ENERGIE- SPEELVELD EEN DUIDELIJK VERHAAL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ENERGIE- SPEELVELD EEN DUIDELIJK VERHAAL"

Transcriptie

1 JAARVERSLAG Koninklijke Vereniging van Nederlandse Papier- en kartonfabrieken ENERGIE- SPEELVELD EEN DUIDELIJK VERHAAL pag 30 MEER REGEL- KRINGEN DAN EEN BOEING 747 pag 20 WERKEN IN EEN SECTOR MET VOLOP Carrière- KANSEN? pag 36 VEILIG WERKEN TOP PRIORITEIT pag 16 GEEN DAG ZONDER PAPIER EN KARTON pag 48

2 Werken in een business waarvan de producten overal om ons heen, 24 uur per dag zichtbaar zijn? In de papier- en kartonindustrie kan het!

3 VOORWOORD De Nederlandse papier- en kartonindustrie is volop in beweging. Dat dit een jaar geleden geen profetische woorden waren, heeft 2012 bewezen. Op energiegebied gebeurde veel: de discussies over het emissiehandelsysteem en schaliegas vulden de voorpagina s van de kranten. Voor ons de bevestiging om volop in te zetten op onze ambities op het vlak van energietransitie naar Wat betreft arbo en veilig werken was 2012 een jaar waarin het aantal ongevallen met verzuim licht daalde ten opzichte van het voorgaande jaar. Een mooie prestatie, maar we blijven streven naar het ultieme doel: geen ongevallen was eveneens het jaar waarin we als sector hebben gekozen voor een duidelijke positionering. Tijdens twee workshopsessies in het najaar droegen de leden bij aan de totstandkoming van het verhaal van de papierindustrie: we zijn een hightech sector waarin, op basis van natuurlijke grondstoffen, producten worden gemaakt die ieder mens overal en iedere dag gebruikt. Het proces met de leden resulteerde ook in een nieuwe huisstijl van de VNP. In deze glossy ziet u het resultaat. Het wordt tijd dat we het verhaal van de papiersector met trots uitdragen richting bijvoorbeeld technisch-opgeleide jongeren: onze collega s van de toekomst. Daarom laten we van ieder bedrijf uit de sector een medewerker aan het woord, een ambassadeur van papier. In dit jaarverslag vindt u hun portretten. Vol trots en passie vertellen zij waarom zij hun hart hebben verpand aan papier en karton. Inspirerende verhalen over de goede opleidingsmogelijkheden binnen de sector, de afwisseling in hun job, het werken met natuurlijke grondstoffen en de (high)technische werkomgeving waarin zij opereren, vergezeld van prachtige fotografie. Wij nodigen u uit hun verhalen niet alleen te lezen, maar te gebruiken bij het enthousiasmeren van jonge, talentvolle nieuwe collega s. Wij wensen u veel leesplezier. Henk van Houtum Voorzitter Koninklijke VNP Gerrit Jan Koopman Directeur Koninklijke VNP VNP2012 3

4 PEOPLE PLANET PROFIT VNPINHOUD Column: ambassadeurs van de groene economie: ben jij er klaar voor? Marc Reijnders Een circulaire, biobased en zero waste industrie? Annita Westenbroek En verder: Werken in onze sector? Bestuur & bureau Woordzoeker Colofon 4 VNP2012

5 In deze uitgave: PEOPLE PLANET & PROFIT Ambassadeurs van papier en karton PAG 8 BijzoNder natuurlijk PAG VOORSPOED Voorspoed in de papier- en kartonindustrie VEILIG Veilig werken topprioriteit VNP NIEUWS Papier en karton in het nieuws ENERGIE Energiespeelveld verandert continu, maar we hebben een duidelijk verhaal DE SECTOR IN CIJFERS PARTNERS Over transitie gesproken LEDEN IN BEELD HighTech PAG 36 LOOPBAAN PAG 48 Geen dag zonder papier en karton VNP2012 5

6 1.813 (1.906) (2.748) EU EU x 1 mln x ton (2.942) EU x ton omzet afzet capaciteit Algemene cijfers 2012 (2011) (3.960) EU voorlopige cijfers 23 (23) 16 (16) 35 (35) EU 821 EU 655 EU werknemers fabrieken concerns machines 6 VNP2012

7 PEOPLEPLANETPROFITPROSPERITY Voorspoed in de papier- en kartonindustrie Henk van Houtum In de moderne economie lijkt zoveel mogelijk geld verdienen soms het enige dat telt. Natuurlijk streven ook de bedrijven in de Nederlandse papier- en kartonindustrie naar zwarte cijfers op de jaarrekening. Toch is dat niet het enige waar wij ons om bekommeren. Wij zijn een sector waarin het veilig en gezond werken is. Wij maken niet alleen prachtige producten, wij zorgen eveneens voor een stukje duurzaamheid. En we zijn een innovatieve, vooruitstrevende sector: allemaal kenmerken van de Nederlandse papier- en kartonindustrie. Dat zijn niet alleen mijn woorden, dat leest u terug in de achttien portretten van medewerkers uit onze branche die u in dit jaarverslag vindt. Bovendien: duurzaamheid en geld verdienen gaan hand in hand. Daarop kom ik verderop in dit artikel terug. Waarde De papier- en kartonindustrie is een branche die waarde creëert voor de maatschappij. We realiseren de laatste jaren een grote energiereductie, waardoor substantieel minder uitstoot plaatsvindt. Een positieve en onderscheidende ontwikkeling binnen de industrie. Wij zijn een sector die met natuurlijke materialen werkt, met recycled papier als voornaamste grondstof: een schoolvoorbeeld van een biobased bedrijfstak. Onze reststoffen zijn weer grondstoffen voor andere bedrijven. We zijn een sector die bijdraagt aan het welbevinden van zijn personeel. Medewerkers krijgen volop de ruimte om te groeien, te studeren en hun ambities waar te maken. In dit jaarverslag leest u talloze voorbeelden. Een veilige en vertrouwde werkplek staat centraal binnen onze branche. Dat klinkt logisch, maar is niet in iedere industrie vanzelfsprekend. Jaar na jaar laat het aantal ongevallen een dalende lijn zien. We zijn binnen de Europese papierindustrie het land met de minste ongevallen. Een prachtige prestatie, maar tevreden zijn we pas als we - als sector - nul ongevallen met verzuim hebben. Besparing Ik hoor regelmatig mensen zeggen dat duurzaamheid belangrijk is, maar zoveel geld kost. Dat geluid ontkracht ik graag! Integendeel: duurzaamheid levert geld op. Een paar voorbeelden: zuinig zijn met energie is pure winst, want de energiekosten gaan flink omlaag. Gezond personeel betekent een laag ziekteverzuim en dat resulteert in een besparing. Het efficiënt inzetten van grondstoffen: lagere inkoopkosten. Gebruik maken van gerecycled materiaal: pure winst. Zuinig zijn met het waterverbruik: een lagere waterrekening. Goed opgeleid personeel betekent efficiënt produceren in een stabiel proces en dat resulteert in lagere kosten. Betrokken personeel denkt mee met de onderneming, gaat zorgvuldig om met het milieu en met energie, draagt frisse ideeën aan die leiden tot nieuwe producten, waarmee nieuwe markten worden aangeboord en extra inkomsten worden verworven. People, planet en profit bijten elkaar niet, ze versterken elkaar. voor-spoed (de; m) 1. goede gang van zaken, geluk VNP2012 7

8 Zorg voor het milieu is een belangrijke pijler Alles in onze papierrollen is cradle-tocradle gecertificeerd Sustainability leeft hier enorm De grasdoos maakt ons karton nog groener Ik zie meteen resultaat van mijn milieuinspanningen De papierindustrie in Nederland is koploper op het gebied van recyclen. Dat komt door het grootschalig inzamelen van oudpapier door de consument en het biobased productieproces. In dit proces wordt gebruik gemaakt van natuurlijke grondstoffen, die vele malen hergebruikt kunnen worden. Door de vezels in de natuurlijke vorm te gebruiken, blijven zij onderdeel van de kringloop. De papierindustrie speelt zo een grote rol in onze overgang naar een duurzamere maatschappij, waarbij volledige biobased processen de norm zijn. 8 VNP2012

9 BijzoNder natuurlijk VNP2012 9

10 We hergebruiken ruim 90 procent van ons water Ik wil niet zeggen dat werken in de papierindustrie mijn roeping is, maar ik ben blij dat ik in deze branche een baan heb. Als ik gasten rondleid door de fabriek, zijn de meeste mensen verbaasd over de snelheid van het proces. Er gaan heel wat monden open. Dat maakt me trots. Ik weet van tevoren nooit wat de dag brengt. Sturen op variabelen als kleur, helderheid en sterkte bepaalt de kwaliteit van het papier. We proberen zonder storingen kwalitatief hoogwaardige producten te maken en daar draag ik mijn steentje aan bij. Ik zie vrijwel direct resultaat van mijn werk. Als een machine niet doet wat zij zou moeten doen, los ik de problemen op. Vaak zijn dat bekende problemen, soms echter moet ik flink puzzelen om de oorzaak van een verstoring te vinden. Op die manier ben ik onderdeel van een vlekkeloze productie. In ons productieproces is zorg voor het milieu een belangrijke pijler. We maken ons papier zo zuinig en milieubewust mogelijk. We letten constant op het water- en energieverbruik. Wist je dat voor de productie van 1 kilo papier 200 liter water nodig is? Daarvan hergebruiken we 183 liter en een deel verdwijnt in het papier. Slechts een klein deel verdampt. Daar zijn we trots op, maar uiteraard streven we ernaar nog zuiniger te zijn met water. Ik zie mezelf oud worden bij Papierfabriek Doetinchem. De collegialiteit is groot en de sfeer prima. Mijn doel is alle vier onze papiermachines te beheersen en een allround papiermaker te worden. De toekomst van papier? Die zie ik zonnig tegemoet. Natuurlijk heeft de digitalisering haar invloed, maar verdwijnen doet het niet. Volgende maand ben ik drie dagen op Pinkpop en ik kan je verzekeren: mijn kaartje print ik gewoon op papier! Wim Blokker 30 jaar Productieteamassistent Werkt bij Papierfabriek Doetinchem sinds VNP2012

11 Milieuzorg is een prominent onderdeel van onze bedrijfscultuur Hans van Houts 49 jaar Opleidingscoördinator productie Werkt bij Van Houtum sinds 1989 Van Houtum staat bekend om haar zorg voor het milieu. We produceren onder de merknaam Satino Black hygiëneproducten volgens het cradle-to-cradle-principe. Cradle-to-cradle betekent dat grondstoffen van producten, vrij van schadelijke chemicaliën, oneindig worden hergebruikt (de technische kringloop) of biologisch worden afgebroken en teruggegeven aan de natuur (de biologische kringloop). Alles wat in onze papierrollen zit, is cradle-to-cradle gecertificeerd; schadelijke elementen zijn vervangen door biologisch afbreekbare. Ook op het energiegebruik letten we scherp. Sinds we enige tijd geleden de gaskap van papiermachine 4 vervingen, daalt het energieverbruik spectaculair. Aan de collega s van Smurfit Kappa Roermond Papier leveren we ons residu. Dat wordt door hen ingezet als grondstof voor karton. Op die manier gebruiken we elkaars afval en wordt zo weinig mogelijk verspild. Milieuzorg is een prominent onderdeel van onze bedrijfscultuur. Hoe modern onze machines ook zijn, papier maken zal altijd iets ambachtelijks hebben. Ik leid regelmatig schoolklassen rond door onze fabriek. Dan laat ik de kinderen zien hoe papier 300 jaar geleden werd gemaakt en hoe dat nu gebeurt. Hun eerste reactie is vaak: wat een stank en wat een lawaai. Toch zijn ze vrijwel altijd verbaasd wat erbij komt kijken om een - op het oog - simpel product als papier te maken. Na een carrière van bijna 25 jaar bij Van Houtum houd ik me sinds 2005 bezig met het coördineren van de interne opleidingen. Daarnaast zijn kwaliteitszorg en de stopcoördinatie onderdeel van mijn takenpakket. Ondanks alle digitale ontwikkelingen blijven we papier nodig hebben. Een probleem dat zich daarbij voordoet, is het schaarser worden van oudpapier. Op de lange termijn zullen nieuwe grondstoffen nodig zijn ter vervanging van hout. Daarmee wordt nu al volop geëxperimenteerd. Al met al maak ik me over de toekomst van papier weinig zorgen. VNP

12 Sustainability leeft hier enorm Dertien jaar geleden ging ik als uitzendkracht aan de slag bij Huhtamaki in Franeker. Ik studeerde, wilde een jaartje werkervaring opdoen en je raadt het al: ik ging niet meer weg. Ik was inpakker, maar wilde me ontwikkelen en verantwoordelijkheid dragen. Toen maakte ik (nadat ik een interne opleiding deed) de stap naar machinevoerder/clusterhoofd. Sinds oktober 2012 ben ik productieteamcoördinator. Huhtamaki bood me deze kans en daar ben ik erg blij mee. Als je hier wilt groeien en ambitie toont, gaan alle deuren open. Er is een hoop mogelijk. In mijn huidige functie houd ik de runability van de fabriek in het oog. Ik bewaar het overzicht en probeer ongeplande stilstanden te voorkomen, zodat we continu kunnen draaien. Deze functie bevalt me uitstekend. Ik sta niet stil, blijf me ontwikkelen en leer elke dag. Duurzaamheid is een belangrijk onderwerp binnen onze fabriek. We scheiden ons afval en zijn energiebewust bezig. Het terugdringen van het gebruik van gas en elektra heeft dagelijks onze aandacht. Al het water dat we gebruiken, gaat terug de kringloop in. Op digitale borden in de fabriek zijn regelmatig tips en weetjes op het gebied van milieu en energie te lezen. Milieu is een erg belangrijke pijler van Huhtamaki: sustainability leeft hier enorm. In mijn werk is geen dag hetzelfde. Ik ervaar geen sleur, het is niet saai en elke dag doen zich weer mogelijkheden en onverwachte gebeurtenissen voor. We zijn hier constant in beweging en dat maakt Huhtamaki zo n aantrekkelijke werkgever. Ik ga nooit naar huis met het gevoel dit was dezelfde dag als gisteren. Mensen zien papier als iets vanzelfsprekends. Zij realiseren zich niet dat al die producten niet uit de lucht komen vallen, maar ergens worden gemaakt. Bij Huhtamaki doen we dat met veel plezier, passie en oog voor collega s. Ik ben er trots op hier te werken. Esmaralda Siersema 32 jaar Productieteamcoördinator Werkt bij Huhtamaki sinds het jaar VNP2012

13 25 kilo vis? Daar gaat ons karton omheen! Na een carrière van zes jaar bij de bloemenveiling Aalsmeer en enkele jaren bij Heinz, werk ik alweer vier jaar bij SolidPack. Tijdens mijn periode tussen de bloemen raakte ik gecharmeerd van massiefkarton; nu werk ik er dagelijks mee. Massiefkarton is uitermate geschikt om papiervezels tot in de laatste levensfase nuttig te gebruiken en onder vochtige en zware omstandigheden goed te laten presteren. Ik werk in een relatief kleine, geïntegreerde organisatie, waarin alle ruimte is om een breed scala aan taken uit te voeren. Bijna alles wat je ontwerpt en verzint kunnen we zelf intern realiseren. Hierbij gaat onze creativiteit ver, maar blijven we wel met beide voeten op de grond staan. Bijzonder is dat de productie van massiefkarton en de verwerking daarvan tot een verpakking bij ons onder één dak plaatsvinden. Dit geeft bij de ontwikkeling van een product enorm veel vrijheid en mogelijkheden. Dat maakt mijn functie dynamisch, breed en afwisselend. Massiefkarton - en de verpakkingen die daarvan worden gemaakt - heeft een onderbelichte positie binnen de Nederlandse papierindustrie: in vergelijking met golf- en vouwkarton zijn er minder fabrieken en het materiaal wordt in B2B-markten ingezet. Er is ontzettend veel mogelijk met dit materiaal. 25 kilo vis in ijs? Daar gaat ons karton omheen! Dat vereist verpakkingsmateriaal dat bestand is tegen vocht en toch zijn draagkracht behoudt. Er is in binnen- en buitenland veel belangstelling voor de verpakkingen die wij maken: uit alle windstreken komen geïnteresseerden kijken hoe wij hier produceren. Karton is recyclebaar en de vezels zijn keer op keer herbruikbaar. Hierbij gebruiken wij naast ingezameld oudpapier en karton sinds kort onder andere natuurgras. Hierdoor wordt het karton nog groener en ontstaat een unieke doos die voor 30 procent uit grasvezels bestaat. Zo blijkt dat de mogelijkheden voor karton legio zijn. Ik zie de toekomst van karton positief tegemoet. Karton is een hernieuwbare grondstof voor verpakkingen. Met een groeiende wereldbevolking en een stijgende welvaart zullen er altijd goederen van A naar B vervoerd worden. Zonder verpakking is dat een onmogelijke opgave. Jeroen de Jongh-Hamers 35 jaar Packaging design manager Werkt bij SolidPack sinds 2009 VNP

14 Een stoere werkomgeving vol techniek en innovatie. Wat wil je nog meer? Paolo Caldarella 43 jaar Droger Werkt bij DS Smith Paper De Hoop sinds 2002 Mijn roots liggen in Italië. In de jaren 60 kwamen grote groepen Italianen van Sicilië naar Eerbeek om in de papierindustrie te werken. Mijn vader was een van hen. Inmiddels woont hij weer op Sicilië. Elke keer als ik hem bezoek valt me op hoeveel mensen daar DS Smith De Hoop kennen. Ik begon 11 jaar geleden als reservewikkelaar. Ik kreeg vrij snel handigheid in mijn werk en groeide gestaag door. Ik deed een aantal opleidingen en langzamerhand kreeg ik steeds meer feeling met de machine. Inmiddels ben ik droger, maar mijn ambities reiken verder. Ik hoop in de toekomst de stap naar machinevoerder te maken. Dat is het mooie van deze werkgever: als je ambities hebt en je best doet, kun je flink doorgroeien. Papier maken is complexer dan gedacht. Een doos of verpakking oogt simpel, maar er komt heel wat bij kijken om die producten te maken. Van een grote hoeveelheid oudpapier maken we nieuw papier. Voor veel mensen is papier vanzelfsprekend: je koopt een nieuwe televisie of ipad en gooit de doos weg. Wat ervoor nodig is om die verpakking te fabriceren realiseert vrijwel niemand zich. Ik kan je verklappen dat papier maken een hightech proces is. Als droger ben ik verantwoordelijk voor het meest energie-intensieve deel van het productieproces. Er is immers veel warmte nodig. De uitdaging is steeds zo zuinig mogelijk met energie om te gaan. Een aantal jaar geleden praatte niemand over energiezuinigheid en was je als werknemer niet in de gelegenheid mee te denken. Dat is nu wel anders: diverse projectgroepen houden zich met milieuzaken bezig en als groep ben je verantwoordelijk voor het zo zuinig mogelijk produceren van papier. Het mooie is: je ziet meteen resultaat van je eigen inspanningen. Het is steeds lastiger om jonge technici te verleiden tot een loopbaan in de papierindustrie. Tegen hen wil ik zeggen: het ambachtelijke, stoffige imago dat onze industrie bij sommigen heeft, komt niet overeen met de realiteit. Het is een stoere werkomgeving waar nieuwe technieken en innovatie aan de orde van de dag zijn. Je hebt veel vrije tijd en de doorgroeikansen zijn groot. Wat wil je nog meer? 14 VNP2012

15 Werken in een branche waarin meer dan 90 procent van het water en de vezels worden hergebruikt? In de papier- en kartonindustrie kan het! VNP

16 Bij Eska Graphic Board hebben we de zorg voor arbeidsomstandigheden en veiligheid een paar jaar geleden hoog op de agenda gezet. Je ziet de resultaten. Het aantal ongevallen en het ziekteverzuim zijn sterk gedaald. Die lijn willen we in de hele branche doortrekken. Rene Zwaan, voorzitter VNP-arbocommissie 16 VNP2012

17 PEOPLEPLANETPROFIT Veilig werken in papier- en kartonindustrie topprioriteit VNP VEILIG Veiligheid en nul ongevallen op de werkvloer zijn speerpunten van de VNP. De arbocommissie werkt daar keihard aan. Een van de meest in het oog springende instrumenten om de veiligheid verder te vergroten is de safety check: arbospecialisten van het ene bedrijf adviseren een collega-bedrijf op het gebied van arbo en veiligheid. Want veilig werken is in het belang van ons allemaal. Een kijkje achter de schermen bij een unieke samenwerking! Eén van de initiatieven die bijdraagt aan het verbeteren van de arbeidsveiligheid is het programma van safety checks. Een safety check is een veiligheidskundig advies dat tijdens een bedrijfsbezoek door arbospecialisten uit de papierbranche aan een collega-bedrijf wordt gegeven. De safety checks zijn een initiatief van het Verbond Papier & Karton (een samenwerking tussen de brancheorganisaties VNP, Vereniging Golfkarton en Kartoflex), waarvan de VNP de oprichter is. Het doel van een safety check is om op bedrijfsniveau de samenwerking - wat betreft arbeidsveiligheid - te stimuleren. Bedrijven kunnen zich opgeven voor een vrijwillige controle, waarbij tijdens een rondgang door het bedrijf gekeken wordt naar alle aspecten van veiligheid. Tijdens het bezoek beoordeelt het team zaken als de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E), machineveiligheid, valgevaar en het werken met heftrucks. De personen die de check uitvoeren maken tijdens een bedrijfsbezoek een momentopname van de mate waarin het onderwerp veiligheid zichtbaar is op de werkvloer. Het bezoek begint en eindigt met een gesprek met de directie, waarbij ook een vertegenwoordiger van de ondernemingsraad aanwezig is. Tijdens het afsluitende gesprek presenteren de safety checkers hun bevindingen en geven zij veiligheidskundig advies. Het gaat bij een safety check niet om het behalen van een score, maar om het uitwisselen van kennis in de bedrijven. Het bezoekende team is opgeleid om verbeterpunten te signaleren en het bedrijf te adviseren over oplossingen. Kort na de safety check volgt een rapportage, inclusief foto s en praktische adviezen. De deelnemende bedrijven zijn erg positief over de waarde van de safety check en tijdens herhaalbezoeken blijkt dat er veel vooruitgang wordt geboekt. Nieuwe initiatieven Naast de sectorale arbocatalogus, de ongevalstatistieken en de safety checks is in 2012 gewerkt aan nieuwe initiatieven. Opzet van de VNP branche RI&E. Dit is een op maat gemaakt digitaal hulpmiddel waarmee deelnemende bedrijven zelf hun verplichte Risico Inventarisatie & Evaluatie kunnen maken. Professionele software, een inhoudelijk goede vragenset en de ontsluiting van de arbocatalogus maken dit een praktisch instrument waarmee de RI&E kan worden ingezet om bewustzijn van en betrokkenheid bij veiligheid te vergroten. Upgrade van de arbocatalogus. Nieuwe ontwikkelingen en voortschrijdende inzichten leiden ertoe dat de arbocatalogus onderhoud nodig heeft. In 2012 VNP

18 PEOPLEPLANETPROFIT Aantal ongevallen in 2012 Horizontaal en verticaal transport 7% Snijden en steken door scherpe voorwerpen 2% Anders 2% Getroffen worden 23% is een aantal aanpassingen uitgewerkt, waarbij vooral de branchenorm voor dieselmotorenemissie van belang is. De wijzigingen zijn uitgewerkt, geaccordeerd en ter toetsing aangeboden bij inspectie SZW. In 2013 zijn de speerpunten Lockout Tagout Tryout (LTT) en valpreventie, omdat in deze categorieën een groot deel van de ongevallen plaatsvindt. Gekozen is voor thematische ondersteuning met regionale voorlichtingsbijeenkomsten, dichtbij de bedrijven. Hierin wordt niet alleen de inhoud toegelicht, maar vooral gesproken over de manier waarop verbeteringen worden gerealiseerd was op arbogebied een dynamisch jaar met ambities die ook in 2013 omgezet worden in verdere intensivering van de inspanningen om een veilige sector te worden, zijn en blijven. Klemmen of bekneld raken 30% 44 Misstappen, struikelen, uitglijden 36% Arbocommissie Binnen de VNP is een arbocommissie actief om in onderlinge samenwerking de verbetering van arbeidsveiligheid in onze branche te stimuleren. In 2012 veranderde de rol en samenstelling van de VNP-arbocommissie. Onder leiding van een nieuwe voorzitter (René Zwaan, Manager Technical Operations bij Eska Graphic Board) heeft de commissie een stap voorwaarts gezet door het VNP-arboplatform samen te voegen met de arbocommissie. Hierbij is afgesproken dat de commissie zich richt op: Het vormen van een gezamenlijke visie op veiligheidskundige issues Het beschikbaar stellen, ontwikkelen en overdraagbaar maken van kennis Het implementeren van de arbocatalogus en het reduceren van prioritaire risico s Communicatie en afstemming met VNP-bestuur en Verbond Papier en Karton De VNP-arbocommissie nieuwe stijl komt vier keer per jaar samen en is hét platform voor de arboprofessionals van alle bedrijven. De arbocommissie biedt op basis van trends en ontwikkelingen in de sector ondersteuning aan de bedrijven ter versterking van de arbeidsveiligheid. Statistieken Voor het bepalen van het veiligheidsniveau binnen de papier- en kartonindustrie worden al jaren ongevalstatistieken bijgehouden. Op kwartaalbasis wordt informatie opgevraagd over ongevallen en oorzaken, waarmee een frequentieindex wordt samengesteld. De frequentie-index laat zien dat de afgelopen jaren het aantal ongevallen per 1000 medewerkers is gedaald. In 2012 waren er ondanks alle inspanningen en verbeteringen toch nog 44 ongevallen met verzuim. Deze ongevallen waren als volgt verdeeld (zie taartdiagram). Aantal ongevallen per 1000 medewerkers / jaar 11,4 Frequentie-index verzuimongevallen 12,4 11,8 11,3 11,6 10,9 10,4 10, VNP2012

19 COLUMN ambassadeurs van de groene economie: ben jij er klaar voor? Marc Reijnders Programmaleider Transitiehuis Energietransitie papierketen We zijn halverwege de energietransitie van de papierketen naar Urgentie was er in 2004 en is er nog steeds. Wellicht is de urgentie zelfs toegenomen door grondstofschaarste, wereldwijde economische misère en de opkomst van goedkoop schaliegas als energiebron in concurrerende landen. Maar wat een impact hadden de dingen die we de afgelopen 8 jaar deden! Wie had in 2004 kunnen bedenken dat we nu enkele fabrieken in Nederland hebben die daadwerkelijk 20 procent energie-efficiënter produceren zonder al te forse investeringen? Wie had gedacht dat bedrijven uit andere energie-intensieve sectoren van onze aanpak leren op het gebied van energiebesparingen en dat wij het beste presenteren in de meerjarenafspraken met de overheid? Wie had toen gedacht dat de inzet van biogas in onze industrie in 2012 een reële optie is en zelfs de inzet van geothermie als alternatieve energiebron onderzocht wordt? Wie had gedacht dat in 2012 een grote uitgever aan tafel zit met drukkers, een papierproducent, een boardproducent en de groothandel om gezamenlijk een boek met 30% minder CO 2 -impact te maken? Bij de start van de transitie in 2004 leek een samenwerking tussen een grote voedselproducent, een retailer, verpakkers en een kartonproducent om een duurzamere circulaire verpakking te ontwikkelen een verre droom. Wie had kunnen voorspellen dat de betere verwaarding van vezelgrondstoffen en reststromen een top-3 onderwerp op de directieagenda s van onze fabrieken zou worden? Wie had gedacht dat de koplopers in 2012 geld verdienen door hierop in te zetten? Kartonnen dozen met tomatenstengels en gras? Papier met hennep erin? Papiervezels als basis voor bioplastics? Wie had in 2004 gedacht dat onze sector eindproducten zou leveren die bijdragen aan het verminderen van voedselverspilling? Wellicht voorspelbaar dat juist in Nederland recycleland de circulariteit van onze productieprocessen en producten zo goed tot haar recht zou komen. Wie had ooit gedacht dat de stap van papier = tropisch oerwoud = dus niet gebruiken naar papier = groen + recyclebaar = goed alternatief nu toch heel voorzichtig doordringt tot de consument? Wie had in 2004 kunnen bedenken dat in 2012 knappe koppen uit onze sector samenwerken met internationale kennisinstellingen om tot een blauwdruk van de toekomstige multiple input - multiple output mill te komen? We hebben nog acht jaar te gaan tot Die jaren vallen samen met de overgang van een lineaire naar een circulaire gemeenschap, die wordt gedreven vanuit de consument. De overgang van verbruik naar gebruik, van vies naar schoon, van een oneerlijke naar een eerlijke verdeling. Juist onze sector moet de circulaire economie uitdragen naar de consument. Het mooie van onze bio-vezelindustrie is dat we ver vooruit lopen op dit pad. In Nederland recycleland hebben we grote kansen. Wij zullen in 2020 het boegbeeld zijn van de circulaire economie als we nog slimmer vezels verwaarden, uitwisselen met andere sectoren en onze eindproducten in afstemming met eindafnemers nog beter hergebruiken. Om dit te bereiken willen met Transitie de komende acht jaar nog meer bewustzijn realiseren over onze kansen. In onze sector (van vezel tot distributie) werken we met meer dan mensen. Ik wil helpen om gezamenlijk de consument te laten inzien hoe groen onze producten zijn, zodat we zelf de aanjagers zijn in de transitie naar een circulaire bio-vezeleconomie! Op iedere verjaardag of borrel worden wij, als papierman of -vrouw, gezien als ambassadeur van het inrichten van een groene economie. Ben jij er klaar voor? VNP

20 HighTech Iedere dag kom je in aanraking met allerlei hightech producten, alleen zie je dat niet altijd direct. En wellicht ben je je er niet van bewust, maar juist papier wordt op basis van natuurlijke vezels geproduceerd in een super hightech proces. Het is precies deze tegenstelling die papier zo interessant maakt. Puur natuur, geavanceerde technologie en iedereen gebruikt het. Altijd en overal. Hightech was nog nooit zó alledaags! De diversiteit aan techniek is enorm Machines laten zich niet voorspellen Meer regelkringen dan een Boeing 747 In het papier maken heeft de tijd nooit stilgestaan Er komt meer natuuren scheikunde bij kijken dan gedacht 20 VNP2012

21 VNP

22 Papier maken is een teamprestatie Keesjan van Opzeeland 39 jaar Chef onderhoud (voorzieningen) Werkt bij Crown Van Gelder sinds 1996 Ruud Duits 55 jaar Papiermachinecoördinator Werkt bij Crown Van Gelder sinds 1986 Keesjan: Mijn loopbaan bij Crown Van Gelder startte ik als elektromonteur. Na een jaar stroomde ik door als storingsmonteur in de 5-ploegendienst, totdat ik in 2007 de kans kreeg als projectengineer C&I (Controle en Instrumentatie) aan de slag te gaan. Daarbij werd van mij verwacht dat ik een hbo-opleiding ging volgen. In 2008 begon ik - naast mijn baan - aan de studie technische bedrijfskunde. De opleiding bracht me veel bij, vooral op niet-technisch vlak. Ik kreeg onderwijs in economische vakken, managementvakken, organisatiekunde, talen en statistiek. In juni vorig jaar maakte ik de stap naar mijn huidige functie. Ruud: Na een aantal tussenstappen bekleed ik sinds 1999 mijn huidige functie. Ik coördineer een ploeg van 12 mensen. Zij staan aan de papiermachine en ik begeleid hun. Als je mij weinig in de buurt van de machine ziet, is dat een goed teken. Als er problemen zijn, neem ik de leiding en stuur ik de mensen aan. Doet zich bijvoorbeeld een breuk op de machine voor, dan heb ik een voortrekkersrol en zorg ik dat alles in het werk wordt gesteld om de productie zo snel mogelijk te herstarten. Keesjan: In 2005 wijzigde Crown de strategie en sindsdien zetten we in op de ontwikkeling van nieuwe producten. Continu verschijnen nieuwe installaties en worden modificaties gedaan aan machines. In de papierwereld is het noodzakelijk met de tijd mee te gaan. Ruud: Crown Van Gelder is de enige papierfabriek in de Randstad, dat is best bijzonder. Velsen-Noord is een echt papierdorp. Ik ben verknocht aan de fabriek en aan mijn baan, die elke keer weer nieuwe uitdagingen biedt. Als je een aantal jaar meedraait in de papierindustrie, kom je erachter dat je je collega s nodig hebt om stappen vooruit te maken. Papier maken is een teamprestatie. We letten goed op ons warmteverbruik. We proberen het papier steeds droger uit de perspartij te krijgen, zodat minder warmte nodig is bij het drogen. En we hebben onze eigen waterzuivering. Ons water gaat schoner terug het kanaal in dan dat het eruit komt. Keesjan: Zorg voor het milieu is onderdeel van ons denken. We houden rekening met emissies en het energieverbruik. We monitoren het stoom- en elektraverbruik, zodat al onze energiestromen, kosten en dus mogelijke verliezen goed in kaart worden gebracht. Meten is immers weten! Bij aankoop van nieuwe installatie is energieverbruik een van de selectiecriteria. Het leukste aan werken in een papierfabriek is de diversiteit in de techniek. Alles komt voorbij: van hoog- tot laagspanning en van opwekken tot besturen. Alles is aanwezig om je op technisch vlak helemaal uit te leven. Het is met recht een brede en hightech werkomgeving! 22 VNP2012

UITDAGING CREATING SUSTAINABLE FIBRE SOLUTIONS. Papier en karton altijd en overal 13-6-2016

UITDAGING CREATING SUSTAINABLE FIBRE SOLUTIONS. Papier en karton altijd en overal 13-6-2016 Koninklijke Vereniging van Nederlandse Papier-en kartonfabrieken CREATING SUSTAINABLE FIBRE SOLUTIONS Papier en karton altijd en overal UITDAGING De belangrijkste uitdaging is het gevaloriseerd en geïmplementeerd

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Resultaten Ledenevaluatie van de. Energietransitie Papierketen. Juli 2012. Energietransitie Papierketen

Resultaten Ledenevaluatie van de. Energietransitie Papierketen. Juli 2012. Energietransitie Papierketen Resultaten Ledenevaluatie van de Energietransitie Papierketen 2004 2020 Juli 2012 Energietransitie Papierketen Inleiding Het is 2012. We zijn halverwege de Energietransitie Papierketen. Een mooi moment

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Multi-Input-Multi-Output Papierfabriek

Multi-Input-Multi-Output Papierfabriek Multi-Input-Multi-Output Papierfabriek Platform Vezelgrondstoffen 12 maart 2013 Michiel Adriaanse sheet 1 w Doelstelling van de Dag - MIMO concept introduceren - Uitwisselen best practices - Inspiratie

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM

SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM SANITAIR PAPIER > SATINO > VAN HOUTUM PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER > PAPIER Wie aan duurzaamheid denkt, denkt misschien niet direct aan papieren handdoekjes en toiletpapier. In breder perspecfief

Nadere informatie

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand

Learnshop. EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand Learnshop EN16001: Het kader voor uw energiemanagementsysteem? Nimaris b.v. Paul van Wezel Hertog van Brabantweg 15 5175 EA Loon op Zand tel: 0416-543060 Fax: 0416-543098 email: Web: paul.van.wezel@nimaris.nl

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol

Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Duurzaamheidsrapport CCL Nutricontrol Voorwoord Met trots presenteer ik u het allereerste duurzaamheidsverslag van CCL Nutricontrol! In dit eerste duurzaamheids verslag willen wij u laten zien dat wij

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Vóór dat u beleid ontwikkelt is het van belang om de vraag: Waaròm zou ik MVO beleid ontwikkelen? te beantwoorden. Het antwoord op deze vraag bepaalt hóe u het MVO

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Hero Benelux. Natuurlijk maatschappelijk verantwoord!

Hero Benelux. Natuurlijk maatschappelijk verantwoord! Hero Benelux. Natuurlijk maatschappelijk verantwoord! Milieubewuste inkoop Hero Benelux breidt haar inspanningen voor een duurzame inkoop van grondstoffen verder uit. We letten daarbij niet alleen op kwaliteit.

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans

Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Inleiding Ab van Marrewijk, directeur Wematrans Mij is gevraagd iets te vertellen over onze pogingen om rendement in de bedrijfsvoering te verbinden met duurzaamheid. Dat is vooral een kwestie om met boerenverstand

Nadere informatie

Sept 2014. Workshop Provincie Flevoland Innovatiekansen voor gras Huhtamaki Grasverpakking

Sept 2014. Workshop Provincie Flevoland Innovatiekansen voor gras Huhtamaki Grasverpakking Sept 2014 Workshop Provincie Flevoland Innovatiekansen voor gras Huhtamaki Grasverpakking Harald Kuiper, 24 Sept 2014 Korte introductie Huhtamaki Wereldwijde producent van consumentenverpakkingen en speciale

Nadere informatie

Beleidsplan MVO 2015-2017

Beleidsplan MVO 2015-2017 Beleidsplan MVO 2015-2017 CB Concreet Duurzaam April 2015 Inleiding Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) speelt een belangrijke rol binnen de prestatie- en groeistrategie van Cementbouw. Als een

Nadere informatie

Blauwzaam. Bijeenkomst Energie Convenant 1. 4 februari 2014

Blauwzaam. Bijeenkomst Energie Convenant 1. 4 februari 2014 Blauwzaam Bijeenkomst Energie Convenant 1 4 februari 2014 Waarom MVO? Innovatiever, efficiënter groter aanpassingsvermogen/minder afhankelijk Kostenbesparing minder afval, lagere energiekosten, minder

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Communicatieplan 2014-2015. CO2-prestatieladder Certificering. Inzake 20 Tinten Groen. Continuering 2013-2014. Datum : September 2015

Communicatieplan 2014-2015. CO2-prestatieladder Certificering. Inzake 20 Tinten Groen. Continuering 2013-2014. Datum : September 2015 plan 2014-2015 Inzake 20 Tinten Groen CO2-prestatieladder Certificering Continuering 2013-2014 Datum : September 2015 plan Cor Millenaar B.V. / G-center B.V. 2014 2015 September 2015 pag. 1 INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Verslag bezoek grafisch bedrijf Thema 1 groep 5 Kapsenberg van Waesberge Olivier van Dommele, M2A. Aankomst

Verslag bezoek grafisch bedrijf Thema 1 groep 5 Kapsenberg van Waesberge Olivier van Dommele, M2A. Aankomst Verslag bezoek grafisch bedrijf Thema 1 groep 5 Kapsenberg van Waesberge Olivier van Dommele, M2A Aankomst Wij kwamen keurig op tijd aan (09:25). Wij hadden de afspraak om 09:30. Wij stelden ons voor aan

Nadere informatie

Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain...

Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain... Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain... 5 Stage opdracht Technische dienst Sinds ruim een eeuw is aan de Nederrijn

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

ZONDER WATER GEEN PAPIER; EN ZONDER PAPIER.. MICHIELADRIAANSE

ZONDER WATER GEEN PAPIER; EN ZONDER PAPIER.. MICHIELADRIAANSE ZONDER WATER GEEN PAPIER; EN ZONDER PAPIER.. MICHIELADRIAANSE Thereis no suchthingas waste water. Just water wasted. Ideaslikethisare goodforpeople, planetandprofit. Ideaslikethisarisein the Netherlands.

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Van afval naar grondstof. Informatieavond voor inwoners

Van afval naar grondstof. Informatieavond voor inwoners Van afval naar grondstof Informatieavond voor inwoners Agenda 2 1. Welkom en inleiding (wethouder Jan van t Zand) 2. Presentatie Afvalbeheer (Paul de Bruin, IPR Normag) 3. Vragen en dialoog 4. Afsluiting

Nadere informatie

Green Deal Concreet 1.0

Green Deal Concreet 1.0 Green Deal Concreet 1.0 Een groep vooraanstaande bedrijven en brancheorganisaties in de betonketen hebben in 2011 samen met MVO Nederland het MVO Netwerk Beton opgericht. Op 4 oktober 2011 heeft het MVO

Nadere informatie

Material Value Circle

Material Value Circle Material Value Circle Meerwaarde in de circulaire waarde keten Lonneke de Graaff Materials 2014 l.graaff@dpivalucentre.nl Inhoud DPI Value Centre Wat is de Value Circle? Waarom kijken naar de Value Circle?

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan reductie-initiatieven

CO2-Prestatieladder Participatieplan reductie-initiatieven CO2-Prestatieladder Participatieplan reductie-initiatieven Versie : 1.1 Status : definitief Datum : 16 december 2015 Opgesteld door : M. van Ham en A. van der Schalk Documenthistorie: Versie Datum Wijzigingen

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

>> Ats het,qaat am duurzaamheid, innovatie en internationaa! Agentschap NL Minisrerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie

>> Ats het,qaat am duurzaamheid, innovatie en internationaa! Agentschap NL Minisrerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Agentschap NL Minisrerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie > Retouradres Postbus 8242, 3503 RE Utrecht Koninklijke VNP t.a.v. G.J. Koopman Kruisweg 761 2132 NE Hoofddorp Croeselaan 15 3521 BJ

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Groentenvezels als basis voor biobased verpakkingen

Groentenvezels als basis voor biobased verpakkingen Groentenvezels als basis voor biobased verpakkingen Recent was het Natuurvezel Applicatie Centrum-NAC in Raamsdonkveer gastheer voor de inspiratiemeeting over Duurzame Verpakkingen. Leon Joore, directeur

Nadere informatie

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht Inleiding Tijdens de SLB les van 10 december 2012 hebben wij de opdracht gekregen om een vijftal vacatures te zoeken die in ons vakgebied kan liggen. Wij moesten beargumenteren waarom wij hier graag zouden

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Kwaliteit betekent zonder zorgen

Kwaliteit betekent zonder zorgen Kwaliteit betekent zonder zorgen www.publicationpapers.sca.com Onze goede reputatie danken wij aan onze klanten Producten van de juiste kwaliteit, een eersteklas milieuprogramma dat in de gehele productie-keten

Nadere informatie

Verslag Hanzelab sessie

Verslag Hanzelab sessie Verslag Hanzelab sessie Woensdag 18 maart 2015, Bij Hanz Zwolle Hoofdvraag sessie: Hoe kunnen we, in de regio Zwolle, de gehele keten van bedrijven die stickers gebruiken bewust maken van de voordelen

Nadere informatie

GreenPlan. Boek groen resultaat

GreenPlan. Boek groen resultaat GreenPlan Boek groen resultaat Waarom groen ondernemen? Groen ondernemen krijgt in het bedrijfsleven steeds meer aandacht. En terecht. We zijn getuige van een opwarming van de aarde. Een toenemende CO

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2015-2016 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2016 Revisie:

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum

Process Solutions Process Installations. The smart way forward in food and beverage. Find your optimum Process Solutions Process Installations The smart way forward in food and beverage Find your optimum Find your optimum The smart way forward in food and beverage. In de food & beverage-industrie bent u

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Verpakking en voedselverspilling

Verpakking en voedselverspilling Verpakking en voedselverspilling Presentatie NVVL Hester Klein Lankhorst, directeur In deze presentatie Een korte introductie: Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV). Welke kennis vraagt optimaliseren

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

INNOVATIEVE BALENPERSEN ORWAK POWER

INNOVATIEVE BALENPERSEN ORWAK POWER INNOVATIEVE BALENPERSEN ORWAK POWER ORWAK POWER Met trots presenteren wij ORWAK POWER, een nieuwe lijn van vier dynamische balenpersen. ORWAK POWER is gebaseerd op onze Black Star Technology. Dit concept

Nadere informatie

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem

Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Ons nieuwe laboratoriuminrichtingssysteem Als een ideale werking en een goed design elkaar innovatief aanvullen, hebben wij alles goed gedaan. Esthetische eisen vertalen in een goed design is één ding

Nadere informatie

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 152 152 25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 153 Interview Mantijn van Leeuwen Voor de meeste mensen ben jij nog een onbekende, zeker gerelateerd aan het NIBE. Vertel eens iets over je achtergrond,

Nadere informatie

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval

4.A.1 Ketenanalyse Groenafval 4.A.1 Ketenanalyse Groenafval Prop Beplantingswerken v.o.f. Autorisatie Nummer/versie Datum Opsteller Goedgekeurd directie 01 22-01-2015 Naam: F. van Doorn Naam: A. Prop Datum: 22 januari 2015 Datum: 22

Nadere informatie

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab,

Rotterdam, 23 mei 2013. Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Rotterdam, 23 mei 2013 Geachte heer Van der Touw, beste Ab, Onlangs was u te gast in de RCI Board waar we spraken over de totstandkoming van het nationale energieakkoord. Inmiddels hebben wij dit onderwerp

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA

Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Netwerkbijeenkomst VAVI, VIGEF & NEBAFA Bio-based Economy Den Haag, 17 april 2013 VAVI VAVI is een belangenvereniging die de belangen behartigt van 7 Nederlandse ondernemingen binnen de aardappelverwerkende

Nadere informatie

Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014

Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014 Aan de slag: opstellen hoogst haalbare doelen & brancheverduurzamingsplannen versie 1.0, april 2014 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Hoe werkt het opstellen van hoogst haalbare doelen en brancheverduurzamingsplannen?

Nadere informatie

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014 Growth & Reflection Growth & Reflection Opleverdatum: 18 juni 2014 Multimediaal Reclamebureau 2013/2014 Inleiding Er zit alweer een half jaar bij MMR op en ik heb weer veel nieuwe dingen geleerd en nieuwe

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, Dar, Gemeente Ede en ACV jan 2014 Het Kringloopspel is ontwikkeld door MEC Nijmegen en Het Dijkmagazijn

Nadere informatie

Even voorstellen. Inhoud. Energieprijzen stijgen 16-4-2014. Maatschappelijke bewustwording (video)

Even voorstellen. Inhoud. Energieprijzen stijgen 16-4-2014. Maatschappelijke bewustwording (video) Even voorstellen Opleiding Technische Universiteit Eindhoven Natuurkunde KIVI MINI seminar Energie voor verandering Nijmegen, 16 april 2014 Bruno Mulder METAbv Werk TNO Papier en Karton, Delft Energiebesparing

Nadere informatie

3.B.2 Energiemanagement actieplan 2014-2015:

3.B.2 Energiemanagement actieplan 2014-2015: Pagina: 323.6-1 / 7 3.B.2 Energiemanagement actieplan 2014-2015: Periode: januari 2014 t/m december 2015 Versie: 2 Pagina: 323.6-2 / 7 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 1 2. Reductiedoelstellingen... 2 3.

Nadere informatie

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche

OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche 1 OVED Energiecongres 20/10/2009, Gent Toespraak minister Freya Van den Bossche http://www.vlaamsenergiecongres.be/ Als iemand 100 jaar of ouder wordt en dat komt gelukkig steeds vaker voor wordt vaak

Nadere informatie

meilink groep meilink groep meilink industriële verpakkingen varekamp exportpacking & logistics schijndel industriële verpakkingen meilink kartonnage

meilink groep meilink groep meilink industriële verpakkingen varekamp exportpacking & logistics schijndel industriële verpakkingen meilink kartonnage meilink groep Een uniek totaalconcept in industriële verpakkingen De Meilink Groep biedt een totaalpakket in industriële verpakkingen. Wij zijn op dit gebied zelfs marktleider in de Benelux en behoren

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Duurzame sector met vooruitstrevende blik

Duurzame sector met vooruitstrevende blik BierNieuws Nummer 2 mei 2013 Informatiebulletin van Nederlandse Brouwers column Duurzame sector met vooruitstrevende blik Al decennia lang vervullen brouwerijen een belangrijke rol in de Nederlandse samenleving.

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Een branche in beweging

Een branche in beweging Technische Groothandel Een branche in beweging Vijf jaar Arboprogramma in de Technische Groothandel (2008-2013) een overzicht in vogelvlucht Geachte lezer, Arbo-ambassadeurs. Een Branche-RI&E, Arbocatalogus

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Online onderzoek Uw werknemers

Online onderzoek Uw werknemers Toelichting Online onderzoek In dit bestand vindt u een inspirerende voorbeeldvragenlijst voor een werknemertevredenheid onderzoek! De vragenlijst is bedoeld als hulpmiddel bij het opstellen van uw eigen

Nadere informatie

Memo. aan. De raad Duurzaamheid en scheiding van huishoudelijk afval. van. College van B en W. 4 november 2015. Memo GOUDA GOOIT NIETS MEER WEG

Memo. aan. De raad Duurzaamheid en scheiding van huishoudelijk afval. van. College van B en W. 4 november 2015. Memo GOUDA GOOIT NIETS MEER WEG Memo aan onderwerp van directie afdeling datum De raad Duurzaamheid en scheiding van huishoudelijk afval College van B en W 4 november 2015 Memo GOUDA GOOIT NIETS MEER WEG Gouda wil tot de duurzaamste

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie

Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Slimme Aanpak Energiebesparing voor de industrie Mei 2014 www.ecn.nl Nederlands industrieel energiegebruik Feedstock M 3792 Elektrisch M 1736 Een economische waarde van ca. 6 miljard euro per jaar Jaarlijks

Nadere informatie

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013

Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Duurzame innovatie met de natuur als mentor - de circulaire economie in de praktijk - Rijks Innovatie Lab 2013 Introductie van het bedrijf Uitvinder van de Heuga tapijttegel Omzet $ 1 miljard 3500 medewerkers

Nadere informatie

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt

Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk. Karen van de Stadt Brancheverduurzamingsplannen: Circulaire economie in de praktijk Karen van de Stadt KIDV Opgericht op 1 januari 2013: Raamovereenkomst Verpakkingen 2013 2022. Vermindering milieudruk verpakkingsketen.

Nadere informatie

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken

Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken Dutch Spirit: Passie voor duurzame maatpakken DutchSpirit vervaardigt duurzame maatpakken en richt zich op de doorontwikkeling van circulaire stoffen voor werkkleding. Met een vernieuwend businessconcept

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Van plantage tot kop koffie: stappen om verder te verduurzamen. Duurzaamheid

Van plantage tot kop koffie: stappen om verder te verduurzamen. Duurzaamheid Van plantage tot kop koffie: stappen om verder te verduurzamen Duurzaamheid Vanzelfsprekende duurzaamheid Basis voor groei Duurzaamheid, de basis om koffie en ons bedrijf te laten groeien. De klant wil

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s,

Geachte commissarissen, leden van het Europees Parlement, collega s, Speech door staatssecretaris Dijksma van Milieu op de Klimaatsessie over burgerluchtvaart en zeescheepvaart tijdens de gezamenlijke Informele Transport- en Milieuraad op 15 april 2016. Geachte commissarissen,

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

In dit werkboek vindt je vragen en opdrachten die over papier gaan. Daarnaast is het boek en werkboek een naslagwerk voor je functie als vormgever.

In dit werkboek vindt je vragen en opdrachten die over papier gaan. Daarnaast is het boek en werkboek een naslagwerk voor je functie als vormgever. Werkblad Papier Beste leerlingen In dit werkboek vindt je vragen en opdrachten die over papier gaan. Daarnaast is het boek en werkboek een naslagwerk voor je functie als vormgever. Als je vragen hebt beantwoord

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

We houden van de natuur. Dat is altijd al zo geweest!

We houden van de natuur. Dat is altijd al zo geweest! rh environment Nature our passion We streven er altijd naar dat onze stoelen even ergonomisch voor het lichaam als vriendelijk voor het milieu zijn. Al onze stoelen kunnen voor 100 procent gerecycled worden

Nadere informatie

madera Natuurlijk Spelen, een Trend Duurzaamheid met RVS De uitstraling van hout maar de kwaliteit van RVS.

madera Natuurlijk Spelen, een Trend Duurzaamheid met RVS De uitstraling van hout maar de kwaliteit van RVS. madera N atuurlijk RVS 4 7 Natuurlijk Spelen, een Trend De uitstraling van hout maar de kwaliteit van RVS. Duurzaamheid met RVS Hernieuwbaar en sluit aan op de oneindige kringloop van Cradle to Cradle.

Nadere informatie

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING Om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat, beperken we de CO2-voetafdruk in onze gehele waardeketen. Daarbij kijken we verder dan alleen onze eigen activiteiten. Ook door nauw samen te werken

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie