Deze uitgave werd mogelijk gemaakt met subsidie uit het Monumentenfonds van de gemeente Veghel.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Deze uitgave werd mogelijk gemaakt met subsidie uit het Monumentenfonds van de gemeente Veghel."

Transcriptie

1

2 Deze uitgave werd mogelijk gemaakt met subsidie uit het Monumentenfonds van de gemeente Veghel. Dit werkboek hoort bij de webkwestie Sporen van het verleden in Erp op Het gebruik van deze site is noodzakelijk om de opdrachten in het werkboek te kunnen maken. Afbeelding voorkaft: Straatbeeld in de Meierij (Katholieke Illustratie, ). Een jong meisje trekt twee koeien met zich mee over modderige wegen. Zo zagen ook de Erpse wegen er na regenachtig weer uit!

3 Beste leerling, Elk jaar in het tweede weekend van september worden de Open Monumenten Dagen gehouden. De heemkundekring van Erp, Erthepe geheten, werkt daar elk jaar aan mee. Dit jaar doet de heemkundekring dat onder andere in de vorm van een webkwestie. Een webkwestie is een opdracht die je met behulp van het Internet kunt maken. De heemkundekring van Erp verzamelt gegevens over en doet onderzoek naar de geschiedenis van de kerkdorpen van de voormalige gemeente Erp: Boerdonk, Erp en Keldonk. In 1994 werd de gemeente Erp samengevoegd met Veghel. Deze webkwestie gaat vooral over het verleden van het kerkdorp Erp, de grootste kern van de vroegere gemeente Erp. Door de webkwestie te maken krijg je een beeld van de veranderingen in Erp in de afgelopen tweehonderd jaar. De eerste les, Vreemd volk geheten, gaat over de Franse tijd en het ontstaan van het Kadaster. De Fransen namen het initiatief om nauwkeurig vast te leggen van wie de huizen en akkers in het dorp waren. Daardoor weten we vrij nauwkeurig, hoe het dorp Erp er omstreeks 1830 uit zag. Meten is een belangrijk onderwerp in de eerste les. De tweede les gaat over veranderingen die sinds het begin van de 19 e eeuw plaatsvonden. Je leest in het inleidende verhaal welke veranderingen Adriaan Tielemans tijdens zijn leven meemaakte in Erp. Met hem maakte je al kennis in les 1. We hebben zijn naam niet verzonnen. Adriaan leefde echt in Erp en overleed er in De plek waar je zelf nu in Erp woont, zag er in het begin van de 19 e eeuw anders uit dan tegenwoordig. Ook dat onderzoek je in deze les! De derde les laat zien, dat er in Erp stenen getuigen bewaard zijn uit de 19 e eeuw. Er staan nog steeds gebouwen in Erp uit de tijd van Adriaan Tielemans! Drie van die gebouwen komen aan de orde: het Raadhuis uit 1791, de boerderij van de vader van Adriaan, het tegenwoordige Voorbolst 5, en de St. Servatiuskerk uit Al voor de dood van Adriaan werden plannen gemaakt voor de bouw van die kerk. Die gebouwen zijn zo bijzonder, dat ze door de Nederlandse regering tot rijksmonument zijn verklaard. Ze moeten bewaard blijven om toekomstige bewoners te laten zien, hoe er in de 19 e eeuw gebouwd en geleefd werd. In de drie lessen staan veel verschillende opdrachten. Het is niet noodzakelijk, dat je ze allemaal maakt. Je leraar of lerares zal je vertellen welke opdrachten je moet of mag maken. We hopen, dat je door het maken van de opdrachten op een andere manier naar je dorp gaat kijken. Dat je je er bewust van wordt, dat het verleden in Erp nog steeds zichtbaar is. Erp heeft een aantal bijzondere gebouwen. Je herkent daaraan het dorp. Ze maken Erp mede tot wat het is. Een dorp om trots op te zijn. Heemkundekring Erthepe, Erp, augustus e druk

4 LES 1 VREEMD VOLK INSTAP Lees het inleidende verhaal Vreemd volk in Erp in OPDRACHTEN 1. Waarom waren veel Nederlanders in 1794/1795 blij met de komst van de Fransen? 2. Waarom begonnen de Fransen met het invoeren van een kadaster? 3. a Welke (klokke)torens werden bij het meten gebruikt? b Waarom waren die torens in 1811 vanuit Erp veel beter te zien dan tegenwoordig? 4. Gebruik de kaart Sectie M 1832, centrum Erp. Zie de bijlage op pagina 4. Maak de vraag op de kaart. Vergeet niet de legenda in te vullen! 5. a Vergelijk het plein voor het Raadhuis in 1832 met het Hertog Janplein tegenwoordig. Wat valt je op? b Welke 4 gebouwen die tegenwoordig nog aan het Hertog Janplein staan, herken je op de afbeeldingen uit het begin van de 20 e eeuw? Werkboek Les 1 Vreemd volk 1

5 . Welk plein vind je het mooist: het Harmonieplein uit het begin van de twintigste eeuw of het Hertog Janplein, zoals dat in 2005 werd vernieuwd? Waarom? 6. Landmeter Elemans zette een juffer op de Caelberge ( de colline appelée chauve of in het Nederlands de kale berg ). Hij gaf dat signaal nummer S. Op welke plaats in het tegenwoordige Erp heeft dat signaal gestaan? Hoe zag die plek er toen waarschijnlijk uit? Geef die plaats ook aan op de topografische kaart uit 2000 in de bijlage op pagina 5. TIJDBALK Zet op de juiste plaats in de tijdbalk de jaren en kort daarachter de dikgedrukte gebeurtenissen. Werk netjes! Je hebt de tijdbalk ook nodig bij les 2 en 3! Zie bijlage op pag. 6. Als je leraar of lerares kiest voor doeopdracht 2, hoef je deze opdracht niet te maken. Voor doeopdracht 2 kun je de bijlagen op pagina 7 en 8 gebruiken. DOEN! Doeopdracht 1 Met behulp van de hoogtemeter óf de boommeter kun je de volgende vragen beantwoorden. Zie ook de bijlage bij doeopdracht 1 op pag. 9. a De lindeboom aan het Schansoord is zeer oud en heel hoog. Meet de hoogte van de lindeboom bij Schansoord met behulp van de hoogtemeter. b Ga daarna naar de St. Servatiuskerk op het Hertog Janplein. Meet de hoogte van de toren met behulp van de hoogtemeter. Let op: Houd rekening met het hoogteverschil tussen het Hertog Janplein en de kerk! Probeer dit probleem zelf op te lossen. Schrijf op hoe je dat hebt gedaan! Werkboek Les 1 Vreemd volk 2

6 Doeopdracht 2 Groepsopdracht maken van een tijdbalk Wanneer je leraar of lerares voor deze opdracht kiest, vul je hieronder de vragen in. 1. Mijn gebeurtenis is: 2. Het jaar waarin de gebeurtenis plaatsvindt, is: 3. De volgende dingen moeten in de tekening aan de orde komen:. 4. Vraag nu een vel A4 (of A3) aan je leraar of lerares en maak een mooie tekening over de aan jou toegewezen gebeurtenis. Op pagina 7 en 8 vind je een model op A4 (voorbeeld en blanco). Harmonieplein Erp 1905 Werkboek Les 1 Vreemd volk 3

7 Bijlage les 1 opdr. 4 Legenda = = = = = = = 4 Werkboek Les 1 Vreemd volk

8 Bijlage les 1, opdr. 6 Werkboek Les 1 Vreemd volk 5

9 Tijdbalk Werkboek Les 1 Vreemd volk 6

10 Eventueel printen op A3. aanpassen met WordArt Werkboek les 1 Vreemd volk 7

11 Werkboek Les 1 Vreemd volk 8

12 BOOMMETER (OF HOOGTEMETER) Werkboek Les 1 Vreemd volk 9

13 Bijlage bij doeopdracht 1 Lindeboom Schansoord a = b = c =.. meter.. meter.. meter Toren St. Servatiuskerk a = b = c =.. meter.. meter.. meter Werkboek Les 1 Vreemd volk 10

14 Werkboek Les 1 Vreemd volk 11

15 LES 2 ERP VERANDERT INSTAP Lees het inleidende verhaal Adriaan ziet Erp veranderen. OPDRACHTEN 1. a Adriaan Tielemans heeft tijdens zijn leven in Erp veel zien veranderen. Noem drie veranderingen die hij meemaakte.... Waren die veranderingen voor de Erpenaren toentertijd een verbetering? Leg je antwoord uit! b Veranderingen zijn van alle tijden. Heb je zelf de laatste jaren ook veranderingen in Erp gezien? Zo ja, noem er twee. Vind je die veranderingen een verbetering voor de Erpenaren? Leg je antwoord uit! 2. a Kleur M 24 (huis), M 29 (schuurtje), M 30 (huis) en M 31 (huis) rood op het fragment van de kadastrale kaart van Erp1832, sectie M. Zie de bijlage op pagina 17. b Gerardus Schippers was vroedmeester en chirurgijn. Zoek op de site Verre Verwanten waarvoor de Erpenaren hem nodig hadden. Wat voor werkzaamheden Gerardus bij de uitoefening van zijn beroep allemaal deed. Werkboek Les 2 Erp verandert 12

16 c d e Kleur op pagina 17 het kerkhof rondom de oude kerk blauw. Kleur op pagina 17 het kerkhof aan de Rooijakker uit 1828 blauw. Leg met behulp van de tekst op de site 20 eeuwennederland.nl uit, waarom ook in Erp geen mensen meer in en rondom de kerk begraven mochten of konden worden vanaf De tabel laat zien, dat het aantal inwoners in (de gemeente) Erp tijdens Adriaans leven toenam. a Reken uit, met hoeveel % het aantal inwoners steeg tussen 1801 en b Reken uit, hoeveel mensen er gemiddeld in een huis woonden in c Was het gezin waarin Adriaan na het tweede huwelijk van zijn moeder woonde, groter of kleiner dan het gemiddelde gezin in Erp in 1806?Leg je antwoord uit.... d Hoeveel inwoners hebben de dorpen Boerdonk, Erp en Keldonk (de voormalige gemeente Erp) tegenwoordig samen? 4. Tijdens Adriaans leven werden er in Erp een aantal kortgevelboerderijen gebouwd. Ze leken erg op de boerderij in de Voorbolst (Kadaster 1832, sectie B 225) die hij in eigendom had. Deze boerderij staat er nog steeds (Voorbolst 5). Wel iets gewijzigd omstreeks Toen is de boerderij vergroot. a Bekijk de foto van de korte voorgevel van de boerderij Voorbolst 5. Waaraan kun je zien dat de boerderij vergroot is?... b Bekijk de plattegrond van een kortgevelboerderij (zie pagina 18). Welk vertrek wordt gebruikt om te koken, de vaat te spoelen, te wonen en te slapen? Werkboek Les 2 Erp verandert 13

17 c d e Om te koken... Om de vaat te spoelen Om te wonen.. Om te slapen.. Vergelijk eerst de tekening van M v.d. Heijden van de kortgevelboerderij Oudestraat 9 (Keldonk) op pagina 19 met de plattegrond van dezelfde boerderij op pagina 18. Vul daarna de legenda (nummers 1-13) in op de bijlage op pagina 19. Kleur vervolgens de tekening van de boerderij Oudestraat 9 op pagina 20. Waarom plantten boeren vroeger lindebomen langs de voorgevel van de boerderij? Toen Adriaan leefde was de kortgevelboerderij het meest voorkomende type boerderij in Erp. Tegenwoordig staan er meer langgevelboerderijen. Maar de oudste boerderijen in Erp hebben een korte voorgevel. Waar staan nog meer oude kortgevelboerderijen in Erp? Noem een paar voorbeelden. Je mag ze ook fotograferen en de pagina 15 inplakken. Of voorbeelden halen van de site van de BHIC. 5. Vergelijk de Kaart van Erp omstreeks 1830 van Ad Willems met de Topografische kaart van Erp tegenwoordig. Zoek drie belangrijke veranderingen. TIJDBALK Zet op de juiste plaats in de tijdbalk (van les 1) de jaren en kort daarachter de dikgedrukte gebeurtenissen. Werk netjes! Je hebt de tijdbalk ook nodig bij les 2 en 3! Zie bijlage op pag. 6. Als je leraar of lerares gekozen heeft voor doeopdracht 2 van les 1, hoef je deze opdracht niet te maken. Voor doeopdracht 2 van les 1 kun je de bijlagen op pagina 7 en 8 gebruiken. Werkboek Les 2 Erp verandert 14

18 Foto s van andere kortgevelboerderijen in Erp Werkboek Les 2 Erp verandert 15

19 DOEN! Ook de omgeving waar jij nu woont, is sinds het begin van de 19 e eeuw erg veranderd. a Waar woon je (straat en huisnummer)? Wanneer is het huis of de boerderij waar je nu woont, gebouwd? b Maak een plattegrond op schaal (op het ruitjespapier; zie de bijlage op pagina 21) van je woonomgeving (afhankelijk van waar je woont: huis, schuur, garage, tuin, landerijen, deel van de straat). Het is handig daarbij gebruik te maken van de topografische kaart van Erp. Je ouders hebben misschien ook nog een plattegrond bij de bouwtekening van hun woning, garage of stal. Die kun je ook gebruiken. c Ga naar en zoek uit, hoe de plek waar je nu woont, er in 1832 uitzag. Lees eerst de handleiding voor het gebruik van Wat is in 1832 het kadastrale nummer van je woonplek? Stond er als een huis of ander gebouw op de plaats waar je nu woont?wat voor een gebouw?. Wie was de eigenaar van de grond of het huis (boerderij) met erf? Als er geen huis of gebouw stond: waarvoor werd de grond dan in 1832 gebruikt?... d Ga vervolgens naar de site en zoek de kaart van Lees eerst de handleiding voor het gebruik van Stond er omstreeks 1900 al (nog) een huis op de plaats waar je nu woont? Zo niet, waarvoor werd de grond toen gebruikt? Wat is er in de omgeving van je woonplek veranderd sinds 1832? e Pak tot slot de Topografische kaart van Erp van omstreeks Wat is er in de omgeving waar je nu woont, veranderd sinds 1900? Kun je op de kaart iets in je woonomgeving vinden dat hetzelfde is gebleven sinds 1900? Werkboek Les 2 Erp verandert 16

20 Fragment kadastrale kaart ERP 1832, sectie M Werkboek Les 2 Erp verandert 17

21 Plattegrond van de kortgevelboerderij Oudestraat 9 in Keldonk die dertig jaar geleden gesloopt werd. De indeling is vrijwel hetzelfde als die van Voorbolst 5. Werkboek Les 2 Erp verandert 18

22 Legenda 1 = 2 = 3 = 4 = 5 = 6 = 7 = 8 = 9 = 10= =.. 12 =.. 13 =.. M. v. d. Heijden, Oudestraat 9 Keldonk (tekening) Werkboek Les 2 Erp verandert 19

23 Werkboek Les 2 Erp verandert 20

24 1 hokje = 5 m 50 meter Werkboek Les 2 Erp verandert 21

25 LES 3 STENEN GETUIGEN INSTAP Lees het inleidende verhaal Stenen getuigen van het verleden in Erp OPDRACHTEN Serie A Het Boterhuis 1. Een van de oudste monumenten in Erp is het Raadhuis. a In welk jaar werd het gebouwd? b Kijk op de plattegrond van het Raadhuis. Voor welke drie activiteiten werd het Raadhuis gebouwd? c Adriaan en zijn moeder hadden het evenals andere Erpenaren in de 19 e eeuw niet over het Raadhuis, maar over het Boterhuis. Hoe zou dat komen? 2. Adriaan vond het nieuwe Boterhuis een statig gebouw. a Architect Verhees heeft geprobeerd een statig gebouw te maken. Hoe heeft hij dat voor elkaar gekregen? b Het Raadhuis is gebouwd in een stijl die we classicisme noemen. Aan welke vijf uiterlijke kenmerken van het Raadhuis kun je zien, dat het een classicistisch gebouw is? Gebruik het antwoordblad op pagina 28 (Kenmerken classicisme Raadhuis). Vul op dat blad de legenda in. c Vind je classicisme een mooie bouwstijl? Leg je antwoord kort uit. 3. De ambtenaren die de regenten (bestuurders) van Erp in de boterwaag aanstelden, moesten een eed afleggen, voordat ze werden aangenomen. a Wat moeten de ambtenaren die in de boterwaag gaan werken, aan het bestuur van Erp beloven? Werkboek Les 3 Stenen getuigen 22

26 b. De bestuurders van Erp vonden het belangrijk, dat die belofte werd gedaan. Waarom?.. 4. Boter maken gebeurde in een aantal stappen. De goede volgorde van de plaatjes is: Reken uit, hoeveel liter melk de weduwe Hendrik Tielemans nodig had om 131½ pond boter te kunnen maken! Serie B De St. Servatiuskerk Het hoogste en meest bekende gebouw in Erp is de St. Servatiuskerk. 1. In de tweede helft van de 19 e eeuw was de kerk van Erp vanuit de verte nog veel beter te zien dan tegenwoordig. Waarom? 2. a Erpenaren hebben in het verleden veel voor hun kerk over gehad. In het inleidende verhaal bij deze les staat daarvan een voorbeeld. Welk voorbeeld? b Hoe komt het, dat Erpenaren vroeger bereid waren zoveel geld in de bouw en het onderhoud van hun kerk te steken? Werkboek Les 3 Stenen getuigen 23

27 . 3. De stijl die Van Veggel bij de kerk van Erp toepaste, noemen we neoclassicisme (nieuw classicisme). Aan welke twee onderdelen van de kerk (op de foto van 1895) kun je zien, dat het een classicistisch gebouw is? 4. Welke torenspits vind jij het mooist: die van 1843 of van 1897? Waarom? 5. Ook het interieur van de kerk heeft duidelijke kenmerken van het classicisme. a Welk kenmerk van het classicisme zie je in het interieur? b Welk type zuil uit de tijd van de oude Grieken komt in het interieur voor? 6. De pastoors van Erp hebben na 1843 veel moeite gedaan hun kerk zo mooi mogelijk in te richten. a Een van de pronkstukken in de kerk is het hoofdaltaar uit Het is ontworpen door Pierre Cuypers en in zijn atelier in Roermond gemaakt. Wat stelt het fragment (deel) van het altaar voor? b In de St. Servatiuskerk ligt een mozaïekvloer van tientallen vierkante meters. Waarvan is de mozaïekvloer gemaakt? Werkboek Les 3 Stenen getuigen 24

28 c. In het midden op het priesterkoor is een kerk op een boot afgebeeld. Door welke dieren wordt het schip van de kerk omgeven? Achter in de kerk boven de ingangen staan de beelden van de Heilige Quirinus en Cornelius. Zoek van beide heiligen uit: Wanneer ze leefden. Quirinus: Cornelius: Waarom ze vereerd werden (worden) door de katholieke Erpenaren. Quirinus: Cornelius: Serie C Kortgevelboerderij Voorbolst 5 De familie Tielemans was in de 18 e en 19 e eeuw lange tijd eigenaar van een van de mooiste boerderijen van Erp, de kortgevelboerderij Voorbolst Boerderijen werden vroeger anders gebouwd dan tegenwoordig. Zet de afbeeldingen die te maken hebben met de bouw van een boerderij in de goede volgorde. Gebruik het antwoordblad op pagina De voorgevel van Voorbolst 5 bestaat voor het grootste deel uit ijsselsteentjes. a Uit welke provincie zijn de ijsselstenen afkomstig? b Dat een Erpse boer in de 18 e eeuw bij de bouw van zijn boerderij ijsselstenen gebruikte, laat zien, dat hij rijk was. Waarom? Werkboek Les 3 Stenen getuigen 25

29 3. Waarvoor werden de vertrekken in de kortgevelboerderij gebruikt? a de herd voor b de bedstee voor c de geut voor d de goeikamer voor e de kelder voor f de opkamer voor g de voorstal voor h de potstal voor i de deel voor j de tasruimte voor 4. Bekijk de foto van de voorgevel van Voorbolst 5. a In het bovenlicht van de voordeur zit een mooie gietijzeren levensboom. Waarom plaatste de boer een levensboom in het bovenlicht?. b Wat betekent de uitdrukking Met de deur in huis vallen? c De boerderij heeft links en rechts van de voordeur mooie oude ramen. Hoe noemen we die ramen? Werkboek Les 3 Stenen getuigen 26

30 Uit welke tijd dateren ze? 5. In de Oudestraat 9 in Keldonk stond tot 1989 de boerderij van Janus van den Acker. In welke ruimte of vertrek van de boerderij zijn de foto s gemaakt? Gebruik het antwoordblad op pagina 30. TIJDBALK Zet op de juiste plaats in de tijdbalk (van les 1) de jaren en kort daarachter de dikgedrukte gebeurtenissen. Werk netjes! Zie bijlage op pag. 6. Als je leraar of lerares gekozen heeft voor doeopdracht 2 van les 1, hoef je deze opdracht niet te maken. Voor doeopdracht 2 van les 1 kun je de bijlagen op pagina 7 en 8 gebruiken. DOEN! Maak in overleg met je leraar of lerares een of meer van de volgende Doeopdrachten. Bij de eerste opdracht kun je een mozaïek maken (van papier of online). De tweede opdracht is het maken van een kijkdoos van de herd in een kortgevelboerderij. Deze is het moeilijkst en het meest uitgebreid. Bij de derde opdracht ontwerp je zelf een eigentijds bovenlicht. De heemkundekring is benieuwd wat jij maakt en wil je mozaïek, kijkdoos of bovenlicht graag in het oude Raadhuis tentoonstellen! Bron: B. van Dam, Oud-Brabants dorpsleven, Eindhoven 1972, pag.27 Werkboek Les 3 Stenen getuigen 27

31 Kenmerken van het classicisme in het Raadhuis Legenda 1 = 2= 3= Overige twee kenmerken van classicisme: 4: 5: De voorgevel van het Raadhuis omstreeks De versiering met houtsnijwerk op de driehoek (timpaan) boven de hoofdingang is er niet meer, evenals de versierde noklijst. Werkboek Les 3 Stenen getuigen 28

32 Les 3 Serie C, antwoordblad opdracht 1 ( Bekijk eerst de digitale afbeeldingen!) De goede volgorde is: 1= 2= 3= 4= 5= Afb. A Afb. B Afb. C 6= Afb. D Afb. E Afb. F Werkboek Les 3 Stenen getuigen 29

33 Les 3 Serie C, antwoordblad opdracht 5 (Bekijk eerst de digitale afbeeldingen!) Legenda A= B= C= Afb. A Afb. B Afb. C D= E= Afb. D Afb. E Werkboek Les 3 Stenen getuigen 30

34 Tot slot We hopen dat je met plezier enkele opdrachten over de geschiedenis van Erp hebt gemaakt. Misschien ga je vanaf nu wat bewuster naar je woonomgeving kijken. Je hebt gemerkt, dat er in Erp nog veel sporen van het verleden zichtbaar zijn. Wanneer je meer over de geschiedenis van Erp te weten wilt komen, kun je contact opnemen met heemkundekring Erthepe. Leden daarvan onderzoeken en verzamelen gegevens over de geschiedenis van Erp. Heemkundekring Erthepe is gehuisvest in het voormalige gemeentelijke servicecentrum achter het oude Raadhuis van Erp. Elke maandag of donderdagavond van tot uur is de heemkamer geopend. Maar je kunt ook op een ander tijdstip met je vragen over de geschiedenis van Erp in de heemkamer terecht. Neem daarvoor contact op met de secretaris van de heemkundekring (Hans van Gemert, ) of de voorzitter (Marius Strijbosch, ) en maak een afspraak. We helpen je graag! Wat bewaart de heemkundekring? Teveel om op te noemen! Genealogische gegevens over Erpenaren voor familieonderzoek. Meer dan 1500 foto s over Erp vanaf Honderden bidprentjes die bij een begrafenis zijn uitgedeeld ter nagedachtenis van de overledene. De Erpse kranten van de afgelopen 50 jaar. Gegevens over monumentale gebouwen. Allerlei voorwerpen die mensen vroeger gebruikten. Enkele mooie archeologische vondsten. Heemkundekring Erthepe houdt regelmatig tentoonstellingen in de expositieruimte in het oude Raadhuis. Er zijn plannen in de maak om de archeologische vondsten in Erp permanent tentoon te stellen. Ook daar ben je welkom! Het oude Raadhuis van Erp omstreeks 1900

35 Afbeelding achterkaft: De voorstal met pomp, spoelbak en sopketels voor het warme voer. Een schildering van Reinier Pijnenburg, omstreeks 1950

36

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast.

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De geschiedenis van onze toren Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De vorm is spits of rond. Soms zit er een dakruiter op. Hoe ziet de kerktoren bij jou

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK)

Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK) Historie kerkhof Boekel 1832-2014 Stand van zaken kennis 11 november 2014, Archeologische werkgroep (HKK) In het archeologisch beleidsplan van de gemeente Boekel wordt de begraafplaats beschreven als een

Nadere informatie

Plaatsbepaling voormalig kasteel Frisselstein te Veghel

Plaatsbepaling voormalig kasteel Frisselstein te Veghel Jan van Erp Pagina 1 26-3-2008 Plaatsbepaling voormalig kasteel Frisselstein te Veghel Auteur: Jan van Erp Veghel Datum: maart 2008 Met dank aan : Henk van der Voort, heemkundekring Vehchele Jo Verbakel

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht voortgezet onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. Deze luchtfoto is gemaakt rond 1930. Toen was Schokland nog echt een eiland. Waarom

Nadere informatie

Schatten van Vroeger. Lage Zwaluwe in beeld. Concept

Schatten van Vroeger. Lage Zwaluwe in beeld. Concept Schatten van Vroeger Lage Zwaluwe in beeld Concept Nieuwstraat Hier begint onze wandeling vanaf nr.8 bs de Grienden. Deze school is gebouwd in. Links naast de deur van de kamer van de leraren is een gedenksteen.

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan)

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan) UITLEG VOOR DE LEERKRACHT In deze lessenserie hebben leerlingen van alles geleerd over archeologie en het leven van vroeger. Met deze quiz kunnen ze hun kennis testen. Opmerking: De leerlingen hebben tot

Nadere informatie

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE Regionaal Historisch Centrum Eindhoven Postbus 191, 5600 AD Eindhoven www.rhc-eindhoven.nl Lesbrief groep 7 en 8 Verzamelen Van: Les 1 Verzamelen Heel veel mensen sparen iets. Als je iets spaart, dan krijg

Nadere informatie

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde

De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde De gebouwen en stijlen in chronologische volgorde STIJL GEBOUW LOCATIE Romaans Oude Kerk (toren) Naaldwijk Gotisch Oude Kerk (kerkgebouw) Naaldwijk Renaissance Oude Raadhuis Naaldwijk Classicisme Nederhof

Nadere informatie

GEMEENTE OLDEBROEK gemeentelijk monument; raadsbesluit 24 juni 2003

GEMEENTE OLDEBROEK gemeentelijk monument; raadsbesluit 24 juni 2003 straat + huisnummer : Zuiderzeestraatweg 230 postcode + plaats : 8096 CH OLDEBROEK naam object : kadastrale aanduiding : gemeente Oldebroek, sectie AF, nr. 275 bescherming : gemeentelijk monument registratienummer

Nadere informatie

BESCHRIJVING VAN DE BOERDERIJEN EN BIJGEBOUWEN T.B.V. DE INSTANDHOUDING OF SLOOP VAN DE BIJGEBOUWEN EN ERFVERBETERING.

BESCHRIJVING VAN DE BOERDERIJEN EN BIJGEBOUWEN T.B.V. DE INSTANDHOUDING OF SLOOP VAN DE BIJGEBOUWEN EN ERFVERBETERING. BESCHRIJVING VAN DE BOERDERIJEN EN BIJGEBOUWEN T.B.V. DE INSTANDHOUDING OF SLOOP VAN DE BIJGEBOUWEN EN ERFVERBETERING. In het algemeen kan worden opgemerkt dat de hierna te beschrijven en te handhaven

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur DOCENT In het thema Natuur ontdekken de leerlingen van groep 7 en 8 dat er rond de jaartelling een bijzonder bos op de plek stond waar zij nu wonen. Dit moerasbos is in 2000 opgegraven door archeologen.

Nadere informatie

Leydse Weelde. Afsluiting

Leydse Weelde. Afsluiting Leydse Weelde Afsluiting Een tijdje geleden heb je een bezoek gebracht aan Museum Boerhaave. Je hebt kennis gemaakt met Jan (de ontdekkingsreiziger), Carolus (de geleerde) en Marie (de prinses). Wat weet

Nadere informatie

De eerste boeren Het dorp

De eerste boeren Het dorp De eerste boeren Later gaan de mensen zelf eten verbouwen. Wortels en bonen, en graan om brood van te bakken. De mensen hebben ook schapen en koeien. De jagers zijn boeren geworden. Het dorp Boeren trekken

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs

Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Schokland Werelderfgoed Kijktocht basis onderwijs Opdracht 1 Bij de tekst Schokland Werelderfgoed op de grond. 1a. De grote foto op de grond is gemaakt in 1930. Toen was Schokland nog een eiland. Waarom

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

plattegronden van delft

plattegronden van delft plattegronden van delft Deze toren is op 9 februari 2011 vijftien meter opgeschoven. Op heel oude plattegronden kun je ook al terugvinden. deze Bagijnetoren (zo heet hij) Een plattegrond wijst je de weg

Nadere informatie

Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden.

Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden. VOORBEREIDING Mens in De Maashorst Deze activiteit MOET worden voorbereid op school, anders kunnen de opdrachten tijdens de excursie niet uitgevoerd worden. De activiteit leert leerlingen wat de rol is

Nadere informatie

architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum

architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum architocht vmbo ontdek de gebouwen van heerlen centrum 0 Algemene informatie Met deze Architocht ga je de gebouwen en een stuk geschiedenis van Heerlen centrum ontdekken. Vergeet niet een camera of je

Nadere informatie

Vollenhove Wonen op een havezate

Vollenhove Wonen op een havezate D S T R K C N T Opdracht 1 Nodig: foto van jezelf als klein kind, fotoblad opdracht 1 In Vollenhove staat de havezate Oldruitenborgh. De havezate is al heel oud. Bijna 250 jaar geleden, rond 1770, woonden

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis Zelfstandig bezoek groep 3-4 Kunnen de leerlingen de overeenkomsten en verschillen ontdekken met het heden? Wat is er zo bijzonder dat het voor altijd in het museum moet worden bewaard? En wat vinden de

Nadere informatie

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal:

Bouwstijlen van kerken in Nederland. De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Bouwstijlen Bouwstijlen van kerken in Nederland De volgende bouwstijlen worden kort toegelicht met tekst en beeldmateriaal: Oudste stenen gebouw Romaans Gotiek Neogotiek Renaissance Neorenaissance Classicisme

Nadere informatie

D52, Past. Van Haarenstr. 58-60

D52, Past. Van Haarenstr. 58-60 D52, Past. Van Haarenstr. 58-60 Geplaatst in de Heise Krant van april 2012, gewijzigd 08-04-2015 Slechts weinig mensen weten dat in het pand waar nu rechts Henk Schepens en Marlène van Esch wonen, Pastoor

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek.

De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. De steenhuizen in Noord- en Zuidbroek. Een van de belangrijkste en tevens meest tijdrovende onderdelen van onze hobby (het zoeken met de metaaldetector) is het opsporen van oude bewoningsresten. Vele uren

Nadere informatie

Koopkracht: de waarde van geld

Koopkracht: de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld 1. Leerlingenblad Inleiding Wat is het doel? Wat is het onderwerp? Wat is het middel? Inzicht krijgen in de waarde van geld Koopkracht: de waarde van geld Een presentatie

Nadere informatie

Het Snijdersplein. Voorwoord

Het Snijdersplein. Voorwoord Het Snijdersplein Voorwoord Ruim 4 jaar ben ik nu bezig om alle gegevens van de kadastrale percelen van de vestingstad s-hertogenbosch, in 1832 aangeduid als de secties G en H, vanaf het begin van het

Nadere informatie

De presentatie rond de trap

De presentatie rond de trap Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken

Nadere informatie

Het verleden is dichterbij dan je denkt Handleiding voor het samenstellen van stads- en dorpswandelingen

Het verleden is dichterbij dan je denkt Handleiding voor het samenstellen van stads- en dorpswandelingen Het verleden is dichterbij dan je denkt Handleiding voor het samenstellen van stads- en dorpswandelingen Het verleden is dichterbij dan je denkt handleiding voor het samenstellen van stads- en dorpswandelingen

Nadere informatie

De St. Petrus Canisiusschool en Liduinaschool.

De St. Petrus Canisiusschool en Liduinaschool. De St. Petrus Canisiusschool en Liduinaschool. Onder leiding van pastoor Van de Pavoort werden er op een perceel grond naast de kerk 2 scholen gebouwd voor de kinderen uit de nieuwe parochie. Zoals gebruikelijk

Nadere informatie

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST!

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! ietsroute Hoogland West OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! 5 4 6 3 2 1 Let op het verkeer en zet je fiets goed aan de kant! Mooi Hoogland-West! 1 Bolle akker locatie 1

Nadere informatie

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!!

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!! Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief

Drents Archief. Meisje met de hoepel. Groep 2 Speuren in het archief Drents Archief Meisje met de hoepel Groep 2 Les 3 Speuren in het archief Les 3 Speuren in het archief Samenvatting van de les In het Drents Archief bevindt zich een kistje dat een dubbele bodem blijkt

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Wat staat er in dit boekje?

Wat staat er in dit boekje? Wat staat er in dit boekje? Informatie voor ouders (scheur t maar uit voor ze!) 7 Even uitleggen 11 Ik & Zo! Dit ben ik! 15 Ik & Zo! Handig om te weten 17 Weekschema co-ouderschap 29 Planning weekenden,

Nadere informatie

Activiteitenschema Archeologie

Activiteitenschema Archeologie Activiteitenschema Archeologie Soort activiteit: Spullen opgraven uit de zandbak. Tijdsindeling: 5 Minuten de plaatjes in de zandbak verstoppen. 5 Minuten vertellen over hoe de mensen vroeger wat zochten

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

Opdrachten bij Architectuurroute Uden

Opdrachten bij Architectuurroute Uden Op de vouwfolder staat de route aangegeven. Je loopt route A, die begint bij het Museum voor Religieuze Kunst. Bij enkele gebouwen op de route worden vragen gesteld. Deze vragen maak je in klad in dit

Nadere informatie

Le seigneur de Clérans

Le seigneur de Clérans 30 VIVENDA Le seigneur de Clérans In heel Europa richt binnenhuisarchitect/vormgever/beeldhouwer Joris van Grinsven opmerkelijke huizen in voor zijn opdrachtgevers. Voor hemzelf had het lot iets bijzonders

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

1a) Waar denk je aan bij jouw woonplek Bunnik? (gemeente Bunnik is ook Odijk en Werkhoven)

1a) Waar denk je aan bij jouw woonplek Bunnik? (gemeente Bunnik is ook Odijk en Werkhoven) Lesbrief basisonderwijs groep 5-8 Bunnik over Bunnik / Foto-, film- en verhalenwedstrijd najaar / winter 2014-2015 Deze herfst en winter vindt de (beeld)verhalenwedstrijd Bunnik over Bunnik plaats. Ook

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Kijk Kleur.. Saendelft heeft het!

Kijk Kleur.. Saendelft heeft het! Kijk Kleur.. Saendelft heeft het! In Saendelft West, Assendelft Noord en Saendelft Oost zijn de huizen gebouwd in veel verschillende bouwstijlen. Assendelft Noord was er het eerste. In Assendelft Noord

Nadere informatie

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek.

Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet. Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Hallo! Ik ben Oek. Welkom 1. - Hallo! - Oek - Museum - Kwartet Op deze kaarten kun je plaatjes vinden van mijn wereld. De wereld van Oek Welkom 1. - Hallo! -

Nadere informatie

Lees Zoek op Om over na te denken

Lees Zoek op Om over na te denken Welkom bij de Online Bijbelcursus van Praise De bijbelcursus is wat voor jou als je: 1. Als je wilt weten wat christenen geloven. 2. Als je meer wilt begrijpen van de bijbel. 3. Als je wilt groeien in

Nadere informatie

WONING BROCHURE. Burg.Flugi van Aspermontlaan 8. Doesburg

WONING BROCHURE. Burg.Flugi van Aspermontlaan 8. Doesburg WONING BROCHURE Burg.Flugi van Aspermontlaan 8 Doesburg Zeer geachte belangstellende Allereerst danken wij u, mede namens de eigenaar van de woning aan de Burg.Flugi van Aspermontlaan 8 te Doesburg, voor

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

Alles is in volle opbouw.

Alles is in volle opbouw. Alles is in volle opbouw. Duits paviljoen ook te zien op de vlgd dia Vlgd dia Hall van machines Oud Vlaanderen met het Belfort van Bethune(fr) Hoofdingang aan de Kortrijksesteenweg 2 dia s verder Het Duits

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl Londen ipad Londen Tower of Londen Tower of London 1 Londen ipad De Tower of London werd aan het begin van de 11e eeuw gebouwd door Willem de Veroveraar. In de 13e eeuw werd het sterk uitgebreid tot de

Nadere informatie

Hoe maak ik een Spreekbeurt?

Hoe maak ik een Spreekbeurt? Hoe maak ik een Spreekbeurt? Stap 1: Kies een onderwerp. Voordat je kunt beginnen met het maken van een spreekbeurt, moet je natuurlijk een onderwerp kiezen. Het hoeft niet perse een hobby van je te zijn,

Nadere informatie

BOERDERIJ MOERBEEK 48 LUTJEWINKEL juni 2012. 2012-1 boerderij Moerbeek 48. Inleiding. eerste steen. Luchtfoto vanuit het noorden.

BOERDERIJ MOERBEEK 48 LUTJEWINKEL juni 2012. 2012-1 boerderij Moerbeek 48. Inleiding. eerste steen. Luchtfoto vanuit het noorden. BOERDERIJ MOERBEEK 48 LUTJEWINKEL juni 2012 1 Inleiding Bewoning en veranderingen De boerderij is vrij zeker gebouwd begin 1800. In 1872 heeft er een grondige verbouwing plaats gevonden met o.a. een nieuwe

Nadere informatie

Vertel: Dit is de eerste les van een serie van vier lessen. In die lessen gaan we het hebben over media en mediawijsheid. Aan het eind van deze serie

Vertel: Dit is de eerste les van een serie van vier lessen. In die lessen gaan we het hebben over media en mediawijsheid. Aan het eind van deze serie Vertel: Dit is de eerste les van een serie van vier lessen. In die lessen gaan we het hebben over media en mediawijsheid. Aan het eind van deze serie lessen weet je meer over: wat zijn media en hoe werkt

Nadere informatie

7.1 Scheepsjournaals

7.1 Scheepsjournaals Thema/ onderwerp: Ontdekkaart 7.1 Scheepsjournaals Korte samenvatting van de leeractiviteit: De leerlingen vullen de woorden op de goede plek in in de gatentekst. De leerlingen bevragen het scheepsjournaal

Nadere informatie

Voormalige Heilige Geestkerk

Voormalige Heilige Geestkerk Te koop Voormalige Heilige Geestkerk Adres Mozartweg 54 te Amersfoort Geschiedenis De Heilige Geestkerk is gebouwd in de periode van 1958-1963, in opdracht van het bisdom Utrecht, naar een modernistisch

Nadere informatie

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet?

Is het moeilijk voor de mensen om de opdrachten van Jezus uit te voeren? Zo ja, waarom, zo nee waarom niet? Geven LES 6 DEEL 5 DISCIPLE OPDRACHT: Lees de vier tekstgedeelten en beantwoord de 4 bijbehorende vragen. Hand 2:41-47 Hand 20:32-35 Luk 6:30-38, Matt 23:23, Mark 12:14-17,42-44 Wat leer je over geven

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten

Nadere informatie

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je?

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je? Kijktocht OER! basis 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de tijd van de jagers en verzamelaars. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Hoe ze leefden en hoe hun gebied eruitzag,

Nadere informatie

Hilversum van vroeger naar nu

Hilversum van vroeger naar nu Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres DigilessenPO 20 March 2014 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/41038 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

2 Eeuw van het Verstand

2 Eeuw van het Verstand 2 Eeuw van het Verstand Caravaggio, 1600 Veranderingen Het vorige werkboek eindigde met de barok in Zuid-Europa en de Gouden Eeuw in Nederland. Zowel in de 16e als de 17e eeuw leefden een aantal van de

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Ontwerp je eigen prefabhuis

Ontwerp je eigen prefabhuis Ontwerp je eigen prefabhuis Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding Wist jij dat er in Nederland iets meer dan 7 miljoen huizen staan? Tegenwoordig worden de meeste

Nadere informatie

1911 2011 honderd jaar geleden De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Uit Tilburgsche Courant, 8 Augustus 1911 Jos Schuurmans

1911 2011 honderd jaar geleden De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Uit Tilburgsche Courant, 8 Augustus 1911 Jos Schuurmans 1911 2011 honderd jaar geleden. De zomer van 1911 was een rampjaar voor Haaren. Van woensdag 9 tot zondag 13 augustus 1911 was er een hete golf. Sint-Lambertus de parochiepatroon en heilige van kerk in

Nadere informatie

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van

Maak hier de gaatjes voor in je multomap. Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN. Dit boekje is van Maak hier de gaatjes voor in je multomap Leerlingenboekje WELKOM BIJ DE ROMEINEN _ Dit boekje is van Welkom bij de Romeinen! In Welkom bij de Romeinen maak je kennis met het Romeinse leven. Je zult merken

Nadere informatie

Papa Joost Mama Anneke Jordi Sarah 1,5 Jordi Sarah mama Anneke papa Joost

Papa Joost Mama Anneke Jordi Sarah 1,5 Jordi Sarah mama Anneke papa Joost SO verdeel de dieren Verdeel de dieren gaat over een gezin dat op een boerderij woont, iedereen heeft taken. Welke taken er zijn en hoe lang ieder gezinslid daarover doet, zie je in onderstaande basistabel.

Nadere informatie

Krullenlaan 3. Oorspronkelijke functie : Dienstwoning en schuur. Datum foto : 23-10-2010

Krullenlaan 3. Oorspronkelijke functie : Dienstwoning en schuur. Datum foto : 23-10-2010 Krullenlaan 3 Straat en huisnummer : Krullenlaan 3 Postcode en plaats : 2061 HT Bloemendaal Kadastrale aanduiding : F746 Complexonderdeel : Schapenduinen Naam object : Bouwjaar : Eind 19 de eeuw (hoofdmassa),

Nadere informatie

WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE. Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:.

WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE. Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:. WERKBOEK VOOR DE DALTON-VERSIE De Middeleeuwen Dit werkboek is van:. Ik zit in groep:. 1 Hoi! Ik ben Tim de Wekker! Ik wil graag weten hoe vaak en hoe lang je bezig bent met een taak. Daarom heb ik een

Nadere informatie

Brederodelaan 57-75, 77, Van Ewijckweg 2-8, Duinlustparkweg 3-23

Brederodelaan 57-75, 77, Van Ewijckweg 2-8, Duinlustparkweg 3-23 Brederodelaan 57-75, 77, Van Ewijckweg 2-8, Duinlustparkweg 3-23 Straat en huisnummer : Brederodelaan 57-77, Van Ewijckweg 2-8, Duinlustparkweg 3-23 Postcode en plaats : 2061 KH, 2061 KL, 2061 LA Kadastrale

Nadere informatie

10. Het laatste woord

10. Het laatste woord 10. Het laatste woord DOELSTELLINGEN De kinderen maken kennis met de zeven kruiswoorden: Jezus laatste woorden vóór Zijn kruisdood. De kinderen leren dat de kruiswoorden een soort samenvatting van Jezus

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Je gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in een

Nadere informatie

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND

OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND OPGRAVING BEST-AARLE AFGEROND In het najaar van 2011 en de lente van 2012 deed een team archeologen van Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol bv) en Diachron UvA bv opgravingen in Aarle in de gemeente

Nadere informatie

Bijlage I Lesopzet voor leerlingen groep 7 en 8. welkom

Bijlage I Lesopzet voor leerlingen groep 7 en 8. welkom Bijlage I Lesopzet voor leerlingen groep 7 en 8 welkom t r u u b s k in de voulgblik n oud nieuws en ee ter welkom in de volksbuurt oud nieuws en een terugblik Introductie Eerst bekijken jullie de animatiefilm

Nadere informatie

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's)

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Achtergrond In 1811 werd in de meeste delen van Nederland de Burgerlijke Stand ingevoerd. De overheid had op dat moment nauwelijks gegevens over de

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

1. Historisch kader ( wat was Vluchtoord, foto s-filmpjes etc) via de site: vvvuden.nl gratis

1. Historisch kader ( wat was Vluchtoord, foto s-filmpjes etc) via de site: vvvuden.nl gratis Keuzemenu onderwijs herdenken Vluchtoord Inschrijven bij tim@stichtingc.nl. 1. Historisch kader ( wat was Vluchtoord, foto s-filmpjes etc) via de site: vvvuden.nl 2. Vertaling Vluchtoord naar vluchtelingenproblematiek

Nadere informatie

Nederasselt. Eindsestraat 1 (MIP lijst 1396; NED6)

Nederasselt. Eindsestraat 1 (MIP lijst 1396; NED6) Nederasselt Eindsestraat 1 (MIP lijst 1396; NED6) Woning gebouwd rond 1930 metselwerkgevel, houten kozijnen en keramische dakpannen In de voorgevel is een erker aangebracht waarvan het dak als luifel doorloopt

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935

JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935 JE EIGEN BUURT OMSTREEKS 1935 1 Wat moet je doen? 1. Maak een presentatie over hoe jouw buurt er omstreeks 1935 uitzag of over de mensen die in die tijd in jouw buurt leefden. Wat kun je te weten komen

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE LESBRIEF VAN VEEN TOT VARIA: AVEREEST DOOR DE EEUWEN HEEN

VRAGEN BIJ DE LESBRIEF VAN VEEN TOT VARIA: AVEREEST DOOR DE EEUWEN HEEN VRAGEN BIJ DE LESBRIEVEN OVER AVEREEST, HARDENBERG EN GRAMSBERGEN Lesbrief Paginanummer Vragen Avereest: Van Veen tot Varia: Avereest door de eeuwen heen 3 Vragen Hardenberg: Van Steen tot Stad: Hardenberg

Nadere informatie

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km Levensloopje Een wandeling van 7,2 km 1 Levensloopje De wandeling maakt onderdeel uit van het project Gedenkparken. Het vormt de verbinding tussen de twee deelprojecten Levensbomenbos en de oude begraafplaats

Nadere informatie

a 2 +b 2 =c 2 www.stocs.nl patent pending / rights reserved / info@stocs.nl

a 2 +b 2 =c 2 www.stocs.nl patent pending / rights reserved / info@stocs.nl Bouwen met touwen spelend leren a 2 +b 2 =c 2 Met S TOCS kunnen kinderen spelenderwijs kennis maken met wiskunde, techniek en architectuur. STOCS bouwwerken bestaan uit lijnen, vlakken en hoeken. Wat zijn

Nadere informatie

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:...

BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:... BOER IN DE BUURT DIT IS HET WERKBOEK VAN:..................... INLEIDING Dit werkboek hoort bij de website Boer in de buurt (www.boerindebuurt.nl). Op deze website vind je filmpjes, illustraties en opdrachten

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF. de Baarzen,nr.13 6 maart 2015. Rouppe v.d. Voortlaan 1, 5262 HC Vught,

NIEUWSBRIEF. de Baarzen,nr.13 6 maart 2015. Rouppe v.d. Voortlaan 1, 5262 HC Vught, NIEUWSBRIEF de Baarzen,nr.13 6 maart 2015 Rouppe v.d. Voortlaan 1, 5262 HC Vught, telefoon: 073-6563920 fax: 073-6568038 e-mail: info@debaarzen.nl website: www.debaarzen.nl redactie nieuwsbrief: nieuwsbrief@debaarzen.nl

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes.

Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes. Opdracht 1 Deze opdracht doe je in een groepje van vier. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Er zijn vier verschillende plaatjes. 1. Zoek in de klas naar een klasgenoot met een ander plaatje dan

Nadere informatie

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep

Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Embargo tot 7 juni 2015 Onderwerp Bescherming bouwhistorie monumenten 2e groep Programma Cultuur & Cultuurhistorie & Citymarketing Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Op 27 januari 2010 heeft de

Nadere informatie

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed.

1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. D S K C N L gemeente Olst-Wijhe Opdracht 1 Deze opdracht doe je in een groepje van vier. Nodig: papier, lijm. 1. Je krijgt van je juf of meester een plaatje. Bekijk het plaatje goed. 2. Zoek nu een klasgenoot

Nadere informatie

Swalmerstraat 49 - Roermond

Swalmerstraat 49 - Roermond Swalmerstraat 49 - Roermond Vraagprijs 799.500,- kk Omschrijving Swalmerstraat 49 - Roermond Stijlvol wonen in de van oudsher mooiste straat van de Roermondse binnenstad. Dat kan in dit unieke door Pierre

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

Huizen. Basisschool in de buurt. Ruime woonkamer. Nabij park gelegen. Op loopafstand van winkelcentrum. Geheel voorzien van kunststof kozijnen

Huizen. Basisschool in de buurt. Ruime woonkamer. Nabij park gelegen. Op loopafstand van winkelcentrum. Geheel voorzien van kunststof kozijnen Huizen vanhendriks Angoulemehof 8, 5627 LH Eindhoven Ruime woonkamer Nabij park gelegen Op loopafstand van winkelcentrum Basisschool in de buurt Geheel voorzien van kunststof kozijnen H51 H51 Kenmerken

Nadere informatie