De belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject"

Transcriptie

1 De belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject Een casestudy bij het programma SPEER van het Ministerie van Defensie Student: Alex Hermsen Studentnummer: Afstudeerrichting: Business Process Management & Information Technology Faculteit Managementwetenschappen Faculteit Informatica Open Universiteit Nederland Begeleider: Ir. Guy Janssens Examinator: Prof.dr. Rob Kusters

2 2

3 The only thing harder than getting a new idea into the military mind, is to get an old one out.. B.H. Liddell Hart (Military historian / ) 3

4 4

5 Voorwoord Deze scriptie is geschreven ter afronding van de opleiding Business Process Management & Information Technology aan de Open Universiteit Nederland, binnen de faculteiten Managementwetenschappen en Informatica. Met het onderzoek is getracht een bijdrage te leveren aan de theorievorming over de activiteiten van het verandermanagement bij ERP implementatieprojecten door onderzoek te doen naar deze activiteiten binnen het ERP implementatieproject SPEER bij het Ministerie van Defensie. In het jaar 2000 ben ik met de bovenstaande opleiding begonnen, toen ik enkele vakken van de Open Universiteit volgde tijdens mijn opleiding tot officier aan de Koninklijke Militaire Academie in Breda. Tussen toen en nu ben ik altijd bezig geweest met studeren, ook tijdens mijn uitzending naar Bosnië in 2001 en tijdens mijn recente uitzending naar Afghanistan. Het geeft daarom een vreemd gevoel om deze opleiding af te kunnen ronden met deze scriptie en ik ben dan ook trots op het resultaat. De puzzel op de voorzijde van deze scriptie heeft een dubbele betekenis: Aan de ene kant staan de puzzelstukjes symbool voor de projectactiviteiten van het verandermanagement die samen het gewenste effect dienen te bereiken. Aan de andere kant staat de puzzel symbool voor het onderzoeksproces; met literatuur- en praktijkonderzoek wordt getracht om de puzzelstukjes (projectactiviteiten ) te verzamelen en daar meer inzicht in te verkrijgen, zodat daarmee de puzzel gevormd kan worden. Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken om enkele mensen persoonlijk voor hun bijdrage te bedanken; André, voor je begrip en steun tijdens de uitzending in Afghanistan; Dirk en Jos, voor jullie assistentie; Charlotte, Frans, Maaike, Marti, Tessa, Tonnis en Wouter, voor jullie bijdrage; Guy, voor je begeleiding; En Marloes, voor je begrip, steun, assistentie en geduld tijdens de gehele periode dat ik met de scriptie bezig ben geweest. Kapitein Alex Hermsen Groesbeek, maart

6 Inhoudsopgave Voorwoord...5 Samenvatting Inleiding Probleemstelling Doelstelling Vraagstelling Conceptueel onderzoeksmodel Leeswijzer Literatuurstudie verandermanagement in relatie tot ERP implementaties Literatuurstudie verandermanagement in relatie tot ERP implementaties Beschrijving en verantwoording van de gebruikte zoekstrategie Zoekstrategie Artikelen op de afstudeersite Gebruikte zoektermen in on-line databanken Sneeuwbalmethode Gebruikte bronnen Beantwoording deelvragen literatuuronderzoek Wat is een ERP systeem? Wat is een ERP implementatieproject? Wat zijn de veranderingen die een ERP implementatie kan veroorzaken? Wat is een passende definitie voor verandermanagement gericht op het implementeren van een ERP systeem? Wat zijn de aspecten waar het verandermanagement bij een ERP implementatie op gericht kan zijn? Wat is een passende definitie voor een projectactiviteit van een ERP implementatieproject? Welke projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject volgen uit de literatuur? Conclusies Literatuurstudie Methode van onderzoek, onderzoeksaanpak Gebruikte onderzoeksstrategie Benodigde data en databronnen Methoden en technieken van dataverzameling Methode bij documentenonderzoek Methode bij de beschrijvende onderzoeksvragen Methode bij de explorerende onderzoeksvraag Meetniveaus, betrouwbaarheid en geldigheid Meetniveaus Betrouwbaarheid Geldigheid Wijze van analyseren Onderzoeksresultaten Resultaten uit het documentenonderzoek Resultaten onderzoeksvraag Resultaten onderzoeksvraag Resultaten onderzoeksvraag Resultaten onderzoeksvraag Resultaten onderzoeksvraag Conclusies en aanbevelingen Conclusies onderzoeksvraag Conclusies onderzoeksvraag Conclusies onderzoeksvraag Conclusies onderzoeksvraag

7 5.5 Conclusies onderzoeksvraag Conclusies onderzoeksresultaten Aanbevelingen Reflectie Productreflectie / discussie Reflectie onderzoeksproces...46 Referenties...48 Gebruikte afkortingen...50 Bijlage 1 Aanvullende informatie programma SPEER bij defensie...51 Bijlage 2 Begeleidende brief en enquête bij onderzoeksvraag Bijlage 3 Begeleidende brief en enquête bij onderzoeksvraag Bijlage 4 Begeleidende brief en enquête bij onderzoeksvraag Bijlage 5 Begeleidende brief en enquête bij onderzoeksvraag Bijlage 6 Begeleidende brief en enquête bij onderzoeksvraag Bijlage 7 Interviewprotocol als basis voor interviews...68 Bijlage 8 Logboek onderzoeksproces...69 Bijlage 9 Compleet overzicht resultaat documentenonderzoek...70 Bijlage 10 Compleet overzicht resultaat onderzoeksvraag Bijlage 11 Compleet overzicht resultaat onderzoeksvraag Bijlage 12 Compleet overzicht resultaat onderzoeksvraag Bijlage 13 Compleet overzicht resultaat onderzoeksvraag Bijlage 14 Compleet overzicht resultaat onderzoeksvraag Bijlage 15 Topiclijst met belangrijkste activiteiten als basis voor interviews...90 Bijlage 16 Overzicht van generieke of specifieke belangrijkheid van activiteiten...92 Bijlage 17 Overzicht van volledige resultaten per interview

8 Samenvatting Verandermanagement vormt een kritieke succesfactor bij het implementeren van een Enterprise Resource Planning (ERP) systeem. Dit onderzoek levert een bijdrage aan de theorievorming over ERP implementatieprojecten door meer inzicht te verkrijgen in de projectactiviteiten van het verandermanagement bij een ERP implementatie en brengt in kaart wat de belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement bij een ERP implementatieproject zijn. Door middel van literatuuronderzoek zijn 36 afzonderlijke, expliciet geformuleerde projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject gevonden. De verschillende projectactiviteiten zijn onder te verdelen naar fase waarin ze worden uitgevoerd. In de geanalyseerde literatuur zijn door de verschillende auteurs geen uitspraken gedaan over de belangrijkheid van de afzonderlijke activiteiten binnen het verandermanagement. Uit de literatuur is ook niet duidelijk op te maken wat de rol van het verandermanagement bij deze activiteiten is; managen dat een activiteit wordt uitgevoerd of daadwerkelijk zelf de activiteit uitvoeren. Daarnaast is het mogelijk dat activiteiten gericht zijn op meerdere aspecten. Met het literatuuronderzoek zijn zes aspecten gevonden, maar uit de literatuur is niet eenduidig op te maken welke activiteiten op welke aspecten zijn gericht. Het verkregen basisinzicht uit de literatuur dient als kader voor het ingestelde praktijkonderzoek. Het praktijkonderzoek bestaat uit een enkelvoudige casestudy bij het Ministerie van Defensie, waar via een groot project ERP geïmplementeerd wordt, te weten het programma Strategic Process and ERP Enabled Reengineering (SPEER). Voor dit praktijkonderzoek is gebruik gemaakt van meerdere databronnen, te weten projectdocumentatie en personen. Het onderzoek is op afstand uitgevoerd vanuit Afghanistan. Er zijn meerdere onderzoeksmethoden gebruikt; naast documentenonderzoek werd gebruik gemaakt van enquêtes en interviews. In eerste instantie worden de uit de literatuur gevonden activiteiten met beschrijvend onderzoek via documenten en enquêtes vergeleken met de activiteiten uit de casestudy. Dit leidt tot een overzichtslijst van activiteiten, welke de basis vormt voor de overige onderzoeksvragen. Aanvullend beschrijvend onderzoek via digitale enquêtes brengt meer inzicht in de rol van het verandermanagement bij deze activiteiten en in de aspecten waar de activiteiten op zijn gericht. Met explorerend onderzoek, via een enquête en interviews, wordt de belangrijkheid per activiteit voor het effect van het verandermanagement programma bepaald. Uit de resultaten blijkt, dat de 36 activiteiten uit het literatuuronderzoek, op één activiteit na, allemaal plaats vinden binnen deze casestudy. Binnen de casestudy worden daarnaast nog twintig andere activiteiten uitgevoerd, welke met het literatuuronderzoek niet werden aangetroffen. De totaallijst met activiteiten die uitgevoerd (zouden) worden bij dit project bestaat hierdoor uit 56 activiteiten. Deze activiteiten dienen als basis voor de beantwoording van de verdere onderzoeksvragen. 8

9 Onderzoek naar de rol van het verandermanagement leidt tot het inzicht dat bij 54 van de 56 activiteiten de rol van het verandermanagement bij dezelfde activiteit kan variëren; hierdoor is geen éénduidige rol van het verandermanagement per activiteit aan te geven. Onderzoek naar de aspecten waar de activiteiten op zijn gericht, leidt tot het inzicht dat 55 van de 56 activiteiten gericht zijn op meerdere aspecten tegelijkertijd. Met een enquête zijn in totaal negentien van de 56 activiteiten als uiterst belangrijk gewaardeerd en deze activiteiten dienden als basis voor het vervolgonderzoek via interviews. Deze interviews hebben interessante aanvullende resultaten opgeleverd: Sommige activiteiten dragen meer bij aan het gewenste effect van het verandermanagement programma dan andere activiteiten en zijn dus belangrijker. Dit wil echter niet zeggen dat de andere activiteiten niet nodig zijn, omdat alle activiteiten invloed op elkaar hebben en alleen in samenhang de gewenste effecten bereiken. Verder is bij een ERP implementatie sprake van een geplande verandering en dit perspectief heeft invloed op het soort activiteiten en de invulling ervan. Een relatie tussen de belangrijkste activiteiten is dat deze activiteiten (in alle fasen) gericht zijn op stakeholders (waaronder het lijnmanagement). Ook is sprake van een noodzakelijke en gewenste volgordelijkheid tussen de activiteiten. Tenslotte zijn de activiteiten afhankelijk van sleutelfunctionarissen binnen het project, andere disciplines binnen het project en overige samenhangende projecten binnen de organisatie. Het verandermanagement programma slaagt daardoor alleen als er sprake is van een geïntegreerde aanpak. Het verandermanagement heeft een belangrijke rol bij het ondersteunen in de benodigde afstemming binnen het project. Met de verkregen onderzoeksresultaten is geen verband aangetoond tussen de rol van het verandermanagement en/of de aspecten waar de projectactiviteiten op zijn gericht en de belangrijkheid van de verschillende projectactiviteiten. Met de verkregen resultaten is de vraagstelling van deze scriptie beantwoord en daarmee is de theorie over dit onderwerp verder uitgewerkt. Het verkregen inzicht kan dienen als basis voor vervolgonderzoek en draagt bij aan het onderzoek van de research community. Ook kan het inzicht praktisch worden toegepast bij de inrichting van het verandermanagement bij andere ERP implementatieprojecten. 9

10 1 Inleiding Een Enterprise Resource Planning (ERP) systeem is een uitgebreid en geïntegreerd softwaresysteem. Dit systeem biedt ondersteuning aan al de gestandaardiseerde bedrijfsprocessen binnen een organisatie en geeft hier ook een holistisch en procesgeoriënteerd beeld van. Het systeem werkt vanuit één informatie- en IT architectuur, waardoor de gemeenschappelijke informatie slechts éénmalig ingevoerd hoeft te worden en altijd en bedrijfsbreed beschikbaar is. Hierdoor kunnen de verschillende hulpmiddelen van de organisatie effectief en efficiënt gemanaged worden. Bij het implementeren van een nieuw ERP systeem binnen een organisatie zijn meerdere veranderingen nodig, die bovendien gelijktijdig plaatsvinden, ingrijpend zijn en de gehele organisatie raken. Uit meerdere wetenschappelijke artikelen (Fui- Hoon Nah et al., 2001, Al-Mashari et al., 2003, Fui-Hoon Nah et al., 2003, Umble et al., 2003, Kumar et al., 2003, Esteves et al., 2001, Somers et al., 2001) komt naar voren dat verandermanagement of een verandermanagement programma een kritieke succesfactor vormt bij het implementeren van een ERP systeem. Praktisch betekent dit, dat als er geen sprake is van verandermanagement bij een ERP implementatie, dat de implementatie dan niet succesvol zal zijn. 1.1 Probleemstelling In de literatuur is veelvuldig het belang van verandermanagement bij een ERP implementatie aangetoond, maar wat in deze literatuur minder expliciet naar voren komt, is een overzicht van of een verdieping naar de projectactiviteiten van het verandermanagement bij deze ERP implementaties. Het is dus bekend dat verandermanagement belangrijk is, maar het is minder bekend welke activiteiten van het verandermanagement moeten plaatsvinden, om een goed verandermanagement programma te vormen. 1.2 Doelstelling De doelstelling van dit onderzoek is tweeledig; 1. Meer inzicht krijgen in de projectactiviteiten van het verandermanagement bij ERP implementatieprojecten, door eerst literatuuronderzoek en daarna beschrijvend en explorerend empirisch onderzoek met een enkelvoudige casestudy uit te voeren. 2. Een bijdrage leveren aan het onderzoek van de research community, door via explorerend onderzoek in kaart te brengen wat de belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement bij het ERP implementatieproject van deze casestudy zijn. De doelstellingen betreffen in eerste instantie een bijdrage in de vorm van kennis; met dit onderzoek zal worden getracht de kennis over dit specifieke onderwerp te vergroten. De bijdrage is daarmee vooral theoretisch; het gaat om het onderzoeken van een deelgebied waarover in de literatuur nog weinig kennis voorhanden is. In tweede instantie kan deze kennis wel praktisch worden toegepast; de belangrijkste projectactiviteiten kunnen dienen als een referentiemodel bij de inrichting van het verandermanagement bij toekomstige ERP implementatieprojecten. 10

11 Toelichting bij het onderzoek van de research community: Als de belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement bekend zijn, draagt dit bij aan het inschatten en plannen van de totale omvang of grootte van een ERP implementatieproject. Als vervolgens de inspanning per activiteit bekend is, kan een uitspraak over de verwachte totale inspanning van het project en de bijbehorende kans van slagen worden gedaan. 1.3 Vraagstelling Hoofdvraag: Wat zijn de belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject? Deze hoofdvraag bestaat uit een aantal kernbegrippen. Uit deze kernbegrippen en de bijbehorende aspecten zijn de onderstaande deelvragen voor het literatuuronderzoek afgeleid: 1. Wat is een ERP systeem? 2. Wat is een ERP implementatieproject? 3. Wat zijn de veranderingen die een ERP implementatie kan veroorzaken? 4. Wat is een passende definitie voor verandermanagement gericht op het implementeren van een ERP systeem? 5. Wat zijn de aspecten waar het verandermanagement bij een ERP implementatie op gericht kan zijn? 6. Wat is een passende definitie voor een projectactiviteit van een ERP implementatieproject? 7. Welke projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject volgen uit de literatuur? De beantwoording van deze deelvragen levert meer theoretisch inzicht op in de projectactiviteiten van het verandermanagement bij ERP implementatieprojecten. Op basis van de resultaten uit dit literatuuronderzoek en het daarmee verkregen inzicht, zijn de onderstaande deelvragen voor het praktijkonderzoek afgeleid: A. Beschrijvend onderzoek naar de verschillende activiteiten: 1. Worden de gevonden activiteiten uit de literatuur ook in de praktijk uitgevoerd? 2. Worden er activiteiten in de praktijk uitgevoerd, welke niet in de literatuur werden genoemd? 3. Per activiteit: Wat is de rol van het verandermanagement bij de activiteit? 4. Per activiteit: Op welk aspect is de activiteit gericht (waarom wordt de activiteit uitgevoerd)? B. Explorerend onderzoek naar de belangrijkheid van de afzonderlijke projectactiviteiten: 5. Per activiteit: Hoe belangrijk is de activiteit binnen het verandermanagement programma? 11

12 Het praktijkonderzoek bij de eerste vier vragen kan worden omschreven als beschrijvend onderzoek naar de activiteiten van het verandermanagement binnen het ERP implementatieproject, de rol van het verandermanagement bij deze activiteiten en de aspecten waar deze activiteiten op zijn gericht. Er is sprake van beschrijvend onderzoek, omdat bij deze vragen wordt getracht de kenmerken van deze onderzoeksverschijnselen te inventariseren (Baarda, de Goede & Teunissen, 2005). Het gaat hierbij in eerste instantie om de aanwezigheid (kwantiteiten) van de verschijnselen (activiteiten) binnen de casestudy en in tweede instantie gaat het om de kwaliteiten (rol en aspect) van deze activiteiten. Hierdoor kan meer inzicht in deze activiteiten verkregen worden. Bij de vijfde onderzoeksvraag naar de belangrijkheid van de verschillende activiteiten is sprake van explorerend onderzoek. Er is sprake van explorerend onderzoek, omdat de ontwikkeling van een theorie bij deze vraag voorop staat (Baarda, de Goede & Teunissen, 2005). Deze theorie is gebaseerd op het idee dat er een reeks van activiteiten bestaat die het meest relevant is binnen een verandermanagement programma bij een ERP implementatieproject. Met de beantwoording van deze vraag wordt niet alleen beschreven wat de belangrijkste activiteiten zijn, maar wordt ook onderzocht waarom deze activiteiten zo belangrijk zijn. Zodoende wordt de theorie over dit onderwerp verder uitgewerkt, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan beide doelstellingen van dit onderzoek. 1.4 Conceptueel onderzoeksmodel Het conceptueel onderzoeksmodel beschrijft globaal de structuur van dit onderzoek. Figuur 1 geeft het conceptuele onderzoeksmodel visueel weer: Literatuur Enterprise Resource Planning Literatuur Verandermanagement i.r.t. ERP A Casestudy Verandermanagement programma bij ERP implementatieproject SPEER binnen defensie B Basis aan inzicht in projectactiviteiten uit literatuur Verdiepend inzicht in projectactiviteiten uit praktijk C Belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject Figuur 1 Conceptueel onderzoeksmodel Binnen dit onderzoek wordt eerst op grond van literatuur (A) onderzocht wat de projectactiviteiten van het verandermanagement bij het implementeren van ERP zijn, zodat een basis aan inzicht in deze activiteiten wordt verkregen. Dit inzicht dient vervolgens als kader voor het praktijkonderzoek. Door middel van praktijkonderzoek (B) worden de uit de literatuur gevonden activiteiten via twee beschrijvende onderzoeksvragen vergeleken met de activiteiten uit de casestudy. Dit leidt tot een overzichtslijst van activiteiten die binnen het verandermanagement programma van dit onderzoek plaatsvinden. 12

13 Deze lijst vormt de basis voor de volgende drie onderzoeksvragen. Aanvullend beschrijvend onderzoek naar de activiteiten op de overzichtslijst brengt meer inzicht in de rol van het verandermanagement bij deze activiteiten; mogelijk vindt de uitvoering van een activiteit niet door het verandermanagement plaats, maar heeft het verandermanagement wel een verantwoordelijkheid in het management ervan. Ook wordt door beschrijvend onderzoek (met de gevonden aspecten uit het literatuuronderzoek als basis) meer inzicht verkregen in de aspecten waar de activiteiten op zijn gericht. Met het explorerend onderzoek (C), met de uitkomsten van (A) en (B) als basis, wordt de belangrijkheid van de afzonderlijke activiteiten in kaart gebracht. De doelstelling van deze explorerende onderzoeksvraag is het verkrijgen van meer inzicht in het belang van de afzonderlijke activiteiten. Met dit inzicht wordt ook invulling gegeven aan de tweede doelstelling van dit onderzoek, omdat met het overzicht van de belangrijkste projectactiviteiten een bijdrage wordt geleverd aan het onderzoek van de research community. Figuur 2 geeft de relatie tussen de onderzoeksvragen en de twee doelstellingen van dit onderzoek schematisch weer: 1 Resultaten Literatuuronderzoek Vraag 1 Vraag 2 Vormen overzichtslijst van VM activiteiten casestudy Vraag 3 Rol Vraag 4 Aspect Vraag 5 Belangrijkheid 2 1: Doelstelling 1: Verkrijgen van meer inzicht in projectactiviteiten 2: Doelstelling 2: Opleveren van overzicht van belangrijkste projectactiviteiten Figuur 2 Schematische weergave onderzoeksvragen gerelateerd aan doelstellingen 1.5 Leeswijzer In hoofdstuk 2 (Literatuurstudie verandermanagement in relatie tot ERP implementaties) wordt uiteengezet met welke zoekstrategie in de literatuur is gezocht. Verder worden de verschillende onderzoeksvragen met literatuurreferenties beantwoord en worden hierop gebaseerde conclusies getrokken. Deze conclusies dienen als basis voor het verdere onderzoek. Hoofdstuk 3 (Methode van onderzoek, onderzoeksaanpak) behandelt de gehanteerde onderzoeksmethode voor het praktijkonderzoek; achtereenvolgens wordt aangegeven en verantwoord welke onderzoeksstrategie wordt gevolgd, welke data benodigd is en welke databronnen hiervoor worden gebruikt, wat de methoden en technieken van dataverzameling zijn, wat dit betekent voor de meetniveaus, de betrouwbaarheid en de geldigheid. Afrondend wordt de wijze van analyseren uitgelegd. 13

14 In hoofdstuk 4 (Onderzoeksresultaten) zijn de onderzoeksresultaten gedocumenteerd. Met de resultaten uit het literatuuronderzoek is een basis aan inzicht in de projectactiviteiten van het verandermanagement bij ERP implementatieprojecten verkregen. Dit inzicht vormde de basis voor het verdere praktijkonderzoek. De resultaten op de beschrijvende en explorerende onderzoeksvragen van het praktijkonderzoek worden in dit hoofdstuk weergegeven. In hoofdstuk 5 (Conclusies en aanbevelingen) worden de op de voorgaande hoofdstukken gebaseerde conclusies en aanbevelingen weergegeven. Indien een lezer vooral geïnteresseerd is in de betekenis van de onderzoeksresultaten, kunnen ook direct deze conclusies en de aanbevelingen worden gelezen. In hoofdstuk 6 (Reflectie) wordt gereflecteerd op het uiteindelijke onderzoeksproduct en het gehele onderzoeksproces. Na de voorgaande hoofdstukken worden de referenties weergegeven, welke voor dit onderzoek gebruikt zijn. In de bijlagen volgt aanvullende informatie over de casestudy. In de bijlagen staan ook de begeleidende brieven die gebruikt zijn bij de enquêtes, het interviewprotocol voor de interviews en het logboek van het gehele onderzoeksproces weergegeven. Tevens zijn complete overzichten met de volledige resultaten op de verschillende onderzoeksvragen in de bijlagen opgenomen. 14

15 15

16 2 Literatuurstudie verandermanagement in relatie tot ERP implementaties In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de manier van onderzoeken en worden de deelvragen voor het literatuuronderzoek beantwoord. Hierdoor wordt duidelijkheid verschaft ten aanzien van de in deze scriptie gebruikte begrippen. Het literatuuronderzoek zal ook leiden tot een basisinzicht in de projectactiviteiten van het verandermanagement bij ERP implementatieprojecten. Dit inzicht dient als kader voor het praktijkonderzoek. Dit hoofdstuk wordt afgesloten met een conclusie. 2.1 Beschrijving en verantwoording van de gebruikte zoekstrategie Het literatuuronderzoek is uitgevoerd door de hantering van drie zoekmethoden: zoeken binnen de ter beschikking gestelde artikelen op de afstudeersite, zoeken met behulp van zoektermen in on-line databanken en via de sneeuwbalmethode. Deze drie methoden zijn binnen de randvoorwaarden van de hieronder beschreven zoekstrategie gehanteerd en leiden tot een diepgaand totaalbeeld van de bestaande literatuur Zoekstrategie Voor het literatuuronderzoek zijn uitsluitend wetenschappelijke, dat wil zeggen peerreviewed artikelen uit erkende internationale tijdschriften en proceedings toegestaan. Elke gevonden artikel is op geschiktheid beoordeeld aan de hand van de criteria die door de Open Universiteit zijn opgesteld en die via Blackboard onder de kop Wetenschappelijk gehalte bepalen van een publicatie na te lezen zijn. Er is gezocht binnen Engelstalige publicaties, waarbij niet is ingeperkt op datum van verschijnen. In totaal werden negentien relevante artikelen gevonden. De artikelen die uiteindelijk gebruikt werden bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn opgenomen in de literatuurreferenties Artikelen op de afstudeersite Op de afstudeersite zijn veel ERP artikelen opgenomen die voldoen aan de door de Open Universiteit gestelde criteria. De relevantie van de gevonden artikelen voor dit onderzoek werd als volgt vastgesteld; in eerste instantie werden de artikelen gescand op titel, onderwerp en inhoud en vervolgens werden ze volledig gelezen en geanalyseerd. Inhoudelijk moet het artikel betrekking hebben op ERP, het implementeren van ERP of verandermanagement in relatie tot ERP. Artikelen die niet voldeden aan de hiervoor vermelde eisen, werden buiten beschouwing gelaten Gebruikte zoektermen in on-line databanken De volgende zoektermen zijn (in diverse combinaties) gebruikt: ERP Enterprise resource planning Enterprise (software) (system) Business process reengineering (ERP) implementation (Critical) success (factor) Organizational change Change (management) (program) (Implementation) activities (Project) activity Daar waar een bron geen mogelijkheid bood om geautomatiseerd op door de schrijvers gehanteerde trefwoorden te zoeken, zijn de bovenstaande termen als titelwoorden gebruikt. 16

17 2.1.4 Sneeuwbalmethode Er zijn ook publicaties verkregen door de literatuurverwijzingen van andere onderzoekers (of schrijvers van de artikelen) in eerder gevonden artikelen na te gaan: de sneeuwbalmethode. Door deze methode te hanteren, werden artikelen aangetroffen, welke niet direct via een zoekterm in de on-line databanken werden gevonden Gebruikte bronnen Bij de zoektocht naar relevante literatuur via het internet, is gebruik gemaakt van diverse vooraanstaande bibliografische bestanden met tijdschriftartikelen, afstudeerrapporten en andere wetenschappelijke artikelen. Hier volgt een opsomming van de geraadpleegde bibliografische bestanden: Elsevier ScienceDirect (http://www.sciencedirect.com) SpringerLink (http://www.springerlink.com/home/main.mpx) Emerald Insight (http://zerlina.emeraldinsight.com) Picarta (http://www.picarta.nl) Afstudeersite: (https://www.surfgroepen.nl/sites/im/erp/default.aspx) Google Scholar: (http://scholar.google.nl) 2.2 Beantwoording deelvragen literatuuronderzoek De hoofdvraag van deze scriptie luidt: Wat zijn de belangrijkste projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject? Deze hoofdvraag bestaat uit een aantal kernbegrippen. Uit deze kernbegrippen en de bijbehorende aspecten zijn de onderstaande deelvragen voor het literatuuronderzoek afgeleid: 1. Wat is een ERP systeem? 2. Wat is een ERP implementatieproject? 3. Wat zijn de veranderingen die een ERP implementatie kan veroorzaken? 4. Wat is een passende definitie voor verandermanagement gericht op het implementeren van een ERP systeem? 5. Wat zijn de aspecten waar het verandermanagement bij een ERP implementatie op gericht kan zijn? 6. Wat is een passende definitie voor een projectactiviteit van een ERP implementatieproject? 7. Welke projectactiviteiten van het verandermanagement in een ERP implementatieproject volgen uit de literatuur? Deze deelvragen worden achtereenvolgens aangehaald en beantwoord Wat is een ERP systeem? ERP staat voor Enterprise Resource Planning en in de literatuur zijn meerdere definities voor een ERP systeem te vinden. De volgende drie definities worden gehanteerd, omdat zij vrij recent zijn, elkaar aanvullen en de meest opvallende eigenschappen van een ERP systeem aangeven. Door samenvoeging van de belangrijkste bestanddelen van deze drie definities wordt een complete definitie van ERP gedefinieerd: 17

18 Enterprise resource planning systems are comprehensive, packaged software solutions which seek to integrate the complete range of a business's processes and functions in order to present a holistic view of the business from a single information and IT architecture. (Klaus, Rosemann & Gable, 2000) ERP is a packaged business software system that lets an organisation automate and integrate the majority of its business processes, share common data and practices across the enterprise and produce and access information in a real-time environment. The ultimate goal of an ERP system is that information must only be entered once. (Marnewick & Labuschagne, 2005) An enterprise resource planning system is a packaged software system that enables a company to manage the efficient and effective use of resources (materials, human resources, finance, etc.) by providing a total, integrated solution for its information-processing needs. An ERP system supports a process-oriented view of an enterprise and standardizes business processes across the enterprise. (Fui-Hoon Nah, Zuckweiler & Lee-Shang Lau, 2003) Antwoord op de deelvraag: Door samenvoeging van de essentiële bestanddelen uit bovenstaande definities, wordt een complete definitie van een ERP systeem gedefinieerd: Een ERP systeem is een uitgebreid, geïntegreerd en afgewerkt softwaresysteem dat, vanuit één informatie- en IT architectuur, een holistisch en procesgeoriënteerd beeld geeft van en ondersteuning biedt aan al de gestandaardiseerde bedrijfsprocessen binnen een organisatie, waarbij de gemeenschappelijke informatie slechts éénmalig ingevoerd hoeft te worden en altijd en bedrijfsbreed beschikbaar is, zodat de verschillende hulpmiddelen effectief en efficiënt gemanaged kunnen worden Wat is een ERP implementatieproject? Onderzoek door Robey (Robey, Ross, & Boudreau, 2002) bij dertien verschillende ERP implementaties toont aan dat het hebben van een ERP systeem geen doel op zich is: het is een middel dat eerst moet worden geïmplementeerd en op de juiste wijze moet worden gebruikt, voordat het bij kan dragen aan het behalen van de bedrijfsdoelstellingen. Kumar (Kumar, Maheshwari & Kumar, 2003) bevestigt dit: een ERP systeem op zichzelf verbetert nog niets, het zijn de processen en het personeel die de voordelen behalen. Slechte resultaten met ERP implementaties in het verleden hebben geleid tot een groot aantal onderzoeken naar het identificeren van kritieke succesfactoren die een positief effect bij de implementatie bewerkstelligen (Fui-Hoon Nah et al., 2001, Al- Mashari et al., 2003, Fui-Hoon Nah et al., 2003, Umble et al., 2003, Kumar et al., 2003, Esteves et al., 2001, Somers et al., 2001). De belangrijkste succesfactoren uit deze onderzoeken betreffen: De aanwezigheid van multidisciplinaire ontwerp- en implementatieteams. De aanwezigheid van verandermanagement en een veranderingsgerichte bedrijfscultuur. Het minimaliseren van het aantal aanpassingen aan de ERP-software ( customizing ) en het toepassen van Business Process Redesign. Sponsorschap van het top management om de benodigde financiële en personele middelen vrij te kunnen maken en strategic alignment te bewerkstelligen. De aanwezigheid van een zogenaamde project champion die veranderingen kan legitimeren. De aanwezigheid van een businesscase en een heldere toekomstvisie. Het sturen op concrete resultaten (projectdoelstellingen, operationele doelstellingen). Effectieve communicatie met alle belanghebbenden. 18

19 Excellent projectmanagement. Voldoende tijd en aandacht voor architectuurontwikkeling, testen en troubleshooting. De aanwezigheid van een stabiele bedrijfsvoering en niet vervuilde legacy systemen. Opgemerkt over deze succesfactoren moet worden, dat het voldoen aan een succesfactor nog geen garantie is voor succes. Het niet voldoen aan de factoren is echter wel een garantie voor problemen en het is dus aan te bevelen om bij een ERP implementatie wel degelijk rekening te houden met de verschillende succesfactoren. Somers en Nelson (Somers & Nelson, 2002) hebben onderzoek verricht naar de belangrijkste activiteiten per fase in een ERP implementatieproject en zij stellen dat een ERP implementatieproject kan worden gezien als een opeenvolging van fasen (variërend van 3 tot 6), waarin de verschillende activiteiten, al dan niet gebaseerd op de kritieke succesfactoren, plaatsvinden. Het zes fasen model is het meest uitgebreid, houdt rekening met de periode na de implementatie en bestaat uit de volgende fasen: initiation, adoption, adaptation, acceptance, routinization en infusion. Antwoord op de deelvraag: Gebaseerd op het bovenstaande, zie ik een ERP implementatieproject als een project, dat bestaat uit een aantal fasen waarin activiteiten worden uitgevoerd, al dan niet rekening houdende met de verschillende kritieke succesfactoren. De verschillende activiteiten hebben als doel het ERP systeem binnen een specifieke organisatie te installeren, aan te laten sluiten op de gestandaardiseerde bedrijfsprocessen en ervoor te zorgen dat het systeem daadwerkelijk en op de juiste wijze gebruikt gaat worden, zodat de gewenste bedrijfsdoelstellingen behaald kunnen worden Wat zijn de veranderingen die een ERP implementatie kan veroorzaken? Aan de ene kant wordt een ERP systeem geïmplementeerd om bepaalde doelstellingen te bereiken; een positieve verandering ten opzichte van de situatie zonder ERP systeem. In het onderzoek van Al-Mashari (Al-Mashari et al., 2003) wordt een opsomming gegeven van deze gewenste, positieve veranderingen die verkregen worden door het implementeren van een ERP systeem: Operationeel; kortere doorlooptijden, verhoogde productiviteit en kwaliteit. Management; betere planning, betere besluiten en een effectiever beheer van hulpbronnen. Strategisch; ondersteunen van uitbreidingen, realiseren van kostenleiderschap en een centralisatie van de informatievoorziening. IT infrastructuur; meer flexibiliteit, IT kostenreductie en een verbeterde infrastructuur. Organisatorisch; ondersteunen van organisatorische veranderingen en een bedrijfsbrede visie. Aan de andere kant zijn voor het implementeren van een ERP systeem ook bepaalde veranderingen noodzakelijk. Marnewick (Marnewick et al., 2005) geeft in zijn onderzoek een onderverdeling van benodigde veranderingen geclassificeerd naar een drietal bedrijfscomponenten welke zullen moeten veranderen door de ERP implementatie: Een nieuw ERP systeem betekent nieuwe IT hardware en daarmee samenhangend een nieuwe software component, bestaande uit meerdere modulen. Al-Mashari (Al-Mashari et al., 2003) stelt: des te complexer de huidige legacy systemen (meerdere platformen, systemen en applicaties), des te meer technische en organisatorische veranderingen bij het installeren van het nieuwe ERP systeem zullen moeten plaatsvinden. 19

20 De bedrijfsprocessen binnen de organisatie moeten gestandaardiseerd worden, zodat ze aansluiten bij de manier waarop de informatie beweegt tussen de verschillende modulen binnen het ERP systeem. Sumner (Sumner, (2000) en Fui-Hoon Na (Fui-Hoon Na et al, 2001) stellen dat het verstandig is om het aantal aanpassingen aan de ERP-software ( customizing ) te minimaliseren en daarvoor in de plaats Business Process Redesign toe te passen; de bedrijfsprocessen binnen de organisatie worden aangepast, zodat ze goed aansluiten op het ERP systeem en het voorkomt het maken van fouten tijdens het herprogrammeren en vergemakkelijkt het overstappen naar nieuwe versies en uitgaven van de software. Een nadeel van het aapassen van de bedrijfsprocessen is dat de gehele organisatie door deze aanpassingen geraakt wordt. De mindset van de gebruiker; (Kumar et al, 2003): De rollen en verantwoordelijkheden van het personeel zullen veranderen en een direct gevolg van deze veranderingen is weerstand bij de gebruikers. Somers en Nelson (Somers & Nelson, 2001) stellen het breder: ERP systemen veroorzaken veranderingen op grote schaal en deze kunnen weerstand, verwarring, overbodigheden en fouten veroorzaken. Deze weerstand is ongewenst, aangezien de gebruikers het ERP systeem op de juiste wijze moeten gaan gebruiken en daarvoor zullen ze het aan de ene kant moeten kunnen (technisch kunnen bedienen), maar aan de andere kant moeten ze het ook willen (begrijpen en inzien waarom de veranderingen nut hebben). De initiële weerstand zal dus moeten veranderen in positiviteit ten opzichte van de ERP implementatie. Antwoord op de deelvraag: Uit het bovenstaande blijkt dat een ERP implementatie meerdere gewenste en benodigde veranderingen veroorzaakt, die bovendien gelijktijdig plaatsvinden, ingrijpend zijn en de gehele organisatie raken Wat is een passende definitie voor verandermanagement gericht op het implementeren van een ERP systeem? Bij de beantwoording van vraag is gebleken dat een ERP implementatie veel ingrijpende veranderingen binnen de gehele organisatie kan veroorzaken. Meerdere artikelen (Fui-Hoon Nah et al., 2001, Al-Mashari et al., 2003, Fui-Hoon Nah et al., 2003, Umble et al., 2003, Kumar et al., 2003, Esteves et al., 2001, Somers et al., 2001) stellen dat verandermanagement of een verandermanagement programma bij deze veranderingen een kritieke succesfactor vormt. Voor dit onderzoek is het relevant om het begrip verandermanagement in relatie tot een ERP implementatie te operationaliseren met een passende definitie en vanwege de ingrijpende veranderingen die een dergelijke implementatie met zich meebrengt, is verandermanagement meer dan een techniek of gereedschap dat tijdelijk en plaatselijk kan worden toegepast. In het onderzoek van Fulla (Fulla, 2007) naar verandermanagement in relatie tot ERP wordt dit ondersteund: verandermanagement is een proces of methode is dat gedurende alle fasen van het ERP implementatieproject dient te worden toegepast. Hij gebruikt de onderstaande definitie om verandermanagement te definiëren: Change management can be defined as the act of managing modifications to an organisation s culture, hierarchy and/or business processes in order to achieve a desired outcome. Fui-Hoon Na (Fui-Hoon Na et al., 2001) geeft geen definitie, maar stelt dat verandermanagement zich vanwege de organisatiebrede cultuur- en structuurverandering moet richten op het personeel, de organisatie en de bijbehorende cultuur. 20

ERP implementatieproblemen:

ERP implementatieproblemen: ERP implementatieproblemen: Een casestudy of de gevonden problemen uit de literatuurstudie in de praktijk zijn aan te tonen en volledig zijn. Datum: 3 augustus 2015 Auteur: Firya Rafik Studentnummer: 850643180

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Complexiteitsfactoren en managementtechnieken bij ERP implementaties

Complexiteitsfactoren en managementtechnieken bij ERP implementaties Complexiteitsfactoren en managementtechnieken bij ERP implementaties Naam: Paul Compen Studentnummer: 838299254 Datum: 3-1-2015 Versie 4 Complexiteitsfactoren en managementtechnieken bij ERP implementaties

Nadere informatie

Medewerker administratieve processen en systemen

Medewerker administratieve processen en systemen processen en systemen Doel Voorbereiden, analyseren, ontwerpen, ontwikkelen, beheren en evalueren van procedures en inrichting van het administratieve proces en interne controles, rekening houdend met

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

Architecture Governance

Architecture Governance Architecture Governance Plan van aanpak Auteur: Docent: Stijn Hoppenbrouwers Plaats, datum: Nijmegen, 14 november 2003 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. PROBLEEMSTELLING EN DOELSTELLING...

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management PCI DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. PCI-DIAGNOSTIEK (PEOPLE CENTERED IMPLEMENTATION) Niet zelden zien

Nadere informatie

Kennisdeling in lerende netwerken

Kennisdeling in lerende netwerken Kennisdeling in lerende netwerken Managementsamenvatting Dit rapport presenteert een onderzoek naar kennisdeling. Kennis neemt in de samenleving een steeds belangrijker plaats in. Individuen en/of groepen

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Business Continuity Management conform ISO 22301

Business Continuity Management conform ISO 22301 Business Continuity Management conform ISO 22301 Onderzoek naar effecten op de prestaties van organisaties Business continuity management gaat over systematische aandacht voor de continuïteit van de onderneming,

Nadere informatie

De integratie van kritieke succesfactoren (management) in QMethod

De integratie van kritieke succesfactoren (management) in QMethod De integratie van kritieke succesfactoren (management) in QMethod Naam : René Welmerink E-mail : rene.welmerink@qurius.nl Studentnummer : 835488294 Versie : 1.0 Datum : januari 2009 Masteropleiding : Business

Nadere informatie

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP

Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP RADBOUD UNIVERSITEIT NIJMEGEN Beveiligingsaspecten van webapplicatie ontwikkeling met PHP Versie 1.0 Wouter van Kuipers 7 7 2008 1 Inhoud 1 Inhoud... 2 2 Inleiding... 2 3 Probleemgebied... 3 3.1 Doelstelling...

Nadere informatie

ERP-implementatieproject: activiteiten en mankosten bij het cluster organizational and system design

ERP-implementatieproject: activiteiten en mankosten bij het cluster organizational and system design ERP-implementatieproject: activiteiten en mankosten bij het cluster organizational and system design Eindrapport zelfstandig onderzoek Naam: Sander Kleiweg Studentnummer: 850072448 Adres: Johanna Naberstraat

Nadere informatie

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB

Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB Kritieke succesfactoren bij ERP-implementaties in het MKB ERP nu ook geschikt voor midden- en kleinbedrijf Was Enterprise Resource Planning (ERP) tot aan het begin van het millennium vooral voor de grote

Nadere informatie

Werkplan afstudeerwerkstuk afstudeerkring Schrijven Kun je Leren

Werkplan afstudeerwerkstuk afstudeerkring Schrijven Kun je Leren Werkplan afstudeerwerkstuk afstudeerkring Schrijven Kun je Leren Student: Berieke Knüfken Klas: VR4A Docent: Eric Besselink Stageschool: CBS De Mate, Doetinchem Onderdeel 1: Een schets het projectkader

Nadere informatie

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte

ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte ehealth binnen de thuiszorg van Noorderbreedte De ontwikkeling van de ehealth-koffer Naam : Seline Kok en Marijke Kuipers School : Noordelijke Hogeschool Leeuwarden Opleiding : HBO-Verpleegkunde voltijd

Nadere informatie

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302

Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Functieprofiel: Projectleider Functiecode: 0302 Doel Voorbereiden en opzetten van en bijbehorende projectorganisatie, alsmede leiding geven aan de uitvoering hiervan, binnen randvoorwaarden van kosten,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6

Inhoudsopgave. Bewust willen en kunnen 4. Performance Support 5. Informele organisatie 5. Waarom is het zo moeilijk? 6 Inleiding De afgelopen vijftien jaar hebben we veel ervaring opgedaan met het doorvoeren van operationele efficiencyverbeteringen in combinatie met ITtrajecten. Vaak waren organisaties hiertoe gedwongen

Nadere informatie

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

IT Service CMM. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. IT Service CMM Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 2 GESCHIEDENIS EN ACHTERGROND...

Nadere informatie

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016

Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Navolgbaarheid bij kwalitatief onderzoek: consistentie van vraagstelling tot eindrapportaged van de Ven Arnoud van de Ven Hogeschool Arnhem Nijmegen 7 april 2016 Piet Verschuren en Hans Doorewaard (2015)

Nadere informatie

WHITE PAPER. Business Solutions

WHITE PAPER. Business Solutions WHITE PAPER Business Solutions De keuze van de strategie/aanpak is be-palend voor de complexiteit en doorlooptijd van een implementatie. Introductie Uw organisatie staat op het punt om een standaard software

Nadere informatie

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3

BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Faculteit Geesteswetenschappen BEOORDELINGSFORMULIER STAGES BACHELOR NIVEAU 3 Onderstaand formulier betreft de beoordeling van het stageverslag en het onderzoeksverslag. Deze wordt door de begeleidende

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009

Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Tips & Tricks: Tip van de maand januari 2009 Project Management met Teamcenter 2007 Door: Ramon van Raak Beheert u complexe projecten dan weet u als geen ander dat de projectvoorbereiding de basis legt

Nadere informatie

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting

Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting xvii Invloed van IT uitbesteding op bedrijfsvoering & IT aansluiting Samenvatting IT uitbesteding doet er niet toe vanuit het perspectief aansluiting tussen bedrijfsvoering en IT Dit proefschrift is het

Nadere informatie

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Inleiding In het kader van het Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) is afgesproken dat alle decentrale

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Balanced Scorecard. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Balanced Scorecard Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 DE

Nadere informatie

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding

2. In functie van implementatie van onderzoekscompetenties in de lerarenopleiding Gebruikswijzer P- Reviews: Hoe kunnen de Reviews op een nuttige manier geïntegreerd worden in de lerarenopleiding? In deze gebruikswijzer bekijken we eerst een aantal mogelijkheden tot implementatie van

Nadere informatie

IT Service CMM. White paper. Frank Niessink. Versie 1.0.2, 30 november 2001. Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved.

IT Service CMM. White paper. Frank Niessink. Versie 1.0.2, 30 november 2001. Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved. White paper Frank Niessink Versie 1.0.2, 30 november 2001 Copyright 2001 Software Engineering Research Centre All rights reserved. Software Engineering Research Centre Stichting SERC Postbus 424, 3500

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

VOICE OF THE CUSTOMER

VOICE OF THE CUSTOMER 4/20/ E-BOOK VOICE OF THE CUSTOMER Gratis e-book leansixsigmatools.nl Introductie Bij Six Sigma staat het denken vanuit de behoeften van de klant centraal. Juist de vertaling van de stem(men) van de klant(en)

Nadere informatie

Operationeelrisicomodeleren

Operationeelrisicomodeleren Operationeelrisicomodeleren Eencombinatievanrisicomanagmenten procesmodelereninhetfinanciëledomein RolandSwinkels Juli2009 Plan van Aanpak Master Thesis Operationeel risico modelleren afstudeernummer:

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Jaarlijks doen vele jeugdigen met een lichte verstandelijke beperking In Nederland een beroep op de hulpverlening. Een aanmerkelijk aantal van hen krijgt deze hulp van een LVG-instituut.

Nadere informatie

Bedrijfsprocessen theoretisch kader

Bedrijfsprocessen theoretisch kader Bedrijfsprocessen theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. Bedrijfsprocessen Het procesbegrip speelt een belangrijke rol in organisaties. Dutta en Manzoni (1999) veronderstellen

Nadere informatie

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting

Een brede kijk op onderwijskwaliteit Samenvatting Een brede kijk op onderwijskwaliteit E e n o n d e r z o e k n a a r p e r c e p t i e s o p o n d e r w i j s k w a l i t e i t b i n n e n S t i c h t i n g U N 1 E K Samenvatting Hester Hill-Veen, Erasmus

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Whitepaper ERP Vreemde ogen

Whitepaper ERP Vreemde ogen Whitepaper ERP Vreemde ogen Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens

Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Richtlijnen voor het ontwerpen een Intranetportal Door Bas Fockens Copyright Datacon www.datacon.nl Wat is een intranetportal? Een intranet is een online gepersonaliseerde en geïntegreerde toegang tot

Nadere informatie

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management

Key success actors. De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen. Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische veranderingen Onderzoek door Turner en de Rotterdam School of Management 1 Key success actors De rol van middenmanagement bij strategische

Nadere informatie

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming

Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming Prestatiebeloning werkt nauwelijks, maar prestatieafstemming werkt wel André de Waal Prestatiebeloning wordt steeds populairder bij organisaties. Echter, deze soort van beloning werkt in veel gevallen

Nadere informatie

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F.

BentVoorbeeld. Proces en informatie onderzoek DECLA. consultancy. Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. BentVoorbeeld Proces en informatie onderzoek DECLA consultancy Versie : 1.0 Datum : 3 juli 2013 Auteur : D.W.F. Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 2 INTRODUCTIE... 4 3 OPDRACHTOMSCHRIJVING EN SCOPE... 5 4

Nadere informatie

Business Process Management

Business Process Management Business Process Management Prof. dr. Manu De Backer Universiteit Antwerpen Katholieke Universiteit Leuven Hogeschool Gent Wat is een bedrijfsproces? Een verzameling van (logisch) gerelateerde taken die

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt

ISO9001:2015, in vogelvlucht. Door Tjarko Vrugt ISO9001:2015, in vogelvlucht Door Tjarko Vrugt 18-11-2015 - Qemc - Tjarko Vrugt Bron: NEN - Delft 2 DE NIEUWE NEN EN ISO 9001 : 2015 Deze presentatie beperkt zich tot de essentie Sktb besteed in 2016

Nadere informatie

Projectmanagementenquête 2007

Projectmanagementenquête 2007 Projectmanagementenquête 2007 Handvatten voor succesvolle projecten 21 maart 2007 Bisnez Management in samenwerking met het IT Trends Institute en de Vrije Universiteit van Amsterdam copyright by Bisnez

Nadere informatie

HET ZELFSTANDIG UITVOEREN VAN EEN ONDERZOEK

HET ZELFSTANDIG UITVOEREN VAN EEN ONDERZOEK HET ZELFSTANDIG UITVOEREN VAN EEN ONDERZOEK Inleiding In de beroepspraktijk zal het geregeld voorkomen dat u een beslissing moet nemen ( moet ik dit nu wel of niet doen? ) of dat u inzicht moet krijgen

Nadere informatie

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015!

Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Voorstellen voor onderzoekspresentaties Mbo Onderzoeksdag Presenteer je eigen onderzoek op de Mbo Onderzoeksdag op 12 november 2015! Indienen van een voorstel kan tot en met 15 mei 2015 via e-mailadres:

Nadere informatie

Whitepaper ERP Succesvol ERP implementeren

Whitepaper ERP Succesvol ERP implementeren Whitepaper ERP Succesvol ERP implementeren Citrien Procesconsult Braamweg 77 3768 CE SOEST T 06 14 27 19 97 W www.roaldvanderheide.nl E info@roaldvanderheide.nl Vraagstelling Hoe vergroot je de kans op

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

van toezicht en handhaving

van toezicht en handhaving 1 inleiding voor beslissers veiligheid door samenwerken Effecten van toezicht en handhaving meten Een inleiding 2 inleiding voor beslissers Na elke calamiteit neemt de roep om strenger toezicht en harder

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Verandermanagement & Leadership De Post HBO opleiding Verandermanagement & leadership duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht.

Nadere informatie

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com

Whitepaper. Veilig de cloud in. Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1. www.traxion.com Veilig de cloud in Whitepaper over het gebruik van Cloud-diensten deel 1 www.traxion.com Introductie Deze whitepaper beschrijft de integratie aspecten van clouddiensten. Wat wij merken is dat veel organisaties

Nadere informatie

Enterprise Resource Planning

Enterprise Resource Planning ERP Enterprise Resource Planning ERP Wat is ERP? Voordelen van ERP Nadelen van ERP Selectie ERP Hoofdzonden Vragen? Integratie rond middelen Wat is ERP? Wat is ERP? Integratie rond projecten & diensten

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

BISL Business Information Services Library. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. BISL Business Information Services Library Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 9 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2

Nadere informatie

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een "Social Business"

doel bereikt zelfsturing inrichten veiligheid fundament Behoeftepiramide van een Social Business Behoeftepiramide van een "" (Naar analogie piramide van Maslow) Maslow rangschikte de volgens hem universele behoeften van de mens in een hiërarchie. Volgens zijn theorie zou de mens pas streven naar bevrediging

Nadere informatie

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in?

Samenvatting. 1. Wat houdt het begrip internationale samenwerking in? Aanleiding voor het onderzoek Samenvatting In de 21 ste eeuw is de invloed van ruimtevaartactiviteiten op de wereldgemeenschap, economie, cultuur, milieu, etcetera steeds groter geworden. Ieder land dient

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010)

Plan van Aanpak. Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser. Versie 4 (26-06-2010) Plan van Aanpak Christophe Deloo, Roy Straver & Machiel Visser Versie 4 (26-06-2010) Inhoudsopgave Voorwoord... 2 1 Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Accordering en bijstelling... 3 1.3 Toelichting

Nadere informatie

Business Case Beverages Group Verkiezing Supply Chain Professional 2011

Business Case Beverages Group Verkiezing Supply Chain Professional 2011 Business Case Beverages Group Verkiezing Supply Chain Professional 2011 Patrick Gunther 11 April 2011 Business Case Patrick Gunther April 2011 1 1. Inleiding Deze business case geeft een overzicht van

Nadere informatie

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011

Introductie stage-scriptie combi. Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Introductie stage-scriptie combi Orthopedagogiek G&G, 25 augustus 2011 Welkom toekomstige Scientist-Practitioners Achtergrond Vanuit Orthopedagogiek:GenG steeds meer accent op scientist-practitioner model

Nadere informatie

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3

Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Opleiding Verpleegkunde Stage-opdrachten jaar 3 Handleiding Voltijd Jaar 3 Studiejaar 2015-2016 Stage-opdrachten Tijdens stage 3 worden 4 stage-opdrachten gemaakt (waarvan opdracht 1 als toets voor de

Nadere informatie

Architectuur, Organisatie en Business Cases

Architectuur, Organisatie en Business Cases Architectuur, Organisatie en Business Cases Ervaringen uit de praktijk Jan de Baat CMG Trade, Transport & Industry B.V. Inleiding In de Dynamiek track van LAC 2000 is de problematiek omtrent de alignment

Nadere informatie

Kwaliteitskosten onderzoek. Aanpak. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

Kwaliteitskosten onderzoek. Aanpak. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Kwaliteitskosten onderzoek Aanpak Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 8 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER... 3 2 KWALITEITSKOSTEN...

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus IT & Process Management De cursus IT & Process Management duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp.

Whitepaper. Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten. ..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK. www.implementatie-erp. Whitepaper Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie te vergroten..het effect van vreemde ogen.. VERTROUWELIJK W E www.implementatie-erp.nl info@opdic.nl Hoe de kans op een succesvolle ERP-implementatie

Nadere informatie

ERP Implementatie in de praktijk

ERP Implementatie in de praktijk ERP Implementatie in de praktijk Door: Erik Meevis www.kcla.nl 11 juni 2008 Even voorstellen. Erik Meevis, partner bij KCLA Groep onafhankelijke organisatieadviseurs Afkomstig uit en gericht op productiebedrijven

Nadere informatie

Betekent SOA het einde van BI?

Betekent SOA het einde van BI? Betekent SOA het einde van BI? Martin.vanden.Berg@sogeti.nl 18 september 2007 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is de impact van SOA op BI? Sogeti Nederland B.V. 1 Agenda Wat is SOA? Wat is BI? Wat is

Nadere informatie

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN

HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN WHITEPAPER HOE DE KANS OP EEN SUCCESVOLLE ERP- IMPLEMENTATIE TE VERGROTEN..HET EFFECT VAN VREEMDE OGEN.. Copyright 2014 OPDIC W www.implementatie-erp.nl E info@implementatie-erp.nl Hoe de kans op een succesvolle

Nadere informatie

NetDimensions Performance

NetDimensions Performance NetDimensions Performance helpt organisaties om performance te beheren door het jaar heen. Het vervangt het traditionele jaargesprek door een voortgaande dialoog tussen manager en medewerker, met als doel

Nadere informatie

Het Nieuwe Leren in IT projecten

Het Nieuwe Leren in IT projecten Het Nieuwe Leren in IT projecten Verandermanagement Projectmanagement Het Nieuwe Leren Training Strategie Documentatie & elearning In context, op de werkplek De uitdaging Organisaties worden uitgedaagd

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die

Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die Hoofdstuk 2: Kritisch reflecteren 2.1. Kritisch reflecteren: definitie Definitie: Kritisch reflecteren verwijst naar een geheel van activiteiten die worden uitgevoerd om uit het gevonden bronnenmateriaal

Nadere informatie

70:20:10 CONSULTANT. Slimmer werken en leren met 70:20:10. Programma met certificaat van 70:20:10 Institute

70:20:10 CONSULTANT. Slimmer werken en leren met 70:20:10. Programma met certificaat van 70:20:10 Institute Programma met certificaat van 70:20:10 Institute 70:20:10 CONSULTANT INGREDIËNTEN: MELD JE HIER AAN DOING SHARING KNOWING Performance Detective Performance Architect Performance Master Builder Performance

Nadere informatie

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO 2 managementplan Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants Versie: 1.0 Datum: xx-xx-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Factsheet Penetratietest Informatievoorziening

Factsheet Penetratietest Informatievoorziening Factsheet Penetratietest Informatievoorziening Since the proof of the pudding is in the eating DUIJNBORGH - FORTIVISION Stadionstraat 1a 4815NC Breda +31 (0) 88 16 1780 www.db-fortivision.nl info@db-fortivision.nl

Nadere informatie

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM

DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Kwaliteit in Bedrijf oktober 0 Tweede deel van tweeluik over de toenemende rol van kwaliteit DE CAPABILITEIT VAN HET KWALITEITSSYSTEEM Om de gewenste kwaliteit te kunnen realiseren investeren organisaties

Nadere informatie

Business Intelligence ontwikkelproces: de kritische succesfactoren voor een succesvol project

Business Intelligence ontwikkelproces: de kritische succesfactoren voor een succesvol project Business Intelligence ontwikkelproces: de kritische succesfactoren voor een succesvol project Een onderzoek naar de inrichting van kwaliteitsmanagement: de kansen van kritische succesfactoren in het software

Nadere informatie

PRINCE2 2009 is overzichtelijker

PRINCE2 2009 is overzichtelijker PRINCE2 2009 is overzichtelijker 29 mei 2009 door: Lia de Zoete en Reinier de Koning Half juni presenteert het Office of Government Commerce in Londen PRINCE2 2009. Het grote voordeel van de nieuwe versie

Nadere informatie

HP ITSM Assessment Services HP Services

HP ITSM Assessment Services HP Services HP ITSM Assessment Services HP Services Uit HP s ervaring met duizenden enterprise-klasse IT-omgevingen blijkt dat periodieke evaluaties essentieel zijn voor uw operationele succes. U dient de juiste serviceniveaus

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Verandermanagement & Leadership De cursus Verandermanagement & Leadership duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Agile & Scrum Projectmanagement De cursus Agile & Scrum Projectmanagement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG. Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Begeleider: Beoordelaar:

Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG. Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Begeleider: Beoordelaar: Titelpagina ONDERZOEKSVERSLAG Namen: Klas/groep: Cursusjaar: Plaats en datum: Begeleider: Beoordelaar: Amsterdam, mei 15 Inhoud INHOUD... 2 VOORWOORD... 3 1. INLEIDING... 4 PROBLEEMSTELLING... 4 ONDERZOEKSVRAGEN...

Nadere informatie

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V.

Evo Evolutionary Project Management. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Evo Evolutionary Project Management Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 10 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. EVO... 4 3. FASERING...

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions

Inhoudsopgave. 2 Danique Beeks Student Advanced Business Creation Stage JH Business Promotions Onderzoeksopzet Danique Beeks Studentnummer: 2054232 Advanced Business Creation Stagebedrijf: JH Busines Promotions Bedrijfsbegeleider: John van den Heuvel Datum: 12 September 2013 Inhoudsopgave Inleiding

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE ACTIVITEITEN EN MENSKOSTEN OM TE KOMEN TOT EEN ORGANISATIE EN SYSTEEM DESIGN BIJ DE IMPLEMENTATIE VAN EEN ERP-SYSTEEM

BELANGRIJKSTE ACTIVITEITEN EN MENSKOSTEN OM TE KOMEN TOT EEN ORGANISATIE EN SYSTEEM DESIGN BIJ DE IMPLEMENTATIE VAN EEN ERP-SYSTEEM ERP-IMPLEMENTATIE BELANGRIJKSTE ACTIVITEITEN EN MENSKOSTEN OM TE KOMEN TOT EEN ORGANISATIE EN SYSTEEM DESIGN BIJ DE IMPLEMENTATIE VAN EEN ERP-SYSTEEM EINDRAPPORT A U T E U R : A R J A N L A B E E S T U

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Development & Innovatie De Post HBO opleiding Development & Innovatie duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht. Hierin volgt

Nadere informatie

Project Management Office in haar contextuele diversiteit

Project Management Office in haar contextuele diversiteit Project Management Office in een contextuele diversiteit Stelt u zich voor: u bent projectmanager bij organisatie X en tijdens een congres over projectmanagement maakt u kennis met een programmamanager

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Communicatie

Onderzoeksopzet Communicatie Onderzoeksopzet Communicatie Rekenkamercommissie Heerenveen Februari 2009 Rekenkamercommissie Heerenveen: onderzoeksopzet communicatie 1 Inhoudsopgave A. Wat willen we bereiken 1. Aanleiding en achtergronden

Nadere informatie

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy Klant Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy IT characteristics - Constante verandering: organsiatie, techniek, processen.

Nadere informatie

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012

Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk. april 2012 Handleiding bij het maken van een profielwerkstuk april 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. De tijdlijn 3. De verschillende fasen 4. Onderwerp zoeken 5. Informatie zoeken 6. Nog 10 tips 7. De beoordeling

Nadere informatie

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling

14-9-2015. Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Les 1 Docent: Marcel Gelsing Je kunt de presentatie na afloop van elke les downloaden. Ga naar : www.gelsing.info Kies voor de map Systeemontwikkeling Je kunt hier (optioneel) ook een gratis tool downloaden

Nadere informatie

Testomgevingen beheer

Testomgevingen beheer Testomgevingen beheer Testen brengt het verwachte resultaat en de huidige toestand bij elkaar. Het geeft aanknopingspunten om de planning te maken, het product te verbeteren en om zorgen bij belanghebbenden

Nadere informatie