DOB Nieuwsbrief Nr. 3

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DOB Nieuwsbrief Nr. 3"

Transcriptie

1 DOB Nieuwsbrief Nr. 3 In 2002 is een meerjarig project van start gegaan dat moet leiden tot een duurzame vorm van onkruidbeheer op verhardingen. Duurzaam wil zeggen: een kosteneffectieve manier van onkruidbestrijding zonder nadelige effecten voor de mens en het milieu. Deze nieuwsbrief geeft een overzicht van ontwikkelingen. DOB-project gaat tweede jaar in De resultaten van het eerste jaar zijn bekend. Het project ligt op koers. In het komende jaar richt de aandacht zich wederom vooral op het bijstellen en toetsen van de DOB-richtlijnen in de praktijk. Daarnaast werkt het DOBproject aan een registratiemodule op internet en borging (bijvoorbeeld door certificering) van DOB. In deze nieuwsbrief wordt een korte vooruitblik op 2003 gegeven en ingegaan op enkele actuele zaken. Veel leesplezier! Betrokken organisaties Het project Duurzaam Onkruid Beheer op Verhardingen is een initiatief van Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden, VEWIN en Monsanto in samenwerking met Plant Research International en Alterra. De afgelopen winter zijn de DOB-richtlijnen geëvalueerd op effectiviteit, emissieresultaten, uitvoerbaarheid en borgingsmogelijkheden. Op basis hiervan zijn de richtlijnen bijgesteld. Soms werden ze praktischer, soms strenger. De aangepaste richtlijnen worden getoetst in De toetsing vindt plaats in de DOB-gemeenten van het eerste uur Alblasserdam, Hendrik-Ido-Ambacht en Papendrecht, en de nieuwe DOB-gemeenten Dordrecht, Giessenlanden, Leiden, Lelystad, Vianen en Zwijndrecht. De bedrijven Huib van den Hoven Plantsoenwerken, Agroservice J.P. Vis en De Punt verzorgen de uitvoering van de richtlijnen. Het streven is dat eind 2003 de DOB-richtlijnen zodanig ontwikkeld zijn, dat ze breder ingezet kunnen worden. Meerwaarde Het aantonen van de meerwaarde van DOB-richtlijnen heeft opnieuw hoge prioriteit in Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden voert hiertoe emissiemetingen uit in de proefgemeenten. De uitkomsten van de emissiemetingen in 2002 zijn opgenomen in een rapport dat u op de DOB-website kunt downloaden. Uit die metingen blijkt dat de kwaliteitsnormen voor oppervlaktewater in de DOB-proefwijken niet overschreden worden. We zijn dus op de goede weg. kunnen rapportages uitgedraaid worden per proefwijk, per gemeente en voor het hele project. Belangrijke voordelen van deze aanpak zijn dat activiteiten en condities direct vastgelegd worden na uitvoering, onderlinge vergelijking (benchmarking) mogelijk is en gegevens gestandaardiseerd vastgelegd worden. Met name voor certificering is dit ontzettend belangrijk. Ook kan dit een basis vormen voor verstrekking van bestrijdingsmiddelen op recept. Tot slot gaat in 2003 de aandacht uit naar borging van DOB. Hiertoe wordt de certificeerbaarheid van de DOB-richtlijnen nauwlettend gevolgd. Er wordt aansluiting gezocht bij een Milieukeurinitiatief, maar ook een ISO-certificering behoort tot de mogelijkheden. In deze nieuwsbrief kunt u meer lezen over certificering. Inhoudsopgave DOB-project gaat tweede jaar in 1 DOB-borgsysteem in ontwikkeling 2 Veel belangstelling voor duurzaam onkruidbeheer op verhardingen 4 Samenwerken aan waterkwaliteit 6 Start DOB in Dordrecht 6 Duurzaam onkruidbeheer voor betrouwbaar drinkwater 7 Innovatief onderzoek verhardingen 8 Registratie via internet In het eerste jaar bleek dat het soms lastig is om te achterhalen wat er precies aan methoden en middelen is ingezet in een proefwijk. Om daar beter zicht op te krijgen, wordt een registratiemodule op internet ontwikkeld. Uitvoerders kunnen hiermee hun activiteiten in de proefwijk direct invoeren in een soort logboek dat gekoppeld is aan een plattegrond van de proefwijk. Vervolgens Conc. (ug/l) Emissiemetingen oppervlaktewater 2002 in DOB-wijken Glyfosaat AMPA Monsternummer Metingen Glyfosaat en AMPA per meetpunt in 2002 DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 1

2 DOB-borgsysteem in ontwikkeling Voor elke DOB-nieuwsbrief interviewt de redactie iemand die betrokken is bij het DOB-project of bij het openbaar groenbeheer. Ditmaal mevrouw ir. Leentje den Boer, verbonden aan het onderzoek- en adviesbureau Centrum Landbouw en Milieu (CLM). Het CLM is een organisatie die zich door onderzoek, advies en procesbegeleiding inzet voor een duurzame land- en tuinbouw, voor plattelandsontwikkeling en voor beheer van de groene ruimte. Bij het CLM werken deskundigen op het gebied van biodiversiteit, waterbeheer, energie, veehouderij en gewasbescherming. Ook houdt men zich bij het CLM bezig met beleidsadvies, communicatie en veranderingsprocessen. In opdracht van Plant Research International (PRI) begeleidt ir. Leentje den Boer de DOBdeelnemende partijen in de ontwikkeling, invoering en een eventuele certificering Brochure van CLM over het belang van goede waterkwaliteit van een systeem voor borging van duurzaam onkruidbeheer op verhardingen. Eenduidig Mevrouw Den Boer richt zich vanuit haar functie bij het CLM onder meer op het meetbaar maken van milieuprestaties en certificatie. Binnen het DOB-project begeleidt ze de partijen in de totstandkoming van een systeem voor borging van de afspraken en prestaties. Dit systeem moet garanderen dat de bindende regels en voorwaarden voor DOB op verhardingen worden nageleefd. Mevrouw Den Boer: Aan de hand van de eerste onderzoeksresultaten van vorig jaar heeft de projectgroep een aantal richtlijnen voor duurzaam onkruidbeheer opgesteld. Mijn eerste opdracht was om die richtlijnen kritisch tegen het licht te houden. Ik heb ze vooral beoordeeld op eenduidigheid. Door mijn ervaring met certificatie in de land- en tuinbouw weet ik hoe belangrijk het is dat eisen ondubbelzinnig geformuleerd worden. De eerste shortlist met richtlijnen uit 2002 is mede door mijn inbreng aangepast. Op basis van verder onderzoek wordt de lijst dit jaar verder aangescherpt en uitgebreid. Concrete eisen De inventarisatie en het vastleggen van de bevindingen uit de proefprojecten gelden als bouwstenen voor het borgsysteem. Globaal zou je de werkwijze die leidt tot het gereedkomen van zo n systeem dan ook kunnen verdelen in de volgende stappen: [1] onderzoek naar de Leentje den Boer van CLM plaatsen van afspoeling van de ongewenste stoffen. [2] Onderzoeken hoe afspoeling veroorzaakt wordt. [3] Bedenken hoe je het zou kunnen voorkomen. En [4] eenduidige regels opstellen waaraan betrokken partijen, die de intentie hebben vervuiling van het oppervlaktewater door afspoeling tegen te gaan, zich kunnen conformeren. Mevrouw Den Boer geeft een voorbeeld: Als onderzoek uitwijst dat het risico op afspoeling in de buurt van rioolputjes groot is, is straks in DOB een spuitvrije zone van bijvoorbeeld 0,5 meter voor chemische onkruidbestrijding langs stoepranden de maatstaf. Gemeenten, beheerders, aannemers en uitvoerders die conform de DOBmethode werken, zijn dan gedwongen met elkaar bindende afspraken te maken over een niet-chemische onkruidbestrijdingsmethode in de buurt van rioolputjes. Met elkaar moeten we bekijken of hierover eenduidige en controleerbare afspraken zijn DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 2

3 te maken. Elk behaald onderzoeksresultaat over de afspoeling van middelen zal, wanneer noodzakelijk, vertaald worden in een concrete eis. Gedeelde verantwoordelijkheid Volgens Leentje den Boer is er nog niet besloten om ook daadwerkelijk te gaan certificeren. Onderlinge afspraken waarbij schriftelijk wordt vastgelegd dat de partijen zich zullen houden aan de criteria uit het waarborgsysteem zijn wellicht voldoende. Maar een vorm van onafhankelijke controle en certificering zou kunnen plaatsvinden als de hoofdverantwoordelijke, in veel gevallen de gemeente, volgens de eisen van het borgsysteem werkt. Die controle zou dan bijvoorbeeld plaats vinden door een audit bij alle deelnemende partijen. Zo kan aan het begin van de schakel de gemeente gevraagd worden om bestekken te overleggen waarin staat dat ze werkt via het DOB-borgsysteem. En aan het eind van de schakel kunnen dan bijvoorbeeld uitvoerders geïnterviewd worden over hun concrete manier van werken op verhardingen in de wijken. Mevrouw Den Boer benadrukt het belang van de gespreide verantwoordelijkheid. Een gemeente die de verantwoordelijkheid alleen bij de aannemer of de uitvoerder legt, doet het niet goed. Het zijn niet alleen de mensen op de machines die het moeten doen. Als je besluit om mee te doen, moet dat in de hele lijn gedragen worden. Iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Mijn opdracht is geslaagd als we DOB bij een ander keurmerk weten onder te brengen. Je kunt mij er op aanspreken als dat niet lukt. Milieukeurcertificaat Overigens zijn er al ideeën om DOB onder te brengen in een certificaat. Het CLM werkt momenteel ook aan de ontwikkeling van de eisen voor het certificatieschema van de milieukeur voor openbaar groen en verhardingen. Het CLM doet dit in opdracht van de Stichting Milieukeur. Den Boer: Hier gaat het echt om het toekennen van het milieukeurcertificaat. Ik zie wel mogelijkheden om een koppeling te maken tussen dit keurmerk en de DOBsystematiek. Gemeenten die met DOB bezig zijn en verder willen gaan dan DOB op verhardingen alleen, kunnen wellicht in de toekomst voor het milieukeurcertificaat gaan. Dat zal niet makkelijk zijn, want volgens de milieukeur mag chemie waarschijnlijk niet worden ingezet, tenzij het echt niet anders kan. Terwijl DOB zegt: je mag chemie gebruiken maar alleen onder voorwaarden van emissiebeperking. Maar het is ook belangrijk te kijken naar andere certificaten zoals van de loonwerkers en de hoveniers. Het doel is niet om een apart certificaat voor DOB te ontwikkelen, maar de prestaties te borgen. Mijn opdracht is geslaagd als we DOB bij een ander keurmerk weten onder te brengen. Je kunt mij er op aanspreken als dat niet lukt. Operationeel in 2004 Wanneer het DOB-systeem gereed is kan mevrouw Den Boer niet exact zeggen. Ze verwacht dat het systeem in 2004 operationeel is en dat het in 2004 vooral gebruikt wordt om de werkbaarheid ervan te toetsen: Het opstellen van een eenduidig waarborgsysteem op zich is niet zo n klus. Uiteindelijk is dat gewoon een document met een aantal controleerbare en zeer concrete eisen. Zo zal bijvoorbeeld exact geformuleerd worden op welke plekken je wel glyfosaat mag gebruiken en in welke voor afspoeling risicovolle gebieden niet. Ook zal bijvoorbeeld duidelijk worden aangegeven hoever je bij rioolputjes vandaan moet blijven met chemische middelen. Om dat allemaal exact te kunnen bepalen zijn de uitkomsten van de onderzoeken die nog worden verricht belangrijk. Deze zijn namelijk alles bepalend voor het opstellen van de criteria. Het is belangrijk dat het document en eventueel de certificering er komt. Gemeenten weten dan precies waar ze aan toe zijn en kunnen aantonen dat ze zorgvuldig en volgens de voorwaarden van DOB werken. Onkruid op verharding DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 3

4 Het DOB-project presenteert zich op diverse landelijke bijeenkomsten. De afgelopen maanden werd bijvoorbeeld deelgenomen aan de Nationale Openbaar Groen Dag in Baarn en het symposium Samenwerken aan Waterkwaliteit in Rotterdam. Hieronder een verslag. Veel belangstelling voor duurzaam onkruidbeheer op verhardingen Een kleine tweehonderd mensen bezochten op 21 maart de Nationale Openbaar Groen Dag in Restaurant Groot Kievitsdal te Baarn. Op initiatief van DOB-deelnemer Monsanto Crop Science Nederland lieten zes sprekers uit diverse disciplines hun licht schijnen op het onderwerp Duurzaam onkruidbeheer op verhardingen. De resultaten uit het DOB-project werden gretig geconsumeerd door representanten van gemeenten, groenvoorzieningsbedrijven, loonbedrijven, handelsfirma s en onderzoekscentra. Bezoekers Nationale Openbaar Groen Dag 2003 Corné Kempenaar van Plant Research International opent zijn presentatie met de vraag hoeveel mensen in de zaal het project Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen kennen. Twijfelend gaan vijftien vingers omhoog. Het schetst de relatieve onbekendheid van het project. De tot de laatste plaats gevulde zaal geeft anderzijds een grote behoefte aan informatie weer. Kempenaar doet de uitgangspunten, doelstelling en resultaten van het DOB-project uit de doeken. De zaal reageert positief op de lage emissiecijfers van glyfosaat in de gemeente Papendrecht. Er zijn ook kritische opmerkingen. Vooral de certificering van bedrijven die onkruidbeheer op verhardingen mogen uitvoeren, roept vragen op. Uitvoerders zitten niet op nieuwe regels te wachten en vragen zich af of certificering niet via bestaande kwaliteits- Corné Kempenaar van Plant Research International Carla Trappenburg van VEWIN Pieter Heesters van Kamps de Wild DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 4

5 garanties, zoals ISO, kan worden uitgevoerd. Kempenaar staat tevens stil bij de toekomstplannen. Het registreren van de onkruidbestrijdingswerkzaamheden via een logboek op internet verdient serieuze aandacht. Daarnaast willen we bezien in hoeverre we voor de bestrijding van onkruid op industrieterreinen een zelfde aanpak kunnen opzetten. Roundup Evolution s Middags geven de heer Rob Luijk van Huib van de Hoven b.v. en de heer Lex Koelewijn van de gemeente Alblasserdam in een korte presentatie aan waarom zij meedoen aan het DOB-project. De heer Dirk Hendrikx (Monsanto) benadrukt in zijn presentatie de veiligheid en werking van Roundup Evolution. Roundup Evolution is een bestrijdingsmiddel dat veilig én efficiënt onkruid bestrijdt op verhardingen. Tot 1 juli 2012 is Roundup Evolution het enige toegelaten middel voor deze specifieke pleksgewijze bestrijding van onkruid. Europese lidstaten zijn unaniem van mening dat de werkzame stof glyfosaat niet-carcinogeen en niet-mutageen is. Het middel draagt als enige de benaming niet milieukritische formulering. Bovendien wordt het afbraakproduct Ampa door het College Toelating Bestrijdingsmiddelen (CTB) als niet relevante metaboliet beschouwd. Hiermee beantwoordt Roundup Evolution aan alle strenge registratievoorschriften die de Europese Unie stelt. Dirk Hendrikx van Monsanto Duurzaamheid Tot de overige sprekers op deze dag behoort mevrouw Carla Trappenburg (VEWIN). Zij neemt het idee bij de aanwezigen weg dat VEWIN zou streven naar een totaalverbod op chemische middelen. De inzet van chemie hangt af van een duurzame toepassing, waarbij selectief en verantwoord gebruik centraal staat. Monitoring blijft noodzakelijk gezien de invoer van chemische middelen via open waterwegen uit het buitenland en helaas, het gebruik van verboden middelen in Nederland. De heer Pieter Heesters van machinefabrikant Kamps de Wild uit Zevenaar geeft uitleg over Weed-IT. Deze selectieve spuitmachine is een belangrijke succesfactor in het duurzaam beheren van onkruid. Ook kostentechnisch komt selectief spuiten goed uit de bus, zo blijkt uit zijn vergelijking met borstelen, branden, maaien en stomen. Na de Nationale Openbaar Groen Dag mag geconcludeerd worden dat onkruidbestrijding op verhardingen volgens DOBrichtlijnen weer een belangrijke stap heeft gemaakt naar bredere toepassing in de praktijk. Meer informatie over Duurzaam Onkruid Beheer op Verhardingen is te vinden op: DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 5

6 Samenwerken aan waterkwaliteit Op 20 februari organiseerde het Regioteam Diffuse Bronnen Zuid-Holland een themamiddag over waterkwaliteit voor gemeenten. In het regioteam werken Rijkswaterstaat, directie Zuid-Holland, de waterkwaliteitsbeheerders, hoogheemraadschappen van Delfland, Rijnland en Schieland en Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden en de provincie samen. Het symposium werd bezocht door ruim 140 mensen van meer dan 40 Zuid-Hollandse gemeenten. Gedeputeerde Van der Sar opende de dag. In zijn inleiding gaf hij aan waarom gemeenten een belangrijke rol spelen. Goede waterkwaliteit is belangrijk voor iedereen. Voor burgers, bedrijven, gemeenten, waterschappen, provincie of rijk. Iedereen heeft heel direct te maken met water. De rol van de gemeente ligt bijvoorbeeld op het vlak van de riolering en het beheer van openbaar groen. Sommigen gebruiken daarvoor chemische middelen, anderen kiezen voor milieuvriendelijke, helaas duurdere alternatieven. Van der Sar onderstreepte dat burgers, bedrijven, gemeenten, waterschappen, provincie en rijk ieder een eigen verantwoordelijkheid hebben. Het uiteindelijke doel van voldoende en gezond Dagvoorzitter Frénk van der Linden bevraagt bezoekers over hun eigen bijdrage aan het verbeteren van de waterkwaliteit (oppervlakte)water wordt alleen bereikt als iedereen z n verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk neemt. Bedrijvenmarkt Het DOB-project was vertegenwoordigd op de informatiemarkt. Vele belangstellenden lieten zich hier informeren over de richtlijnen die het project geeft voor de onkruidbestrijding. Daarnaast gaf Corné Kempenaar een toelichting in de deelsessie onkruidbestrijding. Medewerkers van verschillende gemeenten dicussieerden hier over de voor- en nadelen van een gekozen aanpak. De heer Van der Sar introduceerde ter afsluiting van de middag als streefbeeld de sloot van Jac.P. Thijsse. Wie kent ze niet, de rijk geïllustreerde Verkade-albums waarin het Nederlandse polderlandschap tot leven komt. Na afloop van de bijeenkomst gingen bestuurders en ambtenaren van de aanwezige gemeenten, waterschappen, provincie en rijk met een Wandelboekje van Jac.P. Thijsse naar huis, op weg naar een betere waterkwaliteit! Start DOB in Dordrecht De gemeente Dordrecht heeft besloten om dit jaar de onkruidbestrijding op verhardingen uit te voeren volgens de richtlijnen voor Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen (DOB). In de volgende nieuwsbrief leest u meer over de eerste ervaringen van deze gemeente met de nieuwe aanpak. DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 6

7 Duurzaam onkruidbeheer voor betrouwbaar drinkwater In dit artikel geeft VEWIN haar visie op de relatie onkruidbeheer en drinkwaterproductie. VEWIN is één van de initiatiefnemers van het DOBproject. De relatie onkruidbestrijding en drinkwater is op het eerste gezicht niet altijd even duidelijk. Toch nemen de drinkwaterbedrijven, verenigd in VEWIN, deel aan het project duurzaam onkruidbeheer op verhardingen. De bedrijven treffen al jaren bestrijdingsmiddelen aan in het grond- en oppervlaktewater waar zij drinkwater uit maken, soms in zulke hoge gehaltes dat dure zuivering nodig is. Al meer dan tien jaar initieert en participeert VEWIN daarom in projecten rond duurzaam gebruik van bestrijdingsmiddelen. Komt de vervuiling van het grondwater vaak op conto van de landbouw, in het oppervlaktewater is de onkruidbestrijding Betrouwbaar water uit de kraan Waterwingebied op verhardingen een belangrijke oorzaak. Chemische onkruidbestrijding is weliswaar goedkoop, maar de onzichtbare effecten en kosten zijn niet gering. Op verhardingen wordt maar 1% van de totale hoeveelheid in Nederland gebruikte bestrijdingsmiddelen gebruikt, maar dat is wel verantwoordelijk voor 15-20% van de totale kosten die de waterbedrijven maken om bestrijdingsmiddelen weer uit het water te zuiveren. Logisch dus dat VEWIN duurzaam onkruidbeheer stimuleert! Hoge pieken na regenbui Waarom is het nou zo n probleem? Bestrijdingsmiddelen gebruikt op verhardingen worden namelijk bij de eerste de beste regenbui in het riool gespoeld en komen van daaruit heel snel in het VEWIN is één van de betrokken partijen in het DOB-project. Hieronder geeft de organisatie aan waarom deelname zo belangrijk is. oppervlaktewater terecht. Het middel heeft weinig tijd om af te breken en het wordt ook niet gebonden door bodemdeeltjes, zoals het geval is bij het gebruik in de landbouw. De drinkwaterbedrijven worden dus vooral na forse regenval, in een periode vlak na het spuiten, geconfronteerd met hoge pieken aan bestrijdingsmiddelen in het water en zijn dan gedwongen de inname van het water tijdelijk stop te zetten. In 1993 betrof dat een periode van negen(!) weken, toen het gehalte aan Diuron in de Maas ver boven de norm van 0,1 mg/liter lag. Verbieden of vermindering gebruik Diuron werd in 1999 verboden, maar daar kwamen weer nieuwe middelen voor in de plaats, op basis van de werkzame stof Glyfosaat (Roundup, Touchdown). Die nieuwe middelen hebben inmiddels weer voor nieuwe problemen gezorgd en dreigen nu op hun beurt ook weer verboden te worden voor gebruik op verhardingen. Dan zou er geen enkel middel meer beschikbaar zijn. Voor VEWIN is het verbieden van middelen geen doel op zich, de problemen voor de drinkwaterwinning kunnen ook worden opgelost via een forse vermindering van het gebruik. DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 7

8 (vervolg van pagina 7) De vrijblijvendheid voorbij Innovatief onderzoek verhardingen Het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij financiert onderzoek van Wageningen UR naar duurzame vormen van onkruidbeheersing. Daarbij is er ook aandacht voor de onkruidproblematiek op verhardingen. Innovatie staat centraal in dit onderzoek. Twee belangrijke onderwerpen zijn preventie en nieuwe technieken. Voor het onderwerp preventie is het onderzoek gericht op de onkruidwerendheid van verhardingen. Verkenningen worden uitgevoerd naar nieuwe materialen of ontwerpen van bestratingen waarin onkruiden weinig kans krijgen zich te vestigen. Hierbij wordt samengewerkt met het CROW in Ede en worden contac- VEWIN zet daarom al jaren in op gebruiksbeperking via bewustwording van de gebruikers en het gezamenlijk zoeken naar (alternatieve) oplossingen. Maar het geven van voorlichting en het afsluiten van convenants lijkt te vrijblijvend te zijn. VEWIN pleit daarom inmiddels voor regelgeving die gericht is op een forse gebruiksbeperking, zoals toepassing onder strikte randvoorwaarden (receptuur) en door gecertificeerde bedrijven. VEWIN is ook voorstander van een keurmerk voor het gebruik van bestrijdingsmiddelen op verhardingen en in openbaar groen. Het Beslissings Ondersteunend Systeem, waarmee in het DOB-project gewerkt wordt, is een voorbeeld van een instrument waarmee de gebruiksbeperking is te bereiken op een weloverwogen manier. VEWIN is dan ook nauw betrokken geweest bij de ontwikkeling ervan. In de optiek van VEWIN zou het gebruik van bestrijdingsmiddelen op verhardingen in de toekomst alleen nog maar mogen worden toegestaan aan gemeenten of bedrijven die werken met het DOB-systeem, bij voorkeur onder het keurmerk van de Stichting Milieukeur. Dat moet er toe leiden dat de drinkwaterbedrijven weer drinkwater kunnen maken zonder oneigenlijk hoge kosten voor extra zuivering. Daarmee is de consument gediend (geen hogere tarieven), wordt het (groene) imago van gemeenten en bedrijven die hiermee werken versterkt en is toch een doelmatige onkruidbestrijding op verhardingen mogelijk. Een situatie waar uiteindelijk iedereen bij gebaat is. ten gelegd met fabrikanten van bestratingselementen. Het onderzoek naar nieuwe technieken is onder andere gericht op bestrijding door UV-straling of waterstralen. Verwacht wordt dat dit pas op termijn zal resulteren in toepassingen voor de praktijk. In een volgende nieuwsbrief wordt uitgebreid op het onderzoek Colofon Nieuwsbrief DOB. Nummer 3, mei 2003 Deze nieuwsbrief informeert over de voortgang van het DOB-project en is kosteloos aan te vragen op onderstaande adressen. Plant Research International De heer C. Kempenaar Postbus AA Wageningen Telefoon: Fax: Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden De heer K. van der Horst Postbus AL Dordrecht Telefoon: Fax: Website: ingegaan. Voor vragen kunt u terecht bij de programmaleider Bert Lotz van Plant Research International ( ) of Bert Vermeulen van IMAG ( ). Onderzoek naar de heetwatertechniek i.s.m. Jongerius Wintermachines b.v. DOB Nieuwsbrief nr. 3, pag. 8

Onkruidbeheer op verhardingen

Onkruidbeheer op verhardingen Toegankelijk maken van kennis Onkruidbeheer op verhardingen Ceciel van Iperen, projectmanager Openbare Ruimte en Infrastructuur Presentatie CROW - 'Onkruidbeheer op verhardingen' 1 Inhoud 1. CROW 2. Publicatie

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d. 15 juli 2013) Nummer Onderwerp Gebruik glyfosaat

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d. 15 juli 2013) Nummer Onderwerp Gebruik glyfosaat van Gedeputeerde Staten op vragen van A.H.K. van Viegen (PVDD) (d.d. 15 juli 2013) Nummer 2836 Onderwerp Gebruik glyfosaat Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller Uit een recent onderzoek

Nadere informatie

Afwegingskaders. Doel DOB-project. Emissie draagt bij aan normoverschrijding. Beginsel-ethiek Religie, intrinsieke waarden,...

Afwegingskaders. Doel DOB-project. Emissie draagt bij aan normoverschrijding. Beginsel-ethiek Religie, intrinsieke waarden,... Een afwegingskader voor chemische en mechanische bestrijding van zeer lastige waterplanten: wat leren we van onkruidbeheer op verhardingen? Bert Lotz Afwegingskaders Beginsel-ethiek Religie, intrinsieke

Nadere informatie

De DOB Methode. De DOB Methode. Naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen. Publieksrapport. Supported by EU Life

De DOB Methode. De DOB Methode. Naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen. Publieksrapport. Supported by EU Life De DOB Methode De DOB Methode Naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen Publieksrapport Supported by EU Life De DOB Methode Inleiding Onkruidbestrijding op verhardingen vraagt veel aandacht. Veel groen

Nadere informatie

Collegevoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Terugdringen chemiegebruik onkruidbestrijding

Collegevoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Terugdringen chemiegebruik onkruidbestrijding Collegevoorstel Inleiding: De gemeente Heusden wil de chemische onkruidbestrijding terugdringen en op termijn zelfs totaal afschaffen, uit milieuoverwegingen, maar ook omdat de gemeente een groene gemeente

Nadere informatie

1 Publieksrapport: de DOB methode, naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen

1 Publieksrapport: de DOB methode, naar duurzamer onkruidbeheer op verhardingen Datum: 30 september 2010 Aan: College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden Betreft: Actieplan onkruidbestrijding op verharding, inzake bezwaarnummers 2010-08 en 2010-09 Inleiding

Nadere informatie

Evaluatie Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen 2005

Evaluatie Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen 2005 Omslag_Nota389.qxp 12 04 2006 13:50 Pagina 1 Evaluatie Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen 2005 C.J. van Dijk, C. Kempenaar, M. Vlaswinkel & A.C.L. Withagen Nota 389 Evaluatie Duurzaam Onkruidbeheer

Nadere informatie

Raadsvergadering, 28 juni 2011. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Onkruidbestrijding op verharding

Raadsvergadering, 28 juni 2011. Voorstel aan de Raad. Onderwerp: Onkruidbestrijding op verharding Raadsvergadering, 28 juni 2011 Voorstel aan de Raad Onderwerp: Onkruidbestrijding op verharding Nr.: - Agendapunt: Voorbespreking Datum: 12 april 2011 Onderdeel raadsprogramma: 3 Wonen en Ruimtelijke Ontwikkeling

Nadere informatie

een veelzijdige aak Stansvorm

een veelzijdige aak Stansvorm S c h o o n d r i n k w at e r een veelzijdige aak Stansvorm Schoon drinkwater, een veelzijdige taak Oppervlaktewater speelt een belangrijke rol in vele economische en maatschappelijke facetten van onze

Nadere informatie

Gemeente Den Haag. de gemeenteraad

Gemeente Den Haag. de gemeenteraad Gemeente Den Haag Retouradres: Postbus 2600, 2500 DJ Den Haag de gemeenteraad Uw brief van Uw kenmerk Ons kenmerk rm 20.287 - DSB/20.440 RIS 82 Doorkiesnummer 070-353 30 37 E-mailadres Aantal bijlagen

Nadere informatie

Verbod chemische onkruidbestrijding op verhardingen -Informatieblad-

Verbod chemische onkruidbestrijding op verhardingen -Informatieblad- Verbod chemische onkruidbestrijding op verhardingen -Informatieblad- Inleiding Voor de bestrijding van onkruiden op verharding worden in Nederland momenteel methoden toegepast die vallen onder de hoofdcategorieën:

Nadere informatie

Resultaten enquête Praktijknetwerk Duurzaam Terreinbeheer

Resultaten enquête Praktijknetwerk Duurzaam Terreinbeheer // Resultaten enquête Praktijknetwerk Duurzaam Terreinbeheer Chris van Dijk november Doel van het netwerk Stappen zetten naar duurzamer terreinbeheer Knelpunten benoemen Kennis en ervaring uitwisselen

Nadere informatie

Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten. MSc D.D.J. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse

Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten. MSc D.D.J. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten MSc D.D.J. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse Duurzaam terreinbeheer door Brabantse gemeenten MSc D. Keuper Ir. J. van Vliet Dr. P.C. Leendertse

Nadere informatie

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de

Water nu en... KRW De Europese. Kaderrichtlijn water. Een grote kans voor. de verbetering van de. waterkwaliteit. en daarmee ook voor de KRW De Europese Kaderrichtlijn water Een grote kans voor de verbetering van de waterkwaliteit en daarmee ook voor de drinkwatervoorziening. Water nu en... Vereniging van Waterbedrijven in Nederand KRW

Nadere informatie

SW Knipselkrant september 2014 t.e.m. oktober 2014

SW Knipselkrant september 2014 t.e.m. oktober 2014 SW Knipselkrant september 2014 t.e.m. oktober 2014 Nieuwe Oogst, 13 september 2014 www.schoon-water.nl, 15 september 2014 Tuin en Landschap, 19A, 11 september 2014 Aqualab Zuid (Facebook), 25 september

Nadere informatie

Informatie over GenX van waterbedrijven Evides en Dunea

Informatie over GenX van waterbedrijven Evides en Dunea Informatie over GenX van waterbedrijven Evides en Dunea Van de site van Evides: In de media: PFOA en GenX Diverse media berichtten over de kwaliteit van het drinkwater in relatie tot de stoffen GenX en

Nadere informatie

Algemene Inspectiedienst. aid. Gewasbeschermingsmiddelen en Openbaar Groen. Mei 2008

Algemene Inspectiedienst. aid. Gewasbeschermingsmiddelen en Openbaar Groen. Mei 2008 Algemene Inspectiedienst aid Gewasbeschermingsmiddelen en Openbaar Groen Mei 2008 Problematiek Openbaar Groen Verkeerd gebruik van glyfosaat op verhardingen leidt tot Emissie naar oppervlaktewater Problemen

Nadere informatie

Algemene Inspectiedienst. Inspectie- en opsporingsdienst van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)

Algemene Inspectiedienst. Inspectie- en opsporingsdienst van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) Algemene Inspectiedienst Inspectie- en opsporingsdienst van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) Gewasbeschermingsmiddelen en Openbaar Groen Richard van t Wout (controleur Plant

Nadere informatie

Geachte gasten, beste collega s

Geachte gasten, beste collega s Geachte gasten, beste collega s Ik heet u allen van harte welkom bij de officiële ingebruikname van de volledig nieuwe voorzuivering voor ons Productiebedrijf Andijk. In het bijzonder wil ik verwelkomen,

Nadere informatie

Onkruidbeheer..de bestrijdingsmiddelen voorbij! Presentatie: Fred Aalders Kwaliteitsbeheerder Afval & Reiniging Gemeente Nijmegen De Bestuurlijke afweging - Nijmegen zag al vroeg in dat (on)kruidbeheer

Nadere informatie

Achtergrond en aanleiding. Opzet en uitvoering van het onderzoek

Achtergrond en aanleiding. Opzet en uitvoering van het onderzoek Achtergrond en aanleiding Zuiveringsschap Hollandse Eilanden en Waarden bewaakt een goede waterkwaliteit van water in sloten, plassen, singels en meren, het zogenaamd oppervlaktewater. Bestrijdingsmiddelen

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Bestrijding onkruid op verharding

Raadsvoorstel. Bestrijding onkruid op verharding Raadsvoorstel Inleiding Tijdens de raadsvergadering van 14 mei 2013 is een ordevoorstel aangenomen van meerdere fracties om in een volgende informatievergadering een voorstel over het gebruik van RoundUp

Nadere informatie

B en W. nr d.d

B en W. nr d.d B en W. nr. 12.0859 d.d. 18-9-2012 Onderwerp Schriftelijke vragen Roundup Besluiten:Behoudens advies van de commissie 1. de beantwoording van de schriftelijke vragen van raadslid De Vos (Partij voor de

Nadere informatie

Huidig beleid WSHD met betrekking tot gebruik van het bestrijdingsmiddel roundup

Huidig beleid WSHD met betrekking tot gebruik van het bestrijdingsmiddel roundup Huidig beleid WSHD met betrekking tot gebruik van het bestrijdingsmiddel roundup 1. Aanleiding In het overleg van de commissie Water van 11 november 2013 heeft de heer Kievit het college verzocht om het

Nadere informatie

Evaluatie van de richtlijnen voor Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen

Evaluatie van de richtlijnen voor Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen Evaluatie van de richtlijnen voor Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen C. Kempenaar & H. Kok Nota 350 Evaluatie van de richtlijnen voor Duurzaam Onkruidbeheer (DOB) op verhardingen C. Kempenaar

Nadere informatie

Toelichting DOB Online

Toelichting DOB Online Toelichting DOB Online Algemeen In de DOB-richtlijnen zijn strikte voorwaarden opgenomen met betrekking tot de weeromstandigheden waaronder chemische onkruidbestrijding op verhardingen mag worden uitgevoerd.

Nadere informatie

Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen SAMEN TEGEN CRIMINALITEIT EN ONVEILIGHEID

Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen SAMEN TEGEN CRIMINALITEIT EN ONVEILIGHEID Keurmerk Veilig Ondernemen Bedrijventerreinen SAMEN TEGEN CRIMINALITEIT EN ONVEILIGHEID CRIMINALITEIT EN ONVEILIGHEID Het bedrijfsleven in Nederland is sinds jaar en dag slachtoffer van criminaliteit.

Nadere informatie

Bijeenkomst Duurzaam terreinbeheer Utrecht

Bijeenkomst Duurzaam terreinbeheer Utrecht // Bijeenkomst Duurzaam terreinbeheer Utrecht oktober Agenda Opening Resultaten nulmeting Stand van zaken certificering, toelating etc. Demo registratie module Certificering: wat houdt dat in? Pauze Rondwandeling

Nadere informatie

Zicht op duurzaam onkruidbeheer op verhardingen in stedelijk en industrieel gebied (DOB-project) Inhoudelijk projectverslag

Zicht op duurzaam onkruidbeheer op verhardingen in stedelijk en industrieel gebied (DOB-project) Inhoudelijk projectverslag Zicht op duurzaam onkruidbeheer op verhardingen in stedelijk en industrieel gebied (DOB-project) Inhoudelijk projectverslag C. Kempenaar Wageningen, 12 september 2005 Colofon Opdrachtgever Stuurgroep DOB

Nadere informatie

Onkruidbestrijding. Rapportage milieuvriendelijke alternatieven. Tevens bijlage bij de kadernota

Onkruidbestrijding. Rapportage milieuvriendelijke alternatieven. Tevens bijlage bij de kadernota Onkruidbestrijding Rapportage milieuvriendelijke alternatieven Tevens bijlage bij de kadernota 2013-2016 Onkruidbestrijding, bijlage bij de Kadernota 2013-2016 1 Onkruidbestrijding Inleiding In september

Nadere informatie

Emissie registratie betekenis

Emissie registratie betekenis Emissie registratie betekenis Emissie registratie symposium Wilbert van Zeventer, DGRW Emissieregistratie is een middel, geen doel op zich 1. Politiek-bestuurlijke ontwikkelingen 2. Benutten monitoringsresultaten

Nadere informatie

Financiële consequenties. Nieuw raadsvoorstel: Alternatieve onkruidbestrijding 2013 Nog dit jaar stoppen met Roundup

Financiële consequenties. Nieuw raadsvoorstel: Alternatieve onkruidbestrijding 2013 Nog dit jaar stoppen met Roundup Financiële consequenties Nieuw raadsvoorstel: Alternatieve onkruidbestrijding 2013 Nog dit jaar stoppen met Roundup Conclusie LCA-Quickscan 2012 Impactcategorieën versus beeldvorming Paragraaf 6: Wanneer

Nadere informatie

Hoe ziet het Gelderse landschap eruit na 2020?

Hoe ziet het Gelderse landschap eruit na 2020? Hoe ziet het Gelderse landschap eruit na 2020? Uitnodiging netwerkbijeenkomst natuur en landschap Maandag 3 april 2017 17.00-20.00 uur, Doorwerth Netwerkbijeenkomst natuur en landschap De provincie nodigt

Nadere informatie

Chemievrij onkruidbeheer

Chemievrij onkruidbeheer Mid series in actie Chemievrij onkruidbeheer Begin 2016 is het zover. Vanaf die datum mogen gemeentes en hun aannemers niet langer gebruik maken van chemie voor het bestrijden van onkruid op verhardingen.

Nadere informatie

Naar chemievrij beheer van de openbare ruimte in Nederland?

Naar chemievrij beheer van de openbare ruimte in Nederland? Naar chemievrij beheer van de openbare ruimte in Nederland? Studiedag PAN-Europe Brussel 8 juni 2015 ing. M.J. (Rien) Klippel sr. Beleidsmedewerker Emissies T 088-2461355 M 06-53734538 e rien.klippel@scheldestromen.nl

Nadere informatie

Onkruidbestrijding op verhardingen. Een zoektocht naar niet chemische alternatieven

Onkruidbestrijding op verhardingen. Een zoektocht naar niet chemische alternatieven Onkruidbestrijding op verhardingen Een zoektocht naar niet chemische alternatieven Aanleiding - Brief staatssecretaris Wilma Mansveld - Aangenomen motie m.b.t. gifvrije onkruidbestrijding (11 november

Nadere informatie

NOTITIE. Afdeling Wijkbeheer: T. van Hove/C. Groeneveld/F. van der Neut. Onkruidbestrijding op verharding en de milieueffecten

NOTITIE. Afdeling Wijkbeheer: T. van Hove/C. Groeneveld/F. van der Neut. Onkruidbestrijding op verharding en de milieueffecten NOTITIE Aan Raadscommissie RWN Datum 16 december 2013 Via College van B&W / Kopie Van Afdeling Wijkbeheer: T. van Hove/C. Groeneveld/F. van der Neut Zaaknummer Betreft Onkruidbestrijding op verharding

Nadere informatie

OHSAS certificaat voor het waarborgen van veiligheid

OHSAS certificaat voor het waarborgen van veiligheid OHSAS 18001-certificaat voor het waarborgen van veiligheid > continue verbetering > voordelen > internationaal erkende norm > eigen verantwoordelijkheid > compleet arbo- en veiligheidsmanagementsysteem

Nadere informatie

DOB 2.0 Shortlist 1: richtlijnen voor tactische planning (jaarplanning) onkruidbeheer verhardingen

DOB 2.0 Shortlist 1: richtlijnen voor tactische planning (jaarplanning) onkruidbeheer verhardingen DOB 2.0 Shortlist 1: richtlijnen voor tactische planning (jaarplanning) onkruidbeheer verhardingen Doelgroep: Doel shortlist: Planners van onkruidbeheer verhardingen (professionele terreinbeheerders).

Nadere informatie

GLYFOSAAT EN AMPA IN HET STROOMGEBIED VAN DE MAAS

GLYFOSAAT EN AMPA IN HET STROOMGEBIED VAN DE MAAS Maart 2009 GLYFOSAAT EN AMPA IN HET STROOMGEBIED VAN DE MAAS Resultaten van de meetcampagne in het jaar 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING Auteur drs. Jurgen Volz ii Glyfosaat en AMPA in het stroomgebied van

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Maart 2014-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

DOB 2.0 Shortlist 1: richtlijnen voor tactische planning (jaarplanning) onkruidbeheer verhardingen

DOB 2.0 Shortlist 1: richtlijnen voor tactische planning (jaarplanning) onkruidbeheer verhardingen DOB 2.0 Shortlist 1: richtlijnen voor tactische planning (jaarplanning) onkruidbeheer verhardingen Doelgroep: Doel shortlist: Planners van onkruidbeheer verhardingen (professionele terreinbeheerders).

Nadere informatie

Voor onkruidbestrijding in de openbare ruimte zijn er verschillende methoden voor handen, welke in de bijlagen kort worden toegelicht.

Voor onkruidbestrijding in de openbare ruimte zijn er verschillende methoden voor handen, welke in de bijlagen kort worden toegelicht. RAADSINFORMATIEBRIEF De leden van de raad Postbus 200 2920 AE KRIMPEN AAN DEN IJSSEL Datum: 14/12/2012 Zaaknummer: ZK12004310 Afdeling: Afdeling Ruimte Contactpersoon: F. Versteegh Uw brief van: Onderwerp:

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Toezegging Duurzaam Onkruid Beheer

Alleen ter besluitvorming door het College Actief informeren van de Raad. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Toezegging Duurzaam Onkruid Beheer Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Toezegging Duurzaam Onkruid Beheer Programma / Programmanummer Openbare Ruimte / 1062 BW-nummer Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Wethouder Tankir heeft in de

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Handleiding online DTB-Registratiemodule. Algemeen. Versie 2013. Aanmelden

Handleiding online DTB-Registratiemodule. Algemeen. Versie 2013. Aanmelden Algemeen Binnen de DOB-methode kunnen mechanische, thermische of chemische onkruidbestrijdingmethoden worden ingezet. Kiest men voor chemische onkruidbestrijding op verhardingen dan is het verplicht te

Nadere informatie

Checklist Toepassing glyfosaat op verhardingen

Checklist Toepassing glyfosaat op verhardingen Checklist Toepassing glyfosaat op verhardingen Let op! Deze checklist dient als vervanging van het certificatieschema, slechts als hulpmiddel. Raadpleeg om fouten te voorkomen daarom ook altijd de volledige

Nadere informatie

Keurmerk Veilig Ondernemen. Samenwerken aan de veiligheid van winkelgebieden en bedrijventerreinen

Keurmerk Veilig Ondernemen. Samenwerken aan de veiligheid van winkelgebieden en bedrijventerreinen Keurmerk Veilig Ondernemen Samenwerken aan de veiligheid van winkelgebieden en bedrijventerreinen centrum voor criminaliteitspreventie en veiligheid keurmerk veilig ondernemen Iedere ondernemer is wel

Nadere informatie

Bevindingen praktijkproef. gebruik Ultima. in de gemeente Rotterdam

Bevindingen praktijkproef. gebruik Ultima. in de gemeente Rotterdam Bevindingen praktijkproef gebruik Ultima in de gemeente Rotterdam Peter van Welsem Gebruik Ultima op verhardingen november 2013 2013 Deventer, Peter van Welsem Advies en Begeleiding Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie

Rutges vernieuwt onderhoud en renovatie 130508 Nummer OHSAS-K83614/01 Vervangt - Uitgegeven 2014-07-01 Eerste uitgave 2014-07-01 Geldig tot 2017-07-01 Arbomanagementsysteemcertificaat BS OHSAS 18001 Kiwa heeft vastgesteld dat het door Rutges

Nadere informatie

Richtlijnen DOB effectief

Richtlijnen DOB effectief Het project Duurzaam Onkruid Beheer op verhardingen (DOB) loopt nu zo n anderhalf jaar. Het heeft de tijd mee omdat steeds meer gemeenten overwegen om chemie niet langer in de ban te doen. De meerwaarde

Nadere informatie

Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW

Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW 27858 Gewasbeschermingsbeleid 27625 Waterbeleid Nr. 326 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 15 oktober 2015 In

Nadere informatie

Plan van aanpak voor een tussentijdse evaluatie beleidsplan Sociaal Domein

Plan van aanpak voor een tussentijdse evaluatie beleidsplan Sociaal Domein Plan van aanpak voor een tussentijdse evaluatie beleidsplan Sociaal Domein Gemeente Bronckhorst, 23 augustus 2016 1. Aanleiding We willen het beleidsplan Sociaal Domein 2015-2018 gemeente Bronckhorst tussentijds

Nadere informatie

Resultaten monitoring afspoeling glyfosaat in 2002 in 3 proefgemeenten

Resultaten monitoring afspoeling glyfosaat in 2002 in 3 proefgemeenten Resultaten monitoring afspoeling glyfosaat in 2002 in 3 proefgemeenten Rapportage in het kader van DOB-project, projectonderdeel 4 A.C.L. Withagen, C.L.M. van der Horst, W.H.J. Beltman & C. Kempenaar Zuiveringsschap

Nadere informatie

Pesticidenreductie. Wetgevend kader: historiek

Pesticidenreductie. Wetgevend kader: historiek Pesticidenreductie - Wetgevend kader - Alternatieve technieken - Welke afwijkingen zijn mogelijk - Aangevraagde afwijking: case UZA Wetgevend kader: historiek 2001, 2004 en 2008: Vlaams pesticidenreductie-besluit

Nadere informatie

3.B.2 Energie Management Actieplan

3.B.2 Energie Management Actieplan Inleiding B.V. is in 2012 gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2 -prestatieladder. Op basis van de uitkomsten uit de interne audits van 2012 en de vragen vanuit de markt, is een vervolgtraject gestart

Nadere informatie

Handelwijze bij vragen en klachten over een ISO of OHSAS certificaat versie 18 november 2008

Handelwijze bij vragen en klachten over een ISO of OHSAS certificaat versie 18 november 2008 Handelwijze bij vragen en klachten over een ISO 14001 of OHSAS 18001-certificaat versie 18 november 2008 SCCM en de aangesloten certificatie-instellingen willen de uitwisseling van ervaringen met ISO 14001-

Nadere informatie

Helder, schoon... Rivierwater. Het belang van schoon oppervlaktewater in Nederland

Helder, schoon... Rivierwater. Het belang van schoon oppervlaktewater in Nederland Helder, schoon... Rivierwater Het belang van schoon oppervlaktewater in Nederland Introductie door Peter Stoks, directeur RIWA Het belang van schoon oppervlaktewater Schoon water. We kunnen niet zonder.

Nadere informatie

Toezegging Raad 29 juni 2006: Herziening onkruidbestrijdingsmethode op verhardingen, keuze wel of niet chemisch. 1. Toelichting Raadsvoorstel

Toezegging Raad 29 juni 2006: Herziening onkruidbestrijdingsmethode op verhardingen, keuze wel of niet chemisch. 1. Toelichting Raadsvoorstel Aan de Raad Made, 26 februari 2008 Raadsvergadering: 17 april 2008 Nummer raadsnota: 13 Onderwerp: Toezegging Raad 29 juni 2006: Herziening onkruidbestrijdingsmethode op verhardingen, keuze wel of niet

Nadere informatie

CERTIFICATIESCHEMA BAROMETER DUURZAAM TERREINBEHEER. Criteria Brons. Datum van ingang: 1 maart 2013. Herziening per: 1 april 2013.

CERTIFICATIESCHEMA BAROMETER DUURZAAM TERREINBEHEER. Criteria Brons. Datum van ingang: 1 maart 2013. Herziening per: 1 april 2013. CERTIFICATIESCHEMA BAROMETER DUURZAAM TERREINBEHEER Criteria Brons Datum van ingang: 1 maart 2013 Herziening per: 1 april 2013 Vastgesteld door: Code: Volgnummer: SMK BDT.12 BDT.1 Publicatie van dit schema

Nadere informatie

Korte informatie HVK examenkandidaten

Korte informatie HVK examenkandidaten Korte informatie HVK examenkandidaten Geachte kandidaat, Hartelijk dank voor uw aanmelding bij de DNV GL HVK portal. U bent geregistreerd. U kunt beginnen met het aanleveren van de gevraagde documenten.

Nadere informatie

DUURZAME LANDBOUW IS OOK TOOLKIT: TIPS & IDEEËN VOOR VRIJWILLIGERS

DUURZAME LANDBOUW IS OOK TOOLKIT: TIPS & IDEEËN VOOR VRIJWILLIGERS DUURZAME LANDBOUW IS OOK TOOLKIT: TIPS & IDEEËN VOOR VRIJWILLIGERS GP/Beentjes GP/Baleia Deze toolkit is voor alle Greenpeace-vrijwilligers. Hij bevat tips en ideeën om met het onderwerp duurzame landbouw

Nadere informatie

Verslag bijeenkomst medicijnresten uit water 10 maart 2016

Verslag bijeenkomst medicijnresten uit water 10 maart 2016 We starten de dag met het teruggeven van de resultaten uit de interviews Vitens en Vallei en Veluwe hebben gesproken met deskundigen, beleidsmakers en bestuurders om meer zicht te krijgen op het probleem,

Nadere informatie

Emissie van bestrijdingsmiddelen bij duurzaam onkruidbeheer op verhardingen (DOB)

Emissie van bestrijdingsmiddelen bij duurzaam onkruidbeheer op verhardingen (DOB) Emissie van bestrijdingsmiddelen bij duurzaam onkruidbeheer op verhardingen (DOB) 2 Alterra-rapport 1112 Emissie van bestrijdingsmiddelen bij duurzaam onkruidbeheer op verhardingen (DOB) Gevolgen van toepassing

Nadere informatie

Het beste alternatief voor onkruidbestrijding

Het beste alternatief voor onkruidbestrijding Mk-II Het beste alternatief voor onkruidbestrijding Weed-IT bestrijdt het onkruid effectief en milieuvriendelijk door gebruik te maken van een revolutionair gepatenteerd systeem voor de herkenning van

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER Marleen Mertens Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling (ADLO) INVLOED VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN Positieve effecten: Bijdrage

Nadere informatie

Beheerplan onderhoud groen

Beheerplan onderhoud groen Beheerplan onderhoud groen 1. Inventarisatie openbaar groen Het openbaar groen in de gemeente is geïnventariseerd en in beeld gebracht met het software beheerspakket DGdialog. Onder het openbaar groen

Nadere informatie

Datum 17 juni 2016 Betreft Beantwoording vragen over het bericht "Onkruidverdelger glyfosaat niet kankerverwekkend"

Datum 17 juni 2016 Betreft Beantwoording vragen over het bericht Onkruidverdelger glyfosaat niet kankerverwekkend > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Directoraat-generaal Agro en Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

CO2- communicatieplan

CO2- communicatieplan CO2- communicatieplan Remmits Beheer Opgesteld : Gecontroleerd: Status : E. Luiken F. Pesch Definitief Augustus 2015-1 - Inhoudsopgave: 1.0 Inleiding 1.1 Voorwoord 1.2 Marktontwikkelingen 1.3 Doelstellingen

Nadere informatie

Gebaiik van bestrijdingsmiddelen bij het onderhoud van verharding in de gemeente Heerhugowaard

Gebaiik van bestrijdingsmiddelen bij het onderhoud van verharding in de gemeente Heerhugowaard Rasdsvcrgadsripf I Voorstciiiurritn'o,-; t?r J~ 2 2 iah SV / (OD Agendanr. Voorstelnr. Onderwerp 2008-002 Gebaiik van bestrijdingsmiddelen bij het onderhoud van verharding in de gemeente Heerhugowaard

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Initiatiefvoorstel van het raadslid de heer Van Lammeren, getiteld: Amsterdam gifvrij. De Gemeenteraad van Amsterdam,

Initiatiefvoorstel. Initiatiefvoorstel van het raadslid de heer Van Lammeren, getiteld: Amsterdam gifvrij. De Gemeenteraad van Amsterdam, Gemeenteblad Jaar 2012 Publicatiedatum * Onderwerp van het raadslid de heer Van Lammeren, getiteld: Amsterdam gifvrij. Aan de De van Amsterdam, Gezien het initiatiefvoorstel van het raadslid Van Lammeren,

Nadere informatie

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN?

GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? GRUNDFOS pump audit HOE EFFICIËNT EN DUURZAAM ZIJN UW POMPEN? Een Grundfos pump audit creëert duidelijkheid Is duurzaamheid één van de doelstellingen in uw organisatie? Steeds meer bedrijven en (semi-)

Nadere informatie

Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 26 mei 2005 Nummer raadsnota: 15 Onderwerp:

Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 26 mei 2005 Nummer raadsnota: 15 Onderwerp: Aan de Raad Made, 3 mei 2005 Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 26 mei 2005 Nummer raadsnota: 15 Onderwerp: onkruidbestrijding op (half-)verhardingen Portefeuillehouder:

Nadere informatie

De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu.

De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. De Amsterdamse ziekenhuizen werken samen aan goede zorg voor een gezond milieu. Amsterdamse ziekenhuizen zetten in op de

Nadere informatie

Duurzaam gebruik van pesticiden op bedrijventerreinen

Duurzaam gebruik van pesticiden op bedrijventerreinen Opbouw Duurzaam gebruik van pesticiden op bedrijventerreinen ECOnext 17 april 2014 Adelheid Vanhille 1. Historiek Pesticidenreductiedecreet en besluit Europese richtlijn Duurzaam Gebruik Pesticiden Decreet

Nadere informatie

abcdefgh Rijkswaterstaat IV Onkruidbestrijding verhardingen

abcdefgh Rijkswaterstaat IV Onkruidbestrijding verhardingen abcdefgh Rijkswaterstaat IV Onkruidbestrijding verhardingen Contactpersoon: Rob Faasen December 2003 Inhoudsopgave........................................................................................

Nadere informatie

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan.

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. Doelgroep: Doel: Aannemers/uitvoerders van chemische onkruidbestrijding op verhardingen

Nadere informatie

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking

HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking HPLC- UV- screening: geharmoniseerde analysemethode voor efficiënte waterkwaliteitsbewaking Annemieke Kolkman (KWR), Erik Emke (KWR), Gerard Stroomberg (Rijkswaterstaat), Henk Ketelaars (Evides) Bij een

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

Stappenplan Veilig Ondernemen winkelgebieden in Zoetermeer

Stappenplan Veilig Ondernemen winkelgebieden in Zoetermeer Stappenplan Veilig Ondernemen winkelgebieden in Zoetermeer Inhoudsopgave 1 HET STAPPENPLAN VEILIG ONDERNEMEN WINKELGEBIEDEN IN ZOETERMEER...3 2 PUBLIEK-PRIVATE SAMENWERKING: BETROKKEN PARTIJEN...3 GEMEENTE...3

Nadere informatie

5. Zilver. 5.3 Brons Voor zover van toepassing voldoen aan de criteria voor Brons. Zie hiervoor niveau Brons van de Barometer Duurzaam Terreinbeheer.

5. Zilver. 5.3 Brons Voor zover van toepassing voldoen aan de criteria voor Brons. Zie hiervoor niveau Brons van de Barometer Duurzaam Terreinbeheer. 5. Zilver Toelichting De criteria voor niveau Zilver zijn bedoeld voor terreineigenaren. Criteria Indien een bedrijf/organisatie het Barometer Duurzaam Terreinbeheer certificaat op het niveau Zilver wil

Nadere informatie

Optimalisatie onkruidbeheer op verhardingen

Optimalisatie onkruidbeheer op verhardingen Optimalisatie onkruidbeheer op verhardingen Programma Een goed contract, wat is dat? Wat doen we met bestaande contracten? Relatie onkruid en veegbeheer Hoe pakken andere gemeenten het op? Een goed contract

Nadere informatie

RIKILT Institute of Food Safety

RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety In het kort Referentie instituut Metingen & Advies Onderzoek RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety is onderdeel van de internationale kennisorganisatie

Nadere informatie

32627 (Glas)tuinbouw. 27858 Gewasbeschermingsbeleid. Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu

32627 (Glas)tuinbouw. 27858 Gewasbeschermingsbeleid. Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu 32627 (Glas)tuinbouw 27858 Gewasbeschermingsbeleid Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Mede

Nadere informatie

Vijf vragen aan experts Nico in t Hout en Rob Nieumeijer

Vijf vragen aan experts Nico in t Hout en Rob Nieumeijer Vijf vragen aan experts Nico in t Hout en Rob Nieumeijer Hefbrug Waddinxveen: wat gebeurt er de komende weken? Ondernemer aan het woord: Gasten kiezen hopelijk alternatieve routes Meer informatie en contact

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 27565 Alcoholbeleid Nr. 133 Herdruk 1 Brief van de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 6 mei 2015 Vanuit de Drank-

Nadere informatie

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan.

DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. DOB 2.0 Shortlist 2: Inzet van bestrijdingsmiddelen op de plaatsen waar dit volgens DOB 2.0 Shortlist 1 is toegestaan. Doelgroep: Doel: Aannemers/uitvoerders van chemische onkruidbestrijding op verhardingen

Nadere informatie

InfoPaper ǀ Maart Compliance-raamwerk borgt de datakwaliteit

InfoPaper ǀ Maart Compliance-raamwerk borgt de datakwaliteit InfoPaper ǀ Maart 2017 Compliance-raamwerk borgt de datakwaliteit INLEIDING Steeds meer organisaties in de verzekeringsbranche innoveren met datagestuurde-toepassingen en de mogelijkheden van Big Data.

Nadere informatie

4. De toetsing vindt of individueel (per systeem of schema) plaats of breder (per sector, groep, formule).

4. De toetsing vindt of individueel (per systeem of schema) plaats of breder (per sector, groep, formule). Criteria voor toezichtondersteuning door private kwaliteitssystemen Introductie Omdat de overheid moet zorgen voor een passende infrastructuur voor nalevingstoezicht, opsporing en vervolging in het kader

Nadere informatie

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT

Naheffing. orm. Jaarreken. Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Naheffing orm Jaarreken Vergunningen DUURZAAM ONDERNEMEN IN HET MKB DAAROM EEN ACCOUNTANT Duurzaam ondernemen in het mkb Duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen (mvo) is niet alleen een thema

Nadere informatie

Vraag 1 Wat is uw reactie op de berichten in het Algemeen Dagblad over het aantreffen van GenX in drinkwater op meerdere locaties?

Vraag 1 Wat is uw reactie op de berichten in het Algemeen Dagblad over het aantreffen van GenX in drinkwater op meerdere locaties? > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Rijnstraat 8 2515 XP Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456 0000

Nadere informatie

Bestrijding volgens het boekje. 10 Tips voor een verantwoorde aanpak van onkruid, plantenziekten en ongedierte

Bestrijding volgens het boekje. 10 Tips voor een verantwoorde aanpak van onkruid, plantenziekten en ongedierte Bestrijding volgens het boekje 10 Tips voor een verantwoorde aanpak van onkruid, plantenziekten en ongedierte Bestrijding volgens het boekje, waarom is dat zo belangrijk? Heeft u last van onkruid, ongedierte

Nadere informatie

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen

Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Voortgang en resultaat regionale uitwerking Bestuursakkoord Water, onderdeel waterketen Stand van zaken voorjaar 2017 In het Bestuursakkoord Water (BAW) van mei 2011 zijn afspraken gemaakt over onder andere

Nadere informatie

Gewasbeschermingsplan kerstbomenteelt

Gewasbeschermingsplan kerstbomenteelt Gewasbeschermingsplan kerstbomenteelt Hans Smeets Adviseur DLV plant BV Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland. Het Ministerie van Economische Zaken,

Nadere informatie

De auteurs zijn werkzaam bij respectievelijk PPO AGV te Lelystad, Peter van Welsem Advies & Beheer te Deventer en WUR-PRI te Wageningen.

De auteurs zijn werkzaam bij respectievelijk PPO AGV te Lelystad, Peter van Welsem Advies & Beheer te Deventer en WUR-PRI te Wageningen. Optimalisatie onkruidbeheersing verhardingen Auteurs: Vlaswinkel, M.M., van Welsem, P, Kempenaar, C. Lelystad/Deventer/Wageningen, 23 oktober 2012 De auteurs zijn werkzaam bij respectievelijk PPO AGV te

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Rijnstraat 8 2515 XP Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456 0000

Nadere informatie

Afstudeeropdracht. Win - Win

Afstudeeropdracht. Win - Win Agenda Afstudeeropdracht Aanleiding Twee elementen uitgelicht Methodologische verantwoording Normenkader Beheerplan wegen Richtlijnen en doelstellingen Kwaliteit van de doelstellingen De praktijk Conclusies

Nadere informatie

Energiemanagementplan Carbon Footprint

Energiemanagementplan Carbon Footprint Energiemanagementplan Carbon Footprint Rapportnummer : Energiemanagementplan (2011.001) Versie : 1.0 Datum vrijgave : 14 juli 2011 Klaver Infratechniek B.V. Pagina 1 van 10 Energiemanagementplan (2011.001)

Nadere informatie

Samenvatting van: Effecten van het Lozingenbesluit Open Teelt en Veehouderij (LOTV) op de waterkwaliteit.

Samenvatting van: Effecten van het Lozingenbesluit Open Teelt en Veehouderij (LOTV) op de waterkwaliteit. Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Rijksinstituut voor Integraal Zoetwaterbeheer en Afvalwaterbehandeling/RIZA Samenvatting van: Effecten van het Lozingenbesluit

Nadere informatie