Leren investeren; investeren in leren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leren investeren; investeren in leren"

Transcriptie

1 Leren investeren; investeren in leren Een verkenning naar stelsels van studiefinanciering Bijlagen bij het rapport van de Commissie Uitgangspunten Nieuw Studiefinancieringsstelsel

2 Bijlage 1 Samenstelling van de CUNS

3 Samenstelling van de CUNS Voorzitter: de heer prof. dr. W.A. Vermeend Leden: de heer M.F. Nolen (Vertegenwoordiger ISO) de heer G. Van Hogwegen (Vertegenwoordiger LSVb) de heer drs. ing. L. Ermek (Vertegenwoordiger CDJA) de heer F.J.M. de Lange (Vertegenwoordiger JOVD) de heer B. Luijkx (Vertegenwoordiger JD) de heer J.G. Mulder (Vertegenwoordiger JS) mevrouw drs. drs. M. Eyskoot (Vertegenwoordiger DWARS) de heer D. van Vugt (Vertegenwoordiger Rood) de heer drs. G. Van Veldhuizen (Vertegenwoordiger SGP-jongeren) de heer P. Van Eijsden (Vertegenwoordiger PerspectieF) de heer P. Van der Veld (Vertegenwoordiger Jonge Fortuynisten)

4 Vervolg leden de heer prof. dr. L.G.M. Stevens (Hoogleraar fiscale economie Erasmus Universiteit Rotterdam) de heer mr. drs. A.F. van den Hoeven (Studentendecaan Universiteit Utrecht) de heer mr. J. Smit (Vertegenwoordiger Informatie Beheer Groep) de heer drs. M.R.P.M. Camps (Vertegenwoordiger ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) de heer drs. F.H. de Haan (Vertegenwoordiger ministerie van Economische Zaken) de heer drs. R.H. de Swart (Vertegenwoordiger ministerie van Financiën) mevrouw drs. H.E.M. Seerden (Vertegenwoordiger ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) Secretariaat: mw. drs. F. Aarts MBA (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)

5 Bijlage 2 Korte omschrijving van stelsels van studiefinanciering in het buitenland

6 Korte omschrijving stelsels van studiefinanciering in het buitenland1 Australië Hoger onderwijssysteem Hoger onderwijs kan in Australië aan universiteiten en aan instellingen van beroepsonderwijs (TAFE) gevolgd worden. Universiteiten bieden bachelordiploma s aan na drie jaar studie, eventueel na een extra jaar gevolgd door een honours diploma of na twee jaren extra door een masterdiploma. De TAFE instituten beslaan de grens tussen tertiair en hoger secundair onderwijs, maar vallen volgens ISCED definities onder hoger onderwijs. Voor de regels over studiefinanciering wordt in Australië echter wel een onderscheid gemaakt tussen de twee. De studenten aan TAFE instellingen ontvangen bedragen die vaak niet door de overheid maar door de instellingen opgezet worden. Meer dan 130 instellingen verschaffen hoger onderwijs. Hiervan zijn er zo n 42 universiteiten die in aanmerking komen voor een bijdragen van de overheid. Van deze 42 zijn er vijf private organisaties. Aan de 130 instellingen studeerden in het jaar 2000 bijna studenten; dit is bijna 37 studenten per inwoners. Een fors aantal (14%) wordt gevormd door buitenlandse studenten. Dit benadrukt de regionale functie die Australië heeft voor zijn buur landen. Financiering hoger onderwijs De totale publieke uitgaven aan het hoger onderwijs omvatten 1,09% van het Bruto Binnenlands Produkt (BBP) in Australië in Dit bedrag heeft zich over een periode van de laatste vijf tot tien jaar in nominale zin gestabiliseerd. 1 Opgesteld door RAND Europe op basis van het rapport A broad international comparison of student loan systems in ten countries, Leiden, 2003.

7 Dit heeft ervoor gezorgd dat de behoefte aan private investeringen is toegenomen. Het aandeel van deze investeringen is derhalve in de laatste vijf jaar van de jaren negentig aanzienlijk gestegen tot 0,51% van het BBP. Vooral het aandeel van collegegelden in de inkomsten van de hoger onderwijs instellingen nam toe van 18% tot meer dan 30%. Er bestaan drie niveaus van collegegelden die afhankelijk zijn van de kosten van onderwijs en de verwachte opbrengsten voor afgestudeerden op lange termijn. De hoogte van deze gelden (variërend van PPP tot PPP per jaar) worden door de Minister van Onderwijs bepaald. Als studenten (of hun ouders) deze kosten van tevoren zelf betalen krijgen ze een 25% reductie. Als ze dit niet willen of kunnen, komen ze in aanmerking voor een zogenaamde HECS lening. Voor studenten die een masteropleiding volgen bestaan zogenaamde PELS leningen die volgens exact hetzelfde principe werken. Studiefinanciering De HECS lening is een van de belangrijkste studiefinancieringsinstrumenten die de studenten in Australië ter beschikking staan. De HECS lening mag alleen gebruikt worden om collegegelden te voldoen. Bijna 80% van de studenten maakt gebruik van deze regeling en slaat derhalve de 25% reductie in de collegegelden af. De terugbetaling van deze rentedragende lening vindt plaats na afloop van de studie en op het moment dat de afgestudeerde een bedrag van boven de PPP gaat verdienen. De inning vindt automatisch plaats via de inkomstenbelasting en zorgt voor een additioneel belastingtarief van tussen de 3% (lagere inkomens) en 6% (hogere inkomens). De periode van terugbetaling hangt dus zeer sterk af van het inkomen van de afgestudeerde. Naast dit instrument dat specifiek bedoeld is voor tegemoetkoming in de kosten van onderwijs, bestaan er nog diverse andere instrumenten die in de kosten van

8 levensonderhoud helpen voorzien. Jongeren onder de 25 die aan bepaalde voorwaarden voldoen komen in aanmerking voor een zogenaamde jongerentoelage. Afhankelijk van de woonsituatie bedraagt deze voor bachelorstudenten tussen de PPP en PPP Zelfstandig wonende, bachelorstudenten boven de 25 jaar en Australiërs van aboriginal afkomst komen via de Austudy en Abstudy regelingen ook in aanmerking voor beurzen ter hoogste van deze bedragen. Bijna 40% van de studenten ontvangt middelen uit deze regelingen. Een aanvullende lening die door ruim 10% van de bachelorstudenten wordt aangegaan voorziet in een bedrag van PPP Dit bedrag kan verhoogd worden tot PPP als studenten afzien van enige vorm van beurs. Voor al deze regelingen zijn inkomenstoetsen voor zowel de student als de familie van de student van toepassing. Dit is een belangrijke voorwaarde aangezien studenten in Australië veel bijwerken om hun inkomsten en uitgaven in evenwicht te houden. Desondanks gaan veel studenten gebukt onder een behoorlijk persoonlijk begrotingstekort. In de onderstaande tabel wordt een gecomprimeerd overzicht gegeven van de studiefinancieringsfaciliteiten in Australië.

9 Australia Direct Student Grants Direct Student Loans Indirect Support Rent Assistance Family Allowance/Family Tax Benefit Fares Allowance PELS-loan HECS-loan Student Financial Supplement Schemes AbStudy AuStudy Youth Allowance dependent on How long depends on actual costs How much (max) 3420 n.a tuition fee of trip (3 many charged max) How much (max) conditions How many students 23,30% 10,30% 5,40% 10,70% 79% n.a. n.a. n.a. type of student FT FT indigenous FT HECS-payee PELS-payee FT FT Not with Austudy payment personal income-related (100% if below) No No No parental income-related No No No family size No No No No No No Yes No No living condition Yes Yes Yes Yes No No Yes Yes Yes academic performance No No No No No No No No No age and up 14 and up No No No Provided by gov gov gov gov gov gov gov gov gov student/ Directed to unemployed student student student student student student parents student maximum # of years/months/weeks duration satisfactory progress? België (Vlaanderen) Hoger onderwijssysteem Het hoger onderwijs kan in België gevolgd worden aan Hoge Scholen en Universiteiten. Hoge Scholen bieden opleidingen van 1 (drie jaar) en 2 (tweemaal twee jaar) cycli waarna een Gradué respectievelijk ingenieur/licentiaat diploma wordt uitgereikt. Aan universiteiten is na 2 jaar een Kandidatuur diploma, na 4-5 jaar een Licentiaat diploma en na 8 jaar een Doctoraat (PhD). Momenteel wordt het Hoger Onderwijs in België geherstructureerd naar aanleiding van de Bologna verdragen om zo over een paar jaar over een bachelor-masterstructuur te beschikken op Hoge Scholen en universiteiten.

10 De totale studentenpopulatie in Vlaanderen bedraagt zo n studenten waarvan onderwijs volgen aan de Hoge Scholen. Dit betekent meer dan 28 studenten per inwoners. De studentenpopulatie is over de laatste vijf jaar redelijk stabiel gebleven. In Vlaanderen zijn er 6 universiteiten en 32 Hoge scholen en andersoortige hoger onderwijsinstelling. In Wallonië zijn dit er 10 respectievelijk 59. Vrijwel al deze instellingen hebben een publieke grondslag alhoewel enkele ook privaatachtige opleidingen (meest M.BA) aanbieden. Financiering hoger onderwijs De financiering van de overheidsinstellingen geschiedt door de Vlaamse overheid en deze maakt daarbij onderscheid tussen onderzoek en onderwijs. De Vlaamse overheid besteed jaarlijks 0,75% van het BBP aan de hoger onderwijs instellingen. Daarnaast krijgen de instellingen overheidsgelden als bijdrage in de sociale voorzieningen van studenten. Via private bijdragen (collegegelden, onderzoeksopdrachten, donaties, etc) weten de universitaire instellingen hun inkomsten met zo n 25-30% uit te breiden. Het aandeel van de collegegelden in de totale begroting is 2,3%. Studiefinanciering Het studiefinancieringssysteem in België gaat uit van een grote financiële afhankelijkheid van de studenten van hun ouders. Studietoelages zijn afhankelijk van het gezinsinkomen als ook van de status (in- of uitwonend) van de student. Hierdoor komt slechts minder dan 20% van de studenten in aanmerking voor een studietoelage. De meeste studenten komen echter wel in aanmerking voor kinderbijslag die tot het 25 e levensjaar meestal via het loon van de vader wordt uitbetaald. Naast overheidstoelagen worden er ook toelagen

11 verstrekt door de hoger onderwijs instellingen. Ook deze toelagen zijn weer bedoeld voor financieel behoeftige studenten. De gemiddelde studietoelage bedraagt van overheidswegen 1.330, terwijl deze voor universitaire instellingen zo n 660 bedraagt. De onderwijsinstellingen in Vlaanderen bieden in tegenstelling tot de overheid ook de mogelijkheid tot leningen. Hier wordt echter zeer beperkt gebruik van gemaakt (rond de 1%). Voor de meeste regelingen geldt dat deze prestatieafhankelijk zijn. Overheidstoelagen worden alleen toegekend als het voorafgaande jaar met goed gevolg is afgelegd. Ter compensatie voor een slecht jaar hebben de studenten de beschikking over een zogenaamde jokerbeurs die eenmalig tijdens de studie kan worden ingezet. De gemiddelde studiekosten voor thuiswonende studenten bedraagt en voor uitwonende studenten Hierbij zijn echter niet alle kosten van levensonderhoud inbegrepen. De studenten zijn voor hun inkomsten voornamelijk aangewezen op bijdragen van hun ouders en inkomsten via een baan als jobstudent. In de onderstaande tabel wordt een gecomprimeerd overzicht gegeven van de studiefinancieringsfaciliteiten in België (Vlaanderen).

12 Belgium Dependent on How long Provided by Directed to How much (max) How much (max) Studietoelage University Allowance Direct Student Loans (Convertible) University Loan Kinderbijslag Tax deduction 1737 var. var var. var Indirect Support: Other Meal card 40% reduction low income groups only How many students 19,20% < 1% < 1% tbv moeder tbv ouders type of student FT/PT FT/PT FT/PT No No FT/PT personal income-related (100% if below) No Yes Yes No 2010 Yes parental income-related Yes Yes No No Yes family size Yes Yes Yes Yes Yes Yes living condition Yes Yes Yes Yes Yes Yes academic performance Yes Yes Yes No No Yes # of years/months/weeks satisfactory progress? Direct Student Grants age No No No 25 Χ 18 No No Flemish gov HEI HEI Federal gov Federal gov HEI Student Student Student parent parent student Yes Indirect Support: Fiscal Denemarken Hoger onderwijssysteem Het hoger onderwijs in Denemarken bestaat uit drie typen opleidingen: korte (2-3 jaar), middellange (waaronder ook vaak het bachelordiploma wordt gerekend, 3-4 jaar) en lange (5 jaar) cyclus programma s. De korte cyclus programma s bestaat voornamelijk uit commercieel of beroepsgeoriënteerde opleidingen, terwijl de lange cyclus vergelijkbaar is met een mastersopleiding. De opleidingen worden aan universiteiten en technische colleges gegeven; op een paar uitzonderingen na zijn dit publieke lichamen. Het aantal studerenden

13 in het hoger onderwijs in Denemarken is rond de die zich voornamelijk concentreren in de middellange en lange cyclus programma s. Het aantal studenten per inwoners bedraagt ruim 34. Financiering hoger onderwijs De totale publieke uitgaven aan het hoger onderwijs omvatten 1,49% van het Deense BBP. Deze investering is relatief hoog vergeleken met andere (OECD) landen; het aandeel van hoger onderwijs in de totale uitgaven aan onderwijs zijn relatief lager in Denemarken. Dit is echter meer een indicator van de hoge uitgaven aan onderwijs in Denemarken in het algemeen dan van lage uitgaven aan hoger onderwijs. De instellingen van het hoger onderwijs ontvangen het grootste deel van hun inkomsten (meer dan 90%) direct uit bijdragen van de centrale overheid. Ze ontvangen deze financiering als een lump sum dat onder meer is gebaseerd op een vaststaand bedrag, een bedrag per actieve student dat bovendien afhankelijk is van de gevolgde opleiding en een investeringsbijdrage. De bijdragen uit de private sector in het hoger onderwijs zijn laag. Dit is voor een groot deel te verklaren uit het feit dat toegang tot hoger onderwijs voor studenten gratis is. Studiefinanciering De Deense overheid verschaft zowel beurzen als leningen aan studenten voor hoger onderwijs. De hoogte van de beurs hangt voornamelijk af van de woonsituatie van de student. Studenten die bij hun ouders wonen ontvangen PPP , studenten die zelfstandig wonen kunnen aanspraak maken op PPP Studenten krijgen dit bedrag zolang hun eigen inkomen niet boven de PPP per jaar uitkomt. Gebeurt dit wel dan wordt de beurs proportioneel gekort. Het inkomen van de ouders speelt geen enkele rol. De

14 beurs kan per maand verkregen worden voor een totaal van 72 maanden en kan daardoor flexibeler inspelen op de specifieke behoeften. Het overgrote deel (91%) van de studenten in Denemarken ontvangt een beurs. De hoogte van de rentedragende lening die voor dezelfde periode van tijd wordt verstrekt, is aanzienlijk lager (PPP ) dan de beurs, is niet afhankelijk van woonsituatie en wordt door 41% van de studenten opgenomen. Aangezien studenten ook nog eens inkomsten uit werk en soms van ouders ontvangen, is het totaal gemiddeld inkomen van de voltijdse student in Denemarken relatief hoog en staat het op een niveau van bijna 70% van het minimum inkomen in Denemarken. Studenten moeten beginnen met het terugbetalen van de leningen binnen twee jaar na beëindigen van hun studie. De terugbetalingperiode beslaat maximaal 15 jaar; de feitelijke terugbetalingperiode beslaat tussen de 7 en 15 jaar. Het bedrag dat wordt betaald aan rente is een aftrekpost voor de belastingen. Gezien de lange periode van terugbetalen en het relatief lage leenbedrag levert deze constructie over het algemeen geen problemen op voor studenten. In de onderstaande tabel wordt een gecomprimeerd overzicht gegeven van de studiefinancieringsfaciliteiten in Denemarken.

15 Denmark Dependent on Provided by Directed to Direct Student Grants Direct Student Loans Indirect Support SU Grant SU-Loan Transport reduction How much (max) % on commuter How much (max) route How many students 91% 41% type of student FT FT FT personal income-related (100% if below) 6587 No No parental income-related No No No family size No No No living condition Yes No No academic performance No No Has to be active age No Gov Gov Gov Student Student Student How long # of years/months/weeks satisfactory progress? 72 months 72 months 84 months Yes not more than 12 months behind Active' requirement Duitsland Hoger onderwijssysteem Duitsland kent 355 instituten in het hoger onderwijs die door de staat zijn erkend. Deze kunnen in 5 groepen worden onderverdeeld te weten: 1) technische en 2) algemene universiteiten, 3) hoger onderwijsinstellingen in de geestewetenschappen, 4) muziek en kunst hogescholen, en 5) vakgericht en administratief hoger onderwijs. Bachelor - en masteropleidingen worden in aanvulling op de bestaande opleidingsstructuren aangeboden. Daar waar in deze bestaande structuren onderscheid wordt gemaakt tussen diploma s van Fachhochschule en universiteiten is dit onderscheid bij de bachelormasterstructuur vervallen. Rond de 81% van de Duitse bevolking heeft een afgeronde secundaire opleiding; echter slechts 28% start een opleiding in het hoger onderwijs. Het aantal studenten heeft lange tijd een dalende trend gevolgd; sinds 1996 vindt weer enige stijging plaats. In het jaar 2001/2002

16 stonden er 1,93 miljoen studenten geregistreerd. Dit komt neer op bijna 24 studenten per inwoners, het laagste aantal in deze studie. Financiering hoger onderwijs Het grootste deel van de financiering van het hoger onderwijs vindt plaats uit publieke gelden. De nadruk ligt hierbij bij de individuele Länder die het leeuwendeel (tussen de 85% en 90%) van de financiering voor rekening nemen. De budgettering van dit geld loopt aan de hand van individuele begrotingsaanvragen die op basis van institutionele inschattingen van de behoeften worden onderhandeld en toegekend. De totale publieke financiering van het hoger onderwijssysteem (om en nabij 11 bln.) beslaat ruim 90% van de totale inkomsten van de instellingen. De uitgaven van de staat aan het tertiair onderwijs beslaan ongeveer 1% van het BBP. Private financiering van onderzoek, andere commerciële activiteiten en donaties van private instellingen bedragen minder dan 9% van de inkomsten van de instellingen van het hoger onderwijs. In het algemeen bestaan er geen registratie-, college- of examengelden voor het volgen van opleidingen in het hoger onderwijs in Duitsland zowel voor Duitse als niet-duitse studenten. Studenten betalen meestal wel een (bescheiden) bijdrage aan een studentenlichaam die algemene administratieve handelingen voor studenten voor rekening neemt. Er zijn een aantal Lander (Beieren, Baden Wurtemberg) die voor studenten die aanzienlijk langer dan de voorziene tijd studeren of een tweede studie zijn aangevangen een bedrag van rond de 500 berekenen. Er zijn rond de 20 private instellingen in het hoger onderwijs die wel collegegelden mogen innen en die individuele leningsregelingen voor studenten hebben geregeld.

17 Studiefinanciering Het Duitse studiefinancieringssysteem is gebaseerd op het subsidiariteitsprincipe. Dit betekent dat de ouders de eerste en meest belangrijke bron zijn voor het betalen van het onderwijs van de studenten. Publieke ondersteuning vindt alleen plaats wanneer ouders niet voldoende kunnen bijdragen. Deze financiële ondersteuning bestaat uit een combinatie van een directe financiële bijdrage en een indirecte bijdrage via belastingen. Het belangrijkste instrument van de directe studiefinanciering is de Bafög. Deze financiering bestaat voor 50% uit een beurs en voor 50% uit een lening. De hoogte van het bedrag is afhankelijk van het inkomen van ouders, de familiesituatie, het type onderwijs dat een student volgt en of een student uit huis woont of bij de ouders. Zo ontvangt een uitwonende student waarvan de ouders getrouwd zijn en een studerend kind onderhouden het maximale bedrag van rond 600 per maand wanneer het maandinkomen onder Euro 1994 blijft en helemaal niets wanneer het fiscaal maandinkomen van de ouders boven uitkomt. Deze uitkeringen zijn afhankelijk van voldoende studievooruitgang en alleen bestemd voor studerenden die hun studie aanvangen voor hun 30 ste. Slechts 23% van de totale studentpopulatie ontvangt enige vorm van studiefinanciering. Leningen moeten binnen een periode van 20 jaar worden afbetaald, te beginnen 4 jaar na het beëindigen van de studie. Het gemiddelde inkomen van normale studenten ligt net beneden de 700 per maand; de helft van dit inkomen is afkomstig van de ouders, slechts 10% van de bijdrage van de Bafög en meer dan 30% uit inkomsten uit werk. In de onderstaande tabel wordt een gecomprimeerd overzicht gegeven van de studiefinancieringsfaciliteiten in Duitsland.

18 Germany Direct Student Grants Direct Student Loans Indirect Support: Fiscal Kindergeld (credit) Ausbildungsfreibetrag (deduction) Bildungskredit Bafog loan Bafog grant How much (max) How much (max) How many students % 23% < 1% n.a. n.a. Dependent on type of student FT FT FT Parents Parents personal income-related (100% if below) No parental income-related Yes No No No family size Yes Yes No No No away from living condition Yes Yes No home No Provided by Directed to academic performance Yes Yes Yes No No age < 30 < 30 < Gov Gov Banks Gov Gov Student Students Student Parents Parents How long # of years/months/weeks Regelnstudienzeit Regelnstudienzeit 24 months n.a. n.a. satisfactory progress? Yes Yes Yes No No Engeland en Wales 2 Hoger onderwijssysteem Het hoger onderwijssysteem in Engeland en Wales bestaat uit een universitair systeem van 74 instellingen en hoger beroepsonderwijs waarin 52 instellingen actief zijn. Voltijdse studenten in Engeland en Wales besteden drie jaar voor het verkrijgen van een honeurs diploma meestal met de titel van bachelor (undergraduate). Daarnaast bestaat er het masterniveau dat een jaar extra studie 2 De verschillende delen van het Verenigd Koninkrijk vormen aparte systemen; Engeland en Wales zijn het grootste en meest homogene deel hierin.

19 vergt en tegenwoordig meestal een voorbode is voor het volgen van een Ph.D. opleiding (postgraduate). Iets meer dan 2 miljoen studenten volgen hoger onderwijs in het Verenigd Koninkrijk. Hiervan zijn er iets meer dan een derde deeltijdstudenten en ongeveer 20% postgraduates. Dit komt neer op zo n 33 studenten per inwoners. Financiering hoger onderwijs Instellingen in het hoger onderwijs in Engeland en Wales ontvangen overheidsfinanciering aan de hand van studentenaantallen, de cursussen die worden gegeven en de hoeveelheid en kwaliteit van het onderzoek dat wordt verricht. Deze overheidsbijdrage beslaat iets meer dan 40% van alle inkomsten van de instellingen. Een aanzienlijk deel van de inkomsten uit publieke gelden is bovendien afkomstig van research councils, ongeveer 20%. Bijdragen uit private bronnen worden aan de ene kant gedragen door bedrijven en liefdadigheidsinstellingen, aan de andere kant door studenten door middel van collegegelden. De hoogte van het collegegeld in Engeland en Wales bedroeg in het jaar 2000/2001 PPP en moest rond de 25% van de totale onderwijskosten van de instellingen beslaan. De hoogte is echter afhankelijk van het eigen inkomen en dat van de ouders. De inkomensgrens ligt bij PPP Naar schatting betaalt slechts 39% van de studenten het volle bedrag, terwijl meer dan 40% niets hoefde te betalen 3. Studiefinanciering Het studiefinancieringssysteem in Engeland en Wales is in de afgelopen tien jaar continue in beweging geweest. Meest fundamentele verandering was de afschaffing in het jaar 1998/99 van de studentenbeurs voor undergraduates die volledig werd vervangen door een rentedragende lening. Meer dan driekwart 3 Meest recente aangekondige hervormingen bepleiten echter weer dat studenten het collegegeld niet van te voren of tijdens de studie hoeven te betalen. De overheid geeft derhalve een voorschot ter hoogte van het collegegeld.

20 van de studenten heeft sindsdien de lening gekregen. Het niveau van de lening is afhankelijk van waar de student woont en bedroeg voor uitwonende studenten PPP per jaar. Voor de meeste undergraduate studenten is de lening de enige vorm van ondersteuning buiten bijdragen van familie of inkomsten uit werk. Studenten die in moeilijke omstandigheden verkeren of uit families met een zeer laag inkomen komen, kunnen echter aanspraak maken op aanvullende toelagen. Postgraduate studenten komen niet voor een lening in aanmerking en kunnen alleen een opleiding volgen wanneer zij een beurs krijgen aangeboden of wanneer ze eigen geld kunnen besteden. Al met al kunnen studenten in Engeland en Wales hun gemiddelde uitgaven niet dekken met de gemiddelde inkomsten. Deze constatering is echter meer het gevolg van de sterke variatie in de studentenpopulatie en in de beschikbare middelen. Het is echter wel duidelijk dat de lening een steeds belangrijkere rol heeft ingenomen. Dit heeft ertoe geleid dat de gemiddelde schuld aan het einde van de studie ongeveer PPP bedraagt. De afbetaling van deze schuld vindt echter pas plaats op het moment dat de afgestudeerde een bruto inkomen van boven de PPP heeft. Het terug te betalen bedrag wordt berekend als percentage van het inkomen boven de vastgestelde grens en ligt op dit moment op 9%. De belastingdienst int dit bedrag direct en sluist het vervolgens door naar de Student Loan Company. Recente voorstellen stellen echter weer de herintroductie van beurzen voor als gevolg van een geconstateerde scheefgroei in de studentenpopulatie. Deze beurzen zouden op een niveau van rond de PPP moeten liggen en vooral gericht zijn op studenten uit lagere inkomensfamilies. In de onderstaande tabel wordt een gecomprimeerd overzicht gegeven van de studiefinancieringsfaciliteiten in Engeland en Wales.

21 United Kingdom Direct Student Grants LEA Contribution Research Council Studentships Direct Student Loans Student Loan Company (SLC) Loans How much (max) How much (max) How many students % n.a. 74% Dependent on Provided by Directed to Ho w type of student UG PG UG personal income-related (100% if below) hrs per week parental income-related No family size No No No living condition No Yes Yes academic performance No Yes No age > 18 No < 50 # of years/months/weeks satisfactory progress? no for 75%, yes for 25% local gov research councils gov HEI student student Italië Hoger onderwijssysteem Het Italiaans hoger onderwijssysteem is in de laatste paar jaar gekenmerkt door grote veranderingen. Het academisch jaar was het eerste jaar waarin het 3+2 systeem werd geïntroduceerd: 3 jaar voor de basis undergraduate diploma (Corso di Laurea) en twee jaar voor een gevorderde undergraduate diploma (Corso di Laurea specialistico). Na elk van deze opleidingen kan gekozen worden voor een mastersdiploma, waarvan de academische en financiële opzet door de individuele instellingen zelf worden gecontroleerd. De voornaamste beweegredenen voor deze hervorming waren het verkorten van de totale hoger onderwijsduur, de stroomlijning van het systeem met andere Europese systemen, en het geven van een grotere academische flexibiliteit voor studenten doordat de opzet van nieuwe vakken wordt vergemakkelijkt.

22 Hoger onderwijs wordt gegeven aan (technische) universiteiten, instituten van universiteiten en een reeks aan beroepsgerichte instellingen. Het merendeel van al deze instellingen zijn opgericht door de staat; een beperkt aantal komt voort uit de private sector en is erkend door de Italiaanse centrale overheid. In het jaar bestonden er 76 universiteiten en zo n 40 andere niet-universitaire instellingen. Het aantal studenten aan universitaire instellingen van hoger onderwijs bedroeg in hetzelfde jaar 1,66 miljoen. Dit komt neer op bijna 29 studenten per inwoners. Financiering hoger onderwijs Italië besteedt slechts 0,7 % van BBP aan hoger onderwijs; dit is een van de laagste bedragen van alle Europese OECD landen. Over het gehele onderwijssysteem wordt een veel meer gemiddeld bedrag besteed dat vergelijkbaar is met bijvoorbeeld Nederland. Regionale overheden hebben veel invloed bij de toebedeling van gelden naar de universiteiten. Instellingen mogen zelf bepalen hoeveel collegegeld zij heffen zolang dit niet meer dan 20% van de totale inkomsten beslaat Studiefinanciering De Italiaanse grondwet vermeldt dat elke Italiaanse burger recht heeft op het ontvangen van financiële ondersteuning om een studie aan het hoger onderwijs te kunnen voldoen. Om dit recht te kunnen verwezenlijken moet aan vereisten ten aanzien van inkomsten van een familie en onderwijsprestaties voldaan worden. De financiële ondersteuning komt tot uiting in aantal instrumenten. Hiervan zijn de beurzen het belangrijkste terwijl het systeem op zich ook nog leningen en kwijtschelding van collegegelden kent. Vooral de eerste vereiste beperkt echter het aantal studenten dat in aanmerking komt voor enige vorm van studiefinanciering. Het familie-inkomen waarboven een student geen recht

23 meer heeft op een beurs ligt reeds bij een grens van Het aantal studenten dat gebruik maakt van de beursregeling beslaat derhalve slechts 8%. Aangezien de regeling regionaal wordt ingevoerd verschilt het beursbedrag per universiteit. Bovendien is het bedrag afhankelijk van de afstand die een student van de hoger onderwijsinstelling afwoont: studenten die verder wonen, ontvangen meer. De totale reikwijdte van het bedrag loopt van 900 tot per jaar. Aangezien het budget niet toereikend is voor alle studenten die in aanmerking komen, krijgt slechts een deel van de studenten de beurs daadwerkelijk. Echter alle studenten die in aanmerking komen krijgen kwijtschelding van hun collegegeld en de regionale studiebelasting die wordt geheven. Verder kent het systeem nog renteloze leningen. Hiervan wordt echter zeer beperkt gebruik gemaakt: nog geen 1% van de studentenpopulatie vraagt een lening aan. Het gemiddelde van de uitgegeven leningen bedroeg op jaarbasis. Deze bijdragen beslaan echter minder dan 10% van het totale (lage) inkomen van de student in Italië. De student is voor bijna 60% van dat inkomen afhankelijk van de ouders. Het studiefinancieringssysteem was volledig afgestemd op een undergraduate opleiding. Nu er echter ook een mastersopleiding is opgericht in Italië bestaat er problemen over de toekenning van beurzen voor deze opleidingen, voornamelijk omdat de wet op de studiefinanciering in Italië niet rept over postgraduate opleidingen. In de onderstaande tabel wordt een gecomprimeerd overzicht gegeven van de studiefinancieringsfaciliteiten in Italië.

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Achtergrondnotitie van de HBO-raad n.a.v. ideeën over een leenstelsel Den Haag, 3 september 2012 Inleiding In het recente debat over mogelijk

Nadere informatie

Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs

Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs CPB Notitie 25 februari 2013 Veronderstellingen deelname-effecten van een sociaal leenstelsel in het hoger onderwijs Uitgevoerd op verzoek van Minister Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Nadere informatie

Bijlage studiefinanciering en terugbetalen

Bijlage studiefinanciering en terugbetalen Bijlage studiefinanciering en terugbetalen In deze bijlage worden de huidige en de voorgestelde nieuwe wijze van terugbetalen naast elkaar gezet. Aangegeven wordt op welke wijze studenten in beide systemen

Nadere informatie

Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de bachelor- en masterfase

Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de bachelor- en masterfase CPB Notitie 18 januari 2013 Deelname-effecten van de invoering van het sociaal leenstelsel in de bachelor- en masterfase Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB

Nadere informatie

Het sociaal leenstelsel en de participatie in het Nederlands hoger onderwijs

Het sociaal leenstelsel en de participatie in het Nederlands hoger onderwijs 19 juni 2011 Naam: Stefan Marcus Studentnummer: 5893550 Het sociaal leenstelsel en de participatie in het Nederlands hoger onderwijs Begeleider: W. Kanning Studiejaar: 2010/2011 Inhoud 1 Inleiding 1 2

Nadere informatie

Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB Notitie 7 juni 2013 Aflossing studieschuld bij sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. CPB Notitie Aan: Ministerie OCW Centraal Planbureau

Nadere informatie

2 Aflossing studieschuld bij leenstelsel

2 Aflossing studieschuld bij leenstelsel CPB Notitie Aan: Ministerie OCW Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Marcel Lever Datum: 7 juni 2013 Betreft: Aflossing studieschuld

Nadere informatie

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010

Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting Feiten en trends 2010 Studentenhuisvesting - Feiten en trends 2010-1- Studenten Aantal ingeschreven voltijd studenten in bekostigde HBO- en WO-instellingen in Nederland 2009-2010 2008-2009

Nadere informatie

Collegegeld omhoog, Studiefinanciering omlaag!

Collegegeld omhoog, Studiefinanciering omlaag! Op zoek naar welvaartsverhogende belastingpolitiek Collegegeld omhoog, Studiefinanciering omlaag! Prof. C.L.J. Caminada (Koen) Openingscollege facultair jaar 2011-2012 Faculteit der Rechtsgeleerdheid Universiteit

Nadere informatie

De heren Rog en Omtzigt, leden van de Tweede Kamer voor het CDA

De heren Rog en Omtzigt, leden van de Tweede Kamer voor het CDA CPB Notitie Aan: De heren Rog en Omtzigt, leden van de Tweede Kamer voor het CDA Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon Karen van

Nadere informatie

Prof. C.L.J. Caminada (Koen)

Prof. C.L.J. Caminada (Koen) Op zoek naar welvaartsverhogende belastingpolitiek Collegegeld omhoog, Studiefinanciering omlaag! Prof. C.L.J. Caminada (Koen) College opening facultair jaar 2011-2012 Faculteit der Rechtsgeleerdheid Erasmus

Nadere informatie

Toetsingskader Sociale leningen studiefinanciering

Toetsingskader Sociale leningen studiefinanciering Toetsingskader Sociale leningen studiefinanciering Noot vooraf: Bij het beantwoorden van de toetsvragen is vooral gebruik gemaakt van het Rapport brede heroverwegingen nr. 7: Studeren is investeren uit

Nadere informatie

handelende in overeenstemming met de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit;

handelende in overeenstemming met de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit; Subsidieregeling tweede graden hbo en wo Regeling van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van... (datum), nr. HO&S/2010/228578, houdende subsidiëring van tweede bachelor- en mastergraden

Nadere informatie

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studievoorschot, de nieuwe studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studievoorschot, de nieuwe studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden Welkom bij DUO Onderwerpen 1. Tegemoetkoming scholieren 2. Studievoorschot, de nieuwe studiefinanciering 3. Aanvragen en aanmelden ' of eerst tegemoetkoming scholieren? Afhankelijk van leeftijd en studie!

Nadere informatie

CPB Document. Effecten van invoering van een sociaal leenstelsel in het Nederlands hoger onderwijs. No 39 Oktober, 2003. Bas Jacobs, Erik Canton

CPB Document. Effecten van invoering van een sociaal leenstelsel in het Nederlands hoger onderwijs. No 39 Oktober, 2003. Bas Jacobs, Erik Canton CPB Document No 39 Oktober, 2003 Effecten van invoering van een sociaal leenstelsel in het Nederlands hoger onderwijs Bas Jacobs, Erik Canton Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den

Nadere informatie

OCW-Peiling Plannen Studievoorschot (Tussenmeting maart 2015)

OCW-Peiling Plannen Studievoorschot (Tussenmeting maart 2015) OCW-Peiling Plannen Studievoorschot (Tussenmeting maart 2015) Met het oog op de voorbereiding van de voorlichtingsaanpak rond de op handen zijnde invoering van het studievoorschot heeft GfK in opdracht

Nadere informatie

Uw brief van Ons kenmerk Contactpersoon Zoetermeer

Uw brief van Ons kenmerk Contactpersoon Zoetermeer OC enw De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen Europaweg 4 Postbus 25000 2700 LZ Zoetermeer Telefoon (079)

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Aangenaam, wij zijn duo DUO staat voor Dienst Uitvoering Onderwijs. We voeren verschillende onderwijswetten en -regelingen uit, namens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en

Nadere informatie

Welkom bij DUO. Johannes Bos Servicekantoor Enschede

Welkom bij DUO. Johannes Bos Servicekantoor Enschede Welkom bij DUO Johannes Bos Servicekantoor Enschede Onderwerpen 1. Hervorming studiefinanciering 2. Vereenvoudigingen 3 OV kaart/studentenreisproduct Hervorming studiefinanciering Basisbeurs wordt lening

Nadere informatie

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek

Monitor beleidsmaatregelen 2014. Anja van den Broek Monitor beleidsmaatregelen 2014 Anja van den Broek Maatregelen, vraagstelling en data Beleidsmaatregelen Collegegeldsystematiek tweede studies uit de Wet Versterking besturing inclusief uitzonderingen

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

Voorlichtingsavond 6 VWO

Voorlichtingsavond 6 VWO Voorlichtingsavond 6 VWO Donderdag 13 september 2012 Kennismaking Mentoren Mevrouw van der Meulen Mevrouw van den Reek En verder Dhr. van Arenthals Dhr. Kwakman Programma Examen(jaar) Slaag-zaknorm Loopbaanoriëntatie

Nadere informatie

Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 33680 Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met het onderbrengen van de basisbeurs voor studenten in de masterfase in het sociaal leenstelsel, het verlengen van de terugbetalingsperiode

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Dienst Uitvoering Onderwijs Telefoon: 050-5997755 9.00 17.00 uur Internet: www.duo.nl Servicekantoor Eindhoven Clausplein 6 5611 XP Eindhoven Wet en regelgeving Tegemoetkoming

Nadere informatie

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS Tegemoetkoming Scholier Voortgezet Onderwijs - Recht ontstaat na beëindiging kinderbijslag - Kwartaalinstroom: 1 januari, 1 april, 1 juli, 1 oktober Voorbeeld:

Nadere informatie

Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2016

Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2016 Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2016 De ouderbijdrage is het bedrag dat u verondersteld wordt bij te dragen aan de studiekosten van uw kind. De hoogte van de ouderbijdrage bepaalt hoeveel aanvullende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 000 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2012 Nr. 229 BRIEF

Nadere informatie

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl Studeren in 2015-2016 Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten www.wijzeringeldzaken.nl Alles over studeren en geldzaken op een rij: Zorgen over geld, daar zit niemand op te wachten. Zeker niet

Nadere informatie

Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen

Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen Studiefinanciering? of sparen voor de studie van uw kinderen De studiefinanciering gaat in september 2015 drastisch veranderen. Het zogenaamde leenstelsel wordt geïntroduceerd. Dat heeft heel veel financiële

Nadere informatie

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden Onderwerpen 1. Tegemoetkoming scholieren 2. Studiefinanciering 3. Aanvragen en aanmelden of eerst tegemoetkoming scholieren? - Kwartaalinstroom: 1 januari, 1 april, 1 juli, 1 oktober Voorbeeld: 2015 2016

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2015-2016

Procedure Erasmus+ 2015-2016 Procedure Erasmus+ 2015-2016 ons kenmerk Erasmus+ beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum september 2015 telefoon + 3 1 88 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2015-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Dienst Uitvoering Onderwijs www.duo.nl Wet en regelgeving Tegemoetkoming scholieren Studiefinanciering beroepsonderwijs en hoger onderwijs Tegemoetkoming scholieren (kwartaal

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Dienst Uitvoering Onderwijs www.duo.nl Wet en regelgeving Tegemoetkoming scholieren Studiefinanciering beroepsonderwijs en hoger onderwijs Tegemoetkoming scholieren (kwartaal

Nadere informatie

Studiefinanciering Bereken de aanvullende beurs 2016

Studiefinanciering Bereken de aanvullende beurs 2016 Studiefinanciering Bereken de aanvullende beurs 2016 De aanvullende beurs is er niet voor iedereen. Dit onderdeel van de studiefinanciering is afhankelijk van het inkomen van de ouders. Hoe hoger het inkomen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2009 2010 32 263 Wijziging van de Wet studiefinanciering 2000 en de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten in verband met onder meer niet-indexering

Nadere informatie

Geld voor school en studie

Geld voor school en studie Geld voor school en studie Dienst Uitvoering Onderwijs Varsha Mahabier www.duo.nl Wet en regelgeving Tegemoetkoming scholieren Studiefinanciering hoger onderwijs Tegemoetkoming scholieren (kwartaal ná

Nadere informatie

6 Een sociaal leenstelsel: studiefinanciering volgens het boekje

6 Een sociaal leenstelsel: studiefinanciering volgens het boekje INLEIDING 6 Een sociaal leenstelsel: studiefinanciering volgens het boekje Problemen rond de toegankelijkheid van het hoger onderwijs zijn in essentie terug te voeren op problemen bij het lenen voor een

Nadere informatie

Studeren in Nederland

Studeren in Nederland Studeren in Nederland Annekee de Jager Kaj Temme Nederlandse Ambassade Brussel Leuven, 27 oktober 2015 Inhoud 1. Nederland 2. Waarom studeren in Nederland? 3. Onderwijs in Nederland 4. Nederlandse studentensteden

Nadere informatie

Wat weet jij over het leenstelsel?!

Wat weet jij over het leenstelsel?! Resultaten onderzoek Wat weet jij over het leenstelsel? 13-01-2015 Wat weet jij over het leenstelsel? In 2015 staan er ingrijpende veranderingen voor de deur die de toegankelijkheid van het onderwijs onder

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

John Stals (studentendecaan TU Delft) Studentenfinanciën en Ouderavond huisvesting

John Stals (studentendecaan TU Delft) Studentenfinanciën en Ouderavond huisvesting John Stals (studentendecaan TU Delft) Studentenfinanciën en Ouderavond huisvesting 1 Voorwaarden studiefinanciering opleiding: Hoger Onderwijs; voltijd in binnen- en buitenland leeftijd: jonger dan 30

Nadere informatie

Voorlichtingsavond! 5 HAVO.! Vriendelijk verzoek: graag alle beschikbare stoelen gebruiken

Voorlichtingsavond! 5 HAVO.! Vriendelijk verzoek: graag alle beschikbare stoelen gebruiken Voorlichtingsavond 5 HAVO Vriendelijk verzoek: graag alle beschikbare stoelen gebruiken Programma - Even voorstellen - Algemeen havo 5 - loopbaanoriëntatie Algemeen - Schoolexamens - Programma van toetsing

Nadere informatie

De kosten van het studeren

De kosten van het studeren Technische Universiteit Delft & Dienst Uitvoering Onderwijs De kosten van het studeren John Stals (studentendecaan TU Delft) en Guus Rikhof (DUO) 17-1-2011 Delft University of Technology Challenge the

Nadere informatie

Onderzoek Afschaffen stufi

Onderzoek Afschaffen stufi Onderzoek Afschaffen stufi 30 Mei 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 tot en met 30 mei, deden 1648 jongeren mee. Hiervan waren er 574 scholier en 951 student. De uitslag

Nadere informatie

STUDIEFINANCIERING. Fonds. Studiefinanciering. Suriname. Studiefinanciering. Studeren is investeren in jezelf! in Suriname

STUDIEFINANCIERING. Fonds. Studiefinanciering. Suriname. Studiefinanciering. Studeren is investeren in jezelf! in Suriname Waar 1 kan ik terecht voor meer informatie? Voor meer informatie over studiefinanciering in Suriname, kun je onze website bezoeken: Website: www.fss.sr Ook kun je terecht bij: Fonds Studiefinanciering

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen voor de regeling?

Nadere informatie

Studiefinanciering. Bereken de ouderbijdrage 2009

Studiefinanciering. Bereken de ouderbijdrage 2009 DD-NR Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.311 vervallen: het (vrijwel) gelijknamige bericht, datumnr 0712-1148 Studiefinanciering. Bereken de ouderbijdrage 2009 algemene informatie bronnen www.ib-groep.nl,

Nadere informatie

Voorlichtingsavond 5 HAVO

Voorlichtingsavond 5 HAVO Voorlichtingsavond 5 HAVO Programma - Even voorstellen - Algemeen havo 5 - loopbaanoriëntatie Even voorstellen Decaan: dhr. van de Poel Leerlingcoördinator: dhr. Franssen H5A: dhr. Schipper H5B: dhr. Swan

Nadere informatie

Als u gaat scheiden. Let op! PA 960-1Z81FD (2126)

Als u gaat scheiden. Let op! PA 960-1Z81FD (2126) 2008 Als u gaat scheiden Als u gaat scheiden, heeft dit gevolgen voor de belasting van u en uw echtgenoot. Voor de belastingheffing wordt u als gescheiden beschouwd, als u niet meer bij elkaar woont. Om

Nadere informatie

Studenten bewustmaken van hun studieschuld vrijdag, 09 oktober 2015 13:55

Studenten bewustmaken van hun studieschuld vrijdag, 09 oktober 2015 13:55 Tekst: Nelly Rosa Foto s: Ken Wong Volgens Juliette Chirino-Mendez, hoofd klantcontact van SSC bestaat er een perceptie dat het financieel nadeliger uitpakt als je met Stichting Studiefinanciering Curaçao

Nadere informatie

CPB-reactie op OESOstudie over de relatie tussen inkomensongelijkheid. economische groei

CPB-reactie op OESOstudie over de relatie tussen inkomensongelijkheid. economische groei CPB Notitie 22 december 2014 CPB-reactie op OESOstudie over de relatie tussen inkomensongelijkheid en economische groei Uitgevoerd op verzoek van de vaste commissie Financiën van de Tweede Kamer CPB Notitie

Nadere informatie

Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB Notitie 22 mei 2014 Gemiddelde aflossing en inkomenseffecten sociaal leenstelsel Uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap CPB Notitie Aan: Ministerie van OCW Centraal

Nadere informatie

ZA4986. Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish)

ZA4986. Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) ZA4986 Flash Eurobarometer 260 (Students and Higher Education Reform) Country Specific Questionnaire Belgium (Flemish) FLASH 260 STUDENTS AND HIGHER EDUCATION REFORM Uw locaal interviewernummer Naam plaats

Nadere informatie

Studiefinanciering voor een mbo-opleiding in het buitenland

Studiefinanciering voor een mbo-opleiding in het buitenland Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.323 Studiefinanciering voor een mbo-opleiding in het buitenland brochure bronnen www.ocwduo.nl, januari 2012 Sommige beroepsopleidingen kun je volledig in het buitenland

Nadere informatie

Meenemen studieleningen bij acceptatie hypothecair krediet

Meenemen studieleningen bij acceptatie hypothecair krediet Meenemen studieleningen bij acceptatie hypothecair krediet Nibud, mei 2016 Het ministerie van BZK heeft het Nibud advies gevraagd hoe de studieschuld meegenomen dient te worden bij hypotheekverstrekking,

Nadere informatie

STUDIEFINANCIERING. Fonds. Studiefinanciering. Suriname. Fonds Studiefinanciering. Studeren is investeren in jezelf! in Suriname

STUDIEFINANCIERING. Fonds. Studiefinanciering. Suriname. Fonds Studiefinanciering. Studeren is investeren in jezelf! in Suriname Waar 1 kan ik terecht voor meer informatie? Voor meer informatie over studiefinanciering in Suriname, kan je onze website bezoeken: Website: www.fss.sr Ook kan je terecht bij: Fonds De Nationale Ontwikkelingsbank

Nadere informatie

Als u gaat scheiden. Let op! PA 960-1Z71FD (1019)

Als u gaat scheiden. Let op! PA 960-1Z71FD (1019) Als u gaat scheiden Als u gaat scheiden, heeft dit gevolgen voor de belasting van u en uw echtgenoot. Voor de belastingheffing wordt u als gescheiden beschouwd, als u niet meer bij elkaar woont. Om welke

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Collegegelden en studiefinanciering

Collegegelden en studiefinanciering Collegegelden en studiefinanciering De situatie in Australia, Canada, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en de VS November 2009 Ben Jongbloed & Adrie Dassen Center for Higher Education Policy Studies (CHEPS)

Nadere informatie

Wijzigingen Student hoger onderwijs buitenland, nieuw stelsel

Wijzigingen Student hoger onderwijs buitenland, nieuw stelsel Wijzigingen Student hoger onderwijs buitenland, nieuw stelsel Dit formulier Dit formulier is voor studenten hoger onderwijs in het buitenland die per 1 september 2015 of later voor het eerst studiefinanciering

Nadere informatie

2.2 Kinderjaren. De bedragen en percentages uit dit hoofdstuk hoef je niet uit je hoofd te leren. Indien nodig krijg je deze op een proefwerk erbij.

2.2 Kinderjaren. De bedragen en percentages uit dit hoofdstuk hoef je niet uit je hoofd te leren. Indien nodig krijg je deze op een proefwerk erbij. 2.2 Kinderjaren Het krijgen van kinderen heeft voor ouders economische gevolgen: 1. Ouders krijgen minder tijd voor andere zaken en gaan bv. minder werken; 2. Kinderen kosten geld. De overheid komt ouders

Nadere informatie

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden

Onderwerpen. 1. Tegemoetkoming scholieren. 2. Studiefinanciering. 3. Aanvragen en aanmelden Welkom bij DUO Onderwerpen 1. Tegemoetkoming scholieren 2. Studiefinanciering 3. Aanvragen en aanmelden of eerst tegemoetkoming scholieren? - Kwartaalinstroom: 1 januari, 1 april, 1 juli, 1 oktober Voorbeeld:

Nadere informatie

Lenen en terugbetalen (2013)

Lenen en terugbetalen (2013) Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.330 Lenen en terugbetalen (2013) brochure bronnen www.duo.nl, december 2012 In deze brochure staan de mogelijkheden van lenen naast studiefinanciering. Zoeken in

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

No.W05.13.0145/I 's-gravenhage, 13 juni 2013

No.W05.13.0145/I 's-gravenhage, 13 juni 2013 ... No.W05.13.0145/I 's-gravenhage, 13 juni 2013 Bij Kabinetsmissive van 21 mei 2013, no. 13.001016, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, bij de Afdeling

Nadere informatie

Regeling normen studiefinanciering 2007

Regeling normen studiefinanciering 2007 Algemeen Verbindend Voorschrift 11 december 2006 Betreft de onderwijssector(en) Informatie CFI/ICO Voorgezet onderwijs vo 079-3232.444 Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie en Hoger onderwijs bvh 079-3232.666

Nadere informatie

Studiefinanciering hoger onderwijs. Dienst Uitvoering Onderwijs

Studiefinanciering hoger onderwijs. Dienst Uitvoering Onderwijs Studiefinanciering hoger onderwijs Dienst Uitvoering Onderwijs DUO: DIENST UITVOERING ONDERWIJS Servicekantoor Breda Stationsweg 1C 4811 AX Breda Internet: www.duo.nl Infolijn: 050 599 77 55 Inleiding

Nadere informatie

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020

onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 Procedure Erasmus+ 2014-2020 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2020 contactpersoon Klaartje Gosens e-mail internationaloffice@avans.nl van

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen voor de regeling?

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Versie 02-11-2015 Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanmelding en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen

Nadere informatie

Thema 7 Hoger onderwijs Beleidsvariant A Besparingen in 2011-2015, in mld. euro s 2011 2012 2013 2014 2015 Structureel Variant 7A 0,06 0,10 0,20 0,35 0,61 1,21 Omschrijving variant Deze variant zet voor

Nadere informatie

Beantwoording vragen Tweede Kamer bij rapport Financiering onderwijs vernieuwingen voortgezet onderwijs 1990-2007 (30 november 2007)

Beantwoording vragen Tweede Kamer bij rapport Financiering onderwijs vernieuwingen voortgezet onderwijs 1990-2007 (30 november 2007) Algemene Rekenkamer Lange Voorhout 8 Postbus 20015 2500 EA Den Haag T 070-3424344 BEZORGEN F 070-3424130 De Voorzitter van de Tweede Kamer E voorljchting@rekenkamer.ni der Staten-Generaal w www.rekenkamer.ni

Nadere informatie

FAQ. Holland Scholarship 2016-2017

FAQ. Holland Scholarship 2016-2017 FAQ Holland Scholarship 2016-2017 Inhoud A. Voorwaarden... 4 1. Welke landen nemen deel aan het Holland Scholarship?... 4 2. Komen studenten uit de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustacius en Saba) en ui

Nadere informatie

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS Tegemoetkoming Scholier Voortgezet Onderwijs - Recht ontstaat nadat kinderbijslag van rechtswege eindigt - Kwartaalinstroom: 1 januari, 1 april, 1 juli,

Nadere informatie

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context

De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context As % of total European pharmaceutical industry De Belgische farmaceutische industrie in een internationale context Terwijl België slechts 2,6 % vertegenwoordigt van het Europees BBP, heeft de farmaceutische

Nadere informatie

Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities. 19 februari 2015

Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities. 19 februari 2015 Basisgegevens opleidingsbeoordelingen Indicatoren en definities 19 februari 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Basisgegevens hbo-bacheloropleidingen 4 2.1 Voltijd hbo-ba 4 2.2 Deeltijd en duaal hbo-ba 5 3 Basisgegevens

Nadere informatie

Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.310. Ouderbijdrage 2014. brochure. bronnen www.duo.nl, oktober 2013

Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.310. Ouderbijdrage 2014. brochure. bronnen www.duo.nl, oktober 2013 Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.310 Ouderbijdrage 2014 brochure bronnen www.duo.nl, oktober 2013 Studiefinanciering Berekenen ouderbijdrage 2014 De ouderbijdrage is het bedrag dat u verondersteld

Nadere informatie

Procedure Erasmus+ 2014-2016

Procedure Erasmus+ 2014-2016 Procedure Erasmus+ 2014-2016 ons kenmerk Erasmus+ Beurzenprogramma contactpersoon Klaartje Gosens datum Maart 2015 telefoon (088) 525 80 01 onderwerp Procedure Erasmus+ 2014-2016 e-mail internationaloffice@avans.nl

Nadere informatie

Studiefinanciering Lenen en terugbetalen

Studiefinanciering Lenen en terugbetalen Studiefinanciering Lenen en terugbetalen Aangenaam, wij zijn duo DUO staat voor Dienst Uitvoering Onderwijs. We voeren verschillende onderwijswetten en -regelingen uit, namens het ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

Voorlichting studiefinanciering

Voorlichting studiefinanciering Voorlichting studiefinanciering Studievereniging Arago 17 september 2014 Contact www.duo.nl 050-5997755 9.00 17.00 uur Servicekantoor Enschede Ripperdastraat 13 7511 JP Enschede Alleen op afspraak 10.00

Nadere informatie

Kiezen en aanmelden. Schoonhovens College

Kiezen en aanmelden. Schoonhovens College Kiezen en aanmelden Schoonhovens College 2015 2016 Kiezen vervolgopleiding proces dit jaar gesprek(ken) met de decaan vwo: workshop Erasmus Universiteit bezoek open dagen meeloopdagen/proefstuderen wo:studeren

Nadere informatie

Studeren in België Ilse Van Rompaey België, een federale staat 1 federale staat: buitenlandse zaken, nationale veiligheid en defensie, justitie, financiën, sociale zekerheid 3 regio s: grondgebied-gerelateerde

Nadere informatie

Wft PE-Actualiteiten 2016 Module Basis. 1. Inkomstenbelasting: Aanpassingen belastingheffing Box 3 per 1 januari 2017

Wft PE-Actualiteiten 2016 Module Basis. 1. Inkomstenbelasting: Aanpassingen belastingheffing Box 3 per 1 januari 2017 Wft PE-Actualiteiten 2016 Module Basis 1. Inkomstenbelasting: Aanpassingen belastingheffing Box 3 per 1 januari 2017 2017: Kinderalimentatie geen schuld meer in box 3 Vanaf 2015 is aftrek van kinderalimentatie

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 790 Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de

Nadere informatie

Studiefinanciering voor studenten van Aruba en de Nederlandse Antillen

Studiefinanciering voor studenten van Aruba en de Nederlandse Antillen Studiefinanciering voor studenten van Aruba en de Nederlandse Antillen Aangenaam, wij zijn duo DUO staat voor Dienst Uitvoering Onderwijs. We voeren verschillende onderwijswetten en -regelingen uit, namens

Nadere informatie

Veel gestelde vragen - Studenten

Veel gestelde vragen - Studenten Versie 17-08-2016 Tegemoetkoming Studiekosten Onderwijsmasters PO Veel gestelde vragen - Studenten Vraag Aanvragen en voorwaarden 1 Wanneer moet ik zijn afgestudeerd aan de pabo om in aanmerking te komen

Nadere informatie

Studiefinanciering middelbaar beroepsonderwijs 2013-2014

Studiefinanciering middelbaar beroepsonderwijs 2013-2014 Regelingen en voorzieningen CODE 8.3.2.322 Studiefinanciering middelbaar beroepsonderwijs 2013-2014 brochure bronnen www.duo.nl, februari 2013 Deze brochure bevat informatie over de voorwaarden voor het

Nadere informatie

3 Prestatiebeurs. 3.1 Kenmerken prestatiebeurs. 3.2 Giften en leningen

3 Prestatiebeurs. 3.1 Kenmerken prestatiebeurs. 3.2 Giften en leningen 29 3 Prestatiebeurs Als je op of na 1 september 1996 voor het eerst studiefinanciering ontvangt voor het volgen van een opleiding in het Hoger Onderwijs (HBO of WO), word je afgerekend op je studieprestaties

Nadere informatie

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen

VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS. Voorlichting Examenklassen VOORLICHTING EXAMENKLASSEN VOORTGEZET ONDERWIJS Tegemoetkoming Scholier Voortgezet Onderwijs -Recht ontstaat nadat kinderbijslag van rechtswege eindigt -Kwartaalinstroom: 1 januari, 1 april, 1 juli, 1

Nadere informatie

Wijzigingen nieuw stelsel Student hoger onderwijs buitenland

Wijzigingen nieuw stelsel Student hoger onderwijs buitenland Wijzigingen nieuw stelsel Student hoger onderwijs buitenland Dit formulier Dit formulier is voor studenten hoger onderwijs in het buitenland die per 1 september 2015 of later voor het eerst studiefinanciering

Nadere informatie

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029

Datum 09 september 2014 Betreft Aanbieding OESO-rapport Education at a Glance 2014 Onze referentie 659029 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Kennis IPC 5200 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag

Nadere informatie

Ministerievan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Ministerievan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Ministerievan Onderwijs, Cultuur en Wetenschap >Retouradres Postbus 16375 2500 Bi Den Haag Staten van Curaçao t.a.v. dhr. E.R. Wilsoe en mw. Z.A.M. Jesus-Leito Hoger Onderwijs en studiefinanciering ]PC

Nadere informatie

Uitgaven voor onderwijs 2012

Uitgaven voor onderwijs 2012 Webartikel 2013 Uitgaven voor onderwijs 2012 Trends en ontwikkelingen Daniëlle Andarabi-van Klaveren 6-12-2013 gepubliceerd op cbs.nl CBS Centraal Bureau voor de Statistiek Uitgaven voor onderwijs 2012

Nadere informatie

Welkom bij de presentatie van DUO. Hanno Snelders Servicekantoor Nijmegen

Welkom bij de presentatie van DUO. Hanno Snelders Servicekantoor Nijmegen Welkom bij de presentatie van DUO Hanno Snelders Servicekantoor Nijmegen programma 1. Tegemoetkoming scholieren (vanaf 18 jaar) 2. Studiefinanciering Hoger Onderwijs 3. Geld aanvragen + Aanmelden Hoger

Nadere informatie