Centrum voor Innovatief Vakmanschap voor de sector High Tech Systemen en Materialen Regio: Zuidoost-Brabant (Zuid-Nederland) 5 oktober 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Centrum voor Innovatief Vakmanschap voor de sector High Tech Systemen en Materialen Regio: Zuidoost-Brabant (Zuid-Nederland) 5 oktober 2012"

Transcriptie

1 Businessplan van het Centrum voor Productietechnologie, TecLab Centrum voor Innovatief Vakmanschap voor de sector High Tech Systemen en Materialen Regio: Zuidoost-Brabant (Zuid-Nederland) 5 oktober 2012

2 Inhoudsopgave: 1. Inleiding Inleiding Brainport Ontwikkeling science campus en samenwerking Waarom wordt een bijdrage van platform Beta Techniek gevraagd? Expertcommissie: commitments Marktanalyse Innovatieregio Brainport Topsector High Tech Systemen Ontwikkelingen in de sector High Tech Systemen Concurrentieanalyse en onderscheidend vermogen Management en samenwerking Management en team Aandeelhouders Samenwerkingspartners Centrum voor Productietechnologie Visie en missie Doelstellingen en beoogde resultaten Doelgroepen en waardepropositie Businessmodel Centrum Topopleidingen Productie- en onderzoeksfaciliteiten Uitdagende onderzoeksprojecten Vakmanschap en praktijkkennis docenten Marktbenadering Organisatie en (groei)strategie Structuur Locatie Implementatie- en groeistrategie Risico's Financiële prognoses Inleiding Investeringsbegroting Exploitatieprognose Balansprognose Liquiditeitsprognose Financiering en inbreng Continuïteit Bijlagen (vertrouwelijk) 1. Bijlage 1 Curricula Vitae 2. Bijlage 2 Contracten en intentieovereenkomsten

3 1. Inleiding 1.1 Inleiding ROC Eindhoven en High Tech bedrijven aangesloten bij Brainport Industries en Spomm willen in samenwerking met onder andere Fontys Hogescholen, het Point One innovatieprogramma en andere partners uit de sector High Tech Systemen in het schooljaar 2012/2013 starten met een Centrum voor Innovatief Vakmanschap (mbo+) gericht op productietechnologie, genaamd "het Centrum voor Productietechnologie", TecLab. Het Centrum voor Productietechnologie zal worden gerealiseerd op de campus van de Technische Universiteit Eindhoven. Het centrum zal commercieel worden geëxploiteerd. Het Centrum voor Productietechnologie beoogt op termijn uit te breiden met een Centrum voor Expertise (hbo+ en wo niveau). Het Centrum voor Productietechnologie is ontwikkeld om vraagstukken rondom de (dreigende) tekorten aan technici (voldoende mensen), de steeds hogere eisen die worden gesteld aan personeel (met juiste kwalificaties) en de noodzaak van innovatie in de High Tech Systemen sector te beantwoorden. Het Centrum voor Productietechnologie richt zich daarom op vakmanschap en innovatie in de High Tech Systemen sector in Nederland, met focus op de toeleveranciers van de OEMs 1 in de Brainportregio. Het Centrum heeft onderstaande doelstellingen: versterken van het opleidingsniveau en vakmanschap van mbo studenten techniek; verhogen van de kennis en vaardigheden van medewerkers in de High Tech Systemen sector (Leven Lang Leren). Daarnaast zijn er de afgeleide doelstellingen: meer studenten (en zij-instromers) interesseren voor het kiezen van een technische opleiding en een baan in de High Tech sector; versterken van het vakmanschap techniek bij docenten; versterken van de innovatiekracht van de High Tech sector aansluitend op de technologieroadmap van Point One. In dit businessplan is het Centrum voor Productietechnologie voor High Tech Systemen in de Brainportregio uitgewerkt. Het businessplan is eind 2010 / begin 2011 ontwikkeld in opdracht van de heer Wintels, voorzitter van het College van Bestuur van ROC Eindhoven en Brainport Industries. Het plan is tot stand gekomen in samenwerking met Leidse Instrumentmakers School, Fontys Hogescholen, Induteq, TU/e en TNO Industries, ROC ter AA en ondernemers uit de regio verbonden aan Brainport Industries, Spomm, Eindhovense Fabrikanten Kring (EFK) en Point One. Het businessplan van het Centrum voor Productietechnologie is in het kader van de eerste tender (2011) van de Centra voor Innovatief Vakmanschap ingediend bij het platform Bèta Techniek. Daarbij is het businessplan (als één van de weinige ingediende businessplannen) destijds aangemerkt als ZEER KANSRIJK, maar desalniettemin niet gehonoreerd omdat het Centrum voor Productietechnologie zich richt op de destijds niet voor de eerste tender geselecteerde High Tech Systemen sector. Desondanks zijn ROC Eindhoven, Brainport Industries en andere betrokken stakeholders doorgegaan met de ontwikkeling en opzet van het Centrum voor Productietechnologie. Inmiddels is is de fiscaal-juridische structuur uitgewerkt, zijn samenwerkingsovereenkomsten gesloten en is de BV formeel opgericht. Hans van Brussel is aangesteld als directeur en al volop aan de slag. De Raad van Commissarissen is benoemd en heeft haar eerste bijeenkomsten al gehad. In samenwerking met een gespecialiseerd communicatiebureau is gewerkt aan de ontwikkeling van wervingsmateriaal en PR & communicatie (website, huisstijl, logo, brochure). 1 Original Equipment Manufacturer 3

4 Werving van studenten is inmiddels gestart, in eerste instantie binnen de opleidingen Middenkader Engineering van ROC Eindhoven (nu 2e en 3e jaars studenten mbo, niveau 4). Ook zijn samenwerkingsafspraken gemaakt met Fontys Hogescholen over instroom van uitvallers uit het HBO. In het kader van "Focus en Passie voor Techniek" worden VMBO instellingen aangesloten op het Centrum voor Productietechnologie. Onderwijs en bedrijven staan nu in de startblokken om te starten met de eerste activiteiten van het Centrum. Inmiddels is de ontwikkeling van de eerste CNC en mechatronica modules in samenwerking met bedrijven gestart. Deze eerste opleidingen zullen in het schooljaar 2012/2013 worden aangeboden. Ook de verbouwing van gebouw S2, alwaar het Centrum voor Productietechnologie zal worden gesitueerd, is gestart op de campus van de TU/e. De verbouwing moet eind 2012 zijn afgerond. Inmiddels zijn ROC Eindhoven en Brainport Industries ook gestart met de inrichting van het state-of-the-art machinepark. Het Centrum voor Productietechnologie is prominent opgenomen in de Human Capital Agenda van de High Tech sector en wordt ondersteund door het topteam High Tech Systems. Point One heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van het Centrum en het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven heeft een voorfinanciering verstrekt. 1.2 Brainport 2020 De bedrijven, kennisinstellingen en overheden in de Brainport regio hebben de ambitie om in 2020 tot de top 3 in Europa en top 10 in de wereld te behoren. Met het uitvoeren van de strategie Brainport 2020 werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden aan het realiseren van die ambitie. Een cruciale pijler voor Brainport 2020 is het realiseren en behouden van voldoende gekwalificeerde arbeidskrachten op alle niveaus met competenties die aansluiten op de topsectoren. De ambitie in het kader van Brainport 2020 met betrekking tot onderwijsarbeidsmarkt is dat in 2020 alle vacatures kunnen worden ingevuld. Om dat te realiseren zijn voor Zuidoost Nederland de ambities gekwantificeerd in onderstaande doelstellingen 2 : Tabel 1: Doelstelling Brainport 2020 Indicator Nu Ambitie 2015 Ambitie 2020 Jaarlijkse instroom bèta techniek: - MBO - HBO - WO bachelor - WO master ntb Schoolverlaters zonder startkwalificatie vo Instroom internationale kenniswerkers ntb ntb Flexibel arbeidsmarktinstrumentarium: ranking NL op arbeidsmarktefficiëntie in Global Comp. Index 23e Top 15 Top 10 Leven lang leren 16,5% 20% 35% Om de ambities in het kader van Brainport 2020 te kunnen realiseren heeft de Brainport Regio Eindhoven een excellent, productief onderwijs-ecosysteem nodig dat aan de vraag en eisen van de topsectoren kan voldoen. De bedrijven, onderwijsinstellingen en overheden in de Brainport Regio Eindhoven zetten daarom in op strategische samenwerking tussen onderwijsinstellingen en bedrijven: intensieve verticale en horizontale samenwerking tussen onderwijsinstellingen door het bundelen van opleidingen en techniekpromotie initiatieven, het creëren van doorlopende leerlijnen, uitwisselen van kennis, expertise en docenten, het delen van faciliteiten en het gezamenlijk investeren in nieuwe lesstofontwikkeling, huisvesting en apparatuur. Onderwijsinstellingen kiezen voor focus op en verbondenheid met lokaal aanwezige topsectoren; 2 Bron Brainport Deze gegevens gelden voor Zuidoost-Nederland. De gegevens zullen op maat worden gemaakt voor de regio Zuidoost- Brabant en jaarlijks worden geactualiseerd in het kader van TOA\Werken in Brainport. 4

5 participatie vanuit bedrijven in het technische onderwijs; actieve inzet en investeringen waardoor bedrijven meer invloed verkrijgen op de besturing en inhoud van de opleidingen, maar ook medeverantwoordelijkheid hebben voor de inbreng van kennis, expertise, praktijkcases, stages, baangaranties en middelen; intensieve samenwerking met andere High Tech regio s als Delft (nanotechnologie), Twente (microtechnologie), en Wageningen (levensmiddelentechnologie) o.a. door uitwisseling van kennis en expertise. Vanuit de samenwerking van onderwijsinstellingen en bedrijven wordt ingezet op: een hogere instroom van leerlingen en studenten in technische opleidingen. Focus ligt op het onbenutte potentieel in de Brainport Regio Eindhoven (vmbo T, meisjes, allochtonen, uitvallers) o.a. door het implementeren van aantrekkelijke technieklessen in het basis- en voortgezet onderwijs (op basis van BetaMentality). Ook worden experimenten uitgevoerd met regelgeving (variëren met 3 en 4 jarige mbo opleidingen) en financiële prikkels; een optimale aansluiting van onderwijs en (regionale) arbeidsmarkt door vraaggestuurd onderwijs. Bedrijven krijgen meer invloed én verantwoordelijkheid op de besturing en inhoud van opleidingen. De inbreng van bedrijven wordt gebundeld om versnippering tegen te gaan en de sturingsmogelijkheden te vergroten. Opleidingsfondsen worden uitgenodigd op regionale schaal mee te investeren. Inzet is gericht op nieuw in te stromen arbeidskrachten en zeker niet minder belangrijk zittende werknemers. Hiertoe wordt de samenwerking met de verschillende technische brancheorganisaties en opleidingsfondsen geïntensiveerd; een inhoudelijke kwaliteitsimpuls van het onderwijs (aantrekkelijker en beter betaalbaar), door bundeling van opleidingen, faciliteiten en investeringen en het verbeteren van de herkenbaarheid van technisch onderwijs in de topsectoren. In de Brainport Regio Eindhoven wordt in eerste instantie ingezet op verregaande samenwerking tussen vmbo en mbo (en havo instellingen, gericht op meer praktisch ingestelde havisten) en daarna ook op samenwerking mbo, hbo en wo. In de topsectoren worden door de bedrijven en onderwijsinstellingen kenniscentra ontwikkeld om technisch onderwijs actueel en state-of-the-art te houden; het aantrekken van (inter)nationale kenniswerkers en topvaklieden (mbo, hbo). Het Centrum voor Productietechnologie speelt hierin voor de High Tech sector in de Brainportregio een belangrijke rol. Zie onderstaand figuur. Figuur 1 5

6 1.3 Ontwikkeling science campus en samenwerking In de ontwikkeling van de onderwijsinfrastructuur is met het verder verstevigen van de samenwerking mbo (ROC Eindhoven), hbo (Fontys Hogescholen), en wo (TU/e) op de techniekcampus van de TU/e (Science park) een belangrijke stap voorwaarts gezet. Hiermee ontstaat een unieke situatie voor Nederland, waarbij de technische opleidingen mbo (Middenkader Engineering BOL niveau 4), hbo en wo niveau op dezelfde locatie zijn gevestigd. Op dit moment zitten techniekstudenten op de campus. In 2020 moeten dat er zijn: op wo niveau, hbo'ers en mbo'ers. Bundeling van onderwijs met state-of-the-art locatievoorzieningen moet gaan zorgen voor een impuls in technisch onderwijs zowel kwalitatief als kwantitatief. Het Centrum voor Productietechnologie zal ook op deze Science Campus worden gevestigd. Vestiging op de campus van de TU/e geeft uitstraling aan het Centrum voor Productietechnologie en biedt enorme mogelijkheden voor samenwerking. Het Centrum voor Productietechnologie is complementair aan het M.A.C., het Centrum voor Innovatief Vakmanschap voor de Automotive sector in Helmond en het initiatief van de Leidse Instrumentmakers School (Topsector Life Sciences). De centra werken intensief samen en vormen een logisch en samenhangend geheel. De Centra van de Leidse Instrumentmakers School en M.A.C. richten zich op de ontwikkeling van prototypes en proof of principles. Het Centrum voor Productietechnologie concentreert zich op de daarop volgende ontwikkeling van productietechnologieën, cruciaal om tot nieuwe High Tech systemen te komen. De toeleveranciers zijn de partners van het Centrum voor Productietechnologie. Elk van de complementaire centra stelt eigen specifieke eisen aan de vakopleiding. Ook beoogt het Centrum voor Productietechnologie samenwerking met het Centrum voor Innovatief Vakmanschap voor High Tech Systems i.o. in Twente. 1.4 Waarom wordt een bijdrage van platform Beta Techniek gevraagd? Het Centrum voor Productietechnologie heeft een bijdrage van van het Platform Beta Techniek nodig om haar ambities te kunnen realiseren. Technische opleidingen zijn dure opleidingen, met name door de benodigde kapitaalintensieve machines, leermiddelen en apparatuur. Voor ROC Eindhoven is het (net als voor andere onderwijsinstellingen in Nederland) op basis van de rijksfinanciering financieel nauwelijks meer mogelijk om de (dure) technische opleidingen een extra impuls te geven. Een impuls is juist nodig om gelijke tred te houden met de innovaties en investeringen van het bedrijfsleven en om de kwaliteit te kunnen blijven bieden die in de innovatieve Brainport regio noodzakelijk is. In de rapporten Brainport 2020 en 2030 is uitgebreid aandacht besteed aan dit gegeven. Met dit concept denken we hier een oplossing voor te hebben gevonden. Bij de start van het Centrum moeten veel initiele kosten worden gemaakt: Initiële investeringen in infrastructuur, state-of-the-art apparatuur en machines, in drie tranches, jaar 1 jaar 3 en jaar 5 van (totaal , excl aan investeringen en toezeggingen FESTO, Fablab en DeRidderRSM). Na de projectperiode moeten leveranciers van High Tech apparatuur worden geïnteresseerd om, vergelijkbaar met het IMEC model in Leuven, de nieuwste state-of-the-art high tech apparatuur (tijdelijk) beschikbaar te stellen aan het Centrum, in ruil voor exposure, testing en eventuele koopgaranties van participerende High Tech bedrijven. Resterende herinvesteringen kunnen na de projectperiode met betrokkenheid van ROC Eindhoven en de High Tech bedrijven uit de lopende exploitatie en/of bancair worden gefinancierd. Initiele investeringen voor het ontwikkelen van onderwijsmodules, leermiddelen en communicatie. Na de projectperiode kunnen herinvesteringen met betrokkenheid van ROC Eindhoven en de High Tech bedrijven uit de lopende exploitatie worden gefinancierd. Opzetten van een (kennis)netwerk van experts, instellingen en bedrijven voor het duurzaam ontwikkelen en organiseren van onderwijsmodules over de nieuwste technologieën, inzichten en ontwikkelingen. Ontwikkelen van sales- en marketing. Daarnaast zal er sprake zijn van aanloopverliezen in de eerste jaren. 6

7 De initiele kosten en aanloopverliezen kunnen niet volledig worden gedragen door ROC Eindhoven en de betrokken High Tech bedrijven uit Brainport Industries. Met een bijdrage van van Platform Beta Techniek kunnen de plannen van het Centrum van het Productietechnologie worden gerealiseerd en kan de basis worden gelegd voor een duurzame businesscase. Onderstaand een overzicht van de gevraagde bijdrage in het kader van Toptechniek in Bedrijf en beoogde aanwending van de gevraagde middelen. Tabel 2 Gevraagde bijdrage Platform Beta Techniek Beoogde besteding Lucas Nulle module(s) - Uitbreiding organisatie, en locatie / werkplekken - Leermiddelen - Aanvullende investeringen in onderwijsmodules - Ontwikkelen sales en - Aanvullende investeringen machines / apparatuur marketingaanpak - Werkkapitaal - Opbouw organisatie en netwerk - CNC meerassige machine 1.5 Expertcommissie: commitments ROC Eindhoven en Brainport Industries hebben zorgvuldig gekeken naar de feedback van de expertcommissie in het kader van de regeling Toptechniek in Bedrijf en de aanbevelingen ter harte genomen. De afgelopen maanden is hard gewerkt om afspraken op intentieniveau om te zetten naar concrete commitments van bedrijven en andere partijen. Hieronder een korte opsomming van de gerealiseerde commitments: Aandeelhoudersovereenkomst ROC Eindhoven en Brainport Industries: ROC Eindhoven en Brainport Industries brengen de komende 5 jaar ieder minimaal aan cofinanciering in, bestaande uit een initiele bijdrage van en jaarlijks minimaal in natura. Inmiddels zijn de eerste financiele bijdragen van Brainport Industries bedrijven (onder andere NTS, KMWE, AAE, Frencken) en ROC Eindhoven gestort op de rekening van het Centrum. Hierbovenop investeert ROC Eindhoven ook nog ca in de ontwikkeling van de science campus op het terrein van de TU/e. Op dit moment zijn de onderstaande high tech bedrijven al intensief betrokken bij het ontwikkelen van modules in het kader van het Centrum voor Productietechnologie door middel van de inzet van kennis en ervaring in uren en van faciliteiten en apparatuur: o NTS Group o KMWE o Frencken Europe o GL Group o Van Keulen Machinefabriek o Smits Machinefabriek o AAE B.V. o Nossin Fijnmechanische Industrie o VDL ETG o DAF Trucks o De RidderSRM o Wilting Components o VanderLande Industries o Widenhorn Industriele Automatisering o Seco Tools Benelux o CNC Consult 7

8 Contract met Fablab over vestiging van Fablab bij het Centrum voor Productietechnologie met een totale waarde van ca Inrichting vindt momenteel plaats. Contract met De Ridder met speciale korting op marktconforme prijs voor meerassige CNC machine en gereedschappen voor het Centrum voor Productietechnologie, met een waarde van ca Contract (concept) met FESTO over de inrichting van een FACT (Festo Authorized and Certified Training centre), met een waarde van ca Contract met Fontys Hogescholen voor huur locatie (huurkorting bedraagt ). Daarnaast brengt Fontys Hogescholen het Lectoraat Mechatronica in (ca per jaar, ca ) Intentieovereenkomst met TU/e. Er zijn afspraken gemaakt over samenwerking met de werkplaats GTD en realisatie van projecten. E.e.a. moet nog contractueel worden vastgelegd. Subsidie ontvangen van Point One ( ) en (voorfinanciering) van Samenwerkingsverband Regio Eindhoven ( ). Daarnaast is het Centrum voor Productietechnologie op intentieniveau met diverse partijen verregaand in gesprek over samenwerking en/of participatie in het Centrum voor Productietechnologie. De Provincie Noord-Brabant investeert de komende 4 jaar in het Verbindingscentrum Technific. Het Verbindingscentrum Technific is complementair aan het Centrum voor Productietechnologie gericht op techniekpromotie in primair- en voortgezet onderwijs in de Brainport regio. 8

9 2. Marktanalyse 2.1 Innovatieregio Brainport De Brainport regio is een grensoverschrijdende Europese innovatieregio die zich ruwweg uitstrekt van Eindhoven tot Leuven en Aken. Brainport loopt uit over staatkundige grenzen en is gebaseerd op functionele netwerken van kennisinstellingen en bedrijven. De driehoek Eindhoven-Leuven-Aken (ELAt) beslaat ca km² en heeft ongeveer 5,9 miljoen inwoners. De beroepsbevolking bestaat uit circa 2,9 miljoen mensen. Het totale Bruto Regionaal Product voor de ELAt-regio ligt op circa 157,5 miljard euro. Een essentieel deel van de internationale Brainport regio wordt gevormd door de Brainport Regio Eindhoven: Zuidoost-Brabant. Onderstaand figuur geeft de unieke positie van Brainport / Zuidoost Nederland weer. Figuur 2: unieke positie van Brainport regio 2.2 Topsector High Tech Systemen De topsectoren zijn goed vertegenwoordigd in de Brainport Regio Eindhoven, met name de topsector High Tech Systems & Materials, maar ook Automotive, Life Sciences (Homecare & Lifetec), Agro-Food (Food&Technology), Creatieve Industrie (Industrieel ontwerp en design) en Energy (Solar en herwinbare energie). In de Brainport regio Eindhoven bevindt 13,5% van alle banen zich in High Tech. High Tech Systems en Materials is een belangrijke "enabler" voor de andere topsectoren. High Tech Systemen is de 'moeder' van de andere belangrijke technologiegebieden en daarmee cruciaal voor de ontwikkeling van kennis, technieken en ondernemingen. Het snijvlak van High Tech Systemen en aanverwante industrieën als industrieel design, food, lifetec en automotive vormt het vertrekpunt voor vele nieuwe innovaties en toepassingen. De High Tech Systemen industrie heeft daarom ook een flinke groeipotentie, zowel onafhankelijk als crossindustry. Toepassingen van High Tech Systemen zijn onder andere: robotica, electromechanische materialen en controlesystemen, motion controllers met mechanische aandrijvers, lineaire motoren, motor management, remote monitoring en diagnose, geleide transportsystemen en embedded systems. Denk daarbij aan markten als semiconductor-, precisie- en nanotechsystemen, micro- en nanoassemblagesystemen, logistieke systemen, kantoor- en productieautomatisering en systemen voor het behandelen, verpakken, printen en verwerken van goederen. De kracht van de High Tech Systemen sector in Brainport schuilt in een internationaal uniek innovatieecosysteem ; Brainport beschikt over focus en massa in de waardeketen van fundamentele research tot ontwikkeling, design, engineering tot en met productie. In de regio zijn wereldspelers gevestigd als ASML, DAF, FEI Company, Océ Technologies en Philips Healthcare. 9

10 Deze bedrijven hebben mondiaal een substantieel marktaandeel. Daarnaast bevinden zich 71% van de 1e lijns toeleveranciers (o.a. KMWE, Frencken, GL Group, NTS Group, VDL, Neways) van de grote multinationals en 34% van de 2e en 3e lijns toeleveranciers zich in Brainport (zie onderstaande figuur 3 ). Figuur 3: OEMs en toeleveranciers Brainport In de High Tech Systems & Materials sector in Zuidoost Brabant werken ca mensen 4. De High Tech sector in de Brainportregio is wereldleidend in het ontwerpen, ontwikkelen en produceren van hoogwaardige en intelligente precisiesystemen en -apparaten voor diverse markten zoals semicon, medical, analytical, printing en photo voltaic. De High Tech Systemen sector in de Brainport regio kenmerkt zich door high mix, low volume, high complexity. Alles wat in de sector wordt gemaakt balanceert op de rand van wat technisch mogelijk is. Alle vakgebieden lopen op hun tenen, of het nu machinedynamica, stijfheid- en sterkteleer, kinematica, motion control of elektromagnetische interferentie betreft, ergonomie en man-machine interfacing, normering en certificering, veiligheid, milieu, maakbaarheid, servicebaarheid en transport. Dit moet uiteindelijk samen met de toeleverketen vertaald worden naar maakbaarheid, tegen de afgesproken kosten, levertijden en kwaliteit. Voorbeelden van zeer geavanceerde technologie uit de High Tech Systemen sector in Brainport zijn onder andere de Twinscan 1950i van ASML en de elektronenmiscroscoop van FEI Company. De Twinscan is de snelste machine ooit voor de fabricage van chips. De elektronenmiscroscoop van FEI Company maakt chemie op atomaire schaal zichtbaar. De High Tech Systemen sector in de Brainport regio is sterk exportafhankelijk en zeer conjunctuurgevoelig. De gevolgen van de economische recessie hebben zich daarom ook eerder en harder laten voelen in de Brainport regio dan elders in Nederland. Inmiddels is de vraag in de High Tech sector alweer sterk aangetrokken en de krapte op de arbeidsmarkt weer volop zichtbaar en voelbaar. 2.3 Ontwikkelingen in de sector High Tech Systemen Het Centrum voor Productietechnologie is gericht op de toeleveranciers binnen de High Tech Systemen sector. Het Centrum voor Productietechnologie richt zich op (commerciële) oplossingen voor belangrijke marktontwikkelingen: Technologische ontwikkelingen De technologische ontwikkelingen in de High Tech sector gaan snel. Voor de toeleveranciers geldt dat de productie steeds nauwkeuriger, intelligenter, sneller, goedkoper en beter moet. Essentieel voor de High Tech sector is dat zowel de systeemtechnologie, de componenttechnologie en de fabricagetechnologie worden doorontwikkeld en verbeterd. 3 Bron: rapport Meesters in de Maakindustrie, Brainport Development 4 Bron Brainport Monitor

11 Door de enorme inzet van Philips op Research & Development en innovatie heeft de Brainportregio de afgelopen decennia een voorsprong opgebouwd qua productietechnologie ten opzichte van de rest van de wereld. Door de veranderde rol van Philips en het oude CFT, het Centrum voor Fabricage Technologie, als directe aandrijver van productietechnologische ontwikkeling versmalt en versnippert langzaam maar zeker de opgebouwde kennisbasis en loopt de voorsprong van de High Tech sector in Brainportregio op de rest van de wereld terug. Voor de High Tech sector is het daarom nu van groot belang om krachten te bundelen en nog meer in te zetten op innovatie op het gebied van fijnemechanica en meet- en regeltechniek (mechatronica), het organiseren van complexe supply chains, het goed kunnen doorvertalen en delen van informatie in de keten en samenwerking binnen de sector. Point One heeft in samenwerking met High Tech bedrijven, kennisinstellingen en overheden een lange termijn technologie investeringsroadmap 2011 ontwikkeld. Brainport Industries is bezig met de ontwikkeling van CFT 2.0, een nieuwe centrum voor fabricagetechnologie gedragen door de community van High Tech bedrijven in de Brainport regio. Het Centrum voor Productietechnologie speelt in en sluit naadloos aan op de roadmap, het CFT 2.0 en onderliggende ontwikkelingen door het combineren van kennisontwikkeling met praktische ambachtelijke vaardigheden. Het Centrum voor Productietechnologie ziet marktkansen in de ontwikkeling en productie van prototypes, demoproducten en eerste kleine (aanloop)series van nieuwe innovatieve producten en systemen. Hogere eisen aan personeel in High Tech Sector De Original Equipment Manufacturers (OEMs) als ASML, Philips Healthcare en FEI Company vragen op het gebied van techniek, kosten en flexibiliteit steeds meer van hun toeleveranciers. Steeds meer onderdelen uit hun waardeketen worden uitbesteed aan toeleveranciers. De OEMs ontwikkelen zich steeds meer naar kop-staart organisaties waarbij design & engineering, prototyping & industrialization, component production en system integration volledig wordt uitbesteed aan toeleveranciers. De OEMs en de toeleveranciers worden daarom meer afhankelijk van elkaar. Beiden zullen zich moeten richten op de nieuwe manier van (samen)werken, dus de OEMs moeten op een hoger niveau leren uitbesteden en de toeleveranciers moeten meer verantwoordelijkheid nemen, ook voor het productontwerp en de nazorg. In onderstaande figuren 5 wordt deze ontwikkeling voor de toeleveranciers in de High Tech industrie geïllustreerd. Figuur 4: 1980: OEM VALUE CHAIN: Subcontracting of component production only with different suppliers Figuur 5: 2000: OUTSOURCING PART OF THE VALUE CHAIN: 5 Bron: Brainport Industries (2010) 11

12 Figuur 6: 2020: OPEN SUPPLY CHAIN: OEM transform to lean companies Deze ontwikkeling van outsourcing bij de OEMs stelt ook steeds hogere eisen aan de kennis en vaardigheden van personeel van toeleveranciers. Werknemers zullen steeds vaker minimaal een werk- en denkniveau op mbo niveau nodig hebben om de kwaliteit te kunnen blijven bieden die de High Tech bedrijven nodig hebben. Willen werknemers hun plaats behouden, dan zullen zij hun werk- en denkniveau naar een hoger plan moeten tillen. Ook zullen de technici niet alleen hun technische kennis en vaardigheden, maar ook zogenaamde POFI+ competenties 6 verder moeten ontwikkelen. Het Centrum voor Productietechnologie ziet marktkansen om in de (bij)scholing van deze technische medewerkers met een BBL opleiding niveau 4(+) en individuele opleidingsmodules een rol te spelen. Tekorten aan personeel en vergrijzing in High Tech Sector In de sector High Tech Systemen en Materialen groeit het tekort aan talent, kennis en kunde (Human Capital Agenda. Ook in andere sectoren in Nederland is dat het geval. Maar de structurele trends die aan dat groeiende tekort ten grondslag liggen, werken in de hightech sector sterker door dan in ander sectoren. Voor ondernemers in de high tech staat de schaarste aan talent, kennis en kunde verdere groei in de weg. Tot 2014 verwacht de sector een groot tekort aan bètatechnici: zo n op hbo-/wo-niveau en ongeveer op mbo-niveau. Nieuwe studies geven aan dat deze tekorten zelfs nog veel hoger kunnen liggen. De tekorten lopen extra snel op doordat het aandeel HTSM-werknemers in R&D stijgt, terwijl ook de concurrentie van andere sectoren groeit vanwege de alsmaar toenemende algehele krapte in het arbeidsaanbod. Daarbij speelt een rol dat afgestudeerden in een technische richting ook in andere sectoren aan de slag kunnen. Vaak doen ze dat. Maar voor niet-technisch geschoolden is het omgekeerde niet mogelijk. In de tussentijd wordt de beroepsbevolking steeds kleiner door vergrijzing en uitstroom van de babyboomgeneratie. Voor de Brainport regio is er momenteel al een tekort van zo'n vaklieden en kenniswerkers met een mbo-niveau of hoger. Op basis van de ontwikkeling van de beroepsbevolking, het aantal banen en het aantal vacatures, wordt door Brainport Development geschat dat Zuidoost-Brabant in de High Tech sector tot 2020 jaarlijks tekorten zal hebben tussen de 400 en 700 medewerkers. Waarschijnlijk heeft ongeveer 40% van deze mensen een hbo/bachelor of wo/master opleiding en 60% een mbo opleiding nodig. Oorzaken hiervoor zijn, volgens het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI), de hoge vervangingsvraag in de sector Industrie gecombineerd met een lage instroom van technisch geschoolden. In de Brainport regio: is en blijft een groot deel van de technische vacatures moeilijk tot zeer moeilijk invulbaar; staan vacatures gemiddeld langer open dan elders in Nederland; ontstaat een grote vervangingsvraag voor de sector High Tech Systemen, ca. 90% van de vraag is vervangingsvraag en maar 10% is uitbreidingsvraag. Naar verwachting zwaait 7,1% van de uitvoerende technici en 4,2% van de technisch opgeleide verkopers af in de komende jaren. 6 POFI+ staat voor probleemoplossend vermogen, omgaan met veranderingen, omgaan met klanten, flexibiliteit en initiatief. 12

13 Alle High Tech bedrijven in de Brainport regio zijn op zoek naar goed geschoolde vakmensen. Het Centrum voor Productietechnologie ziet marktkansen om afspraken te maken met High Tech bedrijven over participatie in het Centrum in ruil voor (directe) toegang tot stagiairs en afgestudeerden van het Centrum. Technisch onderwijs staat onder druk Het technisch onderwijs staat al jaren onder druk in Nederland. Ook in Zuidoost Brabant komt het technisch onderwijs onder druk te staan. Van alle vmbo ers in Zuidoost-Brabant kiest momenteel ca. 40% voor techniek 7. Dit percentage ligt bijna 10% boven het nationaal gemiddelde. Dit hoge aandeel geldt binnen alle leerwegen, maar de gemengde leerweg in Zuidoost-Brabant steekt hier boven uit met 75% techniekleerlingen tegen 45% nationaal. Ook met het aantal vrouwen dat voor tech niek kiest scoort de regio boven het nationaal gemiddelde. Het aandeel mbo ers dat een technische richting volgt, ligt iets hoger dan het nationaal gemiddelde (1,5% hoger). Onderstaande tabellen geven inzicht in de studentaantallen van diverse opleidingen in deze regio. De doorlooptijd van de opleidingen bedraagt circa 4-6 jaren. Tabel 3: Studentaantallen ROC Fontys TU/e Met deze studentaantallen zal in de High Tech sector voor iedere twee mensen die binnenkort met pensioen gaan, maar één student van school gaan komen! Een (groot) deel van de uitstroom van Fontys Hogescholen en de TU/e vertrekt uit de Brainport regio, om elders te gaan werken. Het bewustzijn hiervan is bij alle partners in deze regio groot en dat is één van de redenen waarom de bedrijven van ROC Eindhoven vragen om dit Centrum voor Productietechnologie te initiëren. Het Centrum voor Productietechnologie moet meer studenten interesseren voor mbo techniek en wil hiervoor nieuwe doelgroepen aanspreken. Het Centrum voor Productietechnologie ziet met name kansen voor groei vanuit de richtingen vmbo gemende en theoretische leerwegen, havo (zie onderstaande tabel) en uitvallers vanuit het hbo techniek. Tabel 4: Aantal leerlingen havo met beta profiel, Zuidoost Brabant 8 Schooljaar Leerjaar Aantal leerlingen Aantal leerlingen Aantal leerlingen Aantal leerlingen Aantal leerlingen Eindtotaal Deze invalshoek vraagt ook om een meer inspirerende invulling van opleiden. Op basis van het BètaMentality model van het platform Bèta Techniek wordt geconcludeerd dat techniekonderwijs een grote potentiële doelgroep heeft, mits aan de juiste motivatie wordt geappelleerd. In het BètaMentality model worden jongeren ingedeeld in vier groepen: Concrete Bèta's, Carrière Bèta's, Non Bèta s en Mensgerichte Bèta s. 7 PlatformPocket 'Techniek in Zuidoost-Brabant', Bureau Louter in opdracht van Platform Bèta Techniek, bron: ResearchNed B.V, via 13

14 Met name de Carrière Bèta s en Mensgerichte Bèta s bieden potentie, die tot nu toe onvoldoende vanuit het techniekonderwijs wordt benut. In tabel 3 zijn prognoses opgenomen voor vmbo techniek, waarbij de kanttekening moet worden geplaatst dat vmbo scholen hebben aangegeven te verwachten dat de daling nog scherper zal zijn met name voor beroepsgerichte leerweg (BL). Tabel 5: Raming aantal leerlingen vmbo-techniek, Zuidoost Brabant 9 Leerweg BL KL GL TL Totaal Index (2008=100) Verder is er met name in het techniek onderwijs sprake van een probleem door de vergrijzing en zal een (toekomstig) tekort aan docenten gaan ontstaan. In onderstaande figuur is ter illustratie de leeftijdsopbouw van de opleiding Middenkader Engineering van ROC Eindhoven weergegeven. Hieruit blijkt dat binnen enkele jaren een grote uitstroom onder docenten zal plaatsvinden. Nu al moet ROC Eindhoven veel moeite doen om docenten met goede vakkennis te vinden. Via het Centrum voor Productietechnologie wordt het aantrekkelijker en gemakkelijker om ook mensen uit het bedrijfsleven in te zetten. De scheiding tussen docenten en begeleiders uit de praktijk kan vervagen zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit van het onderwijs. Figuur 7: Leeftijdsopbouw opleiding Middenkader Engineering Leeftijdsopbouw docenten tot 30 jaar jaar jaar jaar 60 + Er is niet alleen sprake van vergrijzing, ook daalt al jaren het aantal studenten binnen de technische lerarenopleidingen. Zie onderstaande figuur voor de cijfers van de Pedagogisch Technische Hogeschool (PTH) van Fontys Hogescholen. De PTH is de kraamkamer van toekomstige (mbo) docenten techniek. Met dit Centrum voor Productietechnologie kan de aantrekkingskracht van de PTH verder worden verhoogd. 9 PlatformPocket 'Techniek in Zuidoost-Brabant', Bureau Louter in opdracht van Platform Bèta Techniek,

15 Tabel 6: Studenten instroom en doorstroom 2007 t/m 2010 Fontys Pedagogisch Technische Hogeschool (bijgewerkt tm 1 nov 10) Totaal vt Totaal dt (excl. VL) Totaal PTH regulier (excl. VL) Totaal PTH voltijd en deeltijd 0. herinschrijvers Voorbereidende leerjaren PTH 1. instroom herinschrijvers instroom herinschrijvers instroom herinschrijvers instroom Concurrentieanalyse en onderscheidend vermogen Concurrentie in de markt voor technische opleidingen Concurrenten voor de opleidingen en met name voor de bij- en nascholing van het Centrum voor Productietechnologie zijn het Mikrocentrum, The High Tech Institute en eventueel andere nieuwe Centra voor Innovatief Vakmanschap in de High Tech Systemen sector. Het Mikrocentrum is een onafhankelijke kennisinstelling die bijdraagt aan het verbeteren van technische processen en bedrijfsprocessen van bedrijven die als OEM-er of als toeleverancier actief zijn in de technologische maakindustrie en/of de procesindustrie in Nederland en/of België. Het Mikrocentrum biedt: opleidingen: onder de merknamen Mikrocentrum (LBO/MBO/HBO) en Engenia (HBO+/Ac); evenementen: jaarlijks ongeveer 50 kleine en grote evenementen; het High Tech Platform: 500 deelnemende bedrijven verzameld in een High Tech Bedrijvengids. Jaarlijks nemen bedrijven en personen deel aan activiteiten van het Mikrocentrum. Het Mikrocentrum team bestaat uit 40 vaste medewerkers, 140 freelance docenten en 20 overige freelance medewerkers. Het Mikrocentrum is gestart in 1968 in Utrecht en is sinds 1976 gevestigd in Eindhoven. The Institute richt zich op het borgen en ontwikkelen van het leiderschap en vakmanschap van professionals op post hbo en post academisch nivo, die betrokken zijn bij: de ontwikkeling van hightech equipment; de ontwikkeling van hightech producten; de productie van hightech equipment en producten. Centraal staan het ontwikkelen van leiderschap en vakmanschap van professionals op post HBO en post academisch niveau. The Institute heeft in 2010 het mechatronica deel van de trainingsportfolio van Philips CTT overgenomen. The Institute is opgericht door het bedrijf Settels van Amelsvoort. Concurrentie in de markt voor onderzoek, ontwikkeling en prototyping Concurrent voor de onderzoeks-, ontwikkelings- en prototyping activiteiten van het Centrum voor Productietechnologie is MiPlaza op de High Tech Campus. Daarnaast hebben de High Tech Systemen bedrijven natuurlijk eigen ontwikkel- en productiecapaciteit en -faciliteiten. MiPlaza is het open-innovatie shared service centrum van Philips Research op de High Tech Campus voor hightech innovatie. MiPlaza biedt onder één dak onder andere cleanrooms, hoogwaardige faciliteiten voor device- en dunnefilm ontwikkeling en materiaalanalyse, test- en meetinstrumentatie, meetservice en ondersteuning bij ontwerp en fabricage van prototypes. 15

16 Meer dan 400 engineers en andere specialisten van Philips Research staan klaar voor interne en externe klanten / bedrijven die gebruik willen maken van de beschikbare faciliteiten. MiPlaza is het grootste open innovatie centrum in Europa. Onderscheidend vermogen Het Centrum voor Productietechnologie onderscheidt zich van concurrenten en is uniek door: haar bereik bij studenten en docenten op mbo+ niveau; scherpe focus op kennis- en expertise omtrent productietechnologie, met name mechatronica, precisietechnologie, fijnmechanische techniek en meet- en regeltechniek voor de High Tech Systemen sector; door de inbreng van niet alleen kennis maar met name ook praktische "ambachtelijke" vaardigheden en uitvoeringsprojecten; door de inbreng van niet alleen expertise vanuit het onderwijs, maar met name ook de meest actuele expertise, kennis en apparatuur vanuit de High Tech Systemen sector, TU/e en TNO Industries. The Institute is voornamelijk gericht op hbo+ niveau. Het Mikrocentrum is zowel op hbo niveau, alsook op mbo (+) niveau actief. Het Centrum voor Productietechnologie richt op de onderkant van de markt van het Mikrocentrum. Het Centrum voor Productietechnologie onderscheidt zich van het Mikrocentrum door niet alleen theoretische kennis te bieden, maar vooral ook trainingen en praktische vaardigheden (vakmanschap). Het Centrum voor Productietechnologie zal het Mikrocentrum daar waar wenselijk betrekken bij onderdelen/ modules in de uitvoering van de topopleiding(en). Hiermee kan het Mikrocentrum meer als een partner dan als een concurrent worden bestempeld. Momenteel worden deze gesprekken door ROC Eindhoven met het Mikrocentrum gevoerd. In de markt voor onderzoek, ontwikkelings en prototyping opdrachten komt de concurrentie voornamelijk vanuit High Tech bedrijven uit de sector. MiPlaza is vooral gericht op R&D projecten op HBO(+) en WO(+) niveau. Het Centrum voor Productietechnologie zal samenwerking zoeken met MiPlaza indien nodig. De onderzoeks-, ontwikkelings- en prototyping activiteiten van het Centrum voor Productietechnologie zijn vooral interessant voor productiebedrijven die zelf (tijdelijk) geen of minder toegang hebben tot de beschikbare kennis en expertise, capaciteit en/of beschikbare (state-of-the-art) faciliteiten. 16

17 3. Management en samenwerking 3.1 Management en team De dagelijkse leiding van het Centrum voor Productietechnologie is in handen van de heer Hans van Brussel. Hans is werkzaam bij ROC Eindhoven en was daar verantwoordelijk voor het realiseren van de contractactiviteiten van ROC Eindhoven voor onder andere de bedrijven die zijn aangesloten bij de Spomm. Hans heeft in van 2008 tot en met medio 2011 de private omzet bij ROC Eindhoven substantieel verhoogd naar 2,1 miljoen per jaar. Hans is sinds medio 2011 full time vrijgemaakt voor de ontwikkeling van het Centrum voor Productietechnologie. Hij is een ondernemer en echte pionier en heeft zowel ervaring in het onderwijs alsook ervaring in het (technisch) bedrijfsleven (Philips). Hans is verantwoordelijk voor het algemeen management en aansturing van het Centrum en de verkoop van de opleidingen en masterclasses. Hans van Brussel zal worden ondersteund door een ervaren ondernemer (parttime) uit de achterban van Brainport Industries. Deze ondernemer zal Hans gaan coachen en ondersteunen. De ondernemer brengt kennis en ervaring met betrekking tot financiën en ondernemerschap en een uitgebreid (bestuurlijk) netwerk en ruime ervaring in de High Tech Systemen sector mee. Doelstelling is om deze ondernemer voor een actieve rol aan het Centrum te committeren. Momenteel worden gesprekken gevoerd met de beoogde kandidaat voor deze rol. Daarnaast zal het Centrum voor Productietechnologie een coördinator uit de achterban van Brainport Industries (High Tech sector) met kennis en ervaring met sales en netwerk in de High Tech Sector aan zich binden. Vooralsnog zal de heer John Blankendaal, directeur van Brainport Industries, deze rol op zich nemen. De coördinator is verantwoordelijk voor onder andere: het werven van nieuwe bedrijven uit de achterban van Brainport Industries voor concrete deelname aan het Centrum voor Productietechnologie; het werven van experts vanuit de leden en stakeholders van Brainport Industries die kennis en expertise beschikbaar willen stellen; werven van stages, projecten, productie- en onderzoeksopdrachten vanuit de leden en stakeholders van Brainport Industries; het werven van begeleiders en technical angels vanuit de leden en stakeholders van Brainport Industries die studenten kunnen begeleiden bij praktijkopdrachten en het bedienen van complexe machines; benutten van gezamenlijke inkoopkracht van Brainport Industries bij het investeren in apparatuur etc.. De coördinator zal allereerst de concept afspraken met de bedrijven over launching customership voor een vliegende start van het Centrum voor Productietechnologie nadere invulling geven. Daarnaast zal de coördinator de andere High Tech bedrijven, die onder andere zijn aangesloten bij Metaalhuis, Spomm en Point One benaderen voor opdrachten bij het Centrum voor Productietechnologie. Het Centrum voor Productietechnologie is reeds bezig met de invulling hiervan. Verder zullen studenten en studentondernemingen ook een actieve rol spelen in het commercialiseren van de faciliteiten. Het Centrum voor Productietechnologie zal verder alle benodigde expertise voor de uitvoering van haar activiteiten inhuren, indien mogelijk bij haar aandeelhouders en/of partners en zo niet bij derden. Keuze voor kwaliteit staat hierbij voorop. Bij de uitvoering van het Centrum voor Productietechnologie zijn inmiddels betrokken: coördinator van ROC Eindhoven voor het werven van vmbo en havo leerlingen, de heer Rob Vaessen; lector Mechatronica van Fontys Hogescholen, de heer Henk Kiela; projectleider Induteq, de heer Ries Luijsterburg; secretariaat, mw. Angela van Velthoven; coördinator ontwikkelteams modules, de heer Ton van Weert docenten en experts vanuit onderwijs en/of bedrijven. 17

18 Het management rapporteert aan de Raad van Commissarissen. Tevens zal het management de beschikking krijgen over een Raad van Advies. 3.2 Aandeelhouders Aandeelhouders van het Centrum voor Productietechnologie zijn ROC Eindhoven en Brainport Industries. ROC Eindhoven ROC Eindhoven is een vooruitstrevende onderwijsinstelling die in het hart van de Brainport regio opereert. ROC Eindhoven heeft inmiddels een stevig track record opgebouwd in het ontwikkelen van nieuwe grote innovatieve innovatiearrangementen in het kader van HPBO en het platform Bèta Techniek. In de afgelopen jaren heeft ROC Eindhoven zes innovatiearrangementen gehad en in vijf arrangementen als partner deelgenomen. De audits over deze arrangementen zijn tot nu altijd positief. Ook heeft ROC Eindhoven een concept voor het experiment Netwerkschool ontwikkeld om meer studenten (met name andere doelgroepen) voor techniek te interesseren. In de Netwerkschool worden contextgerelateerde opleidingen als design, zorg, sport en duurzaamheid in combinatie met techniek / technologie aangeboden. Het Centrum voor Productietechnologie is complementair aan de Netwerkschool Techniek. ROC Eindhoven is penvoerder, voert (momenteel) het projectmanagement van het Centrum voor Productietechnologie en brengt expertise, studenten, docenten en middelen van haar opleidingen Mechatronica, Werktuigbouwkunde en Industriële automatisering in. ROC Eindhoven zal ook de opleiding Middenkader Engineering (BOL, niveau 4) verhuizen naar de campus van de Technische Universiteit Eindhoven. Dit biedt mogelijkheden voor samenwerking met hbo en wo onderwijs. ROC Eindhoven heeft een uitgebreid track record op samenwerking met technische bedrijven zoals bijvoorbeeld EVC en opleiden mechatronica / elektronica in samenwerking met Philips Healthcare, EVC en opleiden CNC voor DAF en mechatronica voor de treinmonteurs van Nedtrain. ROC Eindhoven realiseert binnen de School voor Techniek op dit moment al ca. 2,1 miljoen aan private omzet per jaar, met name bij bedrijven aangesloten bij Brainport Industries en Spomm. Brainport Industries Coöperatie U.A. Brainport Industries Coöperatie U.A. is de exclusieve partner en mede aandeelhouder van het Centrum voor Productietechnologie. Brainport Industries is een platform dat het samenhangende, samenwerkende en transparante ecosysteem van de ruim 300 High Tech toeleveranciers omvat. Initiatiefnemers zijn NTS Group, Sioux Embedded Systems, Euro Techniek Eindhoven, Van Berlo Group, HTR, Frencken Europe, Van der Hoorn Buigtechniek, KMWE en Philips Research Open Labs. Op dit moment zijn inmiddels 75 High Tech bedrijven aangesloten op de Brainport Industries Coöperatie U.A. De heer Marc Hendrikse is voorzitter van de Coöperatie, de heer John Blankendaal directeur. Brainport Industries Coöperatie U.A. heeft 49% van de aandelen van het Centrum voor Productietechnologie in handen. De deelnemende bedrijven (leden en stakeholders) uit de achterban van Brainport Industries stellen middelen, uren, expertise en apparatuur beschikbaar, tevens geven deze bedrijven stage- en baangaranties voor de studenten van de topopleidingen en treden de bedrijven op als launching customer van het Centrum voor Productietechnologie. In ruil hiervoor krijgen de bedrijven aangesloten bij Brainport Industries zeggenschap over de inhoud van de opleiding (20% keuzeruimte) en het eerste recht om de (beter) opgeleide schoolverlaters een baan aan te bieden en om medewerkers snel en goed (bij) te scholen. Op dit moment zijn de onderstaande high tech bedrijven intensief betrokken bij het Centrum voor Productietechnologie: NTS Group KMWE Frencken Europe GL Group Van Keulen Machinefabriek Smits Machinefabriek AAE B.V. Nossin 18

19 VDL ETG DAF Trucks De RidderSRM Wilting Components VanderLande Industries Widenhorn Industriele Automatisering Seco Tools Benelux CNC Consult Via Brainport Industries wordt gewerkt aan een nieuw concept en financieringsarrangement voor onderwijsarbeidsmarkt initiatieven, waarbij initiatieven en de bijdragen van bedrijven worden gebundeld (minder versnippering, regionale fondsvorming). Ook de opleidingsfondsen (A+O, OOM) en Koninklijke MetaalUnie en FME worden hierbij betrokken worden. 3.3 Samenwerkingspartners Fontys Hogescholen Het Centrum voor Productietechnologie werkt intensief samen met Fontys Hogescholen. Fontys Hogescholen is een innovatieve hoger onderwijsinstelling met hoge toegevoegde waarde voor de topsectoren in de Brainport Regio Eindhoven. Fontys Hogescholen zal haar techniekopleidingen ook gaan verhuizen naar dezelfde gebouwen op de campus van de Technische Universiteit Eindhoven. ROC Eindhoven, Fontys Hogescholen en TU/e hebben inmiddels afspraken gemaakt over onder andere doorlopende leerlijnen, het uitwisselen van kennis, docenten en faciliteiten en gezamenlijke investeringen in faciliteiten en lesprogrammaontwikkeling. Fontys heeft in samenwerking met de HAN 10 een Expertisecentrum voor Automotive geïnitieerd (ACE) en werkt in dit centrum ook samen met de High Tech Systemen sector. Verder is Fontys Hogescholen in samenwerking met CFT 2.0 gestart met de ontwikkeling van een Center of Expertise (hbo-wo niveau) voor de High Tech sector. Tevens wordt gewerkt aan het instellen van een lectoraat Productietechnologie. Hiermee kan Fontys de samenwerking en uitwisseling van kennis met High Tech bedrijven nog verder vergroten. Fontys zal met het Centrum voor Productietechnologie onder andere samenwerken op het gebied van uitwisselen van expertise, studenten, docenten en middelen vanuit de opleiding Mechatronica / Engineering en het Lectoraat Mechatronica, tevens wordt samengewerkt vanuit de PTH lerarenopleiding. ROC Eindhoven en Fontys Hogescholen zullen herinvesteringen in hun machinepark met elkaar afstemmen. Leidse Instrumentmakers School Het Centrum voor Productietechnologie werkt samen met Leidse Instrumentmakers School. Dit is een mbo vakschool voor precisietechnologie waar jonge mensen worden opgeleid tot Research Instrumentmaker, gevestigd in Leiden. De Leidse Instrumentmakers School heeft veel expertise rondom precisietechnologie en is met name ook gericht op OEMs uit de Brainportregio. De Leidse Instrumentmakers School zal haar expertise uitwisselen met dit Centrum voor Productietechnologie in de Brainportregio. De Leidse Instrumentmakers School zal een (aantal) onderwijsmodule(s) invullen binnen de opleidingen van het Centrum voor Productietechnologie. Tevens hebben de studenten binnen de opleiding de mogelijkheid om onderwijsmodules te volgen aan de Leidse Instrumentmakers School in Leiden. Tot slot zal de Leidse Instrumentmakers School aan haar leerlingen stages en de modules, ontwikkeld door het Centrum voor Productietechnologie, aanbieden. Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) Het Centrum voor Productietechnologie werkt ook samen met de Technische Universiteit Eindhoven. Het Centrum voor Productietechnologie wordt gevestigd op de campus van de TU/e. Dit verhoogt de uitstraling van het Centrum en biedt unieke kansen voor samenwerking. 10 Hogeschool Arnhem Nijmegen 19

20 Op de campus van de TU/e is in het gebouw van TNO de gezamenlijke werkplaats van de Gemeenschappelijke Technische Dienst (GTD) van TU/e en van TNO Industries gevestigd. Het Centrum voor Productietechnologie zal gaan samenwerking met deze werkplaats. In de werkplaats werken ca. 50 medewerkers en staan ca. 175 machines en apparaten. De werkplaats is zo n 2800 vierkante meter groot. De TU/e maakt in de gezamenlijke werkplaats een omzet van ca. 3,5 miljoen euro per jaar. Het Centrum voor Productietechnologie zal verder samenwerken met de TU/e met betrekking tot bijvoorbeeld het uitwisselen van studenten, docenten, onderzoeksprojecten, faciliteiten, expertise en contacten. ROC ter AA ROC Ter AA is een mbo onderwijsinstelling gevestigd in Helmond met ca studenten en cursisten en ruim 400 medewerkers. ROC ter AA heeft voor technische opleidingen een Centrum voor Innovatief Vakmanschap opgezet gericht op de automotive sector, genaamd M.A.C. Het Centrum voor Productietechnologie werkt intensief samen met het M.A.C. Vanuit de opleiding Middenkader Engineering vindt uitwisseling van studenten (en docenten) plaats met het Centrum voor Productietechnologie. De fusieplannen tussen ROC Eindhoven en ROC ter AA zijn afgewezen door de Minister. ROC Eindhoven en ROC ter AA zullen hun samenwerking verder intensiveren. Stichting Praktijk Opleidingen Metaal Mechatronica (Spomm) Centrum voor Productietechnologie werkt samen en is complementair aan de Spomm. De Spomm zorgt, namens ca. 45 bedrijven in de regio Zuidoost-Brabant, te samen met ROC Eindhoven en ROC ter AA voor de uitvoering van kwalitatief hoogwaardige opleidingen in metaal en mechatronica op mbo niveau 2 en 3. Het Centrum voor Productietechnologie is gericht op niveau 4(+). Ook het werven van schoolverlaters om deze vervolgens op te leiden tot vakman / vakvrouw behoort tot de activiteiten van de Spomm. De Spomm onderhoudt nauwe contacten met alle vmbo-scholen in genoemde regio, met ROC Eindhoven en ROC ter AA in Helmond en het Kenniscentrum Kenteq. Spomm zal in het kader van het Centrum voor Productietechnologie bijdragen aan promotie, communicatie en benadering van bedrijven voor het beschikbaar stellen van uren, expertise, apparatuur en onderzoeksprojecten. Tevens kunnen de bij Spomm aangesloten bedrijven optreden als launching customer van het Centrum voor Productietechnologie. In ruil hiervoor krijgen de bedrijven aangesloten bij de Spomm het recht om (na Brainport Industries bedrijven) de (beter) opgeleide schoolverlaters een baan aan te bieden en om medewerkers snel en goed (bij) te scholen. Brainport Industries en Spomm werken momenteel aan integratie van hun activiteiten. CFT 2.0 Doelstelling is om het Centrum voor Productietechnologie te verbinden met CFT 2.0. Door verregaande uitbesteding van het fabricageproces behoort het in stand houden en doorontwikkelen van kennis van gespecialiseerde productietechnologie voor veel OEMs niet meer tot de kernactiviteiten. De toeleveranciers in de high tech keten die tegenwoordig verantwoordelijk zijn voor engineering, fabricage en assemblage realiseren zich dat deze kennis cruciaal is geweest voor het bereiken van hun huidige positie en blijft voor een veelbelovende toekomst. Tegelijkertijd zijn zij zich bewust van het ontbreken van individuele schaalgrootte en financiele slagkracht om deze kennis in stand te houden. Daarom hebben zij krachten gebundeld in CFT 2.0, een gezamenlijk instituut, ondergebracht bij Brainport Industries, voor het uitvoeren van onderzoek naar nieuwe productietechnologieen en engineering competenties op het gebied van mechatronica en high tech systeembouw. De ambitie van CFT 2.0 is om te ontwikkelen tot een World class centrum voor toegepast onderzoek door technische toeleveranciers in High Mix, Low Volume, High Complexity ketens. Het CFT 2.0 heeft als kernactiviteiten onderzoek, ontwikkeling en kennisdeling rondom pre-competitieve thema's op gebieden als productietechnologie ontwikkeling en ketenoptimalisatie door onder andere: het bundelen van de versnipperde nog aanwezige kennis; pre-competitief onderzoek: ontwikkeling die niet direct business oplevert, maar wel leidt tot interessante kennis en ervaring voor de sector; standaardisatie van processen; het bij elkaar brengen en afstemmen van cursussen en opleidingen op het gebied van de activiteiten in High Tech Systemen en Materialen; 20

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Brainport Industries TIM 14, 18 oktober 2011

Brainport Industries TIM 14, 18 oktober 2011 Brainport Industries TIM 14, 18 oktober 2011 Marc Hendrikse Voorzitter Brainport Industries, CEO NTS-Group Start met onderzoek Meesters in de Maakindustrie 2 5 OEM s 14 1e lijns toeleveranciers 320 2/3e

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15

Infrastructuur landsdeel Noordvleugel. 5 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 31 scholen en 15 Facts & Figures 2 Deel II LANDSDEEL NOORDvleugel In het Techniekpact Noordvleugel hebben de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht hun bestaande techniek-, human capital- en economische agenda

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE

short-logo NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 SAMENVATTING ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING RAPPORTAGE RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING SAMENVATTING short-logo MEI 2014 go Pagina 2 SAMENVATTING RAPPORTAGE NATIONAAL TECHNIEKPACT 2020 ÉÉN JAAR NA ONDERTEKENING Met het doel

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders)

Infrastructuur landsdeel Noord. 4 Centres of expertise (penvoerders) LANDSDEEL NOORD Het landsdeel Noord, bestaande uit de provincies Groningen, Friesland en Drenthe, heeft het Techniekpact regionaal vertaald in de Techniekagenda Noord Nederland. In de noordelijke provincies

Nadere informatie

Industriepoort 28 maart 2012. Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen

Industriepoort 28 maart 2012. Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen Industriepoort 28 maart 2012 Marc Hendrikse CEO NTS-Group, lid Topteam High Tech Systemen en Materialen Misverstanden Er zijn nog steeds veel misverstanden rondom de industrie Nog niet zo lang geleden

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020

REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 REGIONAAL CONVENANT ARBEIDSMARKT ZUIDOOST BRABANT 2020 Onderstaande partijen en personen, verenigd in het Regionaal Arbeidsmarkt Platform Zuidoost Brabant, hierna te noemen Partijen : Overheid - De samenwerkende

Nadere informatie

Navigatie techniekpact

Navigatie techniekpact Navigatie techniekpact Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium EZ 1 Versie oktober 2015 Beleidsthema s en doelen techniekpact Zorgen voor voldoende gekwalificeerde technici

Nadere informatie

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Invalshoeken 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Sociaal 14-10-2015 Jaarcongres BI 3 Sociaal Fabriek van de Toekomst Boeien, binden en behouden van technisch

Nadere informatie

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan)

Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Ontwikkelingen Food in het Noorden Opleiden: samen ervoor staan (en gaan) Peet Ferwerda 4 november 2014 Friesland College en Nordwin College Food MBO Food HBO In Leeuwarden 2x groen en grijs Friesland

Nadere informatie

Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek

Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek Samen opleiden van Leraren Technisch Beroepsonderwijs Hogeschool Bedrijfsmanagement, Educatie en Techniek Samen opleiden van Leraren Technisch Beroepsonderwijs Met bedrijfsleven, beroepsonderwijs en lerarenopleiding

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Slim samenwerken aan Smart Technology

Slim samenwerken aan Smart Technology Slim samenwerken aan Smart Technology Het CIV Smart Technology (CIV is een afkorting van Centrum voor Innovatief Vakmanschap) is een dynamisch samenwerkingsverband tussen ondernemingen, overheden en het

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012. PLM in de keten Overzicht en status project

Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012. PLM in de keten Overzicht en status project Wim Ottenhoff, Jan Verbeek, 4 december 2012 PLM in de keten Overzicht en status project Agenda 1. Achtergrond 2. Problematiek 3. Het project 4. Aanpak 5. De pilots 6. Conclusies 7. Actuele status 8. Vragen

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO

Aandeel meisjes in de bètatechniek VMBO Vrouwen in de bètatechniek Traditioneel kiezen veel meer mannen dan vrouwen voor een bètatechnische opleiding. Toch lijkt hier de afgelopen jaren langzaam verandering in te komen. Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch

Opleidingsinitiatief. Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Opleidingsinitiatief Elektrotechniek Mechatronica Werktuigbouw Fijnmechanisch Aanleiding Demografische ontwikkelingen Leeftijdsklasse 1950 2008 Tot 20 jaar 37% 24% 20-40 jaar 29% 26% 40-65 jaar 25% 35%

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant

index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant index Technocentrum Kwantitatieve regioanalyse technisch beroepsonderwijs Provincie Noord-Brabant Inhoudsopgave 1. Mbo Techniek... 3 1.1 Deelnemers mbo techniek... 3 1.1.1 Onderwijsinstellingen... 3 1.1.2

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde

hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde hbo-opleiding Engineering - Werktuigbouwkunde De beste manier om aan goed opgeleid hbo personeel te komen! Informatie en aanvragen Onno Niessen, Programmamanager Vanessa Fleuren, Start People M: 06 13

Nadere informatie

Whatever the challenge, we will build it. Deze brochure is verrijkt met Layar

Whatever the challenge, we will build it. Deze brochure is verrijkt met Layar Whatever the challenge, we will build it. NL Deze brochure is verrijkt met Layar Hoe complex ook, geen technologisch vraagstuk gaat Mevi te ver. Frezen tot op 1 μm nauwkeurig. Whatever the challenge, we

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Gelderland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Gelderland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Regiovisie Topcentrum Autoschadeherstel Zuid-Nederland

Regiovisie Topcentrum Autoschadeherstel Zuid-Nederland Regiovisie Topcentrum Autoschadeherstel Zuid-Nederland 26 Janu 27 januari 2015 26 Inhoud 1 Inleiding 1 2 Zuidoost-Nederland 2 2.1 Automotive sector 3 3 Carrosserie- en autoschadeherstelmarkt 4 4 Technisch

Nadere informatie

BRAINPORT EINDHOVEN ECONOMISCH SUCCES DANKZIJ SAMENWERKING

BRAINPORT EINDHOVEN ECONOMISCH SUCCES DANKZIJ SAMENWERKING BRAINPORT EINDHOVEN ECONOMISCH SUCCES DANKZIJ SAMENWERKING Brainport, Europese toptechnologieregio van formaat, strekt zich uit over Zuidoost-Nederland. Kern is de regio Eindhoven, met circa 730.000 inwoners

Nadere informatie

Fit door de crisis; gemeentelijk arbeidsmarktbeleid nut of noodzaak? Presentatie REEF deelt kennis 22 april 2010

Fit door de crisis; gemeentelijk arbeidsmarktbeleid nut of noodzaak? Presentatie REEF deelt kennis 22 april 2010 Fit door de crisis; gemeentelijk arbeidsmarktbeleid nut of noodzaak? Presentatie REEF deelt kennis 22 april 2010 Economisch profiel Stad Eindhoven: 210.000 inwoners Regio Eindhoven: 725.000 inwoners 385.000

Nadere informatie

Jet-Net Infobulletin. In dit nummer. Philips gastlessen in Europees Ingenious -project. jaargang 8 nummer 2 december 2011

Jet-Net Infobulletin. In dit nummer. Philips gastlessen in Europees Ingenious -project. jaargang 8 nummer 2 december 2011 Jet-Net Infobulletin jaargang 8 nummer 2 december 2011 Nieuwsbrief voor iedereen die betrokken is bij de activiteiten van Philips Jet-Net. De inspanning van iedereen die zich voor Jet-Net inzet, werkt

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende perceptie van arbeid Traditionele organisatie modellen

Nadere informatie

Personeelsvoorziening van de toekomst

Personeelsvoorziening van de toekomst Personeelsvoorziening van de toekomst een transitienetwerk voor Noordoost-Brabant Food & Feed Noordoost-Brabant Wie doet over tien jaar het werk? Waar staat uw bedrijf over tien jaar? De crisis voorbij,

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo

Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo Onderzoeksrapport: zorgelijke terugloop leerwerkplekken mbo - Algemene daling in aantal mbo-studenten. Deze daling wordt grotendeels veroorzaakt door de afname van het aantal leerwerkplekken. - Vooral

Nadere informatie

Uitdagingen ICT markt

Uitdagingen ICT markt Uitdagingen ICT markt Kwalitatieve verstoring arbeidsmarkt Kwantitatieve verstoring arbeidsmarkt Sociaal-Maatschappelijke frictie door veranderende visie op arbeid Traditionele organisatie modellen zijn

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Integrale arbeidsmarktbenadering

Integrale arbeidsmarktbenadering Werk met meerwaarde REGIONAAL SECTORPLAN Integrale arbeidsmarktbenadering regio Helmond-De Peel Inhoud Introductie sectorplan Arbeidsmarktanalyse Knelpuntanalyse Thema s uit Sociaal Akkoord Instrumenten:

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk

Samenvatting. Achtergrond en adviesvraag. Wie is de kenniswerker? Innovatieve vaardigheden zijn hèt onderscheidende kenmerk Samenvatting Achtergrond en adviesvraag De vraag naar kenniswerkers groeit wereldwijd sterker dan ooit. Kenniswerkers zijn de hoeksteen van de samenleving geworden, en zijn in toenemende mate bepalend

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan

- Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan - Ontwikkelingen arbeidsmarkt - Human Capital Agenda / Zorgpact - Sectorplan Annette de Groot, directeur Utrechtzorg Erna Laclé, projectleider sectorplan IVVU, 8 september 2015 Missie Utrechtzorg Bijdragen

Nadere informatie

Truck Academy & Summa Automotive. Kennismakingsbijeenkomst Bedrijfswagen opleidingslocatie te Helmond

Truck Academy & Summa Automotive. Kennismakingsbijeenkomst Bedrijfswagen opleidingslocatie te Helmond Truck Academy & Kennismakingsbijeenkomst Bedrijfswagen opleidingslocatie te Helmond EVEN VOORSTELLEN Teamleider : Rick van der Velden Docenten : Ton Meurs, Chris van Gerwen, Iwan van Dijk, Jules Sanders,

Nadere informatie

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek

Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Topsector en de Buitenland Promotie Logistiek Presentatie ALV NDL 20/11/2014 Agenda 1. Topsector logistiek 2. Organisatie en uitgangspunten 3. Cross-overs 4. Logistiek Koffertje en lonkend perspectief

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Zeeland/West-Brabant Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Zeeland, West Brabant, die op basis van de resultaten van het

Nadere informatie

Hightech Talent Masterclass

Hightech Talent Masterclass Hightech Talent Masterclass Doelstelling 3 Technische professionals leren anders Praktijkgerichte samenwerking Individueel Assessment Masterclass overzicht 6 Wat levert dit programma de deelnemers op?

Nadere informatie

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk.

Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. uit rapport Werken in de Metalektro Werknemers in de metalektro zijn trots op hun werk en op het bedrijf waar zij werken en zij zijn positief over verschillende aspecten van hun werk. Bent u geïnteresseerd

Nadere informatie

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland

Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Arbeidsmarkt Metaalbewerking 2004 Regio Noord-Holland Overview Hieronder wordt ingegaan op een aantal arbeidsmarktaspecten in de regio Noord-Holland, die op basis van de resultaten van het huidige monitoronderzoek

Nadere informatie

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst?

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Ordina ICT Talent Development Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Waarom het thema ICT Talent Development? 2 Onze klanten hebben een structurele behoefte aan gekwalificeerde ICT professionals

Nadere informatie

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over

Afsluiting TIM 2. Woord van welkom. Doel van de avond. Programma. Afsluiting. presenteren van klankborden over Afsluiting TIM 2 Woord van welkom Doel van de avond presenteren van klankborden over Programma Afsluiting TIM 2 Eindpresentatie Visie op de regio Eindhoven Programma Doelstelling van de eindpresentatie

Nadere informatie

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het

Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het Advies aan de staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap inzake cybersecurity in het onderwijs en het bedrijfsleven. 3 Excellenties, De wereld digitaliseert in hoog

Nadere informatie

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen!

Position Paper. Samenwerking Noord. Samenwerken door Samen te Doen! Position Paper Samenwerking Noord Samenwerken door Samen te Doen! Mei 2015 Samenwerking Noord is een netwerkorganisatie van (semi)overheidsorganisaties gericht op een duurzame ontwikkeling van de ICT functie

Nadere informatie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Verslag van het industrieonderzoek 2007 Prof. ir. Math de Vaan Drs. Klaas de Gier & drs. Laurens Friso Download op www.berenschot.com/innovatie Informatie en

Nadere informatie

Quickscan ICT 2012 samenvatting

Quickscan ICT 2012 samenvatting Quickscan ICT 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de ICT sector KBB 2012.25 Curaçao, november 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

Techniek College Rotterdam

Techniek College Rotterdam Samenwerking Albeda / Zadkine Op weg naar: Techniek College Rotterdam Kwartaallezing 26 november 2015 1 overview: Waarom Techniek College Rotterdam? en de weg tot nu toe. Beleid Focus op Vakmanschap van

Nadere informatie

Veranderende zorg: Eenvisie op de zorgverlenervan de toekomst en de opleiding.

Veranderende zorg: Eenvisie op de zorgverlenervan de toekomst en de opleiding. Veranderende zorg: Eenvisie op de zorgverlenervan de toekomst en de opleiding. René Luigies zorginnovatiemakelaar Health Valley +31 611 366 339 +31 345 558 349 r.luigies@eusamed.eu rene.luigies @Lodewijkjes

Nadere informatie

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo

Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Nieuwe ronde Regionaal investeringsfonds mbo Voor zowel studenten als werkgevers is het belangrijk dat een beroepsopleiding goed aansluit op de arbeidsmarkt. Daarom werken steeds meer scholen en bedrijven

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Trends en uitdagingen voor het onderwijs

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt Trends en uitdagingen voor het onderwijs Researchcentrum voor en Arbeidsmarkt Trends en uitdagingen voor het onderwijs Christoph Meng Presentatie Technovioum, 14 September 2015 Agenda Arbeidsmarktintrede MBO-ers en HBO-ers Trends en competenties

Nadere informatie

Zaturdays. Verbeterde kennismaking Zaturdays. Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Zaterdag Interim Management (Zaturdays)

Zaturdays. Verbeterde kennismaking Zaturdays. Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Zaterdag Interim Management (Zaturdays) Zaturdays Verbeterde kennismaking Zaturdays Orson (Zonnebergen 6, 8111 TC Heeten) Otto Gelmers, ICT Consultant Cees van Driel, Sales Consultant Zaterdag Interim Management (Zaturdays) Patrick Bresser,

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut.

Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. ONDERZOEKSRAPPORT Nederland zakt vier plaatsen op Human Capital Index: vaardigheden en kennis van oudere leeftijdscategorieën blijven onbenut. Introductie In het Human Capital 2015 report dat het World

Nadere informatie

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen -

Propositiedocument. Business Cluster Semiconductors. - aanbevelingen - Propositiedocument Business Cluster Semiconductors - aanbevelingen - Uitgevoerd in opdracht van: Business Cluster Semiconductors Nijmegen, februari 2012 Aanbevelingen A Veranker en versterk de toppen (circuits,

Nadere informatie

Professional Engineering Programme TU Delft De stap terug naar de techniek

Professional Engineering Programme TU Delft De stap terug naar de techniek 1 Professional Engineering Programme TU Delft De stap terug naar de techniek Jan de Kreij/Ellard Groenewegen Programmamanagers 2 De TU Delft in het kort 3 Volwassenenonderwijs op de TUD 4 Professional

Nadere informatie

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk

Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Passie voor Techniek in goede banen leiden van opleiden naar duurzaam aantrekkelijk Misja Bakx Directeur Matchcare Agenda 1. Arbeidsmarkt ontwikkelingen en veranderingen 2. Trends in de rol van onderwijs,

Nadere informatie

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015

NIDAP Informatie 02042015 / Audits NIDAP. Opleidingsmarktonderzoek. Informatie over onze onderzoeksdiensten NIDAP 2015 Opleidingsmarktonderzoek Informatie over onze onderzoeksdiensten 2015 1 Introductie Inleiding In dit korte document staat algemene informatie over onze opleidingsmarktonderzoeken. Tevens wordt dieper ingegaan

Nadere informatie

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio

STRATEGISCH PLAN 20152020. Excellent onderwijs voor een innovatieve regio STRATEGISCH PLAN 20152020 Excellent onderwijs voor een innovatieve regio introductie Met meer dan 10.000 studenten en ruim 800 medewerkers zijn we het grootste opleidingencentrum voor beroepsonderwijs

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact

Techniekpact; waarom, wat en hoe. Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Techniekpact; waarom, wat en hoe Jurgen Geelhoed Projectleider Techniekpact Vraag van de technische arbeidsmarkt Waarom het techniekpact? Schaarste aan goed opgeleide technici (alle niveaus) loopt op

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

Human Capital Agenda. Brainport Regio Eindhoven

Human Capital Agenda. Brainport Regio Eindhoven Human Capital Agenda Brainport Regio Eindhoven 2 \ Human Capital Agenda - Brainport Regio Eindhoven INHOUD 1. Ambitie 4 2. Doelstellingen 6 3. Hogere instroom in technische opleidingen en arbeidsmarkt

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

De industriële ambitie van de Brabantse Kempen

De industriële ambitie van de Brabantse Kempen De industriële ambitie van de Brabantse Kempen De industriële ontwikkeling van de Brabantse Kempen Op productie gerichte ambachten, zoals de maakindustrie en de agrosector, staan aan de basis van de bedrijvigheid

Nadere informatie

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief

Ons kenmerk L110/08.0029483. Datum uw brief Ingekomen stuk D3 (PA 17 december 2008) Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024) 329 29 81 E-mail gemeente@nijmegen.nl Postadres Postbus

Nadere informatie