Inleiding 6. Deel 1: Hoe de overheid werkt in theorie 9

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding 6. Deel 1: Hoe de overheid werkt in theorie 9"

Transcriptie

1 Inhoudsopgave Inleiding 6 Deel 1: Hoe de overheid werkt in theorie 9 De overheid is geen bedrijf 10 Geld 10 Tijd 11 Belangen 11 De overheid en geld 12 De overheid en het algemeen belang 14 Beleid 16 De structuur van de overheid 17 De overheid en de Baas 19 Wie doet wat 20 Deel 2: Hoe de overheid werkt in de praktijk 23 De overheid en de eigenlijke belangen 24 De beleidsmaker: liever goed dan snel 26 De beleidsuitvoerder: liever niet dan wel 28 De wethouder: liever zichtbaar dan houdbaar 29 De burgemeester: liever ongeschonden dan onbemind 33 De gemeentesecretaris: smeerolie tussen de lagen 34 De gemeentelijke cyclus 34 Deel 3: Hoe u de overheid voor u laat werken 37 Kennis is macht 38 Geen klant, geen koning 41 De kansen van de overheid 42 Het spel en de knikkers 44 Besluiten 46 (Fatale) termijnen 47 Papieren gelijk 48 Pikorde van wet- en regelgeving 49 Openbaarheid 51 Ondernemers en het Calimerosyndroom 53 4 De overheid als klant

2 Zelftest Calimerosyndroom 57 Van Calimero naar Kip Met De Gouden Eieren 58 Het algemeen belang 59 Van eigen belang naar algemeen belang (stappenplan) 61 Samenwerken in het algemeen belang 67 De helpende hand bieden 68 Deel 4: De overheid als klant 71 Public affairs in uw bedrijf; de overheid als klant 72 Instrument 1: Informatie 72 Instrument 2: Publieke Klantanalyse: 4xW+H 73 Instrument 3: Publieke bedrijfspresentatie 75 Instrument 4: Public affairsstrategie 77 Geld verdienen aan de overheid 77 De kopende overheid; de overheid als klant 79 Europese aanbestedingen 79 Van vloeibaar naar vast 81 Public affairs 90 Public affairs voor beïnvloeding van aanbestedingseisen 92 Public affairs voor meebepalen van aanbestedingseisen 94 Bijlage: Anatomie van de Kip Met De Gouden Eieren 97 Bijlage: Dingen die u nooit (meer) mag zeggen 101 Dankwoord 104 De overheid als klant 5

3 Inleiding Ergernis aan ambtelijke molens en trage besluitvorming is een mooi onderwerp om eens lekker op leeg te lopen op verjaardagen. Het onderwerp doet het altijd goed: iedereen ergert zich eraan, en het ene voorbeeld van ambtelijke onzinnigheid is nog mooier dan het andere. Ondernemers kunnen het helemaal goed vertellen, want zij rekenen vaak ook nog even snel op de achterkant van een bierviltje voor wat al die onzinnigheid de belastingbetaler eigenlijk allemaal wel niet kost. De eensgezindheid over die vreselijke overheid en de ambtenaren die daar werken, schept een band die zo n verjaardag al snel tot een gezellige avond van gezamenlijk klagen maakt. Aan het eind van de avond weet u het weer zeker: ambtenaren komen van Mars. Vaak vindt er op maar een paar kilometer afstand van u vandaan nog een feestje plaats. Daar treffen ambtenaren elkaar, en ook zij snijden onderling de onzinnigheid waar zij op hun werk mee te maken krijgen graag als gespreksonderwerp aan. De voorbeelden die daar worden genoemd, zijn minstens zo absurd. Voor de insiders dan. En de collectieve conclusie van dat feestje is: ondernemers komen van Mars. De crux is dat overheid en bedrijfsleven niet met elkaar te vergelijken zijn. Als ambtenaren dus van Mars komen, dan komen ondernemers van Venus. Of andersom, het is maar net welk perspectief je neemt. Het perspectief van dit boek is het perspectief van de ondernemer. De ondernemer die van de ene verbijstering in de andere valt als hij iets eenvoudigs nodig heeft van de overheid, omdat hij in een oerwoud aan procedures terecht komt. De ondernemer die met de beste wil van de wereld niet kan begrijpen waarom alles zo eindeloos lang duurt. De ondernemer die zich opwindt over de manier waarop zijn zuur verdiende belastinggeld wordt verspild. En de ondernemer die zich realiseert dat hij niet om de overheid heen kan, al zou hij het nog zo graag willen. Dit boek is geschreven voor ondernemers die geen last meer willen hebben van de overheid. Voor ondernemers die de overheid vanaf morgen voor in plaats van tegen zich willen laten werken. En voor ondernemers die voortaan meer geld willen verdienen dan betalen aan de overheid. 6 De overheid als klant

4 Deel 1 en 2 behandelen de spelregels; eerst hoe de overheid werkt op papier en daarna hoe het echt werkt. In deel 3 komt aan bod hoe u het spel zó kunt spelen dat de overheid voor u gaat werken. Deel 4 is voor diegenen die de smaak te pakken hebben en hun kennis willen gebruiken om actief geld te gaan verdienen aan de overheid. Wie dit boek gelezen heeft, maakt de reis naar Mars niet alleen fluitend, maar ziet in de overheid straks een bijkans ideale klant aan wie veel geld te verdienen valt. In dit boek vindt u diverse verwijzingen naar Op deze website vindt u informatie die u helpt om zelf aan de slag te gaan met de onderwerpen uit het boek. Heeft u geen zin of tijd om het zelf te doen? Dan kunt u het ook laten doen. Neem via de website contact op of bestel producten online. De in de kantlijn verwijst naar de bijlage Dingen die u nooit (meer) mag zeggen. De overheid als klant 7

5 8 De overheid als klant

6 Deel 1: Hoe de overheid werkt in theorie De overheid als klant 9

7 De overheid is geen bedrijf Het belangrijkste om te onthouden telkens als u met de overheid te maken krijgt, is dat u zich in een andere wereld begeeft. De overheid werkt niet alleen volgens een andere structuur dan u gewend bent, de regels en prikkels voor iedereen in die wereld zijn ook fundamenteel anders. U bent als het ware op een andere planeet gestapt en dat betekent dus dat u uw eigen planeet heeft verlaten. U begeeft zich op onbekend terrein en de regels en gewoontes die u kent, zijn dus niet - of in ieder geval niet zonder meer - van toepassing. Les één is daarom: Vertrouw niet op uw gevoel. U bent niet in uw eigen omgeving, dus u kunt niet blind doen wat u normaal gesproken ook doet. Eerst zult u moeten ontdekken hoe deze andere wereld werkt en waarin zij verschilt van die van u. Geld Het belangrijkste verschil tussen overheid en bedrijfsleven, draait om geld. U bent als ondernemer op aarde om er zo veel mogelijk van te verdienen. Dat betekent dat u alert bent op kansen, bereid bent risico s te nemen en te investeren. U leidt, met andere woorden, een dynamisch leven met veel vrijheid, maar ook met grote verantwoordelijkheid. Als u een kans ruikt, gaat u erop af, als u een risico ziet, wijzigt u van koers. Behendig laveert u als een kapitein op een schip tussen bedreigingen en kansen en zo loodst u uw bedrijf door goede en door slechte tijden. U bent niet alleen de baas over uw eigen personeel, maar vooral ook uw eigen baas. U zou niet anders willen. U houdt van de verantwoordelijkheid en de vrijheid en u houdt van geld verdienen. De overheid doet precies het tegenovergestelde van wat u doet: zij geeft geld uit. En niet zomaar geld: uw geld. Ondernemers zijn de grootste belastingbetalers en daarmee belangrijke financiers van de overheid. In termen van psychologie openbaart zich hier de eerste reden waarom ambtenaren en ondernemers meestal zulke verschillende types zijn. Het uitgeven van andermans geld als core business, is nou eenmaal een andere tak van sport dan proberen zo veel mogelijk geld voor jezelf te verdienen. Dit fundamentele verschil werkt door tot in alle vezels van de overheid en dus ook in de mensen die er werken. Conclusie: Werken bij de overheid vereist een ander DNA dan ondernemerschap. 10 De overheid als klant

8 Tijd Onder het motto tijd is geld bent u hyperefficiënt. U houdt niet van langdradige vergaderingen, hebt een hekel aan rapporten die langer zijn dan één A4 tje en u verdoet uw tijd niet met zaken die u aan uw personeel kunt overlaten. U deelt uw eigen tijd in en daar bent u goed in. Ondernemers die hun tijd niet kunnen indelen bestaan namelijk niet: ze gaan vanzelf failliet. Of ze nemen een goede secretaresse. Ambtenaren die in uw tempo werken, bestaan ook niet. En dat is maar goed ook. Ambtenaren geven namelijk geld uit. Uw geld. Een overheidsdienaar die dus net zo n dynamische agenda heeft als u en net zo snel beslist, is de nachtmerrie van iedere belastingbetaler. U bent als ondernemer één van de belangrijkste geldschieters van onze overheid en de mensen die er werken. Daarom spreekt u ook regelmatig schande van de verspilling en de onzinnige bureaucratie. U bent best bereid om belasting te betalen, maar verdraagt de verkwanseling van uw geld eenvoudigweg niet: dat is een bijna genetische kwestie die ondernemers in het bloed zit. Maar staat u er ook bij stil hoe u het zou vinden als uw zuurverdiende belastinggeld in uw eigen moordende tempo en hyperefficiëntie zou worden uitgegeven? Eerlijk is eerlijk, bij een beetje deal van formaat is voor inspraak is geen tijd, dat weet u als geen ander. Het zou toch op zijn zachtst gezegd jammer zijn als de overheid het terrein waarop u nét uw nieuwe bedrijfspand heeft laten bouwen, plotseling zou bestempelen als natuurgebied. Trage bureaucratie is een stevige beproeving voor iedereen en al helemaal voor wie eigen baas is, maar het heeft wel een functie. Het alternatief - de snelle ambtenaar die in de zogeheten Bananenrepubliek wel wordt gesignaleerd - is vele malen erger. Uw geld wordt toch wel uitgegeven, laat het dan in vredesnaam gaan op een manier waarop u er nog wat over te zeggen heeft. En dat heeft u in Nederland. Tel dus uw zegeningen en: Wees blij met trage besluitvorming. Belangen Met enige regelmaat heeft u als ondernemer wat problemen met uw vrouw, met name als er extra huiselijke aanwezigheid van u wordt verwacht. U weet inmiddels dat u pas hoeft in te grijpen als uw vrouw zegt dat ze een betere relatie met uw secretaresse heeft dan met u. U houdt De overheid als klant 11

9 uw vrouw dan voor dat het belang van de zaak toch ook het gezinsbelang is en, als het echt niet te sussen is, gaat u overstag en laat u uw secretaresse een familievakantie boeken naar een zonnig oord. Meestal kunt u na die week weer een paar maanden ongestoord knallen op de zaak. Jaarlijkse knelpunten als kerstdiners met uw schoonmoeder calculeert u in en ruilt u vakkundig uit met een weekje wintersport en als de nationale feestdagen echt heel ongunstig vallen, spreekt u uw vrouw aan op haar gezond verstand en komt u met een paar dagen werken ook nog wel weg. Samenvattend is uw bestaan als ondernemer overzichtelijk te noemen: u bent ondernemer en dat bent u 24 uur per dag. U en de uwen zijn gewend dat het belang van de zaak voor alles gaat. De overheid kent geen belang van de zaak. En dus ook niks wat voor dat belang moet wijken. Heeft u enig idee hoeveel ambtenaren elk jaar weer jaloers zijn op uw excuus dat u moet werken met de kerstdagen? Ambtenaren hebben ook schoonmoeders. Maar ze hebben geen belang van de zaak. De overheid dient namelijk het algemeen belang. En dat belang is zó vaag, dat het altijd kan wachten. Want eigenlijk weet niemand wat het algemeen belang precies is. Zeker is wel, dat openbaarheid van overheidshandelen in het algemeen belang is. Dat betekent dat er inspraak mogelijk moet zijn en dat iedereen kennis moet kunnen nemen van wat de overheid doet. Daarom worden er talloze beleidsstukken opgesteld. Die moeten openbaar gemaakt worden en dat kost natuurlijk allemaal tijd, veel tijd. Maar nét niet zo veel tijd dat er overgewerkt wordt: tijd is bij de overheid geen geld, maar gewoon tijd: eigen tijd dus. Een ambtenaar heeft daarom geen enkel belang bij doorpakken om tijd te besparen, maar alle belang bij gedegen beleid schrijven. Dat kan prima tussen 9:00 en 17:00 uur (en dat weet hun schoonmoeder ook). Verdoe geen kostbare tijd met praten over geld: u spreekt Russisch tegen een Chinees. De overheid en geld Natuurlijk speelt geld wel een belangrijke rol bij de overheid. Alleen niet op de manier zoals u het kent. Kunt u zich als eigenaar van een bedrijf voorstellen dat u vier handtekeningen en gemiddeld zes weken nodig heeft om iets eenvoudigs te regelen? Bij de overheid gaat het niet anders dan zo. 12 De overheid als klant

10 Geld van de overheid is altijd belastinggeld, geld van iedereen dus. Dat geld mag niet zomaar worden uitgegeven. Om te voorkomen dat belastinggeld wordt verspild, zijn er strenge regels voor de financiële huishouding van de gemeente. En heel veel procedures. Anders dan bij de meeste bedrijven, waarbij projectmanagers werkbudget krijgen dat zij naar eigen inzicht mogen besteden, ligt bij de overheid de bevoegdheid om geld uit te geven nooit (alleen) bij degene die inhoudelijk verantwoordelijk is voor een dossier. U heeft alleen al daarom altijd te maken met meerdere mensen als u zaken wilt doen met de overheid. Overheden werken met begrotingen, die jaarlijks worden vastgesteld. In die begroting zijn de plannen van de gemeente en de te verwachten activiteiten met de bijbehorende kosten opgenomen. Is die begroting eenmaal vastgesteld, dan mag daar in principe niet meer van worden afgeweken. Ambtenaren moeten dus altijd zorgen dat hun activiteiten binnen dat budget blijven. Vergist u zich niet: met een aanbod om kosten te besparen op een project dat al in de goedgekeurde begroting is opgenomen, helpt u een ambtenaar niet. Sterker nog: u brengt hem juist in de problemen. Niet opgemaakt budget moet namelijk worden verantwoord en kan bovendien niet zomaar worden overgeboekt naar een andere post in de begroting. Er ontstaat dus een serieus probleem als u ineens met een onvoorziene besparing komt. Help een ambtenaar niet in de problemen met onvoorziene besparingen. Hoe komt de gemeente aan geld? De gemeente haalt het belangrijkste deel van haar inkomsten uit het Gemeentefonds. Dat is een fonds waarin het Rijk jaarlijks een deel van de belastingopbrengsten stort en dat naar rato van het aantal inwoners en de lokale omstandigheden onder gemeenten wordt verdeeld. De gemeente mag geld dat zij uit het Gemeentefonds haalt, naar eigen inzicht besteden. Maar er zijn ook specifieke uitkeringen die de gemeente vanuit het Rijk of de Provincie ontvangt. Dat geld mag uitsluitend aan vooraf vastgelegde doelen worden besteed. Datzelfde geldt voor de meeste gemeentelijke belastingen. Alleen de opbrengsten uit de algemene belastingen zoals de Onroerende Zaak De overheid als klant 13

11 Belasting (OZB) komen in de algemene middelen van de gemeente terecht. De opbrengsten uit de verschillende bestemmingsheffingen, zoals de afvalstoffenheffing, mogen alleen worden uitgegeven aan doelen met een duidelijk algemeen belang en leges die u betaalt voor individuele diensten mogen niet hoger zijn dan de kosten ervan. Geld is dus niet gewoon geld bij de overheid. De eigenschappen die u als ondernemer aan geld toedicht, zijn voor een ambtenaar alles behalve vanzelfsprekend. Geld bij bedrijven is flexibel inzetbaar en kan bovendien snel worden vrijgemaakt als er een goede kans voorbij komt. Ondernemers leven van die eigenschap van geld, maar bij de overheid is precies die dynamiek ondenkbaar. Geld bij de overheid is statisch, zo goed als onaantastbaar en bovendien een middel om beleid te realiseren, geen doel op zich. U kunt er maar beter aan wennen: een ambtenaar wordt niet warm of koud van financieel voor- of nadeel. Tenminste, niet zolang de beleidsdoelstelling die hij moet halen er niet door in gevaar komt. U kunt dus stoppen met ambtenaren voorrekenen hoeveel geld ze kunnen besparen; ze zijn er simpelweg niet mee bezig. Wist u dat... Zelfs de salarissen van burgemeesters en wethouders zijn vastgelegd in beleid? Dit verdienen ze bruto per maand: Min. Max. Min. Max. salaris salaris onkosten onkosten Burgemeester 5.747, ,86 661,43 712,21 Wethouder 4.380, ,26 264,89 614,45 Bron: Regeling rechtspositie burgemeesters, Regeling rechtspositie wethouders De overheid en het algemeen belang Een belangrijk gevolg van het gegeven dat de overheid belastinggeld uitgeeft, is dat zij dat niet zomaar mag doen. De overheid is er immers voor iedereen en daarom moet zij altijd het algemeen belang dienen. Zonder algemeen belang wordt er simpelweg geen cent uitgegeven. Het is dus zaak dat u goed op de hoogte bent van het algemeen belang. Want waar algemeen belang is, is geld en waar geld is, wilt u 14 De overheid als klant

12 ook zijn. Het slechte nieuws is, dat niemand weet wat het algemeen belang is. Iedereen doet eigenlijk maar wat. Dat hoort nou eenmaal bij democratie als staatsvorm. Je kunt niet iedereen tevreden stellen en dus doe je als volksvertegenwoordiger maar zo n beetje wat je denkt dat de meerderheid belangrijk vindt. Dat gaat - laten we eerlijk zijn - vaker fout dan goed en daarom zijn er met enige regelmaat verkiezingen. Dan mag iedereen weer echt wat vinden. Tot die tijd is het dus gokken voor volksvertegenwoordigers wat het algemeen belang is. Voor sommige onderwerpen is dat niet zo moeilijk: het bestrijden van misdaad, het voorkomen van armoede en het in algemene zin leefbaar houden van de woon- en werkomgeving van burgers zijn zonder meer in het algemeen belang, daar zal geen politicus wakker van liggen. Ingewikkelder wordt het, als onduidelijk is wat de meerderheid vindt over een bepaald onderwerp. En voor een beetje politicus is eigenlijk nog belangrijker dan wat de meerderheid vindt, wie dat vindt. Politici leven nou eenmaal van verkiezingen. Verkeerd gokken op een onderwerp van algemeen belang, kan een politicus zijn baan kosten. Als het echt ingewikkeld wordt, is het dus scoren of het veld ruimen voor politici. En zoals dat gaat met onderwerpen waar niemand zijn vingers aan wil branden: ze worden politiek gemaakt. Dat heeft twee belangrijke gevolgen. In de eerste plaats kan de invulling van wat het algemeen belang is, om de zo veel jaar veranderen. In de tweede plaats worden de echt pijnlijke afwegingen vaak doorgeschoven naar lagere overheden omdat die zo lekker dicht bij hun bevolking staan. Onder het mom van democratie worden problemen vakkundig van Den Haag doorgeschoven naar gemeenten. Winkeltijdenwet Een goed voorbeeld biedt de jarenlange discussie over herziening van de Winkeltijdenwet. Voorstanders van meer koopzondagen wilden dat de keuze van winkeliers om ook op zondag open te gaan, werd overgelaten aan ondernemers zelf. Tegenstanders hielden vast aan het verbod zoals dat in de wet stond. Omdat de winkeliers onderling verdeeld waren, heeft de Tweede Kamer uiteindelijk besloten dat de vraag of ruimere winkeltijden in het algemeen belang zijn, het best lokaal kan worden beantwoord. In de ene gemeente weegt de zondagsrust zwaarder dan de ondernemerslust, De overheid als klant 15

13 in de andere gemeente is het precies andersom. Het lot van winkeliers is daarmee in handen gelegd van het lokale gemeentebestuur. De politieke samenstelling van een gemeente bepaalt dus de couleur locale van het algemeen belang. Het nadeel is dat er verschillen ontstaan tussen gemeenten. Het voordeel is dat ondernemers lokaal kunnen lobbyen voor hun wensen, dat is in de regel makkelijker dan op landelijk niveau. Wie er als ondernemer een gewoonte van maakt om moeilijke beslissingen voor zich uit te schuiven, tekent zijn eigen doodvonnis. Een politicus overleeft juist op die kunst. Het verschil zit in de belangen: ondernemers dienen hun eigen belang en dat belang is duidelijk. Politici dienen het algemeen belang en dat belang is vaag. Laat u zich geen rad voor ogen draaien: het eigen belang van politici is onlosmakelijk verbonden aan het algemeen belang: daarop worden zij namelijk gekozen. Het is dus niet zo dat volksvertegenwoordigers zó heilig zijn dat zij het algemeen belang in de plaats van hun eigen belang stellen. Integendeel: het algemene belang is hun eigen belang: de continuïteit van hun loopbaan is eraan verbonden. Iedereen die bij de overheid werkt, wordt afgerekend op het dienen van het algemeen belang. Ambtenaren door hun leidinggevenden, wethouders door de gemeenteraad en alle politici uiteindelijk door de kiezers. Maar hoe toon je aan dat je het algemeen belang hebt gediend? Ondernemers hebben jaarstukken die voor zichzelf spreken, maar bij de overheid zeggen de jaarcijfers eigenlijk niets over de inhoud: het gaat immers niet om geld. De enige manier om te kunnen meten of de overheid het een beetje leuk heeft gedaan, is dus door op te schrijven wat wordt verstaan onder het algemeen belang en hoe dat belang gediend gaat worden. Alleen dan kun je achteraf zeggen dat je het algemeen belang hebt gediend. Welkom in de wereld van de Coalitieakkoorden, Beleidsnota s, Raadsbesluiten, Economische Ordeningsmemo s. Welkom in de kooi van de Papieren Tijger. Beleid Wat een (financiële) target is in het bedrijfsleven, is een beleidsdoelstelling bij de overheid. Om de prestaties van de overheid te kunnen meten, wordt daarom veel tijd en energie gestoken in het opschrijven van beleid. De beruchte stapels papier die worden gevuld met beleidsdoelstellingen, dienen een paar doelen. 16 De overheid als klant

14 In de eerste plaats maken zij voor de overheid zelf duidelijk wat de bedoeling is. De koers van de overheid wordt immers bepaald door de bestuurders, terwijl het de ambtenaren zijn die die koers moeten uitvoeren. Omdat de één verantwoordelijk is voor de ander, is het wel zo handig als er een duidelijk draaiboek klaarligt waarop kan worden teruggevallen. Papieren beleid is om die reden zo belangrijk voor een ambtenaar: als u iets wilt wat hij niet kan terugvinden in zijn beleidsnota, houdt het gesprek al snel op. In de tweede plaats is de overheid verplicht openbaarheid van zaken te geven aan diegenen die haar betalen en kiezen. Beleid moet dus zo worden opgeschreven en gepubliceerd dat iedereen er kennis van kan nemen. En omdat politici worden afgerekend op hun daden aan de hand van dat beleid, duurt het eindeloos voordat er overeenstemming is over wat er moet staan en vooral ook hoe het er moet staan. Geschreven beleid maakt de prestaties van de overheid meetbaar. In verkiezingstijd wordt daarom zo veel verwezen naar collegeakkoorden en andere documenten: alleen op grond van die stukken is aan te tonen dat politici hun belofte aan de kiezer hebben gehouden of gebroken. Kijk voor collegeakkoorden en ander beleid op De structuur van de overheid De overheid is van iedereen, voor iedereen. Datzelfde geldt voor de politiek. En toch zijn de overheid en de politiek de meest beschimpte figuur op netwerkborrels en verjaardagen. Ergens doen we dus iets niet goed met z n allen. Maar de overheid is eigenlijk niks, niet meer dan een verzamelnaam voor een heleboel instanties en mensen die er werken. De politiek bestaat niet en lang niet iedereen die bij de overheid werkt, is ambtenaar. Als u wilt klagen over de overheid (en u bent ondernemer, dus dat wilt u hoogstwaarschijnlijk) is het handig om te weten over wie u het heeft. We beginnen daarom even bij het begin. De overheid als klant 17

15 Er waren eens een paar Grieken. Die woonden bij elkaar en leefden met elkaar en dat ging prima. Iedereen deed waar hij zin in had en als dat tot ruzie leidde, stak de één de ander dood en dat was dan dat. Maar zoals dat gaat in zo n hechte gemeenschap, op een gegeven moment werd het wel érg gezellig en werden er te veel kinderen geboren. De groep werd te groot en dat gaf allerlei gedoe. Op een dag kwamen alle Grieken bij elkaar op het plein. Ze bedachten dat het eigenlijk handiger was als een paar van de slimsten onder hen zouden bepalen wat er moest gebeuren als er weer eens ruzie was. En ook wat er moest gebeuren om de boel een beetje leefbaar te houden. De groep koos een paar slimme Grieken en gaf ze de opdracht om de belangrijkste zaken te regelen. Dat waren de eerste volksvertegenwoordigers; Athene was de allereerste (en enige echte) democratie op aarde. Waar de Grieken één keer per week op het plein bij elkaar kwamen om te kijken of het allemaal nog een beetje naar wens verliep, is onze democratie inmiddels zo ver gegroeid dat van echte democratie geen sprake meer is. Dat kan simpelweg niet (of had u zin om elke maandagavond samen met de rest van Nederland mee te praten over het onderhoud van plantsoenen?). Wij moeten het dus doen met een systeem dat verder van ons afstaat dan hoe het ooit begon in Athene. Maar het idee is nog steeds hetzelfde: één keer in de zo veel tijd kiest u een slimme en die gaat de boel dan namens u regelen. U geeft die slimme zo veel vertrouwen dat hij zelfs mag bepalen hoeveel u moet betalen voor alles wat hij bedenkt. Het is dus wel zaak dat u een beetje blijft opletten, anders bent u dief van uw eigen portemonnee. Het verschijnsel dat u iemand kiest, en dat degene die u kiest doet wat u vraagt (als het een beetje meezit tenminste), heet politiek. Politici zijn dus die mensen die u en de rest van Nederland de slimsten vonden. Zij dragen politieke verantwoordelijkheid. Dat wil zeggen dat zij verantwoording aan u en de rest van Nederland moeten afleggen over wat ze hebben gedaan. Daarna mag u bij de verkiezingen weer zeggen of u nog een keer deze wil, of toch maar liever een écht slimme. 18 De overheid als klant

16 Kennelijk is het zó ingewikkeld om te bepalen wat er nou precies moet gebeuren, dat politici geen tijd over hebben om ook nog wat te doen. Daarom hebben zij ondersteuning van een legioen ambtenaren en andere werknemers. Ambtenaren worden niet gekozen, maar benoemd. En omdat ze niet door u gekozen worden, hoeven ze ook geen verantwoording aan u af te leggen. Ze zijn er om uit te voeren wat politici bedenken. En omdat zij het zelf niet bedenken, kunnen ze ook niet zo maar ontslagen worden. De structuur van elk overheidsorgaan werkt altijd volgens dezelfde verdeling: het bestuur - de politieke leiding - bedenkt namens u wat er moet gebeuren en de ambtenaren voeren dat uit. Gaat er iets mis, dan is de politieke leiding u - direct of indirect - verantwoording schuldig. Omdat ambtenaren alleen maar uitvoeren wat degene die u zo nodig moest kiezen heeft bedacht, zijn ze door u niet aan te spreken. En omdat u zelf niet elke maandagavond tijd heeft om te controleren of het in de vier jaar dat zo n stel slimmerds aan het roer staat allemaal een beetje loopt zoals de bedoeling is, zijn er controlerende organen. Het gemeentebestuur legt bijvoorbeeld verantwoording af aan de gemeenteraad. Gemeenteraadsleden en wethouders zijn de slimmerds die u gekozen heeft, het zijn dus geen ambtenaren. De overheid en de Baas U bent als ondernemer gewend om uw tijd niet te verdoen. Daarom praat u bij voorkeur niet met mensen die niet kunnen beslissen. Vermoedelijk investeert u wel in contacten met wethouders en burgemeesters, maar loopt u met een grote boog om ambtenaren heen. U bent gewend om u te omringen met gelijkgestemden en met mensen die op hetzelfde niveau in de organisatie zitten als u. Aan de top dus. Waarom zou u uw tijd verdoen met mensen die geen beslissingen kunnen nemen als u net zo goed meteen met hun baas kunt praten? Het antwoord is even onthutsend als simpel: bij de overheid is niemand de baas. De overheid werkt altijd met drie lagen. Laag één bedenkt de regels (wetgevende macht), laag twee voert de regels uit (uitvoerende macht) en laag drie controleert of het allemaal goed gaat en beslist over geschillen (rechtsprekende macht). Het hele principe is erop gebaseerd te voorkomen dat er te veel macht bij één persoon of instantie komt te liggen. Het systeem is expres zó ingericht, dat nie- De overheid als klant 19

17 mand zelfstandig een deuk in een pakje boter kan slaan. Stop dus maar met zoeken: uw evenbeeld bij de overheid bestaat niet. Bij de overheid is niemand de Baas. Wie doet wat Een keer in de vier jaar worden er gemeenteraadsverkiezingen gehouden. U kiest dan iemand die namens u gaat zorgen dat de gemeente doet wat u wilt. (Althans, dat hoopt u.) De kandidaten die met de meeste stemmen worden gekozen, komen in de gemeenteraad. Het gemeenteraadslidmaatschap staat in principe open voor iedereen die 18 jaar of ouder is. Mocht u de ambitie hebben om zelf aan het roer te gaan staan en gemeenteraadslid te worden, zorgt u dan dat u veel tijd over heeft; het baantje kost gemiddeld 30 uur per werk. Voor het geld hoeft u het niet te doen: raadsleden krijgen een treurige vergoeding voor hun noeste arbeid. Daarom zijn bijna alle raadsleden in het dagelijks leven gewone werknemer of ondernemer, die het raadslidmaatschap er dus als hobby bij doen. Wist u dat... Gemeenteraadsleden alleen een vergoeding krijgen voor hun werkzaamheden? Dit verdienen ze bruto per maand: Min. Max. Min. Max. vergoeding vergoeding onkosten onkosten 228, ,33 41,51 236,48 Bron: De gemeenteraad bepaalt vervolgens onder leiding van de burgemeester als voorzitter, wie de wethouders worden. Dat kunnen de kandidaten zijn die in de gemeenteraad zijn gekozen, of externen. De raad benoemt de wethouders. Wordt een raadslid wethouder, dan verliest hij zijn raadslidmaatschap. Een partijgenoot treedt dan in zijn plaats toe tot de raad. Als u stemt voor de gemeenteraadsverkiezingen, is het dus niet gezegd dat degene die u kiest, ook daadwerkelijk als raadslid aan de slag gaat. Binnen de gemeenteraad telt elke stem even zwaar. Besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen. Hoeveel leden de gemeente- 20 De overheid als klant

18 raad telt, is afhankelijk van het aantal inwoners van de gemeente. De wethouders en de burgemeester vormen vervolgens het college van burgemeester en wethouders (B&W), waarvan de burgemeester ook voorzitter is. Het college van B&W is te vergelijken met een dagelijks bestuur en in die hoedanigheid als eerste verantwoordelijk voor de financiën. Sommige besluiten neemt het college als geheel, andere bij meerderheid van stemmen. Binnen het college van B&W telt de stem van de burgemeester dubbel als de stemmen staken. Ook het aantal wethouders is afhankelijk van de omvang van de gemeente. Als de personele bezetting van de gemeenteraad en het college van B&W bekend is, worden de portefeuilles en taken verdeeld. De gemeenteraad stelt de algemene beleidskaders op en de (meerjaren) begroting. Het college van B&W stelt een collegeakkoord op, waarin de doelstellingen nader en concreter worden uitgewerkt. Vervolgens gaan de verschillende beleidsafdelingen het collegeakkoord nader uitwerken in memo s, beleidsnoties, structuurvisies en meer van dat soort documenten. De stapels papier worden steeds groter, maar waar het voor een gewone sterveling een steeds onoverzichtelijker oerwoud wordt, is het voor iedereen die binnen de gemeente werkt juist steeds duidelijker wat er wel en niet kan en moet gebeuren. Veel van het beleid wordt in samenspraak met betrokken partijen opgesteld. Ondernemers zijn een belangrijke partner voor de overheid als het aankomt op het uitvoeren van beleid. Daarom worden ondernemers steeds vaker vroeg betrokken bij de totstandkoming ervan. Als ondernemers zelf hebben meegeschreven aan het beleid, is het draagvlak immers groter. U kunt daar geen zin in hebben, want het is een bloedstollend trage zaak, maar als er eenmaal beleid is, geldt dat voor de volgende vier jaar. Bent u dus in staat om beleid zo geformuleerd te krijgen dat uw bedrijf er niet door wordt bedreigd, of dat het u zelfs kansen biedt, dan is de investering in tijd en potloodkluiven die zo n traject van u vraagt, soms behoorlijk de moeite waard. (Zie deel 3.) De papieren tijger is uw beste vriend. Het college van B&W moet verantwoording afleggen aan de Raad, maar de Raad kan het college niet dwingen tot het nemen van (ande- De overheid als klant 21

WIE BESTUURT DE GEMEENTE?

WIE BESTUURT DE GEMEENTE? WIE BESTUURT DE GEMEENTE? De gemeente dichtbij Dagelijks heeft u met de gemeente te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw vuilnis wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden aangelegd. Bij

Nadere informatie

Lesmateriaal voor het (V)MBO

Lesmateriaal voor het (V)MBO Lesmateriaal voor het (V)MBO Binnenkort nemen uw leerlingen deel aan een Jongerengemeenteraad. Het project Jongerengemeenteraad laat jongeren in de leeftijd van 14 19 jaar zien hoe beleid tot stand komt

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen. Stem ook!

Gemeenteraadsverkiezingen. Stem ook! Gemeenteraadsverkiezingen Woensdag 19 maart GEMEENTERAADSverkiezingen Stem ook! Op woensdag 19 maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Iedereen vanaf 18 jaar mag dan stemmen. Bepaal mee wie er in de gemeenteraad

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat er wegen en fietspaden worden

Nadere informatie

Handreiking voor meedenken bij coalitievorming na gemeenteraadsverkiezingen

Handreiking voor meedenken bij coalitievorming na gemeenteraadsverkiezingen COALITIEVORMING Handreiking voor meedenken bij coalitievorming na gemeenteraadsverkiezingen Na de gemeenteraadsverkiezingen bespreken de politieke fracties in de raad wie wethouder wordt en welke beleids-

Nadere informatie

Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken. Introductiefase

Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken. Introductiefase Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de vorige les hebben we weer met een kaart gewerkt. Daarop stonden alle 4 de vragen die we de vorige lessen gebruikt hebben

Nadere informatie

Debat: regionaal en nationaal

Debat: regionaal en nationaal Debat: regionaal en nationaal Korte omschrijving werkvorm In deze werkvorm debatteren leerlingen over het verschil tussen een regionale of lokale partij en een landelijke partij. Leerdoelen Leerlingen

Nadere informatie

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente?

Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? Wie bestuurt de gemeente? 1 Wie bestuurt de gemeente? 2 De gemeente iedereen heeft er op een of andere manier mee te maken. Zo zorgt de gemeente ervoor dat uw huishoudelijk afval wordt opgehaald en dat

Nadere informatie

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen.

Verkiezingen. Mensen met dezelfde ideeën vormen gemeenten besturen. Verkiezingen Op zondag 7 juni moeten alle inwoners tegelijk verkiezen we ook kandidaten van België die ouder zijn dan 18 jaar naar voor het Europees Parlement, waar men de stembus. Ze moeten mensen kiezen

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL.

Er is toch niemand die jou aardig vindt. SUKKEL. Liefde Ik laat je nooit in de steek. Ik zal je helpen. Jij bent mijn beste vriendin. Het mooiste wat ik heb, geef ik aan jou. Ik ben verliefd... Ik heb alles voor je over. IK HOU VAN JOU! Ik bid voor je.

Nadere informatie

Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen

Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen Onderzoek: Gemeenteraadsverkiezingen Publicatiedatum: 7-3- 2014 Over dit onderzoek Het 1V Jongerenpanel, onderdeel van EenVandaag, bestaat uit 7000 jongeren van 12 t/m 24 jaar. Aan dit online onderzoek,

Nadere informatie

Ondernemersmanifest. 20 praktische handvatten. voor raadsleden, wethouders en lokale politieke partijen

Ondernemersmanifest. 20 praktische handvatten. voor raadsleden, wethouders en lokale politieke partijen Ondernemersmanifest 20 praktische handvatten voor raadsleden, wethouders en lokale politieke partijen ONL voor Ondernemers presenteert met dit Ondernemersmanifest 20 praktische handvatten voor raadsleden,

Nadere informatie

Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 27 november 2012;

Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 27 november 2012; Verordening Wmo-raad gemeente Leudal 2013 De raad van de gemeente Leudal; Gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 27 november 2012; Overwegende dat op 1 januari 2007 de

Nadere informatie

De gemeenteraad is er voor u!

De gemeenteraad is er voor u! A M S T E LV E E N. N L / G E M E E N T E R A A D De gemeenteraad is er voor u! Gemeentebestuur De gemeente Amstelveen wordt net als iedere gemeente in Nederland - bestuurd door een gemeenteraad en een

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Welkom. bij de. gemeenteraad

Welkom. bij de. gemeenteraad Welkom bij de gemeenteraad Welkom bij de gemeenteraad Aan het hoofd van de gemeente staat de gemeenteraad. De raad neemt beslissingen over allerlei belangrijke zaken in de gemeente. Of het nu gaat om toeristenbelasting

Nadere informatie

Minister Plasterk, Voorzitter van de gemeenteraad van de toekomst, Leden van de gemeenteraad van de toekomst,

Minister Plasterk, Voorzitter van de gemeenteraad van de toekomst, Leden van de gemeenteraad van de toekomst, Toespraak bij het aanbieden van de Brief aan de Koning door de gemeenteraad van de toekomst aan minister Plasterk donderdag 13 maart 2014 in Den Haag. Minister Plasterk, Voorzitter van de gemeenteraad

Nadere informatie

BESTURINGSFILOSOFIE SAMENWERKING BEEMSTER- PURMEREND. Besturingsfilosofie samenwerking Beemster-Purmerend

BESTURINGSFILOSOFIE SAMENWERKING BEEMSTER- PURMEREND. Besturingsfilosofie samenwerking Beemster-Purmerend BESTURINGSFILOSOFIE SAMENWERKING BEEMSTER- PURMEREND Besturingsfilosofie samenwerking Beemster-Purmerend 1. VOORAF In deze notitie wordt de hoofdlijn van de besturingsfilosofie van het samenwerkingsmodel

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

Ben ik een ondernemer?

Ben ik een ondernemer? Ben ik een ondernemer? Dit artikel gaat over ondernemerschap. Met behulp van de vragenlijst kun je de mate van ondernemerschap in jezelf, jouw ondernemersgehalte, typeren. Als je hierop hoog scoort (en

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Prikkels in de financiële verhoudingen

Prikkels in de financiële verhoudingen Prikkels in de financiële verhoudingen Maarten Allers Datum 25.11.2008 Wanneer prikkelen? Gewenst gedrag treedt niet spontaan op Dwang werkt niet, of is ongewenst Prikkels: Wie prikkelt? principal Wie

Nadere informatie

Verordening Rekenkamer Utrecht (2013)

Verordening Rekenkamer Utrecht (2013) Verordening Rekenkamer Utrecht (2013) De raad van de gemeente Utrecht; gelet op de artikelen 81a en 182 t/m 185 Gemeentewet; BESLUIT vast te stellen de volgende VERORDENING Rekenkamer Utrecht 2013 Artikel

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 1

Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

Deelnemers: denktank uit de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijk managementteam

Deelnemers: denktank uit de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijk managementteam Samen bouwen aan het huis van de democratie in Bloemendaal Verslag werkatelier over participatie en samenspel tussen samenleving en gemeentebestuur op 4 juni 2015 van 20:00 tot 23:00 uur in het Dorpshuis

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Plan van aanpak. lobby richting (deel)gemeenten

Plan van aanpak. lobby richting (deel)gemeenten Plan van aanpak lobby richting (deel)gemeenten Plan van aanpak lobby richting (deel)gemeenten Aanleiding Het verhaal dat zich kortgeleden afspeelde in de deelgemeente Kralingen-Crooswijk nemen we als aanleiding

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal

Derde Kamer. Derde Kamer. Handboek Politiek 1. der Staten-Generaal erde Kamer Derde Kamer Kamer e Kamer Handboek Politiek 1 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand

Nadere informatie

Huishoudelijk Reglement Participatieraad Zevenaar

Huishoudelijk Reglement Participatieraad Zevenaar Huishoudelijk Reglement Participatieraad Zevenaar Artikel 1 - Samenhang 1. De bepalingen in dit reglement moeten in samenhang worden gezien met de Verordening Participatieraad Gemeente Zevenaar (zoals

Nadere informatie

> KEN JE GEMEENTE EN GA ERMEE AAN DE SLAG!

> KEN JE GEMEENTE EN GA ERMEE AAN DE SLAG! > KEN JE GEMEENTE EN GA ERMEE AAN DE SLAG! > > DE GEMEENTE: WAT, WAAR, HOE EN WAAROM? Simpel gezegd is een gemeente een stuk grondgebied met een eigen bestuur, dat verkozen is door en verantwoording aflegt

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Status: besluitvormend. Agendapunt: * Instelling Jongerenraad. Datum: 22 juni 2015. Decosnummer: 361

Initiatiefvoorstel. Status: besluitvormend. Agendapunt: * Instelling Jongerenraad. Datum: 22 juni 2015. Decosnummer: 361 Initiatiefvoorstel Status: besluitvormend Agendapunt: * Onderwerp: Instelling Jongerenraad Datum: 22 juni 2015 Portefeuillehouder: drs. H.C.P. Noten Decosnummer: 361 Informant: Jan Rooijakkers j.rooijakkers@dalfsen.nl

Nadere informatie

Bewust Omgaan met een Verslaving

Bewust Omgaan met een Verslaving Bewust Omgaan met een Verslaving Dit stuk biedt enkele handvatten om bewust te leren omgaan met je verslaving. Misschien denk je op dit punt wel dat je er niet mee om wil léren gaan, maar dat je er gewoon

Nadere informatie

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin)

Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Samenstelling tekst Beppie Brood (teamleider ATC s Amstelduin) Monique van Kollenburg (trainer ATC Amstelduin) Lay-out Bob Snel (trainer ATC Amstelduin) Document Versie maart 2007 Meer informatie E-mail:

Nadere informatie

Instructie Machtenscheidingsquiz

Instructie Machtenscheidingsquiz Instructie Machtenscheidingsquiz Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest elk

Nadere informatie

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de afgelopen weken hebben we veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

MEMO uur: schorsing De voorzitter schorst de vergadering. Zo hebben de fracties de tijd zich voor te bereiden op de tweede termijn.

MEMO uur: schorsing De voorzitter schorst de vergadering. Zo hebben de fracties de tijd zich voor te bereiden op de tweede termijn. MEMO Aan Van : Gemeenteraad : Griffie, Hans Sepers Betreft : Voorbereiding beantwoording vragen begroting 5 november 2015 Datum : 19 oktober 2015 Beste raadsleden, Op donderdag 5 november staat de raadsvergadering

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Praktische zaken. Waar wordt de ideeënmarkt gehouden? De ideeënmarkt wordt gehouden in de hal van het gemeentehuis.

Praktische zaken. Waar wordt de ideeënmarkt gehouden? De ideeënmarkt wordt gehouden in de hal van het gemeentehuis. Vragen en antwoorden over de ideeënmarkt De raad van Beuningen organiseert deze ideeënmarkt voor het eerst, dus voor alle duidelijkheid hebben we een aantal mogelijke vragen (met antwoorden) voor u op

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Voordracht voor de raadsvergadering van 7 en 8 november 2012

Voordracht voor de raadsvergadering van 7 en 8 november 2012 Gemeenteblad Voordracht voor de raadsvergadering van 7 en 8 november 2012 Jaar 2012 Publicatiedatum 2 november 2012 Agendapunt 19 Datum besluit B&W 2 oktober 2012 Onderwerp Instemmen met de hoofdlijnen

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Samenspraak en inspraak

Samenspraak en inspraak Wegwijzer Samenspraak en inspraak De gemeente samen met u aan de slag in uw buurt Maak t mee! Burgerparticipatie in Eindhoven In deze folder leest u hoe u invloed kunt hebben op wat de gemeente doet in

Nadere informatie

Preek over Psalm 1,1 a.2 (jeugddienst): Hoe kan ik tijd met God doorbrengen?

Preek over Psalm 1,1 a.2 (jeugddienst): Hoe kan ik tijd met God doorbrengen? Preek over Psalm 1,1 a.2 (jeugddienst): Hoe kan ik tijd met God doorbrengen? Gemeente van onze Heer Jezus Christus! Ze zitten met z'n tweeën op haar kamer: Reinier en Marloes. Ze kennen elkaar al een poosje.

Nadere informatie

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013

Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Natuurbegraven als economische drager voor natuur en landschap 29 mei 2013 Aan de deelnemers van de bijeenkomst is gevraagd aan te geven wat de gewenste rol is van de publieke partijen (Rijk, Provincie

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Evaluatie Klachtencommissariaat. Conclusies en aanbevelingen

Evaluatie Klachtencommissariaat. Conclusies en aanbevelingen Evaluatie Klachtencommissariaat Conclusies en aanbevelingen Rekenkamercommissie gemeente Enschede 3 maart 2016 1 Aanleiding Met ingang van 1 januari 2015 heeft de gemeente Enschede een functie Klachtencommissaris.

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Derde Kamer Handboek Politiek 2

Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen

Nadere informatie

PvdA Amsterdam, 7 mei 2012

PvdA Amsterdam, 7 mei 2012 PvdA Amsterdam, 7 mei 2012 Ten geleide Voor de Partij van de Arbeid geldt wet en regel én onze eigen moraal van soberheid en dienstbaarheid. In ons dagelijks politiek handelen laten wij ons daar door leiden.

Nadere informatie

Johannes 12:1-8 Dichtbij Jezus

Johannes 12:1-8 Dichtbij Jezus Johannes 12:1-8 Dichtbij Jezus Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint toe.

Nadere informatie

Schiedam 5 februari 2010

Schiedam 5 februari 2010 PLAATS DATUM Schiedam 5 februari 2010 AANWEZIG Leerkrachten en leerlingen van de groepen 8 van De Singel: Namens de gemeenteraad: H.F. (Hans) Bautz, W. (Wijbrand) Boon, H. (Harry) van der Hoeven en J.

Nadere informatie

Interviewvragen DRIJFVEREN

Interviewvragen DRIJFVEREN Interviewvragen DRIJFVEREN Achter iemands persoonlijke intrinsieke motivatoren komen is niet makkelijk. Hoe geeft iemand op zijn eigen wijze uiting aan zijn drijfveren? De enige manier om hierachter te

Nadere informatie

KADERNOTA 2015. Meer met minder FINANCIEEL RAADSDEBAT

KADERNOTA 2015. Meer met minder FINANCIEEL RAADSDEBAT KADERNOTA 2015 Meer met minder FINANCIEEL RAADSDEBAT 1 Inleiding Voor ons ligt de Kadernota 2015, waarin de budgettaire en beleidsmatige kaders voor het komende jaar worden vastgelegd. Het College legt

Nadere informatie

Ervaringen met functioneringsgesprekken

Ervaringen met functioneringsgesprekken Ervaringen met functioneringsgesprekken Samenstelling CDA-bureau Afdeling HRM / Steenkampinstituut / Partijontwikkeling CDA-bestuurdersvereniging December 2006 1 Het belang van functioneringsgesprekken

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Je geldzaken goed geregeld: een rustig gevoel!

Je geldzaken goed geregeld: een rustig gevoel! Je geldzaken goed geregeld: een rustig gevoel! Samen je centen de baas INFORMATIE VOOR NIEUWE CLIËNTEN GELD EN GELDZAKEN: SOMS BEST LASTIG Het gebeurt iedereen wel eens. Dat je een brief krijgt die je

Nadere informatie

Prinsjesdag A Tradities

Prinsjesdag A Tradities Prinsjesdag A Tradities Tradities De gouden koets, de Koningin, een grote troon, dames met prachtige hoeden op, de minister van Financiën met het koffertje. Het is weer Prinsjesdag. Op deze dag vertelt

Nadere informatie

Verklarende woordenlijst

Verklarende woordenlijst Bijlage 4 Verklarende woordenlijst Ambtenaar persoon die een baan heeft bij de overheid Amendement de Tweede Kamer wil iets aan een voorstel voor een wet veranderen B en W de burgemeester en de wethouders

Nadere informatie

Wel of geen kind? 12 redenen om aan de slag te gaan

Wel of geen kind? 12 redenen om aan de slag te gaan Wel of geen kind? 12 redenen om aan de slag te gaan Wat leuk dat je mijn keuzeboek hebt gedownload! Ik zal me eerst even voorstellen. Ik ben Ida. Bijna zes jaar heb ik getwijfeld over het krijgen van kinderen.

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

- 1 - gelet op de artikelen 44, tweede en derde lid, 95 tot en met 99 en 147 van de Gemeentewet;

- 1 - gelet op de artikelen 44, tweede en derde lid, 95 tot en met 99 en 147 van de Gemeentewet; - 1 - Registratienummer: 2014-000916/r De raad van de gemeente Weststellingwerf, gelet op de artikelen 44, tweede en derde lid, 95 tot en met 99 en 147 van de Gemeentewet; gelet op het Rechtspositiebesluit

Nadere informatie

13raad

13raad Agendapunt commissie: Steller telefoonnummer email Joyce van Doremalen 3417 jdo@valkenswaard.nl Agendapunt kenmerk datum raadsvergadering Onderwerp Winkeltijdenverordening. aan de gemeenteraad A. Samenvatting

Nadere informatie

Gekozen burgemeester in één klap invoeren

Gekozen burgemeester in één klap invoeren Opgave 2 De gekozen burgemeester tekst 7 Gekozen burgemeester in één klap invoeren Van onze redactie politiek DEN HAAG D66-minister Thom de Graaf wil geen geleidelijke invoering van zijn systeem voor de

Nadere informatie

Hoe werkt een gemeente?

Hoe werkt een gemeente? Een korte uitleg 2 3 Wat doet een gemeente? De gemeente heeft veel verschillende taken, maar ze doet niet alles zelf. Neem het ophalen van huisvuil of het aanleggen van straten. De gemeente moet er voor

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Verordening organisatie griffie en ondersteuning raad gemeente Maastricht

Verordening organisatie griffie en ondersteuning raad gemeente Maastricht GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Maastricht. Nr. 99763 26 oktober 2015 Verordening organisatie griffie en ondersteuning raad gemeente Maastricht 2015 DE RAAD DER GEMEENTE MAASTRICHT, gezien

Nadere informatie

Verordening Adviesraad Sociaal Domein Ten Boer 2017

Verordening Adviesraad Sociaal Domein Ten Boer 2017 Verordening Adviesraad Sociaal Domein Ten Boer 2017 De raad van de gemeente Ten Boer; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van 7 maart 2017 gelet op artikel 2.1.3, derde lid van de Wet maatschappelijke

Nadere informatie

Leve de democratie? HAVO / VWO

Leve de democratie? HAVO / VWO Leve de democratie? HAVO / VWO Korte omschrijving van de werkvorm Leerlingen doen een test: Welke democratie past bij mij? In de test staan vragen over hoe ze zouden willen dat het democratische systeem

Nadere informatie

VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe

VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe VVD trainingsaanbod in 2013 KC's Groningen en Drenthe Let op: soms wijzigt er iets in dit programma. Kijk daarom voor de zekerheid altijd op de website van de kamercentrale of u de laatste versie van dit

Nadere informatie

22 Op weg naar Jeruzalem trok hij verder langs steden en dorpen, terwijl hij onderricht gaf. 23 Iemand vroeg hem: Heer, zijn er maar weinigen die

22 Op weg naar Jeruzalem trok hij verder langs steden en dorpen, terwijl hij onderricht gaf. 23 Iemand vroeg hem: Heer, zijn er maar weinigen die 22 Op weg naar Jeruzalem trok hij verder langs steden en dorpen, terwijl hij onderricht gaf. 23 Iemand vroeg hem: Heer, zijn er maar weinigen die worden gered? Hij antwoordde: 24 Doe alle moeite om door

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

Memorie van antwoord. Convenant actieve informatieplicht

Memorie van antwoord. Convenant actieve informatieplicht Memorie van antwoord Aan : de leden van de gemeenteraad Van : het college van burgemeester en wethouders en de griffier Datum : 26 januari 2015 Onderwerp : memorie van antwoord bij Nota geheimhouding,

Nadere informatie

Functieprofiel Raadslid PACT Aalsmeer

Functieprofiel Raadslid PACT Aalsmeer Bestuur PACT Aalsmeer E-mail: info@pactaalsmeer.nl Internet: www.pactaalsmeer.nl Functieprofiel Raadslid PACT Aalsmeer De fractie van PACT Aalsmeer kent: fractiemedewerkers: leden met politieke affiniteit

Nadere informatie

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag

Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Van strategie naar praktijk: een case uit Den Haag Door: Patrick Rancuret En wat levert het nu op? Dat is de vraag die menig manager in de gemeente Den Haag stelt als het gaat over het gebruik van sociale

Nadere informatie

We houden van onze stad en dorpen. nemen haar inwoners serieus!

We houden van onze stad en dorpen. nemen haar inwoners serieus! We houden van onze stad en dorpen en nemen haar inwoners serieus! oktober 2009 een capabel en betrouwbaar bestuur, met een kritische en sterke raad; meer invloed van de bevolking; een aantrekkelijker en

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Bijlage 2: Integriteitsbeleid politieke ambtsdragers gemeente Heerde, december 2015, versie

Bijlage 2: Integriteitsbeleid politieke ambtsdragers gemeente Heerde, december 2015, versie Bijlage 2: 03122015 Integriteitsbeleid politieke ambtsdragers gemeente Heerde, december 2015, versie 4.0. 1 Inhoud Inleiding... 3 Doelstelling... 4 Wat verstaan wij onder integriteit?... 5 Hoe bewerkstelligen

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders;

gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; De raad van de gemeente Menterwolde; gelezen het voorstel van het college van Burgemeester en wethouders; gelet op artikel 2.1.3 van de Wmo 2015; gelet op artikel 47 van de Participatiewet; BESLUIT: Vast

Nadere informatie

Je geldzaken goed geregeld: een rustig gevoel!

Je geldzaken goed geregeld: een rustig gevoel! Je geldzaken goed geregeld: een rustig gevoel! Samen je centen de baas GELD EN GELDZAKEN. SOMS BEST LASTIG. Het gebeurt iedereen wel eens. Dat je een brief krijgt die je niet goed begrijpt. Of dat je een

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

De perspectief nota en de najaarsnota lieten een positief beeld zien.(+137.000).

De perspectief nota en de najaarsnota lieten een positief beeld zien.(+137.000). Begroting 2015-2018 Begroting 2015-2018 11-11-2014 voor ons ligt de begroting 2014 2018. Voor de PvdA zijn de mensen belangrijk. Mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt die nu buiten spel staan, maar

Nadere informatie

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek 2. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek 2 Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid, Jij bent lid van de Derde Kamer der Staten-Generaal. Als politicus moet je natuurlijk wel verstand hebben van politiek. Samen met je

Nadere informatie

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT

Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT Kinderfolder ALS JE EEN GELEIDEHOND TEGENKOMT ROOS Roos (27) is zeer slechtziend. Ze heeft een geleidehond, Noah, een leuke, zwarte labrador. Roos legt uit hoe je het beste met geleidehond en zijn baas

Nadere informatie

B e s l u i t: A. Presidium en Griffie. De raad van de gemeente Almere, Gelet op het artikel 16 en 33 van de Gemeentewet

B e s l u i t: A. Presidium en Griffie. De raad van de gemeente Almere, Gelet op het artikel 16 en 33 van de Gemeentewet De raad van de gemeente Almere, Gelet op het artikel 16 en 33 van de Gemeentewet B e s l u i t: vast te stellen de spelregels voor raadsleden van Almere 2012 1.1 Inleiding In Almere willen we op een open

Nadere informatie

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen

GODS GEZIN. Studielessen voor 4-7 jarigen GODS GEZIN Studielessen voor 4-7 jarigen 2003 Geschreven door Beryl Voorhoeve en Judith Maarsen Oorspronkelijk bedoeld voor studie in kleine groepen in de Levend Evangelie Gemeente Gebruikte Bijbelvertaling

Nadere informatie

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen

Sessie 68. Meningen over Wat Tyler. Mening in 1381. Mening Nu. Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Meningen over Wat Tyler Mening in 1381 Mening Nu Niet waar of Valt niet te zeggen Sessie 68. Uitspraken over Wat Tyler Mensen moeten niet als slaven hoeven werken alleen maar omdat ze arm zijn.

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Project: Duurzaamheid

Project: Duurzaamheid : Project Wat is duurzaamheid? Vanuit dit project gaan we kijken naar wat duurzaamheid is. Het klinkt eigenlijk best wel sjiek! Het klinkt als iets dat heel lang mee gaat. Maar wat is duurzaamheid nu eigenlijk?

Nadere informatie

Het is goed om het grote belang van die rol hier te midden van u, de gemeenteraadsleden, nog maar eens te onderstrepen.

Het is goed om het grote belang van die rol hier te midden van u, de gemeenteraadsleden, nog maar eens te onderstrepen. Toespraak van Commissaris van de Koning Ank Bijleveld-Schouten bij de eedaflegging en installatie van mevrouw Ellen Nauta-van Moorsel als burgemeester van Hof van Twente op woensdag 15 mei 2013 Burgemeester

Nadere informatie

Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad?

Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Workshop A Hoe werkt de gemeenteraad? Korte omschrijving workshop De workshop begint met een kort filmpje over de gemeenteraad. De workshopleider doet vervolgens met

Nadere informatie

Wie bestuurt de provincie?

Wie bestuurt de provincie? Wie bestuurt de provincie? Nederland heeft twaalf provincies. En die provincies hebben allemaal hun eigen volksvertegenwoordigers en hun eigen bestuurders. De provincies staan tussen het Rijk en de gemeenten

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma

Verkiezingsprogramma Verkiezingsprogramma Op 15 maart zijn er weer verkiezingen. Iedereen mag kiezen op welke politieke partij hij of zij stemt. We kiezen dan de partijen die vier jaar lang samen bepalen wat er gebeurt. En

Nadere informatie