Interactiewijzer.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Interactiewijzer. verstegen@interactiewijzer.nl"

Transcriptie

1 Interactiewijzer

2

3 INTERACTIEWIJZER Positionering. Wat zijn je verwachtingen? Diagnostisch èn Handelingsgericht bespreek -instrument voor de interactie tussen: Leraren /professionele opvoeders en het kind Het kind en andere kinderen Jezelf en het kind? Jezelf en andere volwassenen in lastige professionele interactiesituaties? binnen een integrale sterkte/zwakte analyse van de problematiek (HGPD) zie ons artikel op: Leerlingfactoren Schoolfactoren Gezinsfactoren Lichamelijk LERAAR Gezin GEDRAG GROEP Vrije Tijd Leren School Hulpverlening Interactiewijzer 1

4 met een specifiek bereik en afgrenzingen Storend Gedrag en Stoornissen Hulpvraag Handelen Aard, Ernst, Aantal Psychopathologie Interdisciplinaire principes Omgaan met Psychopathologie Rol van de leerkracht Educatieve therapie/ functionele relatie Chronische stijl- en Interactionele principes interactieproblemen Interactiewijzer Functionele relatie Structureren van de relatie Af te bakenen gedragsvragen Incidentele interactievragen Leertheoretische principes: Straffen zal ze leren? Adaptieve principes Omgaan met Verschillen Sociale `ondersteuning Rolduidelijkheid/ gezond verstand Rob Verstegen KERN: Eén kader voor analyse èn aanpak (H)erkenning van interactionele valkuilen en bij jongeren, bij leraren (bij jezelf). geeft directe aanwijzingen voor: Effectieve Houdingswijziging bij leraren (vandaag in de focus) Gerichte Training van (zwakke) sociale vaardigheden bij de leerling Interactiewijzer 2

5 INTERACTIEWIJZER Theorie Wat willen we bereiken met opvoeden? Wat geven we (onze) kinderen dus mee? Waarom Interactiewijzer? Ontkent aanlegfactoren niet, maar nodigt uit tot werken aan... dat wat (nog) wel haalbaar is, bij voorkeur daar waar dat het meest effectief is on the spot, op school, in gezin, in leefgroep... middels sociale vaardigheden in het leven van alledag (eventueel na droog-oefenen in bijv. SOVA-training, spelen andere alsof situaties.) Theorie: Basisbegrippen Communicatie heeft inhoudsaspect en bevelsaspect (=betrekkingsaspect) Betrekkingsaspect ( uitstraling ) beinvloedt overwegend interactiecirkels Betrekkingsaspect kan voor een groot deel weergegeven worden op twee assen: BOVEN-ONDER (wie leidt, wie volgt) SAMEN-TEGEN( gericht op ander of zelf) Interactiewijzer 3

6 De Interactiewielen Zet die assen op elkaar. Wanneer je ook nog aangeeft op welke as de meeste nadruk ligt dan ontstaat er een wiel met 8 octanten (bijv. BS of SB, zie wiel) Steekwoorden geven per octant een globale beschrijving van de sociale vaardigheden die bij die communicatiestijl horen. (zie lijst sociale vaardigheden) Geef per octant eigen voorbeelden Elke sociale vaardigheid in gepaste mate op het juiste moment kunnen aanwenden is het ideale interactieprofiel maar (gelukkig) ook nagenoeg onbereikbaar? Interactiewijzer 4

7 INTERACTIEWIJZER Analyse Wie houdt wie, op welke manier gevangen? Vervolg 1 Interactiewielen Voor elk van de wiel-octanten geven we aan in hoeverre het kind daarin sociale vaardigheden laat zien (normaal, te veel, te weinig, exces, tekort ) Zowel naar leraar/opvoeder/begeleider (subjectief!) als naar de groep toe (zo objectief mogelijk!) Twee wielen dus. In de buitenbanden geven we de reacties van leraar/opvoeder/begeleider en groep aan. De BOTS-vragenlijst is hulpmiddel zie bijv. de uitdraaien van het computerprogramma Vragenlijsten - KIND - OPVOEDER KIND - ANDERE KINDEREN winnen leiden winnen leiden strijden zorgen volgen afzetten strijden zorgen afzetten volgen terugtrekken afwachten terugtrekken afwachten ν een grafische weergave van de resultaten in de INTERACTIEWIELEN Interactiewijzer 5

8 Vervolg 2 Interactiewielen Arceringen geven zwaartepunten aan Gebrek aan arcering geeft tekorten aan Voor het binnenwiel geldt: een ronde pannenkoek is het ideaalbeeld Voor het binnenwiel zijn exces -grenzen en (alleen rechts) tekort-lijnen aangegeven Voor de buitenbanden geldt: Hoe zwaarder de arcering des te meer worden sociale vaardigheden in dat segment bij het kind versterkt of uitgelokt door leraar/opvoeder/begeleider en/of groep AFSLUITING theorie en analyse Elke sociale vaardigheid in gepaste mate op het juiste moment kunnen aanwenden is het (onbereikbare) ideale interactieprofiel. Interactieproblemen kun je dan omschrijven in termen van excessen en/of tekorten aan bepaalde sociale vaardigheden bij één of beide partijen. Vooral bij onzekerheid vallen we sterk terug op interactieposities die we kennen als veilig. Daarmee engen we óók het gedrag van anderen in en blokkeren we ècht contact. Met Interactiewijzer brengen we in kaart hoe we dat zien en ervaren.. Sleutels voor verandering liggen in een andere houding van de leraren/opvoeder(s)/begeleiders en in training van zwakke sociale vaardigheden bij het kind... Interactiewijzer 6

9 INTERACTIEWIJZER Aanpak Verbeter het kind / de jongere, begin bij jezelf Twee veranderingsstrategieën Houdingsverandering van de leraar of leraren/opvoeder(s)/begeleider(s) Training sociale vaardigheden bij het kind Drie Begrippen bij het zoeken naar handelingsalternatieven Circulair (twee betekenissen) Complementair Symmetrisch Interactiewijzer 7

10 Drie begrippen: 1. Circulair Het is zinloos oorzaak en gevolg te zoeken in een interactieprobleem... We doen het in een cirkeltje met elkaar Sociale vaardigheden zijn in het interactiewiel circulair geordend.. Zo kunnen we zoeken naar de zone van aangrenzende ontwikkeling Drie Begrippen: 2. Complementair Complementaire opstellingen houden (probleem)gedrag chronisch in stand In grote lijnen: Onder roept Boven op Boven roept Onder op Samen roept Samen op Tegen roept Tegen op N.B. In het boek Interactiewijzer staat dat per positie veel fijnmaziger uitgewerkt met diverse uitzonderingen voor de relatie kind-therapeut/opvoeder. De laatste wordt immers meestal geacht de baas te zijn in die relatie Drie Begrippen: 3. Symmetrisch Symmetrische opstellingen spiegelen het gedrag in een bepaalde positie reageren met gedrag in dezelfde interactiepositie Dat leidt in een aantal gevallen tot escalerende golfbewegingen van wederzijds probleemgedrag Vechten tot je er bij neervalt, wachten tot je een ons weegt, elkaar de put in praten etc. Interactiewijzer 8

11 Strategie 1: Houdingsverandering leraar N.B. Ken of ontdek eerst je pedagogische of begeleidingsvoorkeursstijl! Ga eerst na of het probleemgedrag van de leerling daar een terechte reactie op is. Vragenlijst Interactionele Stijl (VPS) bijv. als werkmiddel GROVE VUISTREGELS voor houdingsverandering t.a.v. de (voor jou) problematische leerling: Vermijd tegengesteld (=complementair) gedrag op de as Onder-Boven. Vermijd ook (teveel) van hetzelfde (=symmetrie) gedrag op de as Samen-Tegen. En start neutraal!! Kies uit overgebleven alternatieven voor consistente houdingsverandering naar de leerling. zie het Ankerpunten-overzicht Vervolg Houdingsverandering Leraar De leraar / opvoeder kiest -vanuit een integer voornemen*- één à twee concrete oefen-items als begin om die houdingsverandering in de praktijk waar te kunnen maken (*de wil èn de overtuiging om zo te investeren ) Zorg voor een passende vormgeving en zorg voor regelmatige feedback... (koppelmaatje!!!) Overdrijf niet. In principe is er verder niks mis met iemands voorkeursstijl!!! Strategie 2: Training sociale vaardigheden (1) Ga eerst de peer- /groepssituatie na. *Wordt het kind daardoor overvraagd? *Is er sprake van extreme symmetrie? *Is er sprake van extreme complementariteit? Is dat het geval: overweeg dan eerst of de groep aangepakt kan worden of dat scheiding van die groep mogelijk is (in instellingen en scholen: eerst groepsaanpak of overplaatsing?) Is dat niet het geval: start dan met individuele training van specifieke sociale vaardigheden Interactiewijzer 9

12 Training sociale vaardigheden (2) Zoek of creëer omgangssituaties waarin zwak ontwikkelde sociale vaardigheden kunnen worden geoefend met het kind. Bespreek doel en verloop van de oefensituaties met het kind. Maak daar afspraken over en kom er regelmatig op terug. Zorg dat het kind resultaat kan boeken volgens de ABC-strategie van de zone van aangrenzende ontwikkeling Training Sociale Vaardigheden (3) ABC-strategie Bepaal waar het zwaartepunt (exces) ligt voor dit kind in het interactiewiel kind-groep Zijn de aangrenzende octanten voldoende ingevuld? Zoniet dan deze A-vaardigheden eerst trainen tot ze voldoende beheerst worden en voldoende response oproepen B-vaardigheden vinden we vervolgens in de octanten die grenzen aan A-vaardigheden. Bij tekorten: trainen en groepsreacties bezien C-vaardigheden in de overige drie octanten zijn voor dit kind het moeilijkst. Vragenlijsten - KIND - OPVOEDER KIND - ANDERE KINDEREN winnen leiden winnen leiden strijden zorgen A strijden zorgen A B B C volgen afzetten C C3 afzetten volgen terugtrekken afwachten terugtrekken afwachten ν een grafische weergave van de resultaten in de INTERACTIEWIELEN Interactiewijzer 10

13 Training Sociale Vaardigheden (4) Houd rekening met onbalans tussen interactieprofiel van het kind en reacties uit de groep. Zorg voor voldoende succes (=complementariteit) voordat je een volgende stap zet met het kind. Bezie steeds in hoeverre moet of kan worden begonnen met training in bijv. een SOVAgroep en/of andere alsof-situaties (individuele of groepstherapie) Interactiewijzer 11

14 Interactiewijzer voor het Jonge Kind een sociaal vaardigheidsprogramma voor 5 tot 8 jarigen Preventief Groeps- Programma Curatief Individueel Programma Interactiewijzer JOKI preventief De oorspronkelijke Interactiewijzer blijkt alleen bruikbaar vanaf 6 jaar Bepaalde voorwaarden worden daarbij als reeds ontwikkeld verondersteld Voor Jongere Kinderen bestaat er geen specifiek vóór-traject Conclusie: voorwaarden kun je helpen ontwikkelen... Uitgangspunten 1 Jonge kinderen moeten nog leren om vanuit het perspectief van de ander waar te nemen Jonge kinderen moeten nog leren dat er gedragsalternatieven zijn Jonge kinderen leren in interactie met hun omgeving, ontwikkelingsgericht, ervaringsgericht... Interactiewijzer 12

15 Uitgangspunten 2 Leren doen we door de cyclus: Benoemen Herkennen Toepassen Wat? 4 Gedragsalternatieven: werk je MEE? of werk je TEGEN? als een BAASJE? of VERLEGEN? Benoemen:door poppen, kleuren, liedjes, tekeningen, puzzels, poster, t-shirts, verhalen... Herkennen: in spelen, spelletjes, verhalen, prentenboeken, gedichten... Toepassen: middels Overnieuw!, rollenspel, gezelschapspelen, houdingsaanwijzingen voor de leerkracht (na invulling vragenlijst)... Hoe?: Middelen Belangrijkste middel : *ontwikkelingsgerichte leerkrachten *die kinderen steeds in allerlei interactievormen met de omgeving * de vier gedragsalternatieven laten ervaren *in betekenisvolle situaties Interactiewijzer 13

16 Wanneer?: Programma-accenten Benoemen: Dagelijks, merendeels groepsgericht... Herkennen: Langere periode gericht oefenen zowel groeps- als individueel gericht... Toepassen: In betekenisvolle situaties, merendeels individueel gericht... Interactiewijzer JOKI Curatief Basisprincipes van de oorspronkelijke Interactiewijzer: Analyse: Aangepaste BOTS-vragenlijst / computerprogramma Aanpak: houdingsverandering opvoeder training sociale vaardigheden Overnieuw! daarbij als een centrale werkvorm Materialen als reminder voor kind en groep Gaat heen en Veel succes met IAW-JOKI!!! Interactiewijzer 14

17

18

19

20 STAPPENPLAN Voor het uitwerken van een handelingsplan kan het navolgende stappenplan worden gevolgd. Voor behandelingssuggesties kind - opvoeder 1. Bepaal na het invullen van de BOTS vragenlijst bij welke interactiepositie een overdrijving voorkomt. * In de praktijk blijkt een score van +2 of +3, in combinatie met een plus in de buitenring, een waarschijnlijk exces te zijn. Een score van +4 of meer is in alle gevallen een exces. * Als er meer extremen zijn, bepaal dan welke interactiepositie als relatief het extreemst gezien kan worden. 2. In de inleiding van hoofdstuk 4 wordt verwezen naar diverse paragrafen die corresponderen met extreme interactieposities. Je zoekt de corresponderende paragraaf op en leest onder het hoofdje de situatie of de beschrijving past bij het betreffende kind. Waar het om gaat is of een van de beschreven posities op hoofdlijnen herkend wordt als het belangrijkste interactieprobleem tussen kind en opvoeder. * Zo ja, dan naar stap 3. * Zo nee, dan lees je of een volgend extreem van toepassing is. Als dat zo is, ga dan naar stap Onder het hoofdje aanpak worden vier handelingsingangen beschreven: * Je gaat na : attitude ten opzichte van dit type interactieprobleem * Je vermijdt : wat je niet of zo min mogelijk moet doen * Je professionele houding : wat de aangeraden houding is * Overdrijf niet : aanwijzingen om niet door te schieten bij dit type interactieprobleem 4. Tenslotte staat onder het hoofdje aanwijzingen voor de praktijk een aantal concrete en praktische aanwijzingen uitgewerkt van de aanpak. Het gaat natuurlijk altijd om maatwerk! Probeer de gegeven adviezen te vertalen naar de betreffende leerling. Pas daarom eventueel de adviezen aan of bedenk er in dezelfde geest.

21 Voor behandelingssuggesties kind - andere kinderen 1. Bepaal na het invullen van de BOTS vragenlijst bij welke interactiepositie een overdrijving voorkomt. * In de praktijk blijkt een score van +2 of +3 (in combinatie met twee of drie plussen in de buitenring) een waarschijnlijk exces te zijn. Een score van +4 of meer is in alle gevallen een exces. * Als er meer extremen zijn, bepaal dan welke interactiepositie als relatief het extreemst gezien kan worden en lees verder bij stap 2. * Als er geen enkel extreem is, dan kan gekeken worden naar de interactieposities waar tekorten zijn. Van een tekort is waarschijnlijk sprake bij een score van -2 of -3 in combinatie met twee of drie minnen in de buitenring. Van een tekort is zeker sprake bij een score van -4 tot -8. In het geval bij kind - andere kinderen géén sprake is van een exces en wel van één of meerdere tekorten, kunnen de corresponderende oefenvoorbeelden van hoofdstuk 5.9 doorgenomen worden. Bepaald moet dan worden in welke segmenten tekorten voorkomen. Vervolgens wordt op pagina 149 verwezen naar de oefenvoorbeelden, die bij die tekorten horen. 2. In de inleiding van hoofdstuk 5 wordt verwezen naar diverse paragrafen die corresponderen met extreme interactieposities. Je zoekt, na de bepaling van het exces, de corresponderende paragraaf op en leest onder het hoofdje de situatie of de beschrijving past bij de betreffende leerling. * Zo ja, dan naar stap 3. * Zo nee, bekijk dan of een volgend extreem beter past en als die past dan ga je naar stap Vervolgens worden onder het hoofdje aanpak vier substappen besproken. Onder het subhoofdje DE GROEP wordt gevraagd na te gaan of specifieke omstandigheden van de groep bepalend zijn voor de instandhouding van het probleem van de leerling. Als die omstandigheden spelen, dan worden aanwijzingen gegeven wat eraan te doen is. Onder het subhoofdje HET KIND worden in opklimmende moeilijkheidsgraad drie groepen sociale vaardigheden onderscheiden (zie voorbeeld figuur 3,2). Bij de A-, B-en C- vaardigheden wordt voor alle zekerheid telkens gevraagd na te gaan of er sprake is van een tekort bij het kind. Als er een tekort is, dan wordt verwezen naar de inhoudsopgave van paragraaf 5.9, waar verder gezocht kan worden naar concrete en praktische aanwijzingen hoe de betreffende sociale vaardigheden in volgorde kunnen worden uitgelokt. Ook hier geldt dat gestreefd moet worden naar maatwerk! De aanwijzingen geven suggesties, pas ze voor het betreffende kind aan. Gezien de veelheid aan mogelijke suggesties is het van belang uit te werken wat het eerste wordt aangepakt, wanneer dat wordt geëvalueerd en wat vervolgens wordt aangepakt. Bedenk hierbij dat succeservaringen erg belangrijk zijn.

22 Interactiewijzer: Ankerpunten voor de relatie jongere-opvoeder Ex Exces jongere Signalen bij opvoeder Wat niet doen o.a. Wat wel doen o.a. BS Teveel 'goedbedoelde' bemoeizucht naar jou toe * Irritatie aan de jongere ('nou even niet') *ofwel juist teveel overlaten aan de jongere ('die kan het zelf wel') *De jongere zich als eerste laten profileren naar jou toe, *Hulp inroepen van de jongere *De jongere 'vooraan'' laten staan. ("de hulpjuf of hulpleider") *Neutraal gedecideerde leidende houding. *Beperkte ruimte geven *Rechtvaardig de baas blijven, met enige afstand. *Adolescent: Metacommunicatief benoemen wat er gebeurt SB Te kleverig 'gezellig' iets samen met jou willen hebben, 'overzorgzaam' gedrag naar jou toe *Klef gevoel ('daar heb je d'r weer.') *ofwel soms een plezierig gevoel door aan wezigheid van deze jongere ('mijn steuntje in de groep') *Nabijheid zoeken, *Steun voor in de groep vragen of steun zoeken door de opvoeder ("het witte voetje") *Benoemen wat er gebeurt en afgrenzen aankondigen *Afstand nemen, ook fysiek en qua oog-contact. *Contact-alternatieven bij derden bieden. SO Te kleurloos volgzaam naar jou toe *Geen probleem voor mij; de jongere valt me niet op. ("ik heb wel andere jongeren om me drukker over te maken") *Teveel sturing geven. *Het wel best vinden zo ("jij doet niet moeilijk, ik ook niet") *Zelf de jongere volgen *Jongere eigen mening laten geven vóórdat jij je mening geeft. *Iets specifieks van deze jongere naar voren laten komen of specifiek 'maken'. OS Veel te afhankelijk van jou *Geneigd de jongere te gaan helpen, te beschermen. ("deze jongere heeft mijn steun hard nodig") *Teveel 'bemoederen', met zorgelijk en zorgzaam gedrag.te snel helpen *Teveel contact houden. ("kom maar, dan help ik je wel weer even") *Waar mogelijk jezelf bewust in afhankelijker 'onderposities' plaatsen naar dit jongere. *De jongere stapsgewijs (!) zelf richting laten bepalen, laten 'invullen', je laten helpen door de jongere OT Te teruggetrokken, gesloten naar jou toe *Uit isolement willen halen, Je zorgen maken over de jongere Je kunt er niet echt 'bij komen' ; ("als ik wist wat er echt in dat hoofdje omging") *Teveel aanmoedigen, *opdringerig zijn, te snel nabijheid zoeken, teveel willen praten met de jongere. ("Als je nou eens vertel nou toch eens wat er.. maar waarom dan niet.?") *Of -als je het 'moe' bentbekritiseren, negeren. ("dan moet je het zelf maar weten ") *Geduld en gepaste afstand! *Voorzichtig aansluiten bij (de weinige) momenten van positievere beleving en eigenheid van de jongere *Eerder samen doen dan samen praten. *Onderwerpen zeer concreet en klein houden *Verandering voorzichtig herlabelen als winst TO Chronisch ontevreden of verongelijkt naar jou. *Irritatie, zin om deze jongere eens aan te pakken. ('dat gezeur' of 'dat gedoe' ook altijd.) *Afwijzend benaderen, *Kwaad worden. ("ach, jij hebt toch altijd wat te zeuren.") *Of ongenuanceerde kritiek juist te snel inwilligen ("nou, dan maar niet.") *Van mopperen opperen maken *Kritiek laten verduidelijken, vaagheden geduldig uitspitten *Verantwoordelijk maken voor waar de jongere in afwijkt, of ontevreden over is *Concrete alternatieven laten aandragen en uitwerken (SMART) en die ondersteunen TB Gedrag met een te agressieve lading naar jou toe *Willen straffen, verwijderen, agressief terug willen reageren (ook met bestraffende kritiek) *Opgelucht zijn als deze jongere er eens niet is ("straks loopt het nog eens uit de hand ") *Afwachten ("wat moet ik hier nou mee?") *Of kleineren, anderszins agressief benaderen. ("Nog één keer en dan zul je er echt van lusten, manneke ") *Emotioneel-neutraal blijven en grenzen stellen *Preventief handelen. *Steun van collega s regelen (achterwacht). *Zoek nabijheid als het probleem niet speelt. BT Te zelfbepalend of rechtstreeks eisend naar jou, gaat machtsstrijd aan *Ik moet hem/haar eronder zien te houden of te krijgen, ("Deze jongere zàl naar mij luisteren ") *Je op de kast laten krijgen, merkbaar geëmotioneerd raken, openlijke machtsstrijd ("dat zullen we nog wel eens zien..") *Of afwachten, meegaan, ontzag voor de jongere ("toe nou asjeblieft.") *De baas (van het proces) blijven, zonder de strijd aan te gaan, of te onderhandelen. *Emotioneel neutraal blijven. *Geef aandacht als gunst op de 'betere' momenten

Interactiewijzer Rob Verstegen

Interactiewijzer Rob Verstegen Fleringenbrink 2, 7544 XN Enschede tel.: 053-4308678 info@spoe. Interactiewijzer Rob Verstegen Bijeenkomst 13-10-10 Opbrengstgericht + handelingsgericht werken Laag 1: Algemeen: basiszorg Laag 2: Specifiek:

Nadere informatie

INTERACTIEWIJZER VOOR HET JONGE KIND

INTERACTIEWIJZER VOOR HET JONGE KIND INTERACTIEWIJZER VOOR HET JONGE KIND CURATIEF DEEL Vragenlijst voor individuele kinderen met interactieproblemen DE BOTS VRAGENLIJST VOOR HET JONGE KIND Naam kind : Ingevuld door : Datum : Onderdeel A1:

Nadere informatie

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen:

18-9-2014. Pedagogische opleiding theorie. Doelstellingen. Doelstellingen. Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback. De kennis over de begrippen: Pedagogische opleiding theorie Hoofdstuk 1 Communicatie en feedback Doelstellingen De kennis over de begrippen:, feedback, opleiden en leren kunnen uitdrukken en verfijnen Doelstellingen De voornaamste

Nadere informatie

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding

CoachWijzer Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Houvast bij het vormgeven van effectieve begeleiding Naam: Datum: Bert van Rossum 9 december 2013 Inhoudsopgave Inleiding... De uitslag van Bert van Rossum... Toelichting coach- en begeleidingsvoorkeur...

Nadere informatie

Vragenlijst Interactionele Stijl

Vragenlijst Interactionele Stijl Interactiewijzer Vragenlijst Interactionele Stijl Instructie. n.b. Deze vragenlijst heeft geen wetenschappelijke meetpretenties! De lijst is uitsluitend bedoeld als 'bespreekinstrument' tussen collega's

Nadere informatie

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8.

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8. Roos van Leary Beschrijving Boven-Samen (BS) dominant gedrag: leidend zelfdefinitie: ik ben sterker en beter dan jij; Ik overzie "het" definitie van de ander: jij bent zwak en hulpbehoevend relatiedefinitie:

Nadere informatie

Interactie en communicatie. Communicatie

Interactie en communicatie. Communicatie Interactie en communicatie Communicatie Communicatie is het geven en ontvangen van boodschappen. Alle gedrag (in nabijheid van anderen) is communicatie. Dus : je kunt niet niet communiceren. Een aardige

Nadere informatie

Inspirerende Tweedaagse Cursus Interactiewijzer

Inspirerende Tweedaagse Cursus Interactiewijzer Inspirerende Tweedaagse Cursus Interactiewijzer Uit steeds meer onderzoek in zowel jeugdzorg als onderwijs blijkt het belang van een goede (therapeutische) werkrelatie voor het uiteindelijke effect van

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE Beschrijven van eigen leraarsgedrag volgens het model van Leary Vragenlijst interactief leraargedrag (VIL-wagenlijst)

ACHTERGRONDINFORMATIE Beschrijven van eigen leraarsgedrag volgens het model van Leary Vragenlijst interactief leraargedrag (VIL-wagenlijst) ACHTERGRONDINFORMATIE Beschrijven van eigen leraarsgedrag volgens het model van Leary Vragenlijst interactief leraargedrag (VIL-wagenlijst) A. het gedrag van de leraar, geclassificeerd volgens Leary. In

Nadere informatie

Hoe staat u in de Roos van Leary?

Hoe staat u in de Roos van Leary? Hoe staat u in de Roos van Leary? Volgens de Amerikaanse psycholoog Timothy Leary heeft ons gedrag consequenties voor het gedrag van de ander. Door je op een bepaalde manier op te stellen, beïnvloed je

Nadere informatie

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel

Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Cursussen, conferenties en advies Vliegende start voor (startend) onderwijspersoneel Overzicht cursusaanbod voor (startend) personeel in het onderwijs 2009/2010 Volg een cursus bij AOb scholing De AOb

Nadere informatie

Het Brugse Model de flow chart

Het Brugse Model de flow chart Het Brugse Model de flow chart De flowchart is een nuttig instrument dat in de eerste plaats ontwikkeld werd om te gebruiken in een therapeutische situatie. Uiteraard kan je dit ook gebruiken tijdens een

Nadere informatie

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 1: HGW, gedrag kennen en zien

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 1: HGW, gedrag kennen en zien Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 1: HGW, gedrag kennen en zien 7 oktober 2015 14.45 17.00 uur Madeleine Vreeburg Onderwijscentrum VU Amsterdam Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag in de klas

Nadere informatie

Protocol Omgaan met pesten

Protocol Omgaan met pesten Protocol Omgaan met pesten Willibrordusschool Alphen NB April 2013 Protocol omgaan met pesten, Willibrordusschool Alphen, april 2013 Pagina 1 Protocol omgaan met pesten Doel: Vanuit onze visie stellen

Nadere informatie

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen

Trainingen. Attitude en Mindset. Moraal Resultaatgericht Coachen Moraal Resultaatgericht Coachen coaching & training voor bedrijven en particulieren Hoornplantsoen 64 2652 BM Berkel en Rodenrijs telefoon 010-5225426 Hoornplantsoen 64 mobiel 06-40597816 info@resultaatgericht-coachen.nl

Nadere informatie

12-11-2014. HGW..gezien vanuit het perspectief van ouders

12-11-2014. HGW..gezien vanuit het perspectief van ouders 12-11-2014 HGW..gezien vanuit het perspectief van ouders 1 Wat wensen ouders voor hun kind? 2 De drie G s Geluk Gezondheid Goede toekomst 3 4 Alle ouders willen.. zich welkom voelen Contact gaat voor contract

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

BURG. DE RUITERSCHOOL

BURG. DE RUITERSCHOOL BURG. DE RUITERSCHOOL Pestprotocol Een samenvatting van dit protocol hangt zichtbaar in de school. Dit protocol is vastgesteld op 14 maart 2013 Vastgesteld door team Burg. De Ruiterschool: 4 maart 2013

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Minor Licht Verstandelijk Beperkt

Minor Licht Verstandelijk Beperkt Minor Licht Verstandelijk Beperkt Academie voor Sociale Studies Inleiding De minor Licht Verstandelijk Beperkt biedt een inspirerend en intensief half jaar deskundigheidsbevordering op het gebied van werken

Nadere informatie

Werken met jouw eigen omgangsstijl. Arno Willems, GZ-psycholoog MFCG awillems@koraalgroep.nl 06-51396341

Werken met jouw eigen omgangsstijl. Arno Willems, GZ-psycholoog MFCG awillems@koraalgroep.nl 06-51396341 Werken met jouw eigen omgangsstijl Arno Willems, GZ-psycholoog MFCG awillems@koraalgroep.nl 06-51396341 Begeleiderscongres oktober 2011 1 MFCG Multi-Functioneel Centrum voor mensen met een verstandelijke

Nadere informatie

AMETHIST Developing People

AMETHIST Developing People AMETHIST Developing People COMMUNICEREN MET KINDEREN AMETHIST Developing People Argonweg 7 11 3812 RB Amersfoort 033 7370182 www.amethistdevelopingpeople.nl Waarom? Wie kent het niet? Het gevoel van machteloosheid

Nadere informatie

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H.

Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening. Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Onderzoek naar het cluster 4 onderwijs: kinderen en hulpverlening Drs. R. Stoutjesdijk & Prof. Dr. E.M. Scholte M.m.v. drs. H. Leloux-Opmeer Voorwoord Inhoudsopgave Een tijd geleden hebben Stichting Horizon

Nadere informatie

Probleemgedrag begrijpen en preventief aanpakken

Probleemgedrag begrijpen en preventief aanpakken Probleemgedrag begrijpen en preventief aanpakken Albert Janssens 12.12.2011 Kinderen die probleemgedrag stellen, raken ons in ons werk en in onze persoon. In ons werk: Gevoel van te weinig aandacht voor

Nadere informatie

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf

ASSERTIVITEIT. beter communiceren vanuit jezelf ASSERTIVITEIT beter communiceren vanuit jezelf Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij mensen. Zij

Nadere informatie

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling

Ontwikkeling. Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Opleiding Persoonlijke Ontwikkeling Waarom? Ik heb het idee dat ik wel eens tekortschiet als het erom gaat anderen duidelijk te maken wat ik bedoel. Ik

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

de BOTS-vragenlijsten uit Interactiewijzer

de BOTS-vragenlijsten uit Interactiewijzer de BOTS-vragenlijsten uit Interactiewijzer Auteurs: Rob Verstegen en Henny Lodewijks Naam kind: Leeftijd: Sexe: m / v Ingevuld door: Datum: Onderdeel A1: relatie kind - opvoeder Onderstaande uitspraken

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren WE DOEN HET SAMEN Over samenwerking en feedback geven www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren Situering In een inloophuis werk je bijná altijd samen met twee of drie mensen. Vaak is

Nadere informatie

Agressie, gedragsprobemen Ontstaan en behandelingsvormen

Agressie, gedragsprobemen Ontstaan en behandelingsvormen Agressie, gedragsprobemen Ontstaan en behandelingsvormen 2 voorbeelden: Jan Piet Enkele begrippen: - Oppositioneel opstandig gedrag: het kind verzet zich tegen de leiding van volwassenen - Agressief gedrag:

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

Communiceren is teamwork

Communiceren is teamwork Communiceren is teamwork Je werkt vaak zelfstandig, maar blijft altijd onderdeel van je team. Samen met je collega s zorg je zo goed mogelijk voor jullie cliënten. Samenwerken vereist veel communicatie.

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin

Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Kinderen, lief maar. Wegwijzer Steenwijk Woensdag 12 november Carolien Boschma en Sjoukje Huisman Centrum voor Jeugd en Gezin Opzet van de lezing Welkom Inleiding Theorie, tips en adviezen over opvoeden

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG :

Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Bijlage Interviews: - interview: vragen gast - vragen pleeggezin - vragen aan begeleider van Open Thuis - Interview met de dienst VMG : Interview: vragen gast : Levensgeschiedenis: Zie dossier Hoe vind

Nadere informatie

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland

Communiceren met ouders. Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Communiceren met ouders Silke Jansen Orthopedagoog Gezin en Gedrag REC 4 Vierland Inhoud van de workshop 1. Kind binnen systeem 2. School en ouders gelijkwaardig? 3. Richtlijnen bij oudercontacten 4.

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Personal ARROW. Van: Next Arrow Coachdiensten. De positieve benadering richting gewenst resultaat!!

Personal ARROW. Van: Next Arrow Coachdiensten. De positieve benadering richting gewenst resultaat!! Personal ARROW Van: Next Arrow Coachdiensten De positieve benadering richting gewenst resultaat!! De Personal Arrow van Next Arrow Next Arrow staat voor coachende begeleiding bij je volgende actie richting

Nadere informatie

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN

Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol OBS DE BOUWSTEEN Anti pestprotocol Pagina 1 Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Het gedragmodel. 1. Inleiding

Het gedragmodel. 1. Inleiding Het gedragmodel 1. Inleiding Het gedragmodel is een NLP-techiek, ontwikkeld door Peter Dalmeijer (zie www.vidarte.nl) en Paul Lenferink. Het model leert ons feedback te geven waarbij we anderen op hun

Nadere informatie

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie!

Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden. Jouw talent, onze ambitie! Trainingen en workshops voor praktijkopleiders en leidinggevenden Jouw talent, onze ambitie! Je vindt het belangrijk om te blijven investeren in je eigen ontwikkeling. Zeker als je nieuwe vaardigheden

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan

Leren/coachen van meisjes - Dingen om bij stil te staan De ontwikkeling van vrouwen en meisjes in het rugby heeft de afgelopen jaren flink aan momentum gewonnen en de beslissing om zowel heren als dames uit te laten komen op het sevenstoernooi van de Olympische

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Gerard, vandaag moeten we het eens over óns hebben... Adviseren. verhouding

Gerard, vandaag moeten we het eens over óns hebben... Adviseren. verhouding Gerard, vandaag moeten we het eens over óns hebben... Adviseren in verhouding Adviseren in verhouding Hoe verhoud jij je tot je opdrachtgever en zijn team? Past die verhouding bij jullie doel? En is hij

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

TIME-OUT PROTOCOL DON BOSCOSCHOOL 2014-2015

TIME-OUT PROTOCOL DON BOSCOSCHOOL 2014-2015 TIME-OUT PROTOCOL DON BOSCOSCHOOL 2014-2015 Op de Don Boscoschool werken we in alle groepen op dezelfde wijze met een time-outplek, een boos-plek en een rustig werken-plek. Uitgangspunt in het time-outprotocol

Nadere informatie

Formulier A. Inventarisatie takenpakket

Formulier A. Inventarisatie takenpakket Formulier A. Inventarisatie takenpakket Om met uw leidinggevende afspraken over werkhervatting of werkuitbreiding te kunnen maken is een globaal inzicht nodig in uw takenpakket. Op basis hiervan kunt u

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Een inspirerende prikkel vanuit het gedachtegoed van Haim Omer rond Nieuwe Autoriteit en Geweldloos Verzet

Een inspirerende prikkel vanuit het gedachtegoed van Haim Omer rond Nieuwe Autoriteit en Geweldloos Verzet Een inspirerende prikkel vanuit het gedachtegoed van Haim Omer rond Nieuwe Autoriteit en Geweldloos Verzet Relinde van Lier www.nagvopschool.be Inspiratiedag Verhogen gekwalificeerde uitstroom 26/11/2015

Nadere informatie

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking.

MEE Utrecht, Gooi & Vecht. Ondersteuning bij leven met een beperking. Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking. MEE Utrecht, Gooi & Vecht Ondersteuning bij leven met een beperking Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Voor verwijzers Omgaan met mensen met een licht verstandelijke beperking Veel

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Roos van Leary: theorie en zelftest

Roos van Leary: theorie en zelftest pag.: 1 van code: ORG-COMP-vra-1-bl versie 1 Roos van Leary: theorie en zelftest Het model Leary heeft in 1957 een model ontworpen waarmee relaties tussen mensen in kaart kunnen worden gebracht: de roos

Nadere informatie

Onderwijsconcept op de Herman Broerenschool te Delft. (met behulp van de methode Kids Skills) Eigen Initiatief Model (Begeleid ontdekkend leren)

Onderwijsconcept op de Herman Broerenschool te Delft. (met behulp van de methode Kids Skills) Eigen Initiatief Model (Begeleid ontdekkend leren) Onderwijsconcept op de Herman Broerenschool te Delft SO (4 tot 13 jaar) VSO (13 tot 20 jaar) Oplossingsgericht werken (met behulp van de methode Kids Skills) Eigen Initiatief Model (Begeleid ontdekkend

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand

Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Virbo 19/03/2014 Mensen en Cultuur - Weerstand Verwachtingen? Leervragen? Doelen De deelnemers reflecteren op de rol van mensen en cultuur bij schoolontwikkeling hebben meer inzicht in weerstand en krijgen

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

Moeilijk gedrag en ASS

Moeilijk gedrag en ASS Zie je wat ik bedoel? Over moeilijk gedrag bij autisme Drs. Jan Schrurs, GZ-psycholoog Docent Fontys OSO Ma SEN Autisme-specialist 1 Moeilijk gedrag en ASS t kan bijna niet anders vanwege de beperkingen

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers

Hulpverlening Lijn5. Kom verder! www.ln5.nl LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT. Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Hulpverlening Lijn5 LVB-ZORG PROVINCIE UTRECHT Algemene informatiefolder voor jongeren, ouders en verwijzers Kom verder! www.ln5.nl Daarnaast geeft Lijn5 ook advies en consultatie aan bijvoorbeeld een

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

KENNISMAKING. Motiveren kan je leren 23/01/2015. 5 manieren om te beïnvloeden. Wanneer Plaats Doelstelling. Beleid Vooraf Regisseurstoel Anticiperen

KENNISMAKING. Motiveren kan je leren 23/01/2015. 5 manieren om te beïnvloeden. Wanneer Plaats Doelstelling. Beleid Vooraf Regisseurstoel Anticiperen Motiveren kan je leren Marc Tack& NeleDe Laender KENNISMAKING 5 manieren om te beïnvloeden Wanneer Plaats Doelstelling Beleid Vooraf Regisseurstoel Anticiperen Modelling Permanent Gehele theater Gewenste

Nadere informatie

Beginnen met sociale media. E-learning Week van de Acupunctuur

Beginnen met sociale media. E-learning Week van de Acupunctuur Beginnen met sociale media E-learning Week van de Acupunctuur Inhoudsopgave 1) Over sociale media 2) Waarom sociale media? 3) Beginnen met Facebook en Twitter 4) Inspiratie 5) Sociale mediaplan maken 1)

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Solution focused tuning (SFT) instrument

Solution focused tuning (SFT) instrument Scoring mijn executieve functies Naam: Datum: Omcirkel het gekozen cijfer achter elk item. Tel de cijfers van de drie items van elke executieve functie bij elkaar en zet het aantal punten in het lichtblauwe

Nadere informatie

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

STEVIGE STAP TRAINING 1. stevige stap training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl STEVIGE STAP TRAINING 1 stevige stap training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER STEVIGE STAP TRAINING 3 INFORMATIE BROCHURE STEVIGE STAP TRAINING

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN

Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN Cursus VRIENDEN MAKEN.KUN JE LEREN PRAKTISCHE INFORMATIE Wat voor cursus? Het is een cursus voor mensen die, om wat voor reden dan ook, geen stevige vriendenkring (meer) hebben en die actief willen onderzoeken

Nadere informatie

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad

STOP 4-7 programma. Samen sterker Terug. Pad STOP 4-7 programma Samen sterker Terug Op Pad STOP 4-7 PROGRAMMA Samen sterker Terug Op Pad Ecologisch (samen) en positief (sterker terug op pad) Een vroeg interventie- of preventieprogramma: kindtraining

Nadere informatie

Inhoudelijke beschrijving Vversterk Basistraining per module

Inhoudelijke beschrijving Vversterk Basistraining per module Inhoudelijke beschrijving Vversterk Basistraining per module Module 1 De Nederlandse VVE-programma s en de Taallijn VVE Hoe ontwikkelen kinderen zich. ontwikkelingsgebieden. kerndoelen, tussendoelen, leerlijnen.

Nadere informatie

Meerdaagse trainingen voor bewustzijn, motivatie én plezier op de werkvloer

Meerdaagse trainingen voor bewustzijn, motivatie én plezier op de werkvloer Sport werkt! Meerdaagse trainingen voor bewustzijn, motivatie én plezier op de werkvloer Leer optimaal samenwerken, omgaan met stress en effectief communiceren Nederlands Instituut voor Vechtsport en Maatschappij

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen

Vraag 1. Vraag 2. Vraag 3. Vraag 4. Vraag 5. Vraag 6. Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen. Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Feedbackvragen Samenwerken en onderhandelen Vraag 1 Lees de Leerdoelen die bij deze casus horen Geef per doel aan of je dit al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen en J = ja. Type achter

Nadere informatie

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl Door: Jan van den Brand Inleiding Ik krijg veel vragen van hondeneigenaren. Veel van die vragen gaan over de omgang met en de training van de hond. Deze vragen spitsen zich dan vooral toe op: Watt is belangrijk

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Pestprotocol Bavinckschool

Pestprotocol Bavinckschool Pestprotocol Bavinckschool Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht?

Wat te doen als een leerling verbaal agressief of handtastelijk wordt tegen een leerkracht? Inleiding: De school dient aandacht te schenken aan en beleid te ontwikkelen op het gebied van veiligheid tegen agressie en geweld op school. Dit moet resulteren in een plan welk bedoeld is om de veiligheid

Nadere informatie

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport

Inleiding. Autisme & Communicatie in de sport Sanne Gielen Inleiding Starten met een nieuwe sport is voor iedereen spannend; Hoe zal de training eruit zien? Zal de coach aardig zijn? Heb ik een klik met mijn teamgenoten? Kán ik het eigenlijk wel?

Nadere informatie

Speel het spel. stimulansen

Speel het spel. stimulansen Speel het spel In een mix van hints, pictionary, ganzenbord en spijker slaan staan we stil bij belevingsgericht werken. In twee teams strijden we om de eer: wie is het meest belevingsgericht? Hierbij moeten

Nadere informatie

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten.

1. Voorwaarden voor het aanpakken van pesten. Protocol pesten 1 Voorwoord Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien

Nadere informatie

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller

Lichaamstaal en sekspraat. Leonora van der Beek en Esther Keller Lichaamstaal en sekspraat Leonora van der Beek en Esther Keller Even voorstellen Leonora van der Beek Communicatiedeskundige Kentalis, regio west, Zoetermeer Werkzaam binnen de doelgroep Communicatief

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie

Thema. Kernelementen. Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Thema Kernelementen Emoties Puber- en kinderemotie Eenduidige communicatie Tips voor de trainer: Werken met mensen is werken met emotie. Leer emoties als signaal te herkennen, maar niet als leidraad te

Nadere informatie

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2

Toetsopdracht. Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra. Studentnummer: 500646500. Klas: 2B2 Toetsopdracht Communicatieve vaardigheden 2 de stage(cova 2S) Naam: Sanne Terpstra Studentnummer: 500646500 Klas: 2B2 Datum: 15 januari 2013 Reflectieverslag bijeenkomst 1,2 en 3 Zingevingsgesprekken Dit

Nadere informatie

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team.

SPELVARIANTEN. Bonus: Ondertussen oefen je met het geven en ontvangen van feedback en bouw je aan het vertrouwen in jouw team. SPELVARIANTEN Wil jij weten waar je in jouw huidige werk goed in bent? Hoe jij communiceert en je gedraagt en vooral hoe de ander dat ziet? En wil jij dit graag uitwisselen met je teamgenoten zodat jullie

Nadere informatie

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 1: HGW, gedrag kennen en zien

Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 1: HGW, gedrag kennen en zien Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag Workshop 1: HGW, gedrag kennen en zien 8 oktober 2014 13.30 16.00 uur Berber Klein Liesbeth van Well Leerlijn Omgaan met ongewenst gedrag in de klas 8 oktober 2014

Nadere informatie

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl 3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl Jo Voets, orthopedagoog, gedragstherapeut en pedagogisch directeur van het Centrum Bethanië (Genk), is al jarenlang een groot

Nadere informatie

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan

Opbrengstgericht werken bij andere vakken. Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Opbrengstgericht werken bij andere vakken Martine Amsing, Marijke Bertu, Marleen de Haan Doel Leerkrachten kunnen een les tekenen of geschiedenis ontwerpen volgens de uitgangspunten van OGW die ze direct

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie