frits Oldenburger werkte eerst even als militair en later als burger in de LO/Sportorganisatie. Hij kwam op als dienstplichtige in Assen in 1950 en zwaaide als burgerdocent op het OCLO in 1987 in Ossendrecht af. De tussenliggende 37 jaar volgde hij de veranderingen en vernieuwingen in de LO/Sport op de voet en zag veel van het huidige beroeps personeel aan zich voorbijtrekken. Frits Oldenburger zette zijn, zeker niet helemaal volledige levensverhaal, op papier en zal door de Zandloper in verschillende afleveringen worden gepubliceerd onder de titel Panta Rhei. Hier volgt het zesde en laatste deel: het OCLO. n de lange hete zomer van 1976 werd de SMLO verplaatst naar de legerplaats Ossendrecht, de latere Wilheminakazerne. De gemiddelde afstand die de cursist moest afleggen om Ossendrecht te bereiken, was in elk geval geen verbetering ten opzichte van Hooghalen. De naam veranderde in Opleidingscentrum voor Lichamelijke Oefening (OCLO). De naam School voor Militaire Lichamelijke Opvoeding was in de veertigeljaren ontstaan onder invloed van de Oostenrijkse School gedachte. n het kader echter van de opleiding en training zoals deze in militair verband plaats vindt, was de term 'Opvoeding' altijd een omstreden begrip. Het OCLO mocht een betere benaming zijn, ook sloot de naamsverandering een ontwikkelingsperiade van de LO en Sport af vol herinneringen en nostalgie. De SMLO in Hooghalen, het nest van waaruit duizenden jonge kerels hun weg naar militaire- en civiele-functies vonden, was voorgoed verleden tijd. Het kamp is thans verbouwd en ingericht als centrum voor asielzoekers. Ook visueel is de SMLO dus verdwenen. Vakgroepen Een van de belangrijkste veranderingen voor de instructieafdeling was de vorming van de 'vakgroepen'. Zoals Wil Maaswinkel in één van de vorige Zandlopers reeds aangaf, betekende dit een grote verdieping van de vakken. Vanuit de vakgroepen ontstonden vele en goede leerstofstencils. Vooral de leerstofstencils van Hans Vogelaar waren opvallend, bijna driehonderd bladzijden. nhouden en aanbie Jingswijzen van sommige oefengebieden werden gewijzigd (terreinwerk, VCO en gymnastiek). Het arbeidsintensieve vaardigheidselement werd verder uitgebouwd in de spinnenweblopen en de circuits. Rugby werd als nieuw (en gewenst)oefengebied toegevoegd. Het actieprocent bij wedstrijden en toernooien werd verhoogd door de klokschema's en de multi-toernooien. Het medisch aspect rondom het fysieke gebeuren kreeg meer dan voorheen de aandacht. Rugby Mede door Jos Hesp, maar ook vooral door het enthousias- Parcours militair GeLG. Vrouwen worden gedragen/ 8

9 me van het toenmalige hoofd opleidingszaken Wil Maaswinkel werd het rugby als oefengebied in de syllabus opgenomen, Bovendien bleek het rugby in de eerste jaren van het OCLO het bindmiddel bij uitstekt zijn voor de vaste staf. Veel wedstrijden werden 's avonds tegen andere ploegen uit de regio gespeeld. Soms gingen ook de echtgenotes mee naar Roosendaal of Etten Leur en zagen dan met afgrijzen hoe hun betere helften in de grond werden geboord. Na afloop echter werd er in de houten badkuipen met een glas bier in de hand, het verbroederingsfeest gevierd. En daar waren de dames dan niet bij. Algemene Kader Opleiding (AKO) n de jaren tachtig viel het besluit, dat ook de AKO van de LO/Sportinstructeur op het OCLO plaats moest vinden. De opkomst van de dienstplichtigen vond toen rechtstreeks bij het OeLO plaats. Een aantal wapeninstructeurs werden hiervoor op het OCLO geplaatst. Aanvankelijk ging de AKO vooraf aan de functieopleiding, later -na vele discussies over de voors en tegens-, werd de AKO in de functieopleiding geïntegreerd. Hoewel de met de AKO gepaard gaande langere opleidingsduur natuurlijk positieve elementen bevatte, bleken fricties niet altijd te vermijden. Een zeer bijzonder heet hangijzer bleek de aanstelling te zijn van de officieren tot bivakcommandant tijdens de veertien dagen durende introductieperiode (P). Door verschillende factoren was op een gegeven ogenblik de animo om op het OCLO te worden geplaatst minder groot. n verband met de AKO werd de animo nog kleiner. Line cross Line cross was een parcours, dat 's nachts werd gehouden. De start was in Roosendaal en de finish was de legerplaats Ossendrecht. Het parcours bevatte slechts enkele stations met als voordeel dat met zeer weinig juryleden kon worden volstaan. Het accent lag sterk op oriëntering onder moeilijke omstandigheden (duisternis) en het loopvermogen. Een cruciaal station was de tokkel in het donker. Het was een zeer goed gestandaardiseerde oefening, die zich lang heeft gehandhaafd. Syllabi n de jaren zeventig verschenen een drietal beleidsconcepten, waarvan de laatste in 1977: hel beleidsconcept lichamelijke oefeningen, fysieke training en sport. Vanuit dit beleidsconcept dienden de syllabi te worden uitgeschreven voor de verschîllende opleidingsgangen van het OCLO, waarbij de eindleerdoelen en het didactisch handelen tot in detail uitgewerkt diende te worden. Mede door personeelstekorten hebben de onvolledig uitgewerkte syllabi jarenlang als een zwaard van Damocles boven het OClO gehangen. Bij iedere Commandanten nspectie (Cl) moest hoofd opleidingszaken Bert Wammes al zijn niet geringe verbale lenigheid gebruiken om kromme syllabi recht te praten. De nieuwe didactische opvattingen en inzichten hadden grote invloed op het overdragen van kennis en vaardigheden. Overhead- en dia-projectoren deden hun intrede en vormden aanvankelijk voor sommige instructeurs meer een bedreiging dan een hulpmiddel. Frontaal lesgeven werd beperkt en vervangen door groepsopdrachten en plenaire Bonte avond aan het Veerse meer op thell1aweek in V.l.n.r.: Jacco van den Burg en Warrie L;ndeman. De derde persoon op de foto is onbekend bij de redactie. Wie weet mag het zeggen. zittingen. Lesbegeleiding en lescontrole werden gevleugelde begrippen. Ook de wekelijkse roosterplanning werd door de syllabi niet onberoerd gelaten. Een modulair systeem werd ingevoerd, waarbij oefengebieden, lesnummers, locatie en instructeur exact werden aangegeven. Themaweken De lichamelijke oefeningen van het vrijwillig dienend personeel kregen in de jaren tachtig grotere aandacht en verschillende recreatievormen en het surfen bleken goede aan biedingsvormen te zijn. Vanaf 1981 vonden daarom tijdens de cursus voor sergeant-majoor LO/Sportinstructeur themaweken plaats. Deze themaweken vonden plaats aan het Veerse meer, waarbij recreatieve vormen en het surfen centraal stonden. Piet de Boer beleefde in de haven van Veere hel koudste moment van zijn leven, terwijl Rob Zimmermann, met alleen de skeg van de zeilplank nog in zijn handen in de woeste golven van het Vcerse meer, in de verte Petrus al zag wenken. Het waren onvergetelijke momenten. Personeel Vele vakbekwamc, maar vaak eigengereide mensen op een beperkt aantal vierkante meters, gevoegd bij een personeelstekort en de daarmee gepaard gaande werkdruk, bekoelde in de jaren tachtig helaas het elan en het enthousiasme, waannee het OCLO in de beginjaren startte. Wil Maaswinkel Wil was de eerste en het laatste hoofd opleidingszaken (HOZ), die een puur theoretisch vak: TLO en een puur praktisch vak: terreinwerk gaf. Wil woondc in Bergen op Zoom en kwam afwisselend met de auto of de fiets naar de legerplaats Ossendrecht. Kwam hij op de fiets, dan keek iedereen op het OCLO zorgelijk, want dat betekende meestal dat hij ideeën en plannen, die hij al fietsend had ontwikkeld, onmiddellijk in de koffiekamer met een groot enthousîasme aan het personeel voorlegde. Wil is het levende voorbeeld van als moed, initiatief, werklust, loyaliteit, overredingskracht, verbale lenigheid en een goede theoretische en praktische bagage gekoppeld worden aan de gave om je met goede mensen te omringen. Succes wordt dan inderdaad afgedwongen. 9

10 Ron Gits en Loet Baart 'sm/end' op het Veerse meer in 1985 tijdens themmveek. Rob Zimmermann Hij was in de jaren tachtig HOZ in een periode van personeelstekorten en grote werkdruk. Met zijn slagvaardig, kritisch en analytisch vermogen was hij later één van de aangewezen personen om met Wil de LO en Sport in de KL meer body te geven. Herman Woesthuis Herman had vele potenties, maar had wel ruimte nodig om die potenties te kunnen ontplooien. Die ruimte kreeg hij als klassenmentor van de vooropgeleide klassen BOT-ers. Dit waren niet de gemakkelijkste klassen op het OCLO, maar Herman wist altijd op een voortreffelijke manier zijn 'schaapjes' door de cursus te loodsen. Niet alleen op het OCLO, maar ook later op het parcours bleek zijn voorliefde voor het schaap. Herman destijds het fysieke boegbeeld van het OCLO. 'heeft' thans helaas ook een lichaam. Jos Hesp Als de motoriek de spiegel is van iemands innerlijk, dan geldt dat zeker voor Jos Hesp. Het gaan van Jos is namelijk ietwat sluipend en bedachtzaam van aard en dat komt overeen met de behoedzame wijze waarop hij personen en situaties weet te taxeren en te benaderen. Een KeT-er in hart en nieren, die toch het netspelentoernooi met bussenbal zag zitten. Een pure praktijkman met de gave om de praktijk ook duidelijk en overzichtelijk op papier te zetten. Jos wist namelijk ook dat de beste praktijk een goede theorie is. John Moonen Werkte jarenlang met Wim, Jos en Frits samen in de vakgroep wedstrijdorganisatie, spel, TLO en terreinwerk. Goede lesgever en organisator. Veel stations van het parcours militair, spinnenwebloop en de circuits hadden zijn signatuur. Verdween als officier uit de LOJSportorganisatie en was daarna helaas onzichtbaar. Dienstplichtige instructeurs MO-ers Van deze categorie hebben een aantal prima kerels op het OCLO gewerkt, waaronder Pedro van de Loo, Dick Spruit en Paul Oosterman. Hun enthousiasme en kritische zin werkte vaak verfrissend en inspirerend op de 'oude' garde. Arie Schriek n de logistieke sfeer behoorde Arie als foerier tot de vaste inventaris van het OCLO. Vanwege de verschillende wijzen van benadering door personeelsleden en cursisten werd hij wel eens stekelig en stuurs. Maar bij het goede handvat aangepakt, wilde hij alles voor je doen. John Goris John was burger administratief medewerker toegevoegd aan HOZ. Met John in de gelederen kon je elke oorlog winnen. Bescheiden en onopvallend, maar onmisbaar in de papierwinkel. Jan OUen Jan was in de jaren tachtig CSM op het OCLO. Hij was KeT-er en had jarenlang het tentenkamp in Roosendaal gerund. Het verschil tussen tentenkamp en het OCLO werd Jan al spoedig duidelijk. Toen hij tijdens een ochtendappèl de cursisten met veel overtuiging toeschreeuwde, dat hij ze nog niet als tuinkabouters in de tuin wilde hebben, kondigde hij zijn vertrek al aan. Ergens jammer, want fysiek gaf Jan, gelet op zijn leeftijd, een uitstekend plaatje af. Maar helaas worden niet altijd de juiste antwoorden op situatieve uitdagingen gegeven. De donkere bladzijden van het OCLO Ab Knieriem was één van de weinige vaste personeelsleden die in 1976 vanuit Hooghalen meeging naar Ossendrecht. Tengevolge van een langdurige kwaadaardige ziekte moesten wij in 1985 afscheid nemen van de gewetensvolle, prin- 10

11 cipiële en plichtsgetrouwe Ab. Ook het afscheid van Joop van Bastelaar viel zwaar. Als adjudant was Jan hoofd van de instructiegroep van de Wilhelminakazerne en als zodanig was er jarenlang een goed contact tussen hem en het GeLO voor wat betreft het gebruik van de sportaccommodaties en de hospiteerlessen. Toen Joop bevorderd werd tot luitenant werd hij compagniescommandant op het OeLO en tijdens deze periode maakte in 1986 een noodlottig ongeval een einde aan zijn leven. Epiloog Misschien was de poging wat te overmoedig om een historisch overzicht te willen geven ovcr een periode van vijftig jaar van de SMLO tot en met het OeLG. Het fragmentarische karakter heeft sommige misschien wat vermoeid. Sommige personen en situaties zijn misschien wat overbelicht en andere te weinig of helemaal niet belicht. En vooral voor de jongere collega's was het wellicht minder interessant. Mocht dit zo zijn, dan vinden we troost bij Bilderdijk als hij stelt: "Dat in het voorleden het heden ligt en in het nu wat worden zal." Tot slot willen wij dan nog de aandacht vragen voor een categorie die in elk geval onderbelicht is gebleven. En dan bedoelen wij al die instructeurs op de legerplaatsen en kazernes. De pure praktijkjongens die in het werkveld datgene in de praktijk moeten uitvoeren dat door hogere echelons middels beleidsconcepten en syllabi wordt vastgelegd. n de jaren veertig en vijftig waren jonge dienstplichtige vaandrig MOP-ers belast met de uitvoering van de LO en Sport bij de onderdelen. Tijdens hun civiele opleiding waren ze bevrucht met de ideeën van Groenman, Gordijn, de Oostenrijkse School of hel eclectische stelsel van de Haagse School, al naar gelang de academie die ze hadden bezocht. Het gevolg was dat de instructeurs soms jaarlijks werden geconfronteerd met andere inzichten aangaande LO en Sport. Want elke jonge sportofficier meende dat hij als primus interparis de ideeën van zijn academie in de praktijk moest brengen. Daarna kwam in de jaren zestig het Reglementaire systeem, in de jaren zeventig gevolgd door de vormende periode, het leerplan met de twee maandelijkse oefenperioden en daarna het leerplan met de opleidingsaccenten, Er zijn beroepsonderofficieren geweest, die dit allemaal hebben meegemaakt. Ze zijn allen filosoof geworden, "Volgende week wort er een cross gehouden", en met opzet schreef Henk Slats wordt met een t. edereen bleef lachend bij het publicatiebord staan en las de aankondiging nauwkeuriger dan ooit, om te zien of Henk nog meer taalfouten had gemaakt. Dit waren de ultieme foefjes van de praktijkjongens om de zaak aan de bak te krijgen en ze staan in geen enkele syllabus. n dit verband passen ook de woorden van Jan Kan, een bekende persoonlijkheid in de wereld van de lichamelijke opvoeding, die op een gegeven ogenblik stelt dat er nu voldoende kookboeken zijn geschreven en dat we nu behoefte hebben aan goede koks. En met alle respect voor het vele werk dat in de hogere echelons wordt uitgevoerd, willen we nu Panta Rhei besluiten met een eresaluut aan de instructeurs in het werkveld, want uiteindelijk zijn zij de frontsoldaten die de gestelde doelen in de praktijk moeten realiseren. Errata n Panta Rhei deel 5 van nummer 7 van de Zandloper zijn een aantal storende fouten geslopen, waarvoor ons excuus, Als in het onderwerp 'Vorming' de accentperioden ter sprake komen, dan zijn deze uiteraard onderling uitwisselbaar; Gastopleidingen: Het is niet Rob Swal, maar Ron Suval, terwijl in de laatste alinea Joop MaZllre vervangen moet worden door Joop Parson; Recreatiesport: Dennis Nevil moet zijn wijlen Dcnnis Powel. Korte berichtenr- Reünie n de vorige Zandloper is al een tipje van de sluier opgelicht omtrent de viering van het 25-jarig bestaan van de LO/Sportorganisatie als zelfstandige eenheid. De plannen zijn nog in de ontwikkelingsfase, maar gedacht wordt dat te doen middels een grote reünie in Het ligt in de bedoeling hier al het LO/Sportpersoneel vanaf 1946 tot heden hierin te betrekken. Het grootste probleem dat hier dan meteen opduikt is; waar haal ik de adressen van al dat personeel vandaan. Uit het archief van de SMLO later OCLO hebben we de namen kunnen aehterhalen van al het beroepspersoneel vanaf Middels het ABP zal getracht worden de huidige adressen te achterhalen. Maar dan zijn we er nog lang niet. Er zullen andere bronnen aangeboord moeten worden zoals advertenties in dag- en vakbladen, via een oproep op internet enzovoorts. Een belangrijke steun hierbij kunt u zijn. Vele hebben nog steeds contact met oud-dienstplichtigen en collega' s die de dienst hebben verlaten. Er zal dan ook een kaartje ontwikkeld worden waarop de gegevens van dit LO/Sportpersoneel ingevuld kunnen worden en zonder te frankeren naar ons opgestuurd kan worden. De zogenaamde 'olievlek methode'. Voor de festiviteiten op de dag zelf wordt gedacht aan het formeren van een werkgroep, waar oudgedienden zitting in nemen om plannen te ontwikkelen. J

12 TGTF Triatlon verandering regels vraagt aanpassing training door elnt Anon Koteris 11 ' riatlon is een jonge sport, die in een aantal jaren een enorme ontwikkeling heeft doorgemaakt. Begin jaren tachtig is de triatlon over komen waaien uit Amerika en geïntroduceerd in Nederland. Vele herinneren zich de beelden van de beroemde en beruchte ronman triatlon op Hawaï waarbij de Amerikaan Dave Scott jarenlang onoverwinnelijk leek en zich de status van supermens verwierf. n Nederland was niet iedereen overtuigd of het deelnemen aan drie zware onderdelen; 3.8 km zwemmen, 180 km fietsen en meter hardlopen wel goed was voor de gezondheid. Zodoende moest er in het prille begin verplicht rust geb ouden worden tussen de verschillende onderdelen. Triatleten kregen een briefje mee waarop de starttijd voor het volgende onderdeel vermeld stond en overtreden van deze starttijd stond gelijk aan diskwalificatie. Tevens ontstond er een wildgroei van de verschillende deelafstanden. Sinds 1996 heeft triatlon de Olympische status en in 2000 zal in Sydney de eerste Olympisch kampioen triatlon worden gehuldigd. De Olympische afstanden zijn bepaald op 1500 meter zwemmen, 40 km fietsen en 10 km lopen voor zowel heren als dames. Een van de regels in triatlon was, dat iedere atleet zijn eigen race moest fietsen en lopen. Fietsen en lopen in een peloton was verboden, want de triatleet moest op eigen kracht de onderdelen afleggen in een gevecht tegen zichzelf, de tijd en de elementen. Een afstand van tien meter (drie tïetslengtes) was verplicht en juryleden, al dan niet zichtbaar, controleerden op overtreding van deze regel Sinds 1995 is deze regel 'buitenspel' gezet. Stayeren is niet langer verboden. n Nederland heeft de triatlonbond stayeren alleen toegestaan in elite wedstrijden. Doordat in een peloton om beurten op kop gereden wordt en regelmatig de 'luwte' gezocht kan worden, zal in een peloton harder gereden worden dan een enkel individu ooit kan doen. Op de loopnummers kan er tegenwoordig alleen een wereldrecord gelopen worden als er één of meerdere hazen aanwezig zijn die de aspirant-wereldrecordhouder uit de wind houden en een ideaal schema lopen. Wat heeft de afschaffing van deze regel voor consequenties voor trainîng en tactiek op de verschillende onderdelen? Studie n 1997 is een interessante studie uitgevoerd bij acht mannelijke triatleten van internationaal niveau (persoonlijkrecord: 1.55 uur). Onderzocht zijn de verschillen tussen het individueel afleggen van de triatlon en het individueel afleggen van de triatlon waarbij op het zwemonderdeel dezelfde tijd gezwommen moest worden. Op het fietsonderdeel werd gebruik gemaakt van een professionele haas die als opdracht kreeg hetzelfde tempo te rijden als de individuele test. Voor de afsluitende 5 km werd een maximale inspanning gevraagd. De triatleten waren bekend met het fiets- en loopparcours. De weersomstandigheden waren gelijk. Het onderzoek is gehouden over de afstanden: 750 meterl20km/5km (halve Olympische afstand). n tabel worden de resullaten weergegeven. Zwemmen Triatleten zullen sneller moeten gaan zwemmen. Te laat uit het water komen betekent dat de aansluiting met de kopgroep wordt gemist. Veelal ligt het fietstempo in het begin dermate hoog dat het (te) veel energie kost om solo naar de kopgroep te rijden. Ook bij het zwemmen heeft stayeren zin. Door 'de juiste voeten' te kiezen hoeft hel tempo niet gemaakt te worden, dit zal energiebesparend werken. Niet onbelangrijk is het om de concurrentie in de gaten te houden en zo tijdig te kunnen reageren op tempo- of koerswisselingen. Het accent binnen de zwemtraining zal niet alleen op omvang gericht moeten zijn, maar ook de snelheid zal verhoogd moeten worden. Misschien moet zelfs getraind worden op een versnelling aan het begin en eind van het zwemparcours. Fietsen ndien de triatleet bij het zwemmen een achterstand oploopt, zal er een forcing gedaan moeten worden om bij de kopgroep te komen. Hoe sneller de triatleet bij de kopgroep kan komen, hoe langer hij kan uitrusten. Vooral in het begin van het fietsonderdeel worden demarages uitgevoerd om in de kopgroep terecht te komen. Soms zal er gewacht moel worden om aansluiting te krijgen bij een achtervolgende groep. Door in deze groep samen te werken kan er mogelijk aansluiting verkregen worden met de kopgroep. Omdat stayeren is toegestaan zullen triatleten moeten leren in een peloton te rijden. Deze vereist andere technieken dan het individueel fietsen, denk hierbij maar aan het 'waaier'rijden. Door in groepen te trainen kan zowel het in een peloton rijden als een hogere snelheid getraind worden. Door in de luwte van een peloton te rijden kan dezelfde snelheid bereikt worden met een lager verzet en hogere trapfrequenties. Gevolg hiervan is dat een groter aandeel slow-twitch vezels gebruikt kunnen worden om dezelfde snelheid te halen. Hiermee zal vermoeidheid van met name de Fr type na vezels voorkomen worden. Tijdens de afsluitende tien kilometer en mogelijk een snelle eindsprint zullen deze vezels niet te vermoeid moelen zijn. Tactisch slim rijden in een peloton zal dus sparend werken op de reeds genoemde na vezels en de glycogeenvoorraad sparen. Lopen De laatste jaren wordt de afsluitende tien kilometer sneller gelopen. Toptriatieten moeten momenteel dertig minuten op 12

13 Tabel 1 Onderdeel Parameter ndividueel Stayeren (fietsen) Zwemmen* zwcmtijd min min 750 meter hartfrequentie 168 si/min 166 s/min lactaat 8.4 mmol/l 8.1 mmol/l Fietsen"'''' fïetstijd min min 20km hartfrequentie 166 s/min 155 s/min lactaat 8.4 mmol/l 4.0 mmol/l V02max 64.2 m/kg/min 55 m/kg/min Lopen"''''* Looptijd min 17.1 km/uur min 17.8 km/uur 5km Hartfrequentie 168 s/min 175 s/min Lactaat 7.6 mmol/l 8.1 mmol/l V02max 67 m/kg/min 71 ml/kg/min ** *** Tijdens het zwemmen moesten de triatleten dezelfde tijd zwemmen als in de individuele triatlon zodat vergelijkbaar fysiologische waarden gemeten werden, Tijdens het gestayerd fietsen moest dezelfde tijd gereden worden als tijdens de individuele test. Opvallend is dat bij gelijke snelheid veel lagere waarden gevonden zijn voor hartfrequentie, lactaat en zuurstofopnamevermogen (V02). n beide tests werd met maximale inzet gelopen. De loopsnelheid na het gestayerd fietsen is opvallend hoger, net als de hartfrequentie, lactaatwaarde en V02. Conclusies kunnen zijn dat tijdens het fietsen meer gebruik is gemaakt van slow-twitch vezels waardoor de intermediaire Ha vezels minder vermoeid zijn en meer glycogeen gespaard is voor de afsluitende 5 km. Deze 5 km kon als gevolg hiervan met een hogere snelheid en hogere waarden voor hartfre<)uentie, lactaat en V02 gelopen worden. de tien kilometer kunnen lopen. Dit is mede het gevolg van het afschaffen van de regel die het stayeren verbied waardoor een grotere groep aan het lopen begint. Deze hogere loopsnelheid is niet alleen een effect van training, maar mag ten dele ook toegeschreven worden aan het minder vermoeid afsluiten van het onderdeel fietsen. De snelheid op de tien kilometer zal verbeterd moeten worden. Tegenwoordig wordt de Olympische triatlon niet zelden beslist in de laatste kilometer zodat een snelle eindsprint essentieel is geworden. Ook dit verdient aandacht in de looptraining. Literatuur: Chatard c.a (1998) Mod. Sei. Sports Exerc., 30(8) Hausswirth e.a. (1999) Med. Sci. Sports Exerc., 31 (4) Hue e.a. (1998) Eur. J. App!. Psychia!., 77 Demarrages Het toestaan van stayeren heeft een grote invloed gehad op de snelheid van de verschillende onderdelen van de Olympische triatlon. Er wordt sneller gezwommen (noodzaak), sneller gefietst (stayeren) en sneller gelopen (energiebesparing). Hierdoor zuiien accenten binnen de training steeds meer verschoven worden van hoge omvang-lage intensiteit naar minder omvang en hogere intensiteit. Trainen in een groep is sterk aan te bevelen. Specifiek technische en tactische vaardigheden kunnen geschoold worden en het is mogelijk om met minder energieverbruik dezelfde snelheid of zelfs hogere snelheden te trainen. Dit geldt voor alle onderdelen van de triatlon. Gezien het belang van 'erbij' ziuen of komen en het feit dat de triatlon beslist zal gaan worden in de eindsprint, zullen demarrages in het begin, tijdens en aan het einde van de wedstrijd op alle drie de onderdelen getraind moeten worden. 13

14 Het Werk - Nieuws medezeggenschapscommissie door sgt f Pierre Fan den Berg jl n de vorige zandloper werd al vermeld welke perso ~ nen voor de komende vier jaar zitting hebben in de medezeggenschapscommissie (Me). Daarnaast willen wij aangeven dat het aantal aangemelde kandidaten, het aantal in de medezeggenschapscommissie te verkiezen zetels niet heeft overtroffen. Desalniettemin zijn wij zeer verheugd met het feit, dat het toch is gelukt een zo breed mogelijke vertegenwoordiging van het personeel in de Me te krijgen. Dit artikel willen we verder gebruiken om duidelijkheid te scheppen met betrekking tot de volgende onderwerpen: 1. Belangrijkste verschillen met het 000; 2. Werkzaambeden Me; 3. Communicatie met het personeel. 1. Belangrijkste verschillen met het 000 Geïntegreerde mcdezeggenschapscommissie voor militair en burgerpersoneel; Me leden worden gekozen voor een periode van vier jaar, waar het bij het 000 voor twee jaar was; Naast het instemmings- en adviesrecht dat het 000 had, heeft de Me nu ook het overeenstemmingsrecht waarbij geschillen over het algemene personeelsbeleid, tussen commandant en Me, opgelost kunnen worden door de geschillencommissie BLS. 2. Werkzaamheden Me Over welke maatregelen dient de commandant het advies van de MC mee te nemen: De wijze waarop de arbeids- en dienstvoorwaarden bij LO/Sportorganisatie worden toegepast; Maatregelen die betrekking hebben op het personeelsbeleid van de LOlSportorganisatie; Aangelegenheden op het gebied van de veiligheid, gezondheid en welzijn binnen de LO/Sportorganisatie; Het geven van advies omtrent organisatie en werkwijze tijdens reorganisaties; Aangelegenheden met betrekking tot de woon-,werk- en leefklimaat bij de LO/Sporlorganisalie. 3. Communicatie met het personeel Vanuit de Me is een werkgroep samengesteld die zich gaat bezighouden met de P.R. en communicatie van en naar het personeel van de LO/Sportorganisatie. Deze werkgroep bestaat uit sm Richard Borecki en sgt Pierre van den Berg en zullen ervoor zorgen dat: a. Het personeel op de hoogte wordt gehouden met betrekking tot vorderingen die de MC maakt; b. De bereikbaarheid richting de MC makkelijker wordt; c. Er voldoende feedback vanuil het personeel kan komen. Een telefonische enquête staat als eerste actie gepland, waarbij zaken als communicatie en het belang van de MC centraal gaan staan. Er zullen dertig personen willekeurig uit de LOlSportorganisatie worden benaderd. Wij vragen u hierbij uw medewerking. Bereikbaarheid: Secrelaris MC LOlSportorganisatie t.a.v. C-LO/Sportgroep Prinses Margrietkazerne Prinses Margrietlaan AWWezcp MPC 35D Verder is het altijd mogelijk alle leden persoonlijk te benaderen. Wij hopen u tot op dit moment voldoende informatie te hebben gegeven. Tot het volgende Me nieuws. Korte bel'ichtenr- Oud commandant SMLO 90 jaar n 1969 droeg lkol Koos Rijkens het commando van de School Militaire Lichamelijke Opvoeding over aan maj Piet Hoedelmans en del1ig jaar later op 29 september j.l. vierde hij zijn negentigste veljaardag in zijn woonplaats Beilen. Vele voonnalige medewerkers en docenten waren aanwezig, waaronder Scheepmaker, van Loo, Oldenburger, Vermeitvort, Po [man en Bos, oud rector van de Academie voor Lichamelijke Opvoeding in Groningen. Rijkens, die na de Tweede Wereldoorlog in 1945 de militaire lichamelijke oefening opnienw op de rails zete, maakte nog een krasse indruk en sprak na afloop van de receptie de schare nog met vaste stem toe. Rijkens maakte nog een krasse indruk op zijn negentigste vejjaardag. 14

15 Het Werk Wist U dat...???????? door a()o Rob lansen iedereen van de LO/Sportorganisatie iets mag aandragen voor deze rubriek; ook aod Ab Agterbos de zilveren medaille voor 24 jaar trouwe dienst heeft gekregen; sgt Paul Verkleij van de LOlSportgroep Ede Nederlands militair kampioen halve marathon is geworden in de een tijd van 1.11 uur; maj Ruben Driever voorzitter van de redactieraad is geworden; kap Ad Derksen naar Zuid-Korea is geweest om er voor de KNVB de trainer/coach-cursus 3 te geven; dat het in Zuid-Korea barst van de voetbaltalenten met een enorm technisch en fysiek vermogen; Ad zodoende voorspelt dat Zuid-Korea in 2006 wereldkampioen wordt, als ze tenminste naar hem luisteren; sgt Henri van der Linde, alias Wim van de Gym, in het voetbalstadion van Prizren van C-Gclliehulpbataljon een tevredenheidsbetuiging heeft ontvangen voor zijn werkzaamheden voor dit bataljon; sm William Frieling op 5 november en sgt Jacob Ensing en sgt Leon Kluitenberg op 8 november terugkeren van uitzending; hoofd Kenniscentrum lkol Nico Spreîj, samen met drs. Jos van Dijk van TGTF, naar Rome is geweest naaf een bijeenkomst van NATO leden; hij daar een lezing heeft gegeven over hoe de LO/Sportorganisatie de LO en fysieke training in de KL aanpakt; maj Hans van der Kaaden buiten vergaderen ook een gigantische 'speechausdauer' bezit; hij dit bewees bij de zilveren medaille uitreiking van Jack Ooms op de KMA; hiermede Jacks derdejaars cadetten een GV A moment meekregen; Jack door zijn collega's van de LO/Sportgroep op de melodie van Farce Majeur werd toegezongen; de aanwezige LO/Sport-adjudant John Labes visioenen kreeg van het eerste 'LO/Sport-koor; de pasvorm van de nieuwe LO/Sportkleding aanmerkelijk beter is; bij de trainingsbroek het klemmen onder de oksel zal wennen; sgt Hein van der Made na zijn bijdrage aan deze Zandloper overdreven veel haargroei rond zijn mond heeft; u voor adviezen betreffende vergaderen, speechen en tekstschrijven terechtkunt bij de firma HvdK Products and Events; de fitnesszaal op compound Beverwijk in Petrovec onder toeziend oog van sm Meine de Boer is ingezegend door aalmoezenier Willem Ruiter. Korte berichten -- Uitbetaling. De data, waarop de betaaltapes voor de maandelijkse salarisbetajing van militairen en burgerambtenaren defensie ter verwerking zullen worden aangeboden, zijn voor 2000 bepaald op; vrijdag 21 januari vrijdag 21 april vrijdag 21 juli dinsdag 24 oktober woensdag 23 februari dinsdag 23 mei woensdag 23 augustus woensdag 22 november woensdag 22 maart woensdag 21 juni vrijdag 22 september woensdag 20 december Uiterlijk twee werkdagen na bovengenoemde data zal het salaris op de rekening van betrokkene worden bijgeschreven. Dit geldt ook voor pensioenen, wachtgelden en overige ontslaguitkeringen. (Zie brief P/ van Ministerie van Defensie, directie arbeidsvoorwaardenbeleid. afdeling arbeidsvoorwaarden van 5 augustus

16 Uitgezonden personeel sm Anthony de Miranda (buddy sm William Verploegeu) mr (NL) VN ClE UNFCYP NAPO 10, 3509 VP Utrecht Terug: 8 december 1999 Tel: ~ t Sm Berry Bodelier (buddy kap Piet Paul) mr (NL) AFDRA KFOR StStvzgbt Begeleidingsgroep NAPO 58, 3509 VP Utrecht Terug: 3 december 1999 Sgt Roland Thijssen (buddy sgt Stephan Bousma) rnr (NL) 11 AFDRA KFOR StStvzgbt Begeleîdingsgroep NAPO 58, 3509 VP Utrecht Terug: 9 december 1999 Sgt Henri van der Linde (buddy sgt Arjan Kreeft) rnr 72 Ol (NL) Geniehulpbat KFOR NAPO 58, 3509 VP Utrecht Verlof: 12-10/22-10 en 23-11/30-11 Terug: Medio Januari 2000 Tel: tst 240 Sm René de Jager (buddy aoo Frans Bultink) mr (NL) NSE FYROM Napo 75, 3509 VP Utrecht Terug: 14 april 2000 Tel: * lO TSL 258 Sm J au Piet Bosma (buddy aoo Warrie Lindemau) rnr (NL) MECHBAT SSVCE SSA V A NAPO go, 3509 VP Utrecht Verlof: en Terug: begin mei 2000 sgt René Leppers (buddy sgt Niek van Gils) rnr (NL) MECHBAT SSVClE SSA V A NAPO 80, 3509 VP Utrecht Verlof: 27-12/07-01 en4-02/25-02 Terug: Begin mei 2000 Sgt 1 Robert Meijer (buddy sm Peter Janssen) rnr lo (NL)MECHBAT B-TEAM KNESEVO NAPO VP UTRECHT Verlof: 13-01/25-01 en Terug: Begin mei 2000 Laat eens iets van je horen! COLOFON De Zandloper is een uitgave van en voor de LO/Sport-organisatie KL Redac!ie<raad) Voorzitter maj R. Driever (* ) Hoofd-/eindredacteur: aoo R. Jansen (* !) Redacteur: maj J. van der Kaaden (* ) sm M. Becker (* ) sm R. Hesterman (* ) sm J. Welling (* ) sm R. Wichhart (* ) sm A. Wijnberger (* ) drs. B. van der Doelen - TGTF (*06~ ) R edacti e-kopi iadres: LOlSportorganisatie KL Redactie Zandloper Bemhardkazerne MPC53 B Postbus DA Amersfoort Tel.: P1T: MDTN: * Maîl: LO/SPORTKCEN/KENNSCENTRUM/STOODOCTR LDSPORTORG Kopijlbrieven volgende uitgave dienen uiterlijk 6 december 1999 bij het kopij adres te zijn. Pre-press: PlantijnCasparie Emmen PJuntijnCasparîe Emmen De inhoud van dît blad weerspiegelt niel noodzakelijk de mening van C-LO/Sportorganisatie. De redactie behoudt zich hel reeht voor ingediende kopij niet of gedeeltelijk te plaatsen. De inhoud van ingezonden brieven en artikelen blijft voor rekening van de schrijver. Artikelen uit dit blad mogen worden overgenomen mits de bron wordt vermeld. 16

Finale weekend club competitie

Finale weekend club competitie Finale weekend club competitie Ploegentijdrit Zaterdag stond als allereerst de ploegentijdrit op programma. Jawel hoor we moesten als eerste van start. We waren maar met 5 in plaats van 6 man. Start ging

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Verslagen partijen 2 e ronde

Verslagen partijen 2 e ronde Verslagen partijen 2 e ronde Geschreven door Dewi van den Bos Het Roode Hert en de rest van het bestuur van het toernooi kunnen niet aansprakelijk gesteld worden. 13 april 2012, 6 e en laatste speelavond

Nadere informatie

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Kids United Inhoudsopgave Kids United Voorwoord Henk Sijtsma Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Enthousiast, gedreven, betrokken, respect: dat waren de woorden die

Nadere informatie

Tineke Boudewijns VERSTAG

Tineke Boudewijns VERSTAG Tineke Boudewijns VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen

Nadere informatie

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling.

Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Leerzaam, leuk, nieuwe contacten opgedaan, nieuwe ideeën. Het open Space concept is geweldig. Met een rugzakje vol info ga ik naar huis, veel gesprekken, leuke manier van middagvulling. Ontspannen maar

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP

Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Mentale Strategieën in de sport met behulp van NLP Dit seizoen ga ik het maken! Wanneer het voorjaar z n intrede doet en de wedstrijden weer beginnen, is het tijd voor nieuw elan. Vele sporters zullen

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages

Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Dit rapport is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Stoppen als huisarts: trends in aantallen en percentages Een analyse van de huisartsenregistratie over de

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Ik kan winnen, maar ik ben ook klaar om te verliezen

Ik kan winnen, maar ik ben ook klaar om te verliezen Ik kan winnen, maar ik ben ook klaar om te verliezen Over het formuleren van doelstellingen vanuit NLP (Neuro Lingustisch Programmeren) ging mijn artikel in de vorige Eekhoorn. NLP houdt zich vooral bezig

Nadere informatie

TRAINING DESLY HILL : VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN

TRAINING DESLY HILL : VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN TRAINING DESLY HILL : VOORBEREIDING OP HET NIEUWE SEIZOEN Een goede voorbereiding is immers het halve werk. Maar wat is nou een goede voorbereiding op een nieuw skeelerseizoen? Op www.skatepodium.com geeft

Nadere informatie

Motivatie: presteren? Of toch maar leren?

Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Arjan van Dam Motivatie: presteren? Of toch maar leren? Een van de lastigste opgaven van managers is werken met medewerkers die niet gemotiveerd zijn. Op zoek naar de oorzaken van het gebrek aan motivatie,

Nadere informatie

Afweer systeem tegen ziektes, moederlijk hormoon,ontwikkeling, vogels, testosteron

Afweer systeem tegen ziektes, moederlijk hormoon,ontwikkeling, vogels, testosteron Niet-technische samenvatting 2015311 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Heeft de kwaliteit van het afweer systeem bij de vader een invloed on de kwetsbaarheid van de kinderen voor moederlijk

Nadere informatie

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel

Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Deel 1 Een interpretatie van communicatie Rumi Knoppel Voorwoord Om te beginnen met het uiteenzetten van een interpretatie van communicatie en de daarbij behorende analyse ben ik gehouden om aan te geven

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

HIJS HOKIJ DEN HAAG GEDRAGSCODE

HIJS HOKIJ DEN HAAG GEDRAGSCODE Waarom een gedragscode? Eén van de methodes om ongewenst gedrag zoals agressie, vandalisme e.d. te beperken, is het opstellen van een gedragscode. De twee belangrijkste oorzaken van ongewenst gedrag zijn

Nadere informatie

Concept WHAT S UP, LATER?!

Concept WHAT S UP, LATER?! Omgevingsverkenning Toen ik aan mijn vrienden vroeg hoe ze denken over later en pensioen was de eerste reactie van allemaal: nee ik denk alleen over nu na eigenlijk. Vervolgens zei ik dat ze later als

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

16. Statistische analyse Meldpunt

16. Statistische analyse Meldpunt 16. Statistische analyse Meldpunt Statistische analyse Meldpunt Inleiding In de periode 19 juli 2010 tot en met 16 maart 2012 ontving de commissie zevenhonderdeenenveertig meldingen van seksueel misbruik.

Nadere informatie

Arne Ljungqvist De wereld is na Ben Johnson echt veranderd

Arne Ljungqvist De wereld is na Ben Johnson echt veranderd Arne Ljungqvist De wereld is na Ben Johnson echt veranderd Een knieblessure maakte in de jaren vijftig een einde aan zijn carrière als hoogspringer. Maar toen Arne Ljungqvist twintig jaar later als bestuurder

Nadere informatie

Irma Steenbeek VERSTAG

Irma Steenbeek VERSTAG Irma Steenbeek VERSTAG Colofon Eindredactie Joost Pool Redactie Boris Goddijn Vormgeving Pien Vermazeren Fotografie Boris Goddijn Beeldbewerking Pien Vermazeren Copyright en disclaimer Het overnemen van

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Rapportage Open Dag Evaluatie - Landelijk Voortgezet Onderwijs. Maart 2012

Rapportage Open Dag Evaluatie - Landelijk Voortgezet Onderwijs. Maart 2012 Rapportage Open Dag Evaluatie - Landelijk Voortgezet Onderwijs Maart 2012 Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 Rapportage Open Dag Evaluatie - Landelijk

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Vrijdag 7 september 2012

Vrijdag 7 september 2012 Vrijdag 7 september 2012 Met maar liefst 7 deelnemers was Meetria paraat in Almere voor het NK Triathlon. Bij de hele deed een trio snelle mannen mee; Roel Brosens/zwemmen, Patrick Damen/fietsen en Guy

Nadere informatie

DE VLUCHT & andere spannende verhalen

DE VLUCHT & andere spannende verhalen DE VLUCHT & andere spannende verhalen 2 Bianca Kruger DE VLUCHT & andere spannende verhalen Enschede 2015 3 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, aanvaarden auteur

Nadere informatie

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary

INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 2 De uitwerking van de Roos van Leary 3 Werken met de Roos van Leary INHOUD 1 Introductie van de Roos van Leary 11 Invloed op anderen 11 De Roos van Leary 13 Kiezen van gedrag 23 Communicatie 26 Uitbreiding van het model 27 Het verhaal en de Roos van Leary 28 2 De uitwerking

Nadere informatie

Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training?

Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training? Hoe gebruik je een hartslagmeter bij je training? Looptraining is in de eerste plaats leren efficiënt met je energie omgaan. Dit betekent niet voor elke loper hetzelfde. Een sprinter zal zijn beschikbare

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

Extra: Waarom hebben mensen paarden

Extra: Waarom hebben mensen paarden Extra: Waarom hebben mensen paarden In dit extra hoofdstuk leer je: Dat mensen paarden houden met een bepaald doel. Met welk doel mensen vroeger paarden hielden. Waarom mensen nu paarden hebben. Inleiding

Nadere informatie

Uit huis gaan van jongeren

Uit huis gaan van jongeren Arie de Graaf en Suzanne Loozen Jaarlijks verlaten bijna een kwart miljoen jongeren het ouderlijk huis. Een klein deel van hen is al vóór de achttiende verjaardag uit huis gegaan. De meeste jongeren gaan

Nadere informatie

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014 Growth & Reflection Growth & Reflection Opleverdatum: 18 juni 2014 Multimediaal Reclamebureau 2013/2014 Inleiding Er zit alweer een half jaar bij MMR op en ik heb weer veel nieuwe dingen geleerd en nieuwe

Nadere informatie

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf

Artikelen. Een terugblik op het ouderlijk gezin. Arie de Graaf Artikelen Een terugblik op het ouderlijk gezin Arie de Graaf Driekwart van de kinderen die in de jaren zeventig zijn geboren, is opgegroeid bij twee ouders. Een op de zeven heeft een scheiding van de ouders

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor ouders

Nieuwsbrief voor ouders Nieuwsbrief voor ouders De sociale ontwikkeling van kinderen Amsterdam, oktober 2012, jaargang 5, nr. 2 Universiteit van Amsterdam Beste ouders, Door middel van deze nieuwsbrief willen wij u op de hoogte

Nadere informatie

Heb jij de beste conditie van de club?

Heb jij de beste conditie van de club? Heb jij de beste conditie van de club? Geachte leden, Drie keer per jaar houden we de shuttle run test binnen onze club. Dit betekent dat in elke groep van 4Defence (Fight School Boxtel) deze conditie

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie

Evaluatie Pilot Klasse-ergo basisschool De Bolster Amersfoort Ergotherapie Kinderen Amersfoort

Evaluatie Pilot Klasse-ergo basisschool De Bolster Amersfoort Ergotherapie Kinderen Amersfoort Evaluatie Pilot Klasse-ergo basisschool De Bolster Amersfoort Ergotherapie Kinderen Amersfoort Groep: 2 Leerkracht : Arianne van der Laan IB-er: Ria Ruyne Ergotherapeuten: Eelke van Haeften en Viviane

Nadere informatie

foto s sina willmann haar mannetje

foto s sina willmann haar mannetje foto s sina willmann Sina Willmann staat haar mannetje De wereld van quadraces staat bij het brede publiek voornamelijk bekend als een echte mannenwereld. Er zijn echter ook dames die hun mannetje weten

Nadere informatie

De kunst van. Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo.

De kunst van. Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo. De kunst van kunst Projectleider Jeroen Moes (l) en uitvoerder Arjan Oude Middendorp op sportpark Boekelo. 8 gras Na jaren voorbereidingen gaat het dan eindelijk gebeuren: vanaf seizoen 2012-2013 is de

Nadere informatie

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht.

Dit artikel en onderzoek zijn onderdeel van mijn afstudeeropdracht bij de eerstegraadsopleiding wiskunde bij het IVLOS in Utrecht. Han Bäumer han.baumer@xs4all.nl Vaardigheden inzichtelijk UniC en!mpulse zijn twee scholen die naast de cognitieve vaardigheden ook (persoonlijke) vaardigheden trainen. Om deze vaardigheden te concretiseren

Nadere informatie

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013 www.kidpartners.nl KIDmail 25 Januari 2013 Allereerst willen wij jou een stralend 2013 wensen met de onderstaande doodle. Je kunt zelf invullen waar jouw ster het komend jaar gaat stralen. We hebben het

Nadere informatie

Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding?

Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding? Verandering: Een kans of bedreiging? Laat je het los, of neem je de leiding? Mijn ouders werken al mijn hele leven lang op het gemeentehuis. Aan de keukentafel hoorde ik vaak hun gesprekken over reorganisaties,

Nadere informatie

Nu nog een mooie naam...

Nu nog een mooie naam... // MINIMEERKAMP HILVERSUM // VAN DE REDACTIE Jeugdtoernooi - 28 oktober 2007, Hilversum Afgelopen zondag was het weer tijd voor een nieuwe editie van het Minimeerkamp. Dit is een jeugdtoernooi speciaal

Nadere informatie

Behandeling afgesloten bij de fysiotherapeut, maar behoefte aan begeleiding bij het bewegen?

Behandeling afgesloten bij de fysiotherapeut, maar behoefte aan begeleiding bij het bewegen? Behandeling afgesloten bij de fysiotherapeut, maar behoefte aan begeleiding bij het bewegen? Altijd al willen beginnen met sporten, maar u weet niet hoe u dit op een verantwoorde wijze kunt doen? MEDISCHE

Nadere informatie

Documentaire ruilverkaveling en streekverbetering groot succes

Documentaire ruilverkaveling en streekverbetering groot succes Documentaire ruilverkaveling en streekverbetering groot succes Op 4 november jl. was de première van de documentaire over de ruilverkaveling en streekverbetering die rond 1960 heeft plaatsgevonden in polder

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

Borstkanker ''Angst voor het onbekende''

Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Borstkanker ''Angst voor het onbekende'' Ellen Wagter-Streep Schrijver: Ellen Wagter-Streep ISBN: 9789402129663 Ellen Wagter-Streep Inhoud Inhoud... 05 Voorwoord...

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Gebruikerstest voor de arbocatalogus

Gebruikerstest voor de arbocatalogus Gebruikerstest voor de arbocatalogus Het is goed om een website, voordat deze wordt opengesteld voor alle gebruikers, te laten uittesten door een aantal betrokkenen. Een mogelijkheid is het uitzetten van

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan

Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004. Pasen is opstaan Gelezen: Genesis 1 en 2 enkele verzen Marcus 16: 1 8 11-04-2004 Pasen is opstaan Gemeente, Het woord, het werkwoord dat bij Pasen hoort is: opstaan. Daarbij horen de afgeleide zelfstandige naamwoorden:

Nadere informatie

Je beste vriendin is een blad

Je beste vriendin is een blad Opgave 1 Vrouwenbladen tekst 1 Je beste vriendin is een blad 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 Door Jean-Pierre Geelen Er wordt neergekeken op wat vrouwenbladen hun lezeressen voorschotelen. Ten onrechte, vindt

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Gevaarlijke kleding. Ruud Macco

Gevaarlijke kleding. Ruud Macco Gevaarlijke kleding Ruud Macco Wat zie je er leuk uit. Hoe vaak had Susan dat niet gehoord? Ze was trots op haar kledingkeuze. De reactie van mensen om haar heen waren altijd overweldigend positief. Ook

Nadere informatie

Nieuwsbrief Stichting Sport en Beweeg december 2015

Nieuwsbrief Stichting Sport en Beweeg december 2015 Nieuwsbrief Stichting Sport en Beweeg december 2015 Met deze nieuwsbrief wil de stichting Sport en Beweeg belangstellenden informeren en enthousiasmeren voor de stichting Sport en Beweeg. Voorwoord Het

Nadere informatie

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen

1Help: faalangst! 1.1 Verkenningen 11 1Help: faalangst! Karel heeft moeite met leren. Dat zal wel faalangst zijn! zegt iemand. Een gemakkelijk excuus, want Karel is wel erg snel klaar met zijn huiswerk. Ellen, die ook moeite heeft met leren,

Nadere informatie

www.rolloos.nl Teamrollen Belbin

www.rolloos.nl Teamrollen Belbin Teamrollen elbin Zelfperceptie vragenlijst eze vragenlijst is bedoeld als een hulpmiddel om je belangrijkste teamrollen vast te stellen. iermee krijg je als het goed is een goed beeld van jezelf. Veelal

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

2000 jaar geleden liepen ze hier al! (Jong en oud lopen 5km door oud-rome)

2000 jaar geleden liepen ze hier al! (Jong en oud lopen 5km door oud-rome) 2000 jaar geleden liepen ze hier al! (Jong en oud lopen 5km door oud-rome) Zondag de 19e oktober gaat de wekker om 7 uur. Buiten is het nog donker, maar met 18 graden is het zeker niet koud. Het wordt

Nadere informatie

WILLEM LODEWIJK V NASSAUKAZERNE, MATERIEEL LOGISTIEK PELETON (320) LOKAAL FACILITAIRE DIENST

WILLEM LODEWIJK V NASSAUKAZERNE, MATERIEEL LOGISTIEK PELETON (320) LOKAAL FACILITAIRE DIENST DE KAZERNES VAN NEDERLAND 2012. Hier vind u een lijst van landmachtkazernes in Nederland. In de lijst vind u de eenheden die er gelegerd zijn en de plaats waar de kazerne staat. JOHANNES POSTKAZERNE, HAVELTE.

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen.

Nooit had zijn moeder over haar vader gesproken en nu hij dood was, moest ze de hele dag huilen. 9-12 jaar De villa van Spoek De villa van Spoek was een grote villa aan de Tapijtweg nummer elf in het stadje Sonsbeek. Het huis stond aan een brede rivier en had een lange oprijlaan van glimmende witte

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

1. De methodiek Management Drives

1. De methodiek Management Drives 1. De methodiek Management Drives Management Drives is een unieke methodiek die u concrete handvatten biedt in het benaderen van de ontwikkeling van individu, team en organisatie. De methodiek kent een

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE VEVA OPLEIDING Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE TIEN MEEST GES INFORMATIE VOOR OUDERS EN VERZORGERS 1 2 3 4 Is er ondanks de bezuinigingen bij Defensie een toekomst voor leerlingen Veiligheid

Nadere informatie

Marije van der Leeuw 2013 Alle rechten voorbehouden Manegekrant 1

Marije van der Leeuw 2013 Alle rechten voorbehouden Manegekrant 1 Marije van der Leeuw 2013 Alle rechten voorbehouden Manegekrant 1 Disclaimer Bij het samenstellen van het E-book voor manegeruiters niveau 1 is grote zorg besteed aan de juistheid van de informatie. Ik

Nadere informatie

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14

Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Zorgboerderij Sterrenland 30-01-14 Inhoudsopgaven Inleiding...3 Bedrijfsgegevens...4 Afzetmarkt...5 De ligging...6 Het uiterlijk...7 De afdelingen...8 Regels... 9 Personeel...10 Vragen...11 Slot...12 Inleiding

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS

KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS KIJKWIJZER COMMUNICEREN MET KINDEREN VOOR WETENSCHAPPERS INLEIDING De kijkwijzer biedt de mogelijkheid om op gestructureerde wijze te reflecteren op een activiteit met kinderen. Hiermee kun je inzicht

Nadere informatie

ogen en oren open! Luister je wel?

ogen en oren open! Luister je wel? ogen en oren open! Luister je wel? 1 Verbale communicatie met jonge spelers Communiceren met jonge spelers is een vaardigheid die je van nature moet hebben. Je kunt het of je kunt het niet. Die uitspraak

Nadere informatie

Functiebeschrijving : Leermeester lichamelijke opvoeding

Functiebeschrijving : Leermeester lichamelijke opvoeding Functiebeschrijving : Leermeester lichamelijke opvoeding Doel van de functie : In lijn met het pedagogisch project van de school didactisch verantwoord bewegingsopvoeding geven, teneinde bij te dragen

Nadere informatie

Met deze sporten val je wél af

Met deze sporten val je wél af Met deze sporten van je wél af September 2012 Uitgegeven door Morpheus Instituut http://www.morpheus-emotionele-bevrijding.com 2 Het is niet toegestaan om deze manual te verkopen en / of door te verkopen.

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 Ik arriveer op een zon overgoten Wijkpark. Nog geen kwartier later wordt het park in de schaduw gelegd door donkere wolken. Die trokken gelukkig weg en wederom

Nadere informatie

Zaakbeschrijving 4. Prioriteiten stellen bij de technische dienst

Zaakbeschrijving 4. Prioriteiten stellen bij de technische dienst Zaakbeschrijving 4 Prioriteiten stellen bij de technische dienst Algemeen Binnen een snelgroeiende instelling voor de gezondheidszorg valt een aantal ondersteunende activiteiten onder de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

Rapport onderzoek Afgevaardigden

Rapport onderzoek Afgevaardigden 1. Inleiding Op 30 november 2012 (herinnering op 12 december) hebben 28 afgevaardigden en 1 oudafgevaardigde van Badminton Nederland een mailing ontvangen met daarin een link naar de enquête Afgevaardigden

Nadere informatie

Marieke de Vries. 20 september 2006. 360 feedback

Marieke de Vries. 20 september 2006. 360 feedback Marieke de Vries 0 september 006 60 feedback Inhoudsopgave Inleiding Basisgegevens van de rapportage Geselecteerde competenties Toelichting overzichten 6 Algemeen overzicht 8 Gedetailleerd overzicht 9

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS

Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Kiezers en potentiële kiezers van 50PLUS Versie 2013-2014 Tekstrapport Peil.nl/Maurice de Hond 1 Doelstelling en opzet van het onderzoek Het Wetenschappelijk Instituut van 50PLUS heeft ons in december

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog

Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Hoofdstuk 18 Bouwen aan organisatie met de netwerkmultiloog Anne-Marie Poorthuis en Sjanneke Werkhoven De netwerkmultiloog is een methode om veel mensen in een organisatie te betrekken bij een organisatiethema

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep.

Nico bleef altijd rustig, legde dingen goed en duidelijk uit en nam de tijd, net zolang tot je het begreep. Review van Denice: Beste Nico, Voordat ik bij Nico kwam lessen, zat ik bij een andere rijschool. Bij deze rijschool lukte het maar niet om verbetering te krijgen in mijn rijden. Dit was frustrerend en

Nadere informatie

Onderzoek De keuzes in een keuzemenu

Onderzoek De keuzes in een keuzemenu Onderzoek De keuzes in een keuzemenu Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Voorwoord 3 1 Categorie Klantherkenning 4 1.1 Telefonisch keuzemenu 4 1.2 Spraakgestuurd 5 2 Categorie Attitude/Inrichting 6 2.1 Volgorde

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

2500 jaar marathon! Genoeg bewegen ook. Daarom beter. Veel mensen voelen het. kun je beginnen met lopen. Lopen kriebelen. Als het kriebelt, moet

2500 jaar marathon! Genoeg bewegen ook. Daarom beter. Veel mensen voelen het. kun je beginnen met lopen. Lopen kriebelen. Als het kriebelt, moet HR_113_45.jpg Jeroen Defauw Lopen kun je leren Iedereen wil zich beter voelen. Loop, loop, lopen maar! Of er mooier uitzien. Gezond eten is belangrijk. De zon straalt. Het weer wordt Genoeg bewegen ook.

Nadere informatie

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email:

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email: Rapportage Werksoorten Naam: BIJ Voorbeeld Datum: 02.04.2015 Email: support@meurshrm.nl BIJ Voorbeeld / 02.04.2015 / Werksoorten (QWSN) 2 Inleiding Wat voor type werkzaamheden spreken jou aan? Wat voor

Nadere informatie

DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1

DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1 DEEL A COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1 COMPETENTIEOPDRACHT IWA 1 INTRODUCTIE: INSTRUCTIE EN ZWEMACTIVITEITEN 1. INLEIDING Een belangrijk werkveld in de zwembadsector is het werken als lesgever Zwem-ABC en/of

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie