B NIEUWS #06 ALDO VAN EYCK ALS BREEKIJZER IN DE DEMOCRATISERING (EN MEER) Delftse Lente PAGE 12 / 13

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "B NIEUWS #06 ALDO VAN EYCK ALS BREEKIJZER IN DE DEMOCRATISERING (EN MEER) Delftse Lente PAGE 12 / 13"

Transcriptie

1 B NIEUWS #06 FEBRUARY 2014 PERIODICAL FOR THE FACULTY OF ARCHITECTURE TU DELFT 1 ALDO VAN EYCK ALS BREEKIJZER IN DE DEMOCRATISERING (EN MEER) Delftse Lente PAGE 12 / 13 04/05 Shortsighted Architecture They wanted a minor, but started a business instead 08/09 ledwork A story about the cross-faculty minor Interactive environments and the wonderful lightform ledwork 10/11 Stokers Hermans An introduction to the newly appointed professors

2 2 Nieuws B NIEUWs February 2014 Nieuws 3 KORT NIEUWS College Mechanica 2 Bnieuws berichtte eerder over het feit dat het vak Mechanica 2 ontbreekt voor studenten uit BSc-3 [Bnieuws #5, 2014]. Op maandag 3 maart zal mechanicadocent Andrew Borgart in een college van het vak BK4TE5 een college geven over de stof van Mechanica 2. Zie Blackboard voor meer informatie. Maandag :45-12:45 Aula, zaal B Open symposium: 'Design competitions: successful strategies' De nieuwe leerstoel Publiek Opdrachtgeverschap in de Bouw, een samenwerking tussen onze faculteit en de SDA Bocconi School of Management (Milaan), organiseert als onderdeel van de 5th International Conference on Competitions een open symposium over succesvolle strategieën binnen ontwerpprijsvragen. Na de ontvangst en introductie door Professor Marleen Hermans zal Malcolm Reading ingaan op hoe opdrachtgevers competities uitschrijven. Tenslotte zullen Jan Benthem (Benthem Crouwel Architects) en Marc Unger (ProRail) vertellen over de kracht van de relatie tussen opdrachtgever en architect binnen het ontwerp en de uitvoering van een project. Het symposium is gratis toegankelijk. 14 februari :30-17:30 Faculteit Bouwkunde, Berlagezaal 1 All lights on green The Prêt-á-Loger team has not been idle since the last time Bnieuws spoke to them. The last two months have been all about the transformation of the row house in Honselersdijk and the search for partners to help realize the project. Finding partners led to a great result a couple of weeks ago: our dean, prof. ir. Karin Laglas, gave the team a green light to participate in the Solar Decathlon Competition in Versailles this summer! Two months ago the project was still only within the realm of possibility. Thanks to the Dean s green light they have done a complete U-turn and are now only talking about turning their dreams into reality. The finances have been acquired, the partners are on board and the team is definitely going to Versailles! DOOR JANE STORTELDER The team believes that existing Dutch houses can be improved by adding a new quality of life by introducing the energy efficient skin concept. In Versailles a fullyfunctioning 1:1 prototype will be presented. The team does not want this to feel like an ordinary exhibition or an anonymous design. To create an emotional bond with the interested visitors who are walking around in the house, they invented a little story about the possible residents: Dennis, Rianne, Nick and their dog. In real life Dennis is the so-called face of the team, the project architect and the grandson of the original residents of the house in Honselersdijk. But this summer, between the 28th of June and the 14th July, Dennis will take on the role of 28 year old husband of vegan, and working mother Rianne, and the proud father of 4 year old Nick. The story will be told as if it is an extract of a diary and will give the team a design direction that also supports the goal to preserve the existing social and community structure of the neighborhood. The team s next challenge will be to implement the concept throughout the whole design; in the urban planning, architecture and interiors, down to the most minor details. Furthermore, a full-scale architectural blueprint will be printed on the plot in Versailles. This will enable the visitors to perceive and visualize the original streets. The houses interior will be furnished with second-hand furniture in order to represent a typical Dutch home. Although there is enough reason to be optimistic, there is still a lot of work to be done. It is very important that the design team, the communications team and the engineering team work closely together to achieve a perfectly balanced final design. To present the current status to all the members, a Pecha Kucha meeting has been introduced: this is a Japanese presentation style and a less formal get-together where every four or five weeks the three teams can give a short update in a limited amount of time. The entire project could never have become reality without all the supporting sponsors and partners. That s why an important kick-off meeting took place in the Berlagezaal and Oostserre on the 6th of February, where the progress of the individual teams has been presented, including a workshop session for partners and team members. The next few months will be all about building, testing and rebuilding in order to create an integral design. Eliminating Barriers Creating a digital repository to enhance research on European colonial architecture (c ) As we speak, the historic center of Suriname s capitol is on the verge of being kicked off UNESCO s World Heritage list due to the continued deterioration of the centuries old Dutch architecture. While many factors have led to the neglect of these unique buildings, one important factor is that they have remained under-researched. A problem not unique to Suriname, but to many other former European colonies. The recognition of the increasing importance of documenting and researching European colonial built heritage is what motivated dr. Pauline van Roosmalen to initiate the creation of a digital repository, which will eliminate the geographic, economic, and linguistic barriers that often restrict access to relevant sources. The repository will provide open access to a comprehensive on-line resource offering digitized texts, still and moving images, maps, and archives. EPoint goes digital For the past few years, graduation registration was the responsibility of four student assistants. Now the administration of the registration is becoming digitalized, paper files are a thing of the past. It s time for tutors to slowly say farewell to Epoint and its employees, and to become accustomed to the new online program Sharepoint. Though putting an end to the old-fashioned paper files seems to be a natural development in our digital age, there are more reasons behind the decision then simply the desire to be modern. Marieke Brink (Onderwijscoördinator Master en Coördinator Honours Programme Bachelor BK): The new program is not only more efficient and resilient, it will also provide greater insight into the progress of the student. Sharepoint will offer the tutors a user-friendly interface that can be accessed at any moment. Funded by the Netherlands Organisation for Scientific Research (NOW), the repository, which launches next September, will initially contain primary and secondary sources of Dutch modern colonial architecture and planning. The repository s content will reflect the information available in various collections, for example the Royal Netherlands Institute of Southeast Asian and Caribbean Studies (KITLV), Het Nieuwe Instituut (HNI) and the Tropenmuseum. But the repository won t limit its scope to the former colonies of the Netherlands. Through the repository, the Faculty of Architecture and the Built Environment not only aims to increase its sources on Dutch colonial architecture, but to include information on other European colonies. As such, the repository will be a valuable tool as it facilitates and enhances policymaking and promotes international and comparative research, whilst simultaneously generating and encouraging the discussion about the significance, management, and the use of this under-utilized aspect of Europe s built heritage. There might still be some hope for Suriname s historical city center. (DB) On the 28th of February 2014, a workshop Linked (open) data: Conceptualizing an infrastructure for collaborative research will take place at the Faculty of Architecture and the Built Environment in Delft. During the workshop the creation of European content for the repository will be discussed. Picture: Suriname s capital Paramaribo, circa 1920 During the previous semester, a pilot was held among several master tracks and the feedback was positive. In the meantime, a (digital) guide has been introduced to all tutors. As of the 2nd semester , all administration concerning students who are starting with graduation, will be digital. The remaining folders will be digitized this summer. Epoint will then officially close its doors. KARIN LAGLAS Grijs Ons BK City is een buitengewoon kleurrijk gebouw. Als je door het gebouw gaat, buitelt een staalkaart van vrolijke kleuren over je heen. Het gekozen kleurengamma is overwegend warm: oranje, rood, roze, geel. Een vondst. Het relativeert het monumentale gebouw. Weg van het historische interieur en zijn bedeesde grauwe kleurstelling. Lekker eigenwijs anders. Met dezelfde streek werden ook de raamkozijnen van de tweede verdieping voorzien van een stevig kleurenpalet. De vrolijke veelkleurigheid van de binnenkant zichtbaar gemaakt aan de buitenkant van het verder tamelijk strenge gebouw. Gekleurde stoeltjes om het gebouw heen als echo van de kleuren op de ramen. Niet iedereen vond de kleuren op de kozijnen een top-idee. Het is hier geen kleuterschool of woorden van gelijke strekking verschenen geplakt achter de ramen. Een deel van de immer kritische BK gemeenschap was er luid en duidelijk niet blij mee. In weerwil daarvan werden de kleurtjes het beeldmerk van BK. Van TUD website tot televisie. De faculteit in het nieuws.en jawel, de gekleurde kozijnen in beeld. Aanvankelijk zou het verblijf in BK City tijdelijk zijn. De aanpak maakte er direct een eigentijds icoon van. En bracht meteen ook blijven in beeld. Maar dan wel met aanpassingen, want in de haast waren klimaat en akoestiek een beetje onderbedeeld. En er was achterstallig onderhoud dat moest worden aangepakt. Afvallende goten, maar ook de kleurig overgeschilderde maar goeddeels rotte houten raamkozijnen op de tweede etage. In BK City Stay wordt de stap naar permanent verblijf vormgegeven. Daarbij moesten net als in elk ontwerpproces een paar noten worden gekraakt. Hoe het klimaat in de espressobar te verbeteren zonder afbreuk te doen aan de opzet? En hoe hou je het shabby-chic karakter in het interieur vast bij degelijke klimaatoplossingen? En ook. hoe doen we het met de kozijnen op de tweede en hun kleuren? Hoeveel waarde heeft een beeldmerk? Wat zou je doen als de kleuren er nooit op waren gesmeerd? In het deel van BK City dat nu klaar is, zien we wat het geworden is. De architectuur heeft gewonnen. Natuurlijk! Aluminium ramen in grijs. Verschillende tinten grijs, ook dat kan heel opwindend zijn. Maar toch maar op zoek naar een nieuw beeldmerk. Met kleur graag!

3 4 B NIEUWs 01 maand Woensdag 5 februari om 5:00 s ochtends was het zover voor de vier jongens van Shortsighted Architecture : op dat moment steeg hun vliegtuig op richting Nicaragua. Daar gaan ze de komende zes maanden samen met de lokale bevolking hun concept voor een sociale woning van bamboe verder ontwikkelen en bouwen. Het is bijzonder dat de drie studenten van onze faculteit afgelopen jaar op eigen initiatief dit project hebben opgestart, nadat zij niet de duurzame minor konden vinden die zij zochten. In augustus is hier het collectief Shortsighted Architecture officieel uit ontstaan: Kort door de bocht: we wilden een minor, die was er niet.. nu hebben we een bedrijf! aldus Laurens. Bnieuws spreekt de drie bouwkundestudenten net voor hun vertrek en maakt kennis met de jongens achter Shortsighted en het project in El Rama, Nicaragua. Door Jane Stortelder Woning in El Rama V.l.n.r. Max Verhoeven, Juan Gaviria en Laurens van der Wal Samen bouwen, foto's door Hugo Tomassen "WE WILDEN EEN MINOR, NU HEBBEN WE EEN BEDRIJF" De jongens achter Shortsighted Architecture Max Verhoeven en Laurens van der Wal kennen elkaar via het Honours Programme Delft binnen de bachelor Bouwkunde. Ze volgden allebei uit persoonlijke interesse extra vakken over duurzaamheid. Toen zij zich moesten inschrijven voor een minor, wilden ze daar iets mee doen. Maar volgens Max was er geen minor die aansloot bij hun wens: sociale architectuur die in balans is met de natuur. Het plan was eerst om dan maar een eigen minor op te zetten, maar dat bleek niet haalbaar. Wel gingen onze ogen open voor verschillende andere projecten. We vonden een mogelijkheid om naar El Rama in Nicaragua te gaan, toen is ook Juan Gaviria bij het project gekomen. Toen Max en Laurens deze Colombiaan bij het team vroegen, zou hij eigenlijk net beginnen met afstuderen bij RE&H. Maar de keuze was voor hem snel gemaakt; hij wilde altijd al een project in Latijns-Amerika doen. Inspiratiebron was het boek The Barefoot Architect, geschreven door Johan van Lengen, een 82-jarige Nederlander die in Brazilië woont en werkt. Het boek gaat over low-tech systemen en duurzame bouwmethodes en diende als voorbereiding op een stage die de jongens afgelopen zomer volgden. Toen zij contact opnamen met Van Lengens stichting TIBÁ konden ze een maand op diens oude koffieplantage bij Rio de Janeiro terecht om te bouwen, cursussen te volgen en met lokale middelen te werken. Hier maakten de jongens kennis met bamboe en ontwerpen met locale tradities. Vervolgens reisden ze, samen met ondernemers van de stichting Unify, door naar El Rama. Terug in Nederland zochten de drie een specialist in watermanagement om het team te versterken. Op dat moment is Ties Temmink van de Universiteit Utrecht geïntroduceerd. Omdat de spreekwoordelijke vonk bij de eerste kennismaking na een paar minuten al oversloeg, vormden zij vanaf dat moment een team van vier. Of eigenlijk vijf, want inmiddels is er ook een stagaire aangenomen: de 17-jarige Floor van Eijden. Niet duurzaam, maar lokaal Toen het team in augustus terugkwam uit El Rama hebben zij hun principes verder uitgewerkt en zijn ze onder de naam Shortsighted Architecture gaan werken. De naam betekent letterlijk kortzichtige architectuur ; in dit geval dus eens niet verder kijken dan je neus lang is want volgens Max zijn de oplossingen dan heel simpel. Op dit moment worden er veel gebouwen gekopieerd naar plekken waar deze niet voor bedoeld zijn. Wij denken dat je moet ontwerpen en bouwen met lokale middelen: lokale materialen, maar ook lokale kennis, cultuur en ambachtslieden. Laurens vult aan dat de bouw voor een paar grote problemen staat: We handelen, consumeren en gebruiken vervuilende materialen. In Nicaragua heb je ook nog eens te maken met grote armoede. Om die complexe problemen aan te pakken moet je wel integraal denken. We proberen elementen zoals watermanagement, voedselproductie, voedselconsumptie en energieopwekking bij elkaar te brengen zodat het hele proces wordt doordacht en alle elementen samen kunnen werken om tot een oplossing te komen. Het woord duurzaamheid nemen ze liever niet meer in de mond, omdat het volgens hen een containerbegrip is geworden. Voor de jongens van Shortsighted gaat het over lokale middelen en relevantie als basis voor duurzame en slimme ontwerpoplossingen. Dit gedachtengoed hebben ze onderbouwd met vijf principes, waarin ze heilig geloven. Volgens Laurens zijn ze heel kritisch. Als we aan tafel zitten met partijen vragen we ons altijd af of een ontwerp bij ons past. Zo kregen we een opdracht om een dim-sum paviljoen te ontwerpen voor een festival in Amsterdam. De eigenaresse zag een paviljoen van bamboe helemaal voor zich en had gehoord dat wij met bamboe kunnen werken. We waren in eerste instantie heel blij met onze opdracht, maar beseften ook dat in Amsterdam niet bamboe maar afval het lokale materiaal is. 1. Deel kennis en kunde 2. Gebruik lokale middelen 3. Creëer lokale systemen 4. Laat de natuurlijke omgeving bloeien 5. Durf te spelen, durf te ontdekken Project in El Rama, Nicaragua De leefomstandigheden in Latijns-Amerika zijn beroerd: meer dan 78% van de mensen leeft in slechte omstandigheden of heeft helemaal geen woning. Bouwmaterialen zijn relatief duur en van slechte kwaliteit. Toen het team afgelopen zomer het plaatsje El Rama bezocht, lag de opdracht nog redelijk open. Uit gesprekken met de gemeente en de Bluefields Indian and Carribean University (BICU) bleek dat er weinig oplossingen zijn voor de slechte woonomstandigheden. De vraag kwam op of de bouwkundestudenten konden helpen. In Nicaragua zijn veel bamboeplantages, maar daarvan wordt weinig gebruik gemaakt, terwijl wereldwijd bamboe met een revolutie bezig is. Bijkomend gegeven is dat de universiteit een stuk grond buiten El Rama bezit waar ze studenten wil leren over agricultuur en bosbouw, maar hier ontbreekt nog een verblijfsplek. Dit bood volgens Laurens mogelijkheden. We hebben gekeken hoe we die twee kansen konden combineren: met lokale materialen en kennis de leefomstandigheden verbeteren en tegelijkertijd tegemoetkomen aan de vraag van de universiteit om een verblijfsplaats. De blauwdruk die de studenten ontwikkelden, voorziet in de bouw van een modelwoning op het stuk grond van de universiteit. Deze zal tevens dienen als verblijfsplaats voor de studenten. Het betreft een modulaire woning van bamboe, een goedkoop bouwmateriaal dat geen belasting voor de locale omgeving vormt. Daar blijft het niet bij, vertelt Juan. Het gaat niet om die materiële blauwdruk die we straks achterlaten, het gaat er om dat het concept in het hoofd van de bevolking zit, zodat zij het kunnen reproduceren. Het belangrijkste is het delen van kennis en kunde door met de studenten cursussen te volgen bij locale ambachtslieden om vervolgens samen de modelwoning te kunnen bouwen. Inmiddels ligt er een voorlopig ontwerp dat vooral gericht is op de specialistische, technische aspecten van het bouwen met bamboe. Die kennis is in Nederland aanwezig en is essentieel om het ontwerp te laten slagen. In overleg met de lokale bevolking kan het voorlopig ontwerp aankomende maanden worden geherdefinieerd voordat het gebouwd zal worden. Het zal dan meer gaan om de behoeftes van de bewoner als het gaat om bijvoorbeeld de verschillende ruimtes en veiligheid. Aan het gebruik van bamboe zit ook een schaduwzijde. Bamboe wordt in Nicaragua nu nog gezien als een materiaal voor de armen. Het traditionele bouwmateriaal is hout, maar op dit moment is hout duur en zijn bovendien betonnen huizen met een stalen dak een teken van rijkdom. Vroeger werd er veel gebouwd op palen met een dak van palmbladeren. Die manier van bouwen was heel erg in balans met de natuur. Langzaam is deze traditionele bouwmethode verdwenen door status, maar ook door geld. Er heeft een enorme ontbossing plaatsgevonden waardoor de houtprijzen omhoog zijn geschoten. Ook zijn de specifieke palmbladeren nog maar moeilijk te verkijgen. Het is dus geen optie om precies terug te gaan naar de traditionele bouwmethode, maar de locale traditie bevat ook veel wijsheid. Door de globale architectuur lijkt deze wijsheid verloren te gaan. We willen met de kennis van nu en de wijsheid van toen met lokale middelen hedendaagse architectuur maken, aldus Max. Lokale bevolking Juan heeft elke dag telefonisch contact met de lokale bevolking want het doel is om de verantwoordelijkheid "Lokale middelen en relevantie als basis voor duurzame en slimme ontwerpoplossingen" Illustratie door Joskaas Worst bij hen te leggen. We geven niet de vis, we leren hen ook niet vissen, maar we gaan sámen leren vissen. Wij kunnen veel kennis overdragen, maar dat kunnen zij ook. We gaan cursussen opzetten met gastsprekers en de studenten krijgen studiepunten. We creeëren een win-win situatie waarin wij een faciliterende rol zullen hebben. We willen dat de timmerman zijn ambacht laat zien. Wat is die waarde die we samen uit willen stralen? Die intensieve samenwerking brengt volgens Max kansen, maar ook risico s met zich mee. We hebben te maken met een hoge mate van machtsafstand. Juan zit aan de telefoon met de burgemeester en vervolgens met de studenten. Zelf kunnen die twee partijen niet makkelijk met elkaar communiceren omdat er te veel lagen tussen zitten. Wij willen eerlijke relaties met de lokale bevolking opbouwen zodat we ook kritiek op elkaar kunnen hebben. Afgelopen maanden hebben we geprobeerd duidelijk te maken dat wij daar niet iets neer gaan zetten, maar dat we dat samen gaan doen. Dat is een uitdaging. Volgens Juan is het niet genoeg om zomaar een huis neer te zetten: Er is geen geld om de problemen daar van hieruit op te lossen. Dat moet je ook helemaal niet willen. De lokale bevolking moet en kan die problemen zelf oplossen, wij willen alleen de nodige tools geven. Het gaat om het creeëren van onafhankelijkheid en zelfredzaamheid. Studie Op de vraag of het project te combineren valt met de studie Bouwkunde wordt lachend gereageerd. Afgelopen half jaar hebben Max en Laurens het project kunnen opstarten binnen de minor International Entrepreneurship & Development, maar vanaf februari gaat iedereen een half jaar stoppen met zijn studie. Volgens Laurens heeft dit voor- en nadelen. Aan de ene kant vinden we op de universiteit niet helemaal wat we zouden willen doen, aan de andere kant is dat prachtig want daardoor kunnen we het nu op eigen initiatief doen en lopen we tegen dingen aan waar we anders nooit mee te maken zouden hebben gekregen. Als de jongens terugkomen, staat hun alweer een volgend project te wachten: een boomhut als gastenverblijf. Alle drie zijn ze er zeker van dat ze hun studie af willen maken, maar de droom voor de toekomst is dat er een vervolg zal komen op wat zij nu doen. Misschien in een ander land maar misschien ook juist in Nederland. Maar dan wel met dezelfde lokale mentaliteit! Tijdens het verblijf in Nicaragua zullen de jongens van Shortsighted Architecture iedere maand in Bnieuws een update geven. Nu al geïnteresseerd? Kijk dan op shortsightedarchitecture.com

4 6 alumni Studio Weave 'Studio Weave' is a young architectural practice based in London. Founding architects Je Ahn and Maria Smith found each other here in Delft during their Erasmus year. From there they have grown from strength to strength. In just a few years this young practice has realized 25 projects. Their professional development and aesthetic integrity is remarkable in these times of crisis and transition in the field of architecture. They run a multidisciplinary practice crossing and integrating borders between art, architecture, landscape architecture, and urbanism. Studio Weave distinguish themselves through technical precision, the wedding of traditional crafts with high technology, fine detailing, and the original ability to bring stories and communities to life. Director and architect Maria Smith, despite a hectic schedule, graciously agreed to an interview with Bnieuws. Read on and take a peek inside the wonderful world of Studio Weave. by brigitte o'regan, photography & illustrations courtesy of studio weave the colour od ecology 140 Boomerangs Paleys upon Pillars illustrations for the lullaby factory Freya's cabin You often use stories to generate and explain your designs. Your work reminds me of an old Jewish saying, "Q: What is more true than truth? A: The Story." How do stories help you make architecture, landscape and urban designs? To carry on from that quote: a story is complete in its own little world. It's like a microcosm. Everything means something and everything is important. That's what makes it true. There are no loose ends or extraneous bits that you don't need. People talk about having a concept. That is the headline of the design and everything else follows that concept. Though I think that this approach is strong, it can often end up being reductive. Rather than opening out design possibilities, a concept can be something that reduces possibilities and forces constraints. What we found really brilliant about using a story as a design tool was that it is a highly communicable and rich concept. You can dive into it and find out ever more things. A lot of people have asked us if we use the story primarily for communication, but actually it's primarily about developing the design. That been said, a story is a great way to communicate with community groups and people who aren't architects, who aren't used to reading plans. A story is also a good way to collaborate because you can have something outside of yourself that you can share. For instance you can argue about what a character in a story might do, instead of getting personal about my idea versus yours. This approach is not suitable for every project, we don't force it where it is not appropriate. Yet we do use this technique/ approach with lots of our projects. It's a good way to develop your thinking in a singular, yet rich and fruitful way. "Stories can be incredibly persuasive. With stories you can change somebody's perception without them really noticing" In our world the angry ghost of modernist Adolf Loos is going around pulling down the pictures, stripping away the colors and taking away the decorations. What kinds of tricks would you play on Adolf Loos to bring him over to your side, how would you enchant him? Tell him a good story [laughs]. Stories are also very seductive. Stories can be incredibly persuasive. With stories you can change somebody's perception without them really noticing. They're just enjoying a nice story but then suddenly you realize they're thinking differently. I don't know which story I would tell Adolf Loos, but we could seduce him with a good story somehow. Studio Weave often uses handcraft, both in communicating your designs and in their realization. Why do you choose this approach? If somebody made something by hand, and enjoyed doing that, people who look it later can tell the creator had a nice time. That they had a bit of creative freedom. We find handmade things really important. We try to collaborate with illustrators on drawings and wood carvers or other craftspeople on realizing actual projects in a way that gives them freedom of expression. It's all about getting the balance right, obviously you want to make sure that you are controlling the quality, but you shouldn't control things so much that you suck all the fun out of it for everyone else. Robin's cabin The handmade and craftsmanship are important to us. At the same time we are very interested in new technologies. The collaboration between contemporary technology and traditional handcrafts is where it gets exciting for us, for one, because it makes handcraft economically viable without slavery. We use CNC milling or pressing and repeated elements. We try and use materials that are tried and tested but apply them in a different situation to where you would usually find them and give them a new expression. We pair traditional crafts and techniques with digital fabrication producing something that could not have existed in any other time. Which projects are you currently working on? We're working on a large public realm project of nineteen acres in the town center of Croydon, in South London. It's interesting because Croydon is part of London but has applied many times to become a city in its own right. Yet this request is repeatedly denied, they are always told that they have to stay part of London. Croydon has its own very strong sense of place and yet it's subsumed in London. So how do you deal with the public realm in that context or conflict? Something this project has allowed us to test is the storytelling design process, but on a much larger scale than previous works we have undertaken. We've written for Croydon a Choose Your Own Adventure Story. It works like this: you read a 140 Boomerangs chapter and then choose which path or direction you are going to take form there. So you go to page 23 or page 47 in the book, and the story or adventure changes depending on the path you choose. This was interesting because the way people experience cities is not linear, like a story. We wanted to find a way to have lots of different scenes and vignettes that mean different things. There will be a slightly different meaning and context depending on which chapters or places you have been to on your route to get there. We are also working on three projects with people with long term learning disabilities: a school in West London, a residential care home in Kent, and an extraordinary artists community in Ireland made up of people with long term learning disabilities. These clients are very open to the ideas of craft and joy and storytelling. We design together with them in workshops. It's just become amazing to work with people who are so passionate and so convinced by the work that they do. It's not just about the job, it has becomes about making a huge difference to people's lives. Can you give three tips for young architects? 1. Students in Delft: Value the diversity of your education! It's a luxury you do not get from every university. Don't rumble about doing some of the courses. Do them all! Architecture is a profession that requires learning about new things all the time. It's an important skill to be able to juggle lots of different things, process new information and understand what's important about that new information. Delft really helped us prepare for that. 2 Allow yourself to be influenced by anything, don't think that you should only learn about buildings. You can learn about the built environment from a huge diversity of different sources, like stupid TV programs or children's pop songs. Anything could influence you. So don't restrict yourself too much to what you think is a proper academic reference. Of course that is important too, but certainly not the only thing that counts. 3 You have to make the most of any small opportunity. You have to be quite shrewd and clever about grabbing them. A lot of our projects have started from a very small commission or no commission, just an idea. We have worked very hard to build them up by getting support or getting a lot of people to agree on something. Work is not just going to be handed to you, so you have to think quite strategically. How can we make this work? Who's going to benefit from it? You have to figure out all those potentially good outcomes to make it happen in the first place.

5 8 Project ledwork A story about the crossfaculty minor Interactive Environments and the exotic lightform ledwork BY BRIGITTE O'REGAN, PHOTOGRAPHY COURTESY OF TEAM ledwork ledwork is an ingeniously designed interactive lamp. It is the product of the cross-faculty, multi-disciplinary minor 'Interactive Environments'. Industrial design students Tom Goijer, Thomas Van Oekelen, Architecture student Teun Verkerk and Computer Science student Cees-Willem Hofstede pioneered, designed and built ledwork. Now four years later the project is still very much alive and kicking. This year they will bring ledwork to the prestigious design fair Salone del Mobile in Milan. ledwork is a success story that demonstrates the strength of cross faculty cooperation and the visionary power of students who won't take no for an answer and dare to take on a challenge. The beginnings You get the feeling that ledwork members Teun, Tom and Cees-Willem keep each other sharp. There is an undeniable energy in their presence and their long working history together is tangible. Fourth member Thomas couldn t make it to the interview, as he is currently working on a new web platform for the EC in Brussels. Teun is now graduating in Architectural Engineering, Tom in Interactive Product Design and Cees-Willem in anatomic visualizations for medical software. Their eyes light up when they describe their work. They met eachother for the first time 4 years ago when they managed to get admitted to the much sought after minor Interactive Environments. For future designer and architect Tom and Teun, the wish to participate in the minor was self evident. Cees-Willem, the computer scientist, on the other hand, just wanted to step out of coding everyday and do something with his hands. They look knowingly at eachother when they were asked how it all began. It appears the different faculties have different expectations in terms of workload. Cees-Willem remembers: 'People were expecting this to be a full time job for the next couple of months, well I did not expect that. I thought, well, it's just like regular courses, days that you have to be there and days that you don't have to be there. In the first week this led to some tension." Both Teun and Tom had many friends who didn't make it in; the selection process had been very competitive for Interactive Environments. Teun had even given up his Erasmus semester overseas to take part in the course. So you can imagine they weren't going to accept anything less than total devotion to the project. Cees-Willem didn't let this faze him, very soon he was 100% part of, and at the heart of, the passionate group and the intensive workflow. The course after all, they unanimously agree, was incredibly stimulating. It began with a visit to the world s foremost electronic arts festival Ars Electronica in Linz, Austria. And a wide variety of experts such as Ruairi Glynn (UCL Bartlett / interactivearchitecture.org), Dan Overholt (University of Aalborg) and Daan Roosegaarde were flown in for workshops and lectures. Interactive Environments The minor is based on the recognition of a third wave of computing; Ubiquitous Computing, where computing happens everywhere and is embedded in our environment. In the year when Teun, Tom and Cees-Willem took part in the minor. the design question was how can people have meaningful interactions with lounge spaces int hci context? The result would be an interactive lounge. The lounges are brought to full scale tested prototype in four phases;1. Inspiration, this 3 week phase includes an excursion to the Linz Ars Electronica festival and cross disciplinary workshops with diverse tutors, 2. a two month skills building phase where students learn software and other hands on tools in concert with applying the skills by building prototypes, 3. A full scale prototyping phase lasting two months, and finally 4. A testing phase where the designs are first tested by experts then tested again by the public in an exhibition in the science center. examination halls. By the third week it turned out that the space was not the best of worlds to build the full scale interactive lounges.with its sensitive surfaces and carpeted floors the University s Facility management realized the construction workers of the minor had to move elsewhere. Luckily Science Centre director Michael van der Meer, after hearing about the minor, came to the rescue and housed B NIEUWs 01 maand the homeless tuotrs and students. At that time the Science Centre was still under development which allowed the installations to be built in the spot that is now the front wing of the museum. A year later the Science Centre opened a space dedicated to the minor which is completely covered in wooden panels whih allows students to drill and hack away to their heart's content. the original interactive lounge with the first prototype of ledwork ledwork installation The science center would turn out to be more than just a space. It became a driving force behind the ledwork project, and an exhibition and testing space for the minor. Now the Science center is the permanent home every autumn semester for the minor Interactive Environments, and hub of innovation for our University as a whole. "Together we had all the skills we needed, alone we would never have been able to realize such a sophisticated design" ledwork The goal for the team behind ledwork in the beginning was to design an interactive lounge design like an ecosystem. Not something that would just be a sum of components but an interactive whole. Tom Goijer, says they had three goals,"interaction, interaction, INTERACTION". The ledwork lamps would; 1. Interact with each other, 2. Interact with people and 3. Interact with their surroundings. The result is a complex and sophisticated design, resembling molecular constellations. ledwork visualizes interaction through color changes based on different kinds of stimulus. During the design of the ledwork the team was told some ideas would be impossible to achieve. Cees-Willem explains, 'We wrote down an idea and we thought this is the way we are going to build the lamp. But the teachers, at least two of them said,"you're never going to be able to pull this off, the existing network protocols weren't going to work. Nonetheless we decided at one point that we are just going to do it, because we really believed in the idea. And even though we brought it all together only at the last possible moment, in the end everything tied together. Everything worked out as we hoped and had envisioned." But how is it possible that Bachelor students could produce such a sophisticated design? Teun, Tom and Cees Willem are unanimous, it was because they were working together. Teun; "Well that's the thing about working together that was the strength of multidisciplinary cooperation. Together we had all the skills we needed, alone we would never have been able to realize such a sophisticated design." The story so far But what triggered them to develop the product further? Well in the beginning, it was the Science Centre. Teun explains "At the presentation a professor was in the room, and everybody, including ourselves, were impressed by the presentation. We were just amazed that we pulled it off. The professor, interested in the ledwork, inquired about the possibilities werr to take the idea further. Then Science Centre s director Michael said ' I want some for the museum, can you make them for me?' This triggered the realization that there was something more beyond the minor fro ledwork. We decided that the ledwork lamps detached from the lounge were good enough to develop further by themselves. At the time we received huge support from the Science Centre in terms of space, machinery and finances to develop a second prototype.' Later after this first public commission the team developed a business plan with Yes!Delft. There they found out that ledwork would be a difficult product to develop commercially. Nonetheless the students were encouraged by receiving runner up for best business plan. Even though the ledwork team are, and were, still engaged in their studies they decided to work furhter together to develop ledwork. The major motivator for continuing was and is public enthusiasm. The team are perpetually drawn back in to working on the project by people who love the design. As a result of the success of ledwork, they have also been made many offers to collaborate on new commisons such as an interactive floor. While on the basis of public interest spread through social media networks, among other large scale events, tam ledwork were even been invited to particpate to the Lowlands Festival Now the Salone del Mobile in Milan looms ahead of them. This is a major league event where the access to bigger players can make a lot more possible for team ledwork. 'De Stimuleringsfonds voor de the Creatiiefve Industrre' believed in the project enough to help them get there. Even after all these years there is nothing like their product out there, as such the Fonds believes ledwork is an important inspiration for the public and other designers. The last word Tom Goijer has the last word, Don t take no for an answer, if you have a great idea just do it! ledwork wants to thank all teachers making the minor Interactive Environments possible, the Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie for support to go to Salone, minor groupmates Fons, Marieke and Iris and the Delft Science Centre that stimulates new innovations. Interactive Environments as it turns out is one of the phoenixes to rise fromthe ashes of the fire at the faculty of Architecture in The Hyperbody department, then without a home, had to find a place to stay. At the faculty of Industrial Design, the ID Studio Lab welcomed them in. That s where Aadjan and Tomasz first met and then devised the minor together. The pinoneer period started for this new minor when they were allocated to the spaces of the Drebbelweg building, usually used as lowlands festival // find ledwork at Salone Satellite 2014 stand C11 // follow ledwork at // for more info visit

6 10 RESEARCH B NIEUWs February JANTIEN STOTER Bridging the gap between the academic world and the practical field is not new to Jantien Stoter, who along with her appointment as full professor for the chair Spatial Data Infrastructure also fulfills a research position at the Dutch Kadaster, one of the main national providers of geo-information as well as at Geonovum, the Dutch standardization organization for geo-information. She sat down with Bnieuws to discuss her work and her hopes for the future. BY DAPHNE BAKKER MARLEEN HERMANS An ever complex society requires the continuous adaptation of any field of knowledge in order to grow and improve. Especially within Public Commissioning, an area of expertise underrepresented in the academic sphere... until now. With the appointment of Marleen Hermans to the new endowed chair in Public Commissioning, the groundwork can be laid towards the creation of new knowledge that can benefit government, market and society as a whole. Have you always combined academic work with practice? No, not always. After studying Physical Geography in Utrecht, I spent some years working as a GIS consultant. But I missed the research and that compelled me to apply for a position in TU Delft and to obtain my PhD in 3D Cadastre. I was always greatly interested in not only developing technical solutions to spatial problems, but to link those solutions to demands from the practice. So it was disappointing to see how the reports I made sometimes remained on the shelf of organisations due to its low priority or the gap between the research results and the implementation of them in practice. That s why I decided to make the step into practice again. Has your work outside of Delft enriched your research? It has definitely enriched my research. Maintaining a link between academic research and practical application is not only a personal interest, but is also important for the research agenda of this chair. The domain of Spatial Information Infrastructure is a serving domain and therefore collaborating with other disciplines in the field is a must to understand their needs. I ve realized that combining the three occupations is much more than simply spending five days a week working from three separate institutions. From academic research to informing government officials, these activities enhance each other. It allows me to build bridges between the different fields and this in turn leads to better results within my research as well as to new question on the research agenda. Which projects have you worked on in both the academic and practical sphere? In 2010 I received a Vidi award for my research on 5D data modeling. This research builds on two main subjects that I studied the past years of which the results have found their way into practice. The first is the national 3D pilot which aims to create a 3D model of the Netherlands. Along with University Twente, we developed a method, which we further developed at the Kadaster. We are almost at the start to generate a first version of a countrywide 3D model. The second subject is automatic generalisation, which entails automatically generating a more abstract map with a limited amount of information in order to provide an overview, from a highly detailed map that contains for example individual buildings and edges of the sidewalk. In the past cartographers had to literally trace over the detailed maps in order to draw the abstract maps. In order to realize the automatic generalisation, we had to teach computers how to recognize the different features in a topographic map and how they behave over scale. In the past years we managed to further develop the academic research results and prototypes to automatically generate a 1: map of the Netherlands from a 1: dataset at the Kadaster. Both these subjects are part of the research project 5D data modelling, which aims to integrate the 3D data with the factors of time and scale. What do you hope to achieve as chair of Spatial Data Infrastructure? I hope that geo information and the technique that supports it will become more mainstream and not remain relegated to the academic sphere. Spatial data contain a lot of potentials and therefore it should be accessible to all kinds of applications. With the ability to combine all the data available to us, we can add new value to location-based data and gain new insights in the spatial processes behind various societal and environmental issues, such as loneliness, mobility, air and noise pollution, spreading of diseases and depletion of natural resources and use these insights not only to shape policy but also our very intensively used environment. CV Jantien Stoter Jantien Stoter graduated at Utrecht University (Physical Geography) and worked as a GIS consultant between 1995 and She obtained her PhD degree at Delft University of Technology (3D Cadastre) in 2004, for which she received the KNAW Prof. J.M. Tienstra Research award. From 2006 she led the research group on automatic generalization at the University of Twente. Since 2009 she fulfills a position as associate professor at TU Delft. In 2010 she received a prestigious Vidi award for her research on 5D modeling from NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek). She chairs the commission Data specifications of the European Spatial Data Research organisation and she leads the national 3D Special Interest Group. She also lectures within the MSC program Geomatics for the built environment. Apart from her professorship appointment in Delft, she is researcher at the Kadaster and Geonovum. CV Marleen Hermans Marleen Hermans (born in Ghent, Belgium, in 1967) read Architecture at Eindhoven University of Technology between 1985 and In 1995 she was awarded her doctorate, also by Eindhoven, for a study of building performance after completion and opportunities for its management. Between 1994 and 2003 she worked as a consultant, before opening her own policy advice and research firm, Hoofdstroom. From 2006 until 2011 she was employed by the Government Buildings Agency as, successively, Head of Innovation, Head of the Tendering Expertise Centre and Strategic Implementation Manager of the Vision for Since 2012 she has been a partner at Brink Management en Advies, part of the Brink Group. BY DAPHNE BAKKER Why did this chair position appeal to you? The chair is not just a wonderful opportunity for me to document the knowledge I ve gathered throughout my career, it will also help me shape public commissioning as a discipline. Up until this very moment, public commissioning was a subject bound within the parameters of the practice. Especially within the field of construction, there is hardly any incentive toward academic development. This chair can change that. Why do people consider public commissioning a matter for the practice? Do they assume that it is something you simply learn while on the job? Yes, I think that it is an assumption. The process of building was often considered a byproduct, something we never explicitly defined as a subject in its own right. Only within the past decade have the various government agencies been actively assessing its own role as public commissioner. What can the government do and what can be left to the market. The awareness that a change was required developed due to the complex nature of public commissions, which are characterized by a combination of high costs of failure, the various requirements due to the need for transparency and the organisation of construction as a sum of individual processes instead of the combined efforts towards the realization of a integral product. According to Het Opdrachtgeversforum (The Forum for Commissioning) Lifelearning is not found within the field of construction and management. Do you think the chair can change this? It is of utmost importance to introduce new developments to the existing construction sector. It won t be an easy task, since the sector has stuck to its own ways for years and we can t just flip a switch in order change things. An effective way would be to involve young people, who are currently underrepresented in the field of public commissioning. That raises several questions. How should we educate students in order to give them a different perspective than the current, dominating one? And how do you bring experience together with the students new vision? This will be an interesting challenge to tackle in the next three years. Have you developed a strategy for the three years of your appointment? Before I was appointed, I mapped out all the different aspects of public commissioning I wanted to focus on. Now I plan to look not just around the faculty, but also outside the field of construction, in order to find out how the other chairs within the areas of for instance law and public administration, which both operate along the boundaries of public commissioning, define the subject I m dealing with. Together with their definitions and the needs of the big commissioners of public works, I will narrow down the themes I want to explore. Then I can set up a plan towards not just involving other professionals, but the students as well.

7 12 bk in focus B NIEUWs FEBRUARY 2014 DELFTSE LENTE "One man, one vote" in een tekenlokaal van OD 39 Henk Engel: vooraan, jongen die achterom kijkt op witte stoel Aldo van Eyck: in het midden van de foto, man met blonde kuif Jaap Bakema: Aan de tafel rechts, naar beneden kijkend, met bril partijen samen te brengen. Zijn rol was heel belangrijk in het geheel. Frits Palmboom voert actie De acties van de studenten wierpen hun vruchten af, en het besluitvormingsmodel werd omgegooid. Vanaf 69 werd er een radicaal democratisch beslissysteem ingevoerd volgens het systeem One man, one vote. Iedereen kon in de Algemene Vergadering meestemmen over voorstellen. In 1972 werd het systeem omgevormd naar een systeem van evenredige vertegenwoordiging in de Afdelingsraad, waarin een derde studenten, een derde wetenschappelijke staf en een derde nietwetenschappelijke staf zitting hadden. Democratie en universiteit wat hebben ze met elkaar te maken? Veel, zo blijkt uit een kijkje in ons eigen verleden. Onze faculteit kent een rijke geschiedenis van debat over onderwijs, inspraak en vertegenwoordiging. Studenten dwongen hun recht op inspraak af met pamfletten, protestacties en bezettingen van het hoofdgebouw, ons huidige faculteitgebouw. Studenten Rosa Stapel en Benjo Zwarteveen organiseren een theatervoorstelling, Delftse Lente, waarin deze geschiedenis wordt nagespeeld door bouwkundestudenten. Hier alvast een inkijkje in het verhaal van het lustrumtheater, over het roerige verleden van onze faculteit. Gebaseerd op verhalen van Henk Engel, Han Meyer, Frits Palmboom en Max Risselada. DOOR MANON SCHOTMAN In de jaren 50 van de vorige eeuw was de organisatie van Bouwkunde heel anders dan nu. De faculteit bevond zich op het adres Oude Delft 39 (Oost-Indiëplaats). Er waren nog heel weinig studenten, zo n veertig per jaar, waardoor het ontwerponderwijs kleinschalig en persoonlijk was er werd onderwezen via mondelinge overdracht in ateliers. De beslisstructuur was hiërarchisch: de hoogleraren, die voor het leven werden benoemd, hadden de macht en alle beslissingen werden in besloten vergaderingen genomen. Binnen de faculteit waren er verschillende groeperingen, met verschillende ideeën over wat goede architectuur is. Hoewel de tegenstelling tussen traditionalisten en modernisten niet zo zwart-wit was als zij doorgaans wordt getypeerd, gaven exponenten van beide stromingen college aan dezelfde faculteit. Aan de kant van de traditionalisten waren daar bijvoorbeeld Van Kranendonck en Berghoef, die college gaven aan dezelfde faculteit als modernist Van den Broek. De studentenaantallen groeiden drastisch in de jaren 60. Het hoger onderwijs werd voor een grotere sociale klasse toegankelijk en de babyboomers gingen massaal studeren. Er ontstond onrust over zowel de inhoud en organisatie van het onderwijs als de hiërarchische structuur en de macht van de hoogleraren. De studenten benutten hun grote aantal om de situatie te veranderen. Doordat het onderwijs per jaar werd georganiseerd en door de invloed van meer traditionalistische architecten konden studenten pas in hun derde of vierde jaar les krijgen van modernisten. Dit tot ontevredenheid van veel studenten. Door toedoen van bijvoorbeeld Aldo van Eyck, destijds docent, ontstonden er verticale ateliers. Henk Engel, destijds student, had ook een bijdrage in de totstandkoming van deze ateliers, waarin studenten van verschillende studiejaren samen atelieronderwijs kregen. Ook in de gesprekken en discussies richting democratisering heeft Henk Engel een belangrijke rol gespeeld. Nadat de democratisering van de faculteit een feit was, heeft hij zich ingezet voor de veranderingen in het eerstejaarsonderwijs. De betrokkenheid van Engel is ook te zien aan foto s uit die tijd (zoals bovenstaande), waarop hij veelvuldig te zien is. In 1968, het jaar van de protesten tegen de Vietamoorlog in Amerika en de studentenopstanden in Parijs, waarde de activistische geest door de faculteit. Het marxistische gedachtengoed vond veel aanhang. Er ontstond een sterke link met de rode studentenstad Nijmegen ( Havana aan de Waal ) en er was veel uitwisseling van ideeën tussen de twee steden. De geest van 68 gaf een extra impuls aan de ontevredenheid die al langer onder studenten sluimerde, en het bracht de ontwikkelingen in het voorjaar van 69 in een stroomversnelling. De ontwikkelingen gingen mede zo hard doordat er docenten en medewerkers waren die aan de kant van de studenten stonden. Max Risselada, destijds jonge docent, steunde en stimuleerde de studenten in hun actie. Hij noemt ook de grote rol die Van Eyck had in het proces tot democratisering, samen met Bakema en zijn medewerker Carel Weeber. Van Eyck kwam van buiten, uit Amsterdam, en hij was vanaf het begin kritisch op de wereld binnen Bouwkunde. Hij fungeerde als een soort breekijzer binnen het gezelschap van hoogleraren. Informatie uit de geheime vergaderingen speelde hij door, zodat studenten zich konden verzetten tegen bepaalde beslissingen, zoals benoemingen van hoogleraren. Bakema symboliseerde het poldermodel pur sang: Hij steunde de strijd van de studenten, maar was ook een verzoener, die probeerde de verschillende De strijd van de studenten ging niet alleen over meer invloed en verzet tegen het autoritaire gedrag van de hoogleraren, maar had ook een belangrijke vakinhoudelijke component. Studenten verzetten zich onder andere tegen de vormwil van kunstenaar-architecten. Zij zagen zichzelf voor een belangrijker taak gesteld dan het verfraaien van een gevel: ze wilden de woningnood oplossen die na de oorlog was ontstaan. Architecten moesten niet in dienst van de elite werken, maar bouwen voor het algemeen belang. Een groep studenten van Stielos schreef over hun idealen in een klein boekje, getiteld De Elite; een analiese van de afdeling bouwkunde van de techniese hogeschool te delft (sic). Het boekje begint zo: Dat de studentenoppositie aan de afdeling Bouwkunde op 9 mei 1969 min of meer overrompeld werd door de demokratisering is onder meer te wijten aan een opvallend gebrek aan inzicht van haar aktivisten in de reële mogelijkheden en kansen van demokratisering van een architektuuronderwijs, dat voordien steeds voor een burgerlijke bouwkunde had opgeleid. Dit kan voor een gedeelte teruggevoerd worden tot het feit dat zij niet de beschikking had over een analiese van de funktie van het onderwijs, de architektuur en de architekt in de kapitalistiese maatschappij. De studenten, gesteund door een bredere beweging buiten de faculteit, vonden maatschappelijke vraagstukken belangrijker dan architectuur. De sociale wetenschappen werden de faculteit binnengehaald. Risselada: Studenten waren niet zo bezig met architectuur. De maatschappij was relevanter. Hierdoor verbreedde het vak zich. Er kwamen vakken bij die opinievormend zijn, maar geen informatie verschaffen over wat je als ontwerper moet doen. Op zijn beurt probeerden Risselada en andere jonge docenten de studenten toch wat vakkennis mee te geven: Studenten wilden niet praten over goede architectuur, maar ik geloof dat als je de maatschappij wilt verbeteren als architect, je die vakkennis toch nodig hebt. Ik probeerde ze daarin te beïnvloeden. Hij ziet, samen met Henk Engel, deze verbreding doorwerken in het huidige onderwijsprogramma. Het onderwijs is versnipperd geraakt. Binnen een vak verzorgen verschillende docenten een college en er is niemand die het verhaal samenvat of de regie houdt. Dat gebrek aan regie is in die tijd ontstaan. Bezetting 1972 In 1972 was er opnieuw oproer onder de studenten: het collegegeld zou verhoogd worden van 200 naar 1000 gulden. Studenten kwamen hiertegen massaal in opstand. Benjo Zwarteveen, organisator van theaterstuk Delftse Lente: Het was ook een vorm van solidariteit. Er waren ook veel studenten die best 1000 gulden konden betalen, maar die waren solidair met degenen die het niet konden betalen. Ik vind dat mooi aan die tijd. Op 12 december werd het hoofdgebouw van de faculteit, het huidige bouwkundegebouw, een aantal dagen bezet. Han Meyer en Frits Palmboom waren erbij. De faculteit was voor even hun huis. Studenten studeerden, maakten muziek en bleven overnachten in het gebouw. Palmboom: Ik herinner me vooral dat we vanuit het gebouw de stad ingingen om pamfletten uit te delen en steun te halen. Ik herinner me avondenlang discussiëren bij de studentenverenigingen en de mensa. Han Meyer was ook actief betrokken: Ik was in die tijd lid van de AAG (AfdelingsAKtieGroep) Bouwkunde en redactielid van Het Orakel, het VSSD-tijdschrift dat verslag deed van de bezetting en de onderhandelingen met het CvB. We hadden in het gebouw een ad hoc redactie- en productielokaal, waar we elke dag een editie van Het Orakel maakten. De eisen die de studenten hadden voor het CvB werden ingewilligd en daarmee kwam de bezetting tot een einde. In 1973 volgde er nog een bezetting, die gericht was tegen de beperking van studenteninvloed in de universitaire bestuursstructuur. Toen en nu Het verschil tussen studeren in de jaren 60/ 70 en studeren nu is groot. Han Meyer over zijn studententijd ( 70 78): Ik herinner me die tijd vooral als een heel optimistische tijd, waarin we het gevoel hadden voortdurend nieuwe ontdekkingen te doen, ons leven op een nieuwe manier te kunnen inrichten en de wereld te kunnen veranderen. Over de huidige generatie studenten zegt hij: Ik denk dat we ons nu eveneens in een periode van grote veranderingen bevinden, waarin nieuwe initiatieven en ideeën van jonge mensen heel belangrijk zijn. Je ziet ook dat veel studenten met nieuwe verrassende ideeën en initiatieven komen. Een verschil vind ik wel dat studenten kennelijk minder geïnteresseerd zijn in het beïnvloeden en overnemen van politieke macht van de universiteit; de bestuurlijke status quo wordt meer als een gegeven ervaren dan destijds. De tijdsdruk wordt als belangrijke factor genoemd voor de schijnbare ongeïnteresseerdheid van studenten voor de organisatie van en inspraak in het onderwijs en faculteitsbestuur. Rosa Stapel, organisator van het theaterstuk Delftse Lente en student van deze generatie: Hier werken mensen heel hard. Veel studenten hebben burn-outklachten. Dat kunnen mensen zich niet voorstellen die in de tijd leefden dat er oneindig veel studiefinanciering was. Het gebrek aan tijd zorgt ervoor dat studenten zich moeten focussen op hun studie. Henk Engel: Studenten zijn georiënteerd op het halen van hun diploma. Dat moet vooral niet teveel tijd en moeite kosten. Maar uiteindelijk ga je met die houding op je bek. Engel maakt zich zorgen over de kleine invloed die studenten hebben: Hoe krijgen de belangen van studenten op dit moment in godsnaam vorm? De felheid waarmee Henk Engel zich uitdrukt, illustreert het contrast met de houding van de huidige generatie studenten. Wil je meemaken hoe het er vroeger aan toeging? Kom dan naar de theatervoorstelling Delftse Lente. theatervoorstelling delftse lente Regie: marleen van dalen Vrijdag 28 februari première Zaterdag 1 maart matineevoostelling met aansluitend gesprek over de gebeurtenissen in het stuk onder leiding van Harm Tilman, met Frits van Dongen, John Habraken, Hans Ruijssenaars, Kees Rijnboutt en Moshe Zwarts Zaterdag 1 maart finale Kaartjes te koop via delftselente.nl

8 14 forum B NIEUWs February 2014 BOUWKUNDE BUBBLE ROBERT NOTTROT Zintuig Zoals er wel eens een melodietje blijft haken in mijn hoofd, zo overkomt mij dat ook met woorden. Deze woorden moeten dan worden verwerkt. In analogie: ik sabbel erop, als op een snoepje, een toverbal - bestaan die nog wel? - met veel laagjes, veel kleuren. Deze week heb ik het woord zintuig geproefd. Het woord valt in twee stukken uiteen: zin en tuig. Beide onderdelen smaken naar meer. Beginnend bij tuig. Ik denk dan opvolgend aan zinloos geweldplegers, teugels, vliegen, varen, rijden of werken. Tuig is voor mij niet direct iets van biologische aard. Ik ga ervan uit dat tuig in dit geval niet stamt van getuigen, hoewel dat smaakversterkend zou zijn: het getuige zijn van zin. Zin is een rijk begrip. Het zegt ongetwijfeld iets over mij, maar ik proef eerst begeerte, dan betekenis, dan belang, dan gevoeligheid en uiteindelijk dat waar ik nu een punt achter zet. Zintuig staat niet voor mensen die geweld begeren of mensen die zin geven aan ons bestaan. Evenmin voor een apparaat dat betekenis produceert. Of software om mooie zinnen te schrijven. De mens is opgetuigd met sensoren en die noemen wij zintuigen. Gevoelig tuig. Tuig dat onderhandelt met beeld, geluid, smaak, geur, temperatuur, positie, gevoel, pijn of evenwicht. Zin in de betekenis van begeerte of belang zou ook smaakversterkend werken: tuig dat zich ontfermt over het verlangen naar of het belang van dat wat wordt waargenomen, voor waar wordt genomen. Er is tenslotte een verschil tussen horen en luisteren of tussen zien en kijken. Omdat architecten belang hechten aan het tevredenstellen van onze zintuigen denken zij na over onder andere licht, akoestiek, lucht, textuur, kleur. Deze daad komt tegemoet aan twee betekenissen van zin: die van gevoeligheid, maar ook die van betekenis of belang. Zingeving. In het Engels, Frans en Duits heb ik overeenkomstige smaaktesten gedaan. Soortgelijke ervaringen heb ik gehad, maar een zelfde woord in verschillende talen smaakt steeds anders. Probeer maar: sense-organ, organe des sens, Sinneswerkzeug. Of Sentido (Spaans), sinne (Zweeds), sans (Noors), érzék (Hongaars), duyu (Turks), senso (Italiaans), aisthisi (fonetisch Grieks), smysl (fonetisch Russisch) en senco (Esperanto, uitspraak senso). Esperanto? I want to address a feeling, or rather a state of being, that I think many students from this faculty will recognize. It s the state you get into about a week before a deadline. It is a state in which most of your actions are focused on completing something. You let everything else in life - surroundings, friends, art, music, literature, the public debate, and in severe cases also eating and sleeping - fade away into the background in order to concentrate on this one goal: "Before you know it, you find yourself in this bouwkunde bubble, this narrow little world that is all about projects, deadlines, quick ways to pass tests (think studeersnel.nl) and shortcuts to impress your teacher and pass your project." finishing the project. It is a very helpful state, and it gets you very far. You finish things, you pass your projects and you achieve your goals. I would even dare to say that in studying architecture, you need at least a minimum of this state in order to pass your studies successfully. I ve seen many creative and talented students drop out of architecture school because they lacked the capacity to get into this state at the end of the projects. This state of being, as I would like to call it, in the tunnel, definitely has its advantages, but it also definitely has its downsides. I touched upon not eating and sleeping. Architecture students that never pulled an all-nighter are extremely rare. Frequent visitors of this tunnel state skip a night sleep very regularly. No other students that I know of take such bad care of themselves as architecture students. And you wonder whether it s all worthwhile, if CARTOON BY ANNA WOJCIK after at least five years of doing this, we end up jobless or in severely underpaid jobs. Apart from the extreme cases, there are more general effects of the tunnel state, especially when you re forced to get into it very often. The bachelor program has a lot of deadlines. As a result of this, you will have to get into this tunnel state quite regularly, sometimes even for several consecutive weeks. There are even students that stay in this state for three years, until they finish their bachelor. Or, if they continue with a master right away, even for five years. That s the point when the downsides come to the front, where it enters the collective consciousness as a state of being, as a mentality almost. The problem of this constant state is that you tend to get less receptive to your environment once you re in it. The tunnel gives you only a very narrow view: you only see what s in front of you: the goal, in sharp focus. This state is reflected in the small talks in the hallways. They mostly follow the How are you? Busy trying to finish off this and this Good luck! pattern. Frequent stays in this realm makes the outside world fade to grey. Before you know it, you find yourself in this bouwkunde bubble, this narrow little world that is all about projects, deadlines, quick ways to pass tests (think studeersnel.nl) and shortcuts to impress your teacher and pass your project. We know what we need to do to score a high grade from our teachers, and so we follow the unwritten rules of BK City to get there. Do we really know what s going on outside the bouwkunde bubble? Do we take time to really understand how people use the buildings we design? Have we really learned from the mistakes that have been made in architecture and urban design in the past? And whom do we want to please with our designs? Do we design for our teachers, for the community of architects and urbanists or for the people that are meant to use the buildings? So let s cherish our beloved tunnel, or bubble, but let s not overestimate its value and underestimate its risk. Maybe it s time to give the tunnel a window every now and then, that would let in more oxygenous, fresh air to inspire our creativity and to let us think of solutions that reach beyond our own little bubble, into the outside world. Manon Schotman (student)

9 streets of BK city 15 IN EVERY EDITION STUDENTS AND STAFF OF THE FACULTY OF ARCHITECTURE ARE ASKED ABOUT THEIR OPINION. THIS TIME BNIEUWS ASKED... Should students take more initiative outside of the curriculum? MaartenJan Hoekstra, Urbanism Herman Prast, Architecture The current curriculum is very compact and might leave little time for students to venture out on their own. (MJH) In my time, students would start their own projects, as did I. The curriculum provided the opportunity to define your own project and to find a tutor suitable to guide you on your chosen subject. Also, I think students are more passive now due to social and financial pressures. (HP) Manon Feenstra, BSc-minor Project Management Its too much to ask of students to set up their own projects within a already demanding curriculum. But students should be allowed to voice their opinion on what kind of projects they d like to participate in, the themes which actually interests them. Bas de Jong, intern at Transformers Yes, because the practice has changed so much and the curriculum doesn t reflect it. It all boils down to taking initiative. The demand for architects has decreased, so you will have to find a way to create job opportunities for yourself. Dimitris Zervakis, Geomatics I hope students do, but there is little time for it. It seems like Dutch students have had more opportunities to look into these matters than the international students. In Greece it depends, usually the projects are much more work-related. Moerath Anas, MSc1 Dwelling No, because the curriculum offers no space for it. I d rather focus on my studies and have some time left for a social life. Phillip Van Alstede, MSc3 RE&H Yes, because its enriches your education. I ve been doing side projects since my bachelors and my studies have never suffered because of it. Monique Maria Beliën, graduate Architectural Engineering I was involved in building the Stylos pavilion. It was a fun experience and we got a taste of the real construction process - working with your hands and bringing all the different parts together. Its a shame that it is no longer an option. COLOFON B Nieuws is a four-weekly periodical of the Faculty of Architecture, TU Delft. Faculty of Architecture, BK City, Delft University of Technology Julianalaan 134, 2628 BL Delft room BG.Midden.140 b-nieuws.bk.tudelft.nl issuu.com/bnieuws Editor-in-Chief Manon Schotman Editorial Board Edo Beerda Daphne Bakker Jane Stortelder Brigitte O'Regan Cover illustration Aldo_van_Eyck, uit archief van de faculteit Contributors Karin Laglas Robert Nottrot Editorial Advice Board Marcello Soeleman Sue van de Giessen Inge Pit Robert Nottrot Linda de Vos Pierijn van der Putt Print Drukkerij Tan Heck, Delft Next deadline 21st of February, PM B Nieuws 07, March 2014 Illustrations only in *.tif, *.eps or *.jpg format, min 300 dpi Unsolicited articles can have a maximum of 500 words, announcements 50 words. The editorial board has the right to shorten and edit articles, or to refuse articles that have an insinuating, discriminatory or vindicatory character, or contain unnecessary coarse language. The editorial board informs the author(s) concerning the reason for it s deciscion, directly after is has been made.

10 agenda B NIEUWs february 2014 Week 7 ARCAM: De clou van de campus Universiteiten en technische bedrijven willen zich graag vestigen op campussen. Motief is het idee dat ontmoetingen, en vooral toevallige ontmoetingen, doorslaggevend zijn voor het ontstaan van nieuwe inzichten en nieuwe ontwikkelingen. Hoe kan het ontwerp van een campus die ontmoetingen bevorderen? Een avond met drie korte presentaties, gevolgd door een gesprek. Amsterdam, de Brakke Grond / 20:15 / 7,50 (student) arcam.nl Documentaire Bouw 't zelf Dit tijdsdocument laat de zoektocht zien naar een samenleving waarin de eeuw van de overheid ten einde is. Waarin de woningbouwproductiemachine van na de oorlog tot stilstand is gekomen en overheid, markt en de civil society ieder op zoek zijn naar hun rol in een nieuw tijdsgewricht. BK City, Zaal BG.West.200 / 15:50 gebiedsontwikkeling.nu Capita Selectie: Martijn de Wit Martijn de Wit, stedenbouwkundig ontwerper bij DRO Amsterdam, over Sint-Petersburg. Amsterdam, Academie van Bouwkunst / 20:00 ahk.nl Mark Pimlott: the Floor The Architecture of the Interior will present a public lecture by Mark Pimlott on the Floor. This lecture is part of the Interior Elements lecture series, in which a range of speakers will each elaborate on one of the elements defining the interior. BKCity, Room R / 12:45 13:45 tudelft-interior-architecture.nl Week 8 s and debate The House Museum As Exposition Lab Het Nieuwe Instituut and the Iconic Houses Network will be hosting an afternoon of talks on the opportunities and dilemmas of organising exhibitions in house museums. Henry Urbach, who has been the director of The Glass House (designed by architect Philip Johnson) since 2012, has been invited for this. Rotterdam, Het Nieuwe Instituut/ 13:00-17:00 / Entrance: free with a ticket for Het Nieuwe Instituut hetnieuweinstituut.nl Film and debate Kopfkino #25 met Herman Hertzberger Herman Hertzberger en filmmaker Joeri Pruys zullen aan de hand van filmfragmenten, van de televisiedocumentaire uit 1978 over Aldo van Eyck, met elkaar spreken over het thema design en architectuur als decorum. Amsterdam, Kriterion / 19:30 / 8 (student) / RSVP ontwerpschrijfkunst.org Thesis defence Arne van Overmeeren: Vogelaarwijken "Area-based Asset Management of Housing Associations: An analysis of planning approaches in restructuring districts" Promotor 1: Prof.dr.ir. V.H. Gruis (Bk), copromotor: drs. C.L. van der Flier (UHD-Bk) Delft, Aula / 10:00 bk.tudelft.nl 01_Kop Eireen Kleur Schreurs: the 02_Kop Entrance Zwart 03_Datum _Plat The Architecture of the Interior 05_Info will present a public lecture by 06_Web Eireen Schreurs (SUB office) on the Entrance. This lecture is part of the Interior Elements lecture 01_Kop Kleur series, in which a range of 02_Kop speakers will Zwart each elaborate on 03_Datum one of the elements defining the 04_Plat interior. 05_Info BKCity, Room R / 12:45 13:45 06_Web tudelft-interior-architecture.nl Week 9 Capita Selectie: Martijn de Wit Stedenbouw is het antwoord op de uitdagingen die door een samenleving worden gesteld. Niet de ideale of de generieke stad, maar het rake antwoord op de noden van de tijd en de eigenschappen van een locatie leiden tot goede stedenbouw. Hugh Nicholson, Principal Adviser Urban Design Christchurch City Council, over Christchurch. Amsterdam, Academie van Bouwkunst / ahk.nl Mechthild Stuhlmacher: the Stair The Architecture of the Interior will present a public lecture by Mechthild Stuhlmacher (Korteknie Stuhlmacher Architecten) on the Stair. This lecture is part of the Interior Elements lecture series, in which a range of speakers will each elaborate on one the elements defining the interior. BKCity, Room R / 12:45 13:45 tudelft-interior-architecture.nl Theater Delftse Lente "Delftse Lente"staat voor de roerige tijden in Delft rond Is het gek dat juist in de lente de jongeren opleven en gaan opstaan voor hun rechten? Het broeit altijd in de lente, de hele wereld komt tot leven. Na de Praagse, Parijse en Arabische Lente nu: Delftse Lente BKCity/ delftselente.nl Theater Delftse Lente BKCity/ en delftselente.nl Collegetour Delftse Lente Zaterdagmiddag 1 maart organiseert Stylos en collegetour met studenten uit de jaren 50, 60 en 70. Dit panelgesprek wordt gehouden direct na de matinee van Delftse Lente. BKCity/ delftselente.nl Week 10 Symposium Radical Contextualism Op 7 maart neemt Henco Bekkering, hoogleraar Stadsontwerp/Urban Design afscheid in Delft met een symposium met de titel Radical Contextualism. Sprekers zijn, naast Henco Bekkering: Jürgen Rosemann, voormalig decaan van Bouwkunde en nu hoogleraar aan de National University of Singapore; Joaquin Sabaté Bel, gepromoveerd op de Westelijke Tuinsteden in Amsterdam en hoogleraar aan de Universitat Polytèchnica de Catalunya; en Michael Sorkin, hoogleraar aan het University College New York. Delft, Aula / 09:00-13:00 / symposium en de uittreerede zijn openbaar, aanmelding is niet nodig bnsp.nl Jurjen Zeinstra: the Ceiling The Architecture of the Interior will present a public lecture by Jurjen Zeinstra (Zeinstra van Gelderen Architecten) on the Ceiling. This lecture is part of the Interior Elements lecture series, in which a range of speakers will each elaborate on one of the elements defining the interior. BKCity / 12:45 13:45 tudelft-interior-architecture.nl spotlight! Series Interior Elements This semester, The Architecture of the Interior will present a public lecture series entitled Interior Elements. Its focus is on those elements that comprise and define the interior, but are rarely discussed as separate topics: the Floor, the Entrance, the Stair, the Ceiling, the Window, Surfaces and Light. These elements will be presented by a range of speakers, who will discuss the ideas, design, making, and socio-cultural contexts that have shaped and continue to shape each of them. For more information visit tudelft-interior-architecture.nl Mark Pimlott: the Floor (14.02) Eireen Schreurs: the Entrance (21.02) Mechthild Stuhlmacher: the Stair (28.02) Jurjen Zeinstra: the Ceiling 07.03) Irene Cieraad: the Window (14.03) Dirk Somers: Surfaces (21.03) tentoonstellingen Archiprix 2014 BKCity / South Glass House Brancusi, Rosso, Man Ray Framing Sculpture Museum Boijmans van Beuningen Pasticcio desingel

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal INFORMATION FOR STUDENTS WITH AN international PRE- UNIVERSITY EDUCATION FOUNDATION YEAR FOR international STUDENTS VU UNIVERSITY () Dutch as a second Language () INFORMATIE VOOR STUDENTEN MET EEN BUITENLANDSE

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

Taco Schallenberg Acorel

Taco Schallenberg Acorel Taco Schallenberg Acorel Inhoudsopgave Introductie Kies een Platform Get to Know the Jargon Strategie Bedrijfsproces Concurrenten User Experience Marketing Over Acorel Introductie THE JARGON THE JARGON

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet.

Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. Settings for the C100BRS4 MAC Address Spoofing with cable Internet. General: Please use the latest firmware for the router. The firmware is available on http://www.conceptronic.net! Use Firmware version

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange

blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challange blur (NL for English see bellow) Aukje Fleur Janssen & Roos Gomperts Volvo Design Challenge Voor Volvo Design Challenge bundelden we onze

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

Inclusive Education: competences for teacher training

Inclusive Education: competences for teacher training 08052014 Inclusive Education: competences for teacher training Evelien Dankert MSc Teacher Training Institute Leiden University of Applied Sciences The Netherlands Our goal in teacher training in relation

Nadere informatie

Educational Design as Conversation

Educational Design as Conversation 1 Educational Design as Conversation Inter-professional dialogue about the teaching of academic communications skills EATAW 2011 - Jacqueline van Kruiningen, University of Groningen Grading papers collaboratively

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net May 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the May edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia. This

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3 Chapter 1 Stone 1 Zo toon je interesse in iemand How do you feel? How is life? What's wrong with you? What's bothering them? You look happy. You seem worried. Hoe voel

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

i29 interior architects

i29 interior architects i29 interior architects We are i29 l interior architects, a creative and versatile interior design studio. Our aim is to create intelligent designs and striking images. Space is the leitmotiv, the result

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Usage guidelines. About Google Book Search

Usage guidelines. About Google Book Search This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world s books discoverable online. It has

Nadere informatie

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik

Over dit boek. Richtlijnen voor gebruik Over dit boek Dit is een digitale kopie van een boek dat al generaties lang op bibliotheekplanken heeft gestaan, maar nu zorgvuldig is gescand door Google. Dat doen we omdat we alle boeken ter wereld online

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

PRESCHOOL. For more information please visit www.swazoom.nl

PRESCHOOL. For more information please visit www.swazoom.nl PRESCHOOL For more information please visit www.swazoom.nl WHAT IS A PRESCHOOL? The preschool is a place where toddlers are learning by playing and where parents can meet. At preschool toddlers from 2,5

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation!

Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Next-Generation Youth Care If we knew what we are doing, we wouldn t call it innovation! Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University Internationaal Instituut voor

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander

2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander 2013 Introduction HOI 2.0 George Bohlander HOI 2.0 introduction Importance HOI currency Future print = HOI 2.0 HOI 2.0 Print: Décomplexation/more simple Digital: New set-up Core values HOI Accountability

Nadere informatie

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Aad Streng Jean In het Panhuis Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Werkwijze workshop Onze visie op leren en continu verbeteren. Deze visie

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

Concrete en Pantopicon winnen internationale designprijs

Concrete en Pantopicon winnen internationale designprijs Concrete en Pantopicon winnen internationale designprijs Na het winnen van een Henry Van De Velde Label, valt MIOS (Museum In Onze Straat) opnieuw in de prijzen. Ontwerpbureau Concrete, all-round creative

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK)

How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) (for Dutch go to page 4) How to install and use dictionaries on the ICARUS Illumina HD (E652BK) The Illumina HD offers dictionary support for StarDict dictionaries.this is a (free) open source dictionary

Nadere informatie

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010

Pro Dual Improving through Benchmarking. Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Pro Dual Improving through Benchmarking Leonardo da Vinci/Partnerships 2008-2010 Partners Germany: Stadt München/City of Munich Education Department - Vocational Schools and Further Education Industrie-

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij?

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij? Wie zijn wij? Studievereniging i.d is de studievereniging van Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Met 2700 leden is zij een van de grootste en actiefste studieverenigingen van Delft. Studievereniging

Nadere informatie

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47

Nieuwsbrief NRGD. Editie 11 Newsletter NRGD. Edition 11. pagina 1 van 5. http://nieuwsbrieven.nrgd.nl/newsletter/email/47 pagina 1 van 5 Kunt u deze nieuwsbrief niet goed lezen? Bekijk dan de online versie Nieuwsbrief NRGD Editie 11 Newsletter NRGD Edition 11 17 MAART 2010 Het register is nu opengesteld! Het Nederlands Register

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

AF-61 transformatie van een bedrijfsverzamelgebouw interieur ontwerp opgeleverd december 2013

AF-61 transformatie van een bedrijfsverzamelgebouw interieur ontwerp opgeleverd december 2013 AF-61 transformatie van een bedrijfsverzamelgebouw interieur ontwerp opgeleverd december 2013 Een bestaand kantoorgebouw op het Schinkel terrein In Amsterdam wordt nieuw leven ingeblazen als bedrijfsverzamelgebouw.

Nadere informatie

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten?

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? 1 Let s celebrate! read Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? Let s celebrate! Guy Fawkes Night People in Britain celebrate Guy Fawkes Night. It s on the 5th of November.

Nadere informatie

Tackle the Grand Societal Challenges, Advanced course Fontys ACI 2015-2016 Prototype the future with sustainable value.

Tackle the Grand Societal Challenges, Advanced course Fontys ACI 2015-2016 Prototype the future with sustainable value. Tackle the Grand Societal Challenges, Advanced course Fontys ACI 2015-2016 Prototype the future with sustainable value. Tackling wicked problems is all about imagination Who we International Lifestyle

Nadere informatie