Het Maastrichtse tegelbedrijf Mosa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het Maastrichtse tegelbedrijf Mosa"

Transcriptie

1 Ik had he-le-máál géén zin om naar Turkije te gaan Arthur Thomaes Het Maastrichtse tegelbedrijf Mosa groeit als kool. De verkoop, winst en het personeelsbestand stijgen. Ook worden de tegels steeds groter. Mosa spreekt inmiddels over XXL-tegels. Vooral liefhebbers van design vinden de mammoettegels mooi. Voor directeur Arthur Thomaes is de run op de door ontwerpers bejubelde mammoettegels hét bewijs dat zijn beslissing negen jaar geleden voor design, design en nog eens design de juiste keuze is geweest. Door die beslissing verandert Mosa van een bijna failliet bedrijf in bulktegels in een modieuze winstmachine. Succesvolle maakindustrie midden in Maastricht

2 Gemakkelijk gaat de strijd niet. Enkele maanden na zijn komst hoort Thomaes al dat de nieuwe eigenaren het bedrijf een beetje opgepoetst opnieuw in de verkoop doen. Ook moet de directeur tegen zijn zin een plan maken voor verhuizing van de productie naar Turkije. Uiteindelijk kan hij zijn aandeelhouders en commissarissen overreden om niet direct te verkopen en zeker niet te verhuizen. Hij redt daarmee niet alleen de vierhonderd banen van de Maastrichtse Mosa-werknemers in Nog eens honderdvijftig nieuwe personeelsleden komen in de jaren daarna bij Mosa aan de slag bij de productie van vloer- en wandtegels. De eigenaren worden ook nog eens miljoenen rijker dankzij de goede resultaten van de jonge directeur. Het succes van Mosa is volgens Thomaes ook hét bewijs dat in de 21ste eeuw Nederlandse productiebedrijven de steeds sterker wordende wereldwijde concurrentie aankunnen. Mosa was in 1997 technisch failliet Mosa uit liefde voor design ook op beurzen en in showroom. Arthur Thomaes geboren: 7 juni 1964 in Maastricht. opleiding: Studeerde Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft ( ). getrouwd en heeft twee zonen. Mosa 1883 opgericht kerngetallen: 1998: (bij aantreden Arthur Thomaes) 400 fte s omzet 42 mln nettowinst 2,7 mln 2007: 560 fte s omzet 105 mln nettowinst 16,5 mln Mosa heeft door de sterke focus op design het assortiment sterk uitgebreid, er zijn 3000 verschillende artikelen. Technisch failliet Thomaes: Eigenlijk was Mosa in 1997 technisch failliet. Het bedrijf was lang onderdeel geweest van een Italiaans tegelconcern, een familiebedrijf. Dat wilde van Mosa een bulkfabriek maken, maar zonder te investeren. De ovens moesten zo veel mogelijk vierkante meters uitspuwen. Vervolgens hadden ze een probleem: de tegels moesten nog verkocht worden. Maar het waren tegels met weinig uitstraling en weinig toegevoegde waarde, ze zagen er hopeloos uit. De overtollige voorraden tegels werden onder de kostprijs verkocht. Met als gevolg grote verliezen. Dat stimuleerde weer niet om te investeren. En eigenlijk herhaalde dat zich steeds. Ferrari Het klopt wel dat wanneer je meer vierkante meters uit een machine haalt, de kostprijs per meter daalt. Maar als de verkoopprijs net zo hard daalt, dan heeft het geen zin. Wat ze wel gedaan hebben om de verliezen om te buigen is reorganiseren, mensen eruit. Dan kwamen ze even weer op de nullijn en dan ging het weer mis. Ze hebben 50 miljoen gulden verloren in enkele jaren. Er was ook geen trigger om een goed rendement te halen. De familie was rijk genoeg. De schoonzoon stond inmiddels aan het roer. En die reed toch al in een Ferrari. Poetsen In 1997 is Mosa voor een schappelijk bedrag overgenomen door drie Nederlandse participatiemaatschappijen. Ze zijn gaan maken wat je kunt verkopen. Iets wat je op pagina één van de management- en marketingboeken kunt lezen. Maar ze hadden meerdere agenda s. Ze hebben Mosa niet gekocht bleek achteraf om daar zeven jaar lang aan te bouwen om het daarna voor een mooi bedrag te verkopen. Nee, ze hebben het gekocht om een beetje op te poetsen en vervolgens weer zo snel mogelijk door te verkopen. Vanaf dat moment had ik weinig toegevoegde waarde. Je kunt niet een zwaar verliesgevend bedrijf in een jaar een beetje opschudden en het dan voor veel geld verkopen. Zo werkt het niet. Maar goed, men zag het anders. Ik heb dus in een verkoopproces gezeten

3 Getriggerd Daar was ik niet blij mee. Aan de andere kant ben ik wel iemand die juist getriggerd wordt door allerlei onverwachte gebeurtenissen. Ik ben sowieso iemand die heel kort op de bal speelt. En het is een heel leerzaam proces geweest. Ik ben niet iemand die meteen als er een instructie wordt gegeven daar direct achteraan gaat. Ik heb me er wel in verdiept. Heb ook rekening gehouden met de kans dat Mosa verkocht zou worden. Maar anderzijds werd ik juist aangespoord om nog meer mijn langetermijnvisie op het bedrijf te laten zien. Tijdens dat verkoopproces heb ik heel duidelijk naar voren gebracht wat de waarde van het bedrijf eigenlijk zou zijn. Met tegels zijn er zo veel mooie dingen te doen. Dat had ik in het verleden bij Sphinx al gezien. Ik ben zelf ontwerper qua opleiding, ik zag dus potentiële mogelijkheden vanuit het product. Dat was ook de belangrijkste reden waarom ik bij Mosa begonnen ben. Kleine productieseries vergen snelle aanpassingen. Kun je een plan maken om in Turkije tegels te gaan produceren? Minister is oprichter Mosa Het bedrijf de Koninklijke Mosa is in 1883 opgericht door minister, Kamerlid en industrieel Louis Regout ( ). Hij start met wit porselein. Vijf jaar later maakt de fabriek van Regout ook tegels. In 1905 werken er 480 mensen. Keramisch vormgever Edmond Bellefroid en zijn collega Kho Liang le brengen Mosa na de Tweede Wereldoorlog wereldfaam met designserviezen en tegels. Vanaf 1970 komt het bedrijf steeds opnieuw in andere handen, onder meer chemiebedrijf DSM wordt eigenaar. Mosa is dan onderdeel van de inmiddels beëindigde bouwdivisie van de voormalige Staatsmijnen. Ook buitenlandse bedrijven, zoals het Italiaanse Fin Riwal, is eigenaar (van 1991 tot en met 1997). Holland Venture, TVI Investments en Wagram Equity zijn daarna tot 2004 aandeelhouder. Sindsdien heeft Egeria, het investeringsfonds van de familie Brenninkmeijer (C&A), alle aandelen van Mosa. Eigen bedrijf kopen In eerste instantie heb ik een verkoopplan gemaakt. Een presentatie van het bedrijf Mosa. Toen de aandeelhouders dat lazen, dachten ze: we willen dit bedrijf kopen! Maar ze hadden het al, dus ze hoefden het niet meer te kopen. De aandeelhouders raakten lopende het verkoopproces ervan overtuigd dat we eerst waarde moesten creëren en dat je dan pas echt geld kunt verdienen aan het bedrijf. Wat is die waarde nu? Heel gemotiveerd personeel. Hoewel ze veel slechte jaren achter de rug hadden. Goede keramische kennis. En wat heel belangrijk is, ik zag heel goede kansen in de markt om veel hoogwaardiger en onderscheidende producten tegen een goede prijs te kunnen verkopen. Dat komt puur vanuit mijn achtergrond als ontwerper. En uiteindelijk hebben we toen ook heel snel besloten om ons te gaan richten op wat wij noemen de architectuurmarkt. Naar Turkije Mijn plan was: we moeten in Nederland mooie tegels blijven produceren, in kleinere series. En investeren in machines. Dat vonden de aandeelhouders niet zo prettig. Althans niet met de hoeveelheid geld die ik daarvoor wilde uittrekken. Ik kreeg de opdracht: kun je een plan maken om in een lagelonenland zoals Turkije tegels te gaan produceren? Dat was een vraag van de raad van commissarissen, en die vraag werd zodanig gesteld dat je die niet kon negeren. Daar hebben we een serieuze studie naar gedaan. Ben ook naar Turkije geweest, de mogelijkheden daar bekeken. Daar kwamen we erachter: we moeten dit niet doen. Ik heb geprobeerd daar een objectief verhaal van te maken. Vervolgens kwam daar een heel mooi plaatje uit. Je kunt helemáál niet zo veel besparen door tegels in Turkije te laten maken. Het was wel iets goedkoper, maar je hebt grotere charges, je had ook mindere kwaliteit, dus de opbrengst is minder. Je had ook transportkosten die te hoog waren en een langere transporttijd. Uiteindelijk kon je 15 procent op je kostprijs besparen, maar je moest zo veel inleveren op toegevoegde waarde van het product en flexibiliteit. Je kon daar niet zo snel sturen als in Maastricht, niet snel nieuwe producten maken

4 Verkwanselen Ik had he-le-máál géén trek in Turkije. Ik ben er absoluut op tegen dat wij onze mooie industrie verkwanselen aan buitenlanden. Dat wij onze kennis weggeven aan het buitenland. En op de tweede plaats ben ik ervan overtuigd dat als je veel nieuwe innovatieve producten wilt maken, je boven op die productie moet zitten. Want het is niet: ik ontwikkel even wat moois en een fabriek maakt het wel. Nee, je moet je fabriek ook vormgeven. Wij ontwikkelen zelf machines om tegels te maken. En toen hadden we al de visie dat als je bepaalde tegels wilt maken, je dan ook van tevoren die machines moet ontwerpen. Als je kleine series wilt maken van exclusieve producten, dan moet je ook heel kort op de productie zitten. Want dan moet je elke dag omstellen. Misschien wel een paar keer per dag. En dat moet je ook in je grip hebben. Probeer dat maar eens op afstand te doen! Wij hadden in Nederland ook mensen die de keramische kennis hadden en mensen die de goede engineeringkennis hadden. Waarom zou ik dan naar het buitenland gaan? Ontslagen Het alternatief was driehonderd man ontslaan, een verkooporganisatie overhouden en naar het buitenland, een lagelonenland waar ook keramische fabrieken staan. Het nadeel van een lagelonenland is ook dat het kwaliteitsbesef veel minder is. De keramische kennis om echt kwalitatief goede producten te maken is daar niet aanwezig. En op de tweede plaats vond ik het ethisch niet verantwoord om in Nederland driehonderd man op straat te zetten en vervolgens driehonderd man in Turkije aan het werk te hebben. Ik had helemaal geen zin om naar Turkije te gaan. Ik vind het hier veel te leuk. Waarom zou je dat doen als je de mensen om de hoek hebt zitten, alleen maar omdat het goedkoper is? Dilemma Ik heb twee scenario s geschetst. We gaan terug naar de bulktegels, die laten we in Turkije maken en daar plakken we een sticker van Mosa op. Dat plaatje zag er niet rendabel uit. Anderzijds was er het plaatje: we gaan investeren in De sterk geautomatiseerde productie vergt - ook in een meer dan 100-jaar - oude productielokatie nog nauwelijks handwerk. fabrieken in Nederland en we gaan producten maken die we hoog in de markt kunnen verkopen. Waar je voldoende volume mee kunt maken. En dan kun je de investeringen die je daarvoor nodig hebt, terugverdienen op korte termijn. Ik ben één jaar met die discussie over verplaatsing naar Turkije bezig geweest. Maar in dat jaar heb ik al wel een paar investeringen in Maastricht kunnen doen. Want het is natuurlijk wel zo dat je de tent aan de gang moet houden

5 Groener gras Het meeste wat ik geleerd heb, is hoeveel toegevoegde waarde er is om in Nederland te produceren. Want je hoort altijd dat bij de buren het gras groener is. Dat het in lagelonenlanden allemaal veel goedkoper is. Dat het ook gemakkelijk is. Je hoeft niet met arbo-omstandigheden rekening te houden. Dat het allemaal rozengeur en maneschijn is. Nou nee hoor! Het is een doffe ellende daar. Een doffe ellende! En dan zie je dus hoe goed wij het eigenlijk in Nederland hebben. Natuurlijk zijn er een aantal nadelen aan produceren in Nederland. Wij zitten als Mosa midden in de bebouwde kom. Als je kijkt wat voor investeringen wij moeten doen om aan alle milieueisen te voldoen, aan alle arbeidsomstandigheden en aan veiligheid... Met een aantal dingen ben ik het helemaal eens. Maar een aantal zaken is gewoon vanwege de Nederlandse en Europese ambtenarij. Als je kijkt naar instructies vanuit de arbo hoe je een kantoor moet inrichten, dan zit daar een heleboel waste in. Je moet de meest ergonomisch verantwoorde bureaustoelen hebben. Op zich is dat prima, maar als je kijkt hoe de mensen daarop zitten, heeft dat helemaal geen zin. Het wordt allemaal veel te ver doorgedreven. Onmisbaar Ik heb de meest complexe weg gekozen die er is. En die meest complexe weg heeft te maken met de keuze voor de architect. Hoe werkt het? Een opdrachtgever wil een nieuw gebouw maken of een renovatie uitvoeren. Dan krijg je een architect die wordt ingeschakeld om met de opdrachtgever, die soms ook een bepaalde stempel wil drukken, een ontwerp te maken. Dan komt er een interieurarchitect. Vervolgens krijg je een aannemer die het werk moet gaan doen. De tegels worden door de tegelzetter gezet. Die haalt zijn tegels altijd bij de bouwmaterialen- of tegelhandel en daar leveren wij aan. Lang wachten Er zit in de praktijk tot anderhalf jaar tussen de toezegging van een architect dat hij jouw product voorschrijft en de definitieve bestelling. En je ziet dat de vele concurrenten die we in Europa hebben, en dat zijn er vijfhonderd, Design, design en design. Ik heb de meest complexe weg gekozen die er is Arthur Thomaes is een bijter De Maastrichtenaar durft tegen de stroom in te roeien wanneer hij denkt dat er stroomopwaarts meer te verdienen is. Daarbij is hij een designfreak. Typerend is zijn opmerking dat de voeg het lelijkste van een tegel is. Ziedaar het ontstaan van de mammoettegel, waarmee Mosa grote successen boekt. Immers, hoe groter de tegel, hoe minder voeg op een muur of vloer. Een treffend voorbeeld van out of the box denken. Dat Thomaes zijn zin door wil drijven bewijst zijn korte carrière bij Sphinx begin jaren negentig, ook een Maastrichts keramiekbedrijf. Ik vond dat ik er bij Sphinx veel te moeilijk door kwam. Het ging er veel te stroperig. En dus vertrekt hij. Hij parachuteert zichzelf naar Carglass, een bedrijf dat enorme vaart maakt en waar Thomaes zijn ideeën en energie in kwijt kan. Ik niet het geduld hebben om anderhalf jaar te wachten. Overigens, altijd is er het gevaar dat eenmaal onderweg alle inspanningen verloren gaan. Omdat de tegelzetter of de handelaar een Turks tegeltje heeft dat erop lijkt. Of omdat er in het project bezuinigd moet worden vanwege een budgetoverschrijding. Dat is hét moment dat het mis kan gaan. Arthur Thomaes: bijter met designtik ben daar begonnen met twintig man en toen ik wegging waren er zeshonderd. Ik heb alleen maar jongere mensen aangenomen dan ikzelf. Carglass wordt een gigantisch succes. Met al snel een marktaandeel van 60 procent. Thomaes: Dan moet je nog een paar keer hetzelfde doen om van 60 naar 65 procent te groeien. De lol was er wel een beetje van af. Daarbij kwam zijn oude liefde voor design weer terug. Bij Carglass ben je een dienstverlener. Je herstelt schade. Je brengt een ruit terug in de originele staat. Het is een product waar je doorheen kijkt. Je kijkt er niet tegenaan, maar doorheen. Dus esthetisch stelt het niets voor. Terwijl ontwerpen mijn drijfveer is, ik wil mooie dingen maken. Op zijn 34ste maakt hij de overstap naar de hoogste baan bij de tegelfabrikant. Hij wordt vooral uitgekozen omdat hij bij Carglass veel ervaring heeft opgedaan in marketing en logistiek, twee zwakke punten bij Mosa op dat moment. Ook een beetje tot zijn eigen verbazing blijkt achteraf dat juist zijn andere sterke troeven, gedrevenheid en liefde voor designproducten, tot het succes van Mosa leidt. Overigens vindt Thomaes zichzelf helemaal niet zo n goede ontwerper. Zijn kracht is naar eigen zeggen de goede visie op wat interessante dingen en goede richtingen zijn

6 Wij doen alles voor de architekt architecten naartoe gaan om te kijken wat er allemaal in de wereld van de vormgeving gebeurt aan nieuwe dingen. Toen is bij mij eigenlijk pas het lichtje gaan branden: dit werkt. Als architecten naar zo n beurs toe gaan, dan staan ze open om te kijken naar nieuwe ontwikkelingen. Terwijl als er een of ander callcenter naar die architect belt of een vertegenwoordiger op de stoep staat, dan gaat de telefoonhaak er op en de deur dicht. O jee, daar heb je er weer zo een. Natuurlijk heb je wel een aantal betere verkopers wie het wel lukt, maar in principe is dat tegennatuurlijk voor hen. Architecten willen ook niet dat hun verteld wordt wat goed is, ze willen er zelf achter komen. En wanneer gaat het níét mis: wanneer de architect zó bewust voor het ontwerp van die Mosa-tegel gekozen heeft dat wanneer er ook maar één andere partij in het traject aan gaat knagen, dat de architect dan zegt: nee, want je komt aan mijn ontwerp. Ook een architect weet dat hij een bepaald budget heeft en dat hij soms moet bezuinigen, maar dan wil hij zelf meebepalen op welke gebieden er wordt bezuinigd. En dan zoekt hij vooral die dingen die in zijn ontwerp van minder belang zijn. Mooie dingen Wij doen alles voor de architect, dat was nieuw in die tijd voor Mosa. Architecten zijn ontwerpers, ik ben zelf ook ontwerper. Ik weet hoe ontwerpers denken. Architecten willen mooie dingen maken met een eigen signatuur en daar willen ze materialen voor hebben. Die hebben de tijd niet om die honderden verschillende materialen te bekijken. Zij werken het liefst met partijen die hen begrijpen en materialen beschikbaar stellen waarmee ze mooie ontwerpen kunnen maken. Designbeurzen Maar hoe kom je bij die architecten binnen? Want je kunt iets moois maken, maar als die architect het niet ziet, niet hoort en niet weet, dan verkoop je niets. Wij zijn ons gaan presenteren op designbeurzen, dat zijn de beurzen waar Er is veel keramische kennis binnen Mosa. Mammoettegel geeft Mosa gouden vleugels Mosa maakt gouden tijden door. De omzetten en winsten stijgen al jaren. Enig aandeelhouder Egeria krijgt jaar na jaar vele miljoenen euro gestort als dividend. Mosa kan ondanks die uitbetalingen jaarlijks nog vele miljoenen investeren in uitbreidingen en verbeteringen. In miljoen euro, in 2009 hetzelfde bedrag. Het hardst lopen de vloertegels. Tien jaar geleden verkocht Mosa meer wandtegels, nu is het juist andersom. Met name de grote vloertegels vliegen de deur uit. Operators houden meerdere productielijnen in de gaten. Reizen Wij ontwikkelen concepten, producten en diensten. Ook organiseren we architectuurreizen, dat is uniek in de tegelwereld. En de architect betaalt ervoor om mee te doen. Dat doen we om twee redenen: omdat het anders te duur wordt. De andere, belangrijkere reden is dat ze die reis meer op waarde schatten. Ze moeten het niet zien als een soort lokkertje. Uiteindelijk moeten ze Mosa zien als een bedrijf dat een hart voor architectuur heeft

7 Gevoelens Wij leren ook van hen. Architecten hebben altijd een uitgesproken mening. En omdat het bij zo n reis om groepen van dertig mensen gaat, heb je veel verschillende meningen. En daar leren wij ontzettend veel van. Nog meer hoe architecten denken, welke gevoelens ze hebben. En dat proberen wij weer te vertalen in tegels. Het is een heel indirecte weg, maar ik denk dat het heel nuttig is. En daarbij leg je natuurlijk ook een relatie met die architecten. Indirect is het zo dat als ze weer met een nieuw project bezig zijn, ze ook aan Mosa zullen denken. Het is niet zo dat ze zich verplicht voelen om Mosa voor te schrijven, maar ze hebben wat meer van Mosa gehoord, gezien, we hebben hun het gevoel gegeven dat we ze begrijpen, wij zijn een goede leverancier. Intuïtie De productiehoeveelheden zijn door de focus op design veel kleiner geworden. We hebben ook vaak producten gemaakt waar we in eerste instantie geen orders voor hadden. Als we eens zouden terugrekenen per project, De XXL-tegels worden op de lopende band ingepakt voor vervoer naar de winkels. Als je een nieuwe machine aanzet komt er eerst alleen maar breuk uit Tegelproducent droomt van porselein Mosa bestaat tot 1996 uit twee takken: tegels en porselein (servies: kopjes en schoteltjes). Twaalf jaar geleden splitst Mosa Porselein, de kopjes, zich af van de tegels. Acht jaar later is het kopjesbedrijf failliet. Mosa Tegels - inmiddels officieel Koninklijke Mosa - krijgt na het faillissement de naam Mosa Porselein terug. Arthur Thomaes zou ook graag de productie van kopjes, schoteltjes en ander porselein tot leven willen wekken. Daar zou je best een mooi designmerk mee neer kunnen zetten. Dat doe je niet eventjes. Daar moet je mensen voor aannemen, daar moet je ontwerpen voor laten maken, daar moet je de distributie voor op willen zetten. Ik ben ervan overtuigd dat wanneer je een goed ontwerp hebt, dat het uiteindelijk ook geld opbrengt. Maar als je vraagt: heb je een bedrijfseconomisch plan klaarliggen? Nee, dat heb ik niet. Dit is puur visie. Gevoel. wat kost het en wat levert het op, dan hebben we ook verliesgevende projecten gehad. Maar op de grote hoop kwamen er heel veel winstgevende projecten uit. En onder de streep was het goed. Het is toch een stukje intuïtie: gaat onze nieuwe ontwikkeling lopen of niet? Ik heb de mogelijkheid gehad om investeringen te doen zonder dat er enig gedegen marktonderzoek was. Ik dacht: dit zijn mooie dingen. Dit gaat aanslaan. Ik heb van het begin af aan een aantal projecten gedaan die meteen geld opbrachten. De aandeelhouders hebben wat dat betreft nooit diep in de buidel hoeven tasten. Ze hebben alleen goedkeuring moeten geven voor een aantal investeringen, waarbij elke investering haar geld waard is gebleken. De eerste keer moet je misschien wat meer praten, op een gegeven moment hebben ze het vertrouwen. Breuk Nieuwe technologie in huis halen betekent ook een hoop productieontwikkeling. Het is niet zo dat je een productielijn ontwerpt, de machines koopt, op de aan - knop drukt en dat er dan met hoog rendement tegels uit komen. Nee, als je in het begin de machines aanzet, dan komt er alleen maar breuk uit. Het keramische proces is heel complex. Dat heeft te maken met het feit dat je met natuurlijke materialen werkt. Uit groeves. Die zijn niet homogeen. Een kwalitatief goede tegel krijgen is niet alleen een ambacht maar vergt heel veel keramische kennis. Kamikazepiloot Wij konden de continuïteit van het bedrijf garanderen door de vernieuwingen in stappen te doen. We hebben kunnen leren van de fouten die we gemaakt hebben. Want uiteindelijk moet je uitkijken dat je jezelf niet kapot investeert. Dus we hebben het in fases gedaan. In de eerste fase hebben we het laaghangende fruit geplukt, zeg maar de gemakkelijkste veranderingen genomen. Daarbij konden we al heel snel bewijzen dat de investeringen heel snel rendabel waren. En elke keer was de stap net groot genoeg om nog toestemming te krijgen. Ik heb daar altijd een heel uitgebreid plan voor gemaakt en duidelijk aangegeven hoe dat in de visie paste, ook om mezelf te overtuigen: ben ik een kamikazepiloot of niet? Uiteindelijk hebben 64 65

8 we altijd vrij gemakkelijk toestemming gekregen om die middelen te bestemmen. We investeren al jaren meer dan we afschrijven. Fouten We hebben ons bij de introductie van nieuwe technieken soms verkeken. We dachten: nou, met een maandje of twee hebben we die fabriek wel draaien, en dan bleek de uitval een jaar lang veel te hoog te zijn. Dat kost klauwen met geld. Is doodzonde. Heel veel producten gingen aan het eind van de band de breukbak in. Gelukkig recyclen we alles. Je hebt dan wel op laboratoriumschaal proeven gedaan, maar de praktijk is weerbarstiger dan je denkt. Het tweede grote probleem waar we ons echt op verkeken hebben, is dat we de groei niet aankonden. Dat de afzet zo hard groeide dat onze leveringsservice beneden ons niveau Robots vervoeren de tegels binnen de fabriek. We hebben ons verkeken op de groei was. Niet alleen de fabrieken, alle afdelingen kraakten in hun voegen. We hadden echt moeite om de groei bij te houden. De laatste jaren ben ik steeds meer bezig geweest met het bouwen aan de organisatie. Niet alleen door meer mensen aan te nemen, maar ook door de kwaliteit te verhogen. En door het anders in te richten om de grotere schaalgrootte aan te kunnen bij toekomstige groei. We hebben er veel van geleerd. En moeilijke tijden gehad. Je kunt zeggen: dat is een luxeprobleem, maar een luxeprobleem is ook een probleem. Vertrouwensband Je ziet dat de vertrouwensband groeit. Wij, aandeelhouders en directie, hebben zeven jaar met elkaar samengewerkt. En de laatste jaren was puur op basis van vertrouwen. Ik maakte nog steeds uitgebreide plannen voor wat ik wilde doen, maar die werden eenvoudig geaccepteerd. Ik durf te wedden dat als ik een plan had geschreven dat aan alle kanten rammelde, men nog had gezegd: oké, als jij daarin gelooft, dan doen we dat. Dat doe je overigens maar één keer als het niet goed gaat. Het is altijd goed gegaan. Uiteindelijk heeft verkoop een paar keer gespeeld gedurende zeven jaar, maar uiteindelijk zijn ze zeven jaar eigenaar geweest en na zeven jaar hebben ze er veel meer voor gekregen dan ze ooit gedacht hebben ervoor te kunnen krijgen. Vanaf 2004 zijn we gaan zoeken naar een andere eigenaar omdat we nóg ambitieuzer wilden gaan investeren. Daar hadden we een partij voor nodig met nóg meer 66 67

9 financiële middelen. Investeringsmaatschappij Egeria (met onder meer de familie Brenninkmeijer, van C &A, als eigenaar, gc) wilde ons verder helpen. In 2005 hebben zij Mosa gekocht. Mammoettegels Mosa heeft intussen vele internationale designprijzen in de wacht gesleept voor diverse innovatieve producten. Om tot deze vernieuwingen te komen kijken we vanuit verschillende invalshoeken naar tegels. Bijvoorbeeld door te redeneren vanuit het voegenpatroon. Want die voegen zijn best dominant aanwezig. We hebben drie dingen ontwikkeld. Andere voegenpatronen, ik noem dat de ontrastering. Het voegenpatroon wordt daardoor een onderdeel van het ontwerp. Zonder het voegenpatroon is het ontwerp weg. Het tweede is dat we de tegels zijn gaan slijpen, zoals met natuursteen. En we zijn grotere tegels gaan maken. Hoe groter de tegel, hoe minder voeg. Dat heb je met natuursteen ook, daar heb je een grotere plaat, dat maakt ook indruk. Dat moet met tegels ook kunnen. Dat was de keramische uitdaging. Pas sinds 2004 zijn er persen op de markt die zo veel druk Hoe groter de tegel, hoe minder voeg We gaan nog grotere tegels maken. Tilmachine voor mammoettegels De mammoettegels mogen voor Mosa zeer winstgevend zijn, niet alle tegelzetters waren er in het begin blij mee. Met name het grote gewicht leverde enig protest op. Om aan die bezwaren tegemoet te komen is een tilmachine ontwikkeld: de T-Bo. Directeur Arthur Thomaes van Mosa: De traditionele tegelzetter was het niet gewend om met zo n grote en zware tegel om te gaan. De tegels wegen dik twintig kilo per stuk. En omdat ze groot zijn, zijn ze ook moeilijk hanteerbaar. Het kan met de hand, maar dan moet je met twee man werken en met zuignappen. Tegelzetters werken veelal in hun eentje. Inmiddels hebben zeker vijfhonderd tegelzetters een cursus gekregen voor het leggen van de mammoettegels van Mosa. Dat gebeurt in samenwerking met de tegelzettersfederatie. hebben dat ze een grote tegel kunnen persen. Anders breken ze tijdens het transport. Dan zijn ze te poreus en trekken krom in de oven. We waren de eerste met tegels van 90 bij 90 centimeter, onze XXL-tegels. En we gaan nog grotere tegels maken. Van 120 bij 120 centimeter. Groene tegel We gaan ook ecotegels maken. Andere grondstoffen toepassen in de tegel. Dat is in de eerste plaats natuurlijk gerecycled materiaal. Dat biedt ook meer kans om een gebouw cradle to cradle te maken. Dat is voor ons ook van belang. We gaan bijvoorbeeld een keramische tegel maken die volledig recyclebaar is. Die kun je van de muur of bodem afhalen en dan kun je er weer tegels van maken. Het is niet downcycling, waarbij je steeds minderwaardige producten krijgt, maar echte recycling. We kunnen, denken we, zelfs upcyclen. Van inferieure producten, het afval daarvan, tegels maken die we als hoogwaardig beschouwen. Versnellen Het grapje is dat we tegels van concurrenten gaan malen en daar de mooiste tegels van gaan maken. Wat we eigenlijk doen, is dat we van zand, klei en veldspaat een steen maken zoals de natuur dat ook doet, alleen wij doen het in heel korte tijd, een half uur. De natuur doet dat in miljoenen jaren. En omgekeerd doet de natuur er duizenden jaren over om een rotsblok te eroderen, zodat het uit elkaar valt. Wij kunnen dat versnellen, dan hebben we weer zand dat we als grondstof kunnen gebruiken voor nieuwe tegels

Mosa. Soep van de Dag 20. Ω José Maase Muriel Thies

Mosa. Soep van de Dag 20. Ω José Maase Muriel Thies 20. Mosa Soep van de Dag Muriel Thies 1 2 Dutch, design en duurzaam. Het is één van de strategische principes van Koninklijke Mosa, de Maastrichtse keramische tegelfabrikant die eind 2009 als eerste ter

Nadere informatie

Thema In en om het huis

Thema In en om het huis http://www.edusom.nl Thema In en om het huis Lesbrief 24. Een wasmachine kopen. Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u een wasmachine wilt kopen. Zeggen hoe groot iets is. Vergelijkingen. Veel

Nadere informatie

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen

5. Overtuigingen. Gelijk of geluk? Carola van Bemmelen Food & Lifestylecoaching. Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen 5. Overtuigingen Jouw leven op dit moment weerspiegelt exact jouw overtuigingen Een overtuiging is een gedachte die je hebt aangenomen als waarheid doordat ie herhaaldelijk is bevestigd. Het is niet meer

Nadere informatie

Designtegels van Koninklijke Mosa MADE IN HOLLAND

Designtegels van Koninklijke Mosa MADE IN HOLLAND DE OUDE FABRIEKS- HAL VORMT EEN PRACHTIG DECOR VOOR HET TONEN VAN DE UITGEBREIDE COLLECTIE TEGELS. MADE IN HOLLAND Designtegels van Koninklijke Mosa Hele generaties zijn opgegroeid met de bekende Mosa-tegels

Nadere informatie

Mosa. Tiles. Cradle to Cradle

Mosa. Tiles. Cradle to Cradle Mosa. Tiles. Cradle to Cradle Cradle to Cradle en Mosa C2C Duurzaamheid is voor Koninklijke Mosa een belangrijk speerpunt in haar missie en principes. Dit hoort van nature bij een duurzaam product als

Nadere informatie

Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen.

Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen. Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen. Jeffrey Gitomer Mensen houden er niet van als hun iets verkocht wordt ze houden van kopen. Jeffrey Gitomer

Nadere informatie

Mosa. Tiles. Mosa Project

Mosa. Tiles. Mosa Project Mosa. Tiles. Mosa Project Mosa inside Succesfactor voor nieuwbouw Voor kopers van nieuwbouwwoningen is de afwerking van de woning steeds belangrijker. Kopers kiezen steeds vaker voor bekende A-merken in

Nadere informatie

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009

PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 PRAKTIJKDIPLOMA BOEKHOUDEN FINANCIAL & COST ACCOUNTING UITWERKINGEN 16 EN 17 JUNI 2009 FINANCIËLE ADMINISTRATIE COPERNICUS BV 1. 710 Inkopen 73.650,- 160 Te verrekenen omzetbelasting 13.993,50 Aan 130

Nadere informatie

Johannes 15:1-10. Colofon. Wim van der Schee 2011 datum en plaats 09-01-11 Amsterdam-ZW

Johannes 15:1-10. Colofon. Wim van der Schee 2011 datum en plaats 09-01-11 Amsterdam-ZW Johannes 15:1-10 preek Johannes 15:1-10 Colofon Wim van der Schee 2011 datum en plaats 09-01-11 Amsterdam-ZW orde morgendienst welkom zingen Psalm 84,2.5 Psalm 36,2.3 stil gebed votum en groet zingen Opwekking

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

Brems Stefan Vanderick Sustainable Success Stories. Brems 37. Bedrijf met een Hart van Hout. Stefan Vanderick Cedric Vanaken

Brems Stefan Vanderick Sustainable Success Stories. Brems 37. Bedrijf met een Hart van Hout. Stefan Vanderick Cedric Vanaken 37. Brems Bedrijf met een Hart van Hout Stefan Vanderick Cedric Vanaken 1 2 Wat ooit startte als een klompenmakerij, is vandaag een modern houtbedrijf. De overgrootvader van huidig bedrijfsleider Stefan

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Thema Op het werk. Lesbrief 14. Opdrachten

Thema Op het werk. Lesbrief 14. Opdrachten Thema Op het werk. Lesbrief 14. Opdrachten Kofi is op het werk. De chef geeft opdrachten: zij zegt wat Kofi moet doen. De eerste opdracht is de rommel opruimen. Kofi moet de vloer vegen. Het is weer netjes

Nadere informatie

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL

LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL @ LESPAKKET DE 9 LEVENS VAN VAN BOMMEL ! inleiding ONDERNEMEN Voor het maken van deze opdrachten moet je eerst het stripboek De 9 levens van Van Bommel hebben gelezen. Om de onderneming zo succesvol mogelijk

Nadere informatie

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016

Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Mijn manier Onze wereld uitgedaagd. Welke rol speelt de ondernemer? - Bilderbergconferentie 2016 Hasmik Matevosyan, mode-onderzoekster Mode-industrie zonder verspilling Hasmik Matevosyan (1987) studeerde

Nadere informatie

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen

Wij willen graag onze eigen beslissingen nemen Jack van Eekelen Noordhoek, 40 melkkoeien en 40 ha akkerbouw Drie jonge mannen werken in VOF-verband op het bedrijf van hun ouders. Hun doel is bedrijfsovername. De een is wat verder dan de ander, maar

Nadere informatie

Algemeen management Fusie begeleiden (fusie met andere marktpartij) Begeleiden/coachen nieuw management

Algemeen management Fusie begeleiden (fusie met andere marktpartij) Begeleiden/coachen nieuw management Curriculum Vitae Hans Konig geboren 8 oktober 1958 Getrouwd en 4 kinderen Leonard Roggeveenstraat 49 6708 SL Wageningen 06 51 422 961 of 0317-412626 h.konig@konigmanegement.nl Werkervaring Heden: Directeur/eigenaar

Nadere informatie

Succesverhaal. over pesten op het werk

Succesverhaal. over pesten op het werk Supermarktmedewerkster Fenny gaat met plezier naar haar werk. Dat is zeer opmerkelijk als je bedenkt dat ze lange tijd werd gepest. Op het dieptepunt hoopte ze zelfs dat haar onderweg naar de supermarkt

Nadere informatie

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013

Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 Consument minder ver dan retailer denkt De 10 retailtrends van 2013 accepteren en adapteren nieuwe diensten en technologieën steeds sneller. Zij zien vooral veel in het gebruik van een zelfscankassa, Click

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL

SPEL VAN DE GOUDEN EEUW - LESMATERIAAL Amsterdam in 1594, aan het begin van de Gouden Eeuw. De Nederlandse kunst, wetenschap en vooral de economie bloeien op. Ondernemers krijgen nieuwe kansen en kunnen steeds grotere investeringen doen. De

Nadere informatie

Meer aandacht geven is ook een vorm van verwennen

Meer aandacht geven is ook een vorm van verwennen 30 KenD1001P28-33.indd 30 19-01-2010 10:43:17 DE STELLING Dat betaalt zich altijd terug in een goed idee. Ook de klant zit in een denkproces en de interactie tussen klant en keukenontwerper leidt uiteindelijk

Nadere informatie

Het jaar 2018. Niet alleen an-

Het jaar 2018. Niet alleen an- MECC meer Met rug tegen het MECC Maastricht wordt, als de raad akkoord gaat, weer volledig eigenaar van het MECC. De tijd met de RAI aan het roer werd eigenlijk nooit wat er vooraf van werd verwacht. Het

Nadere informatie

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus

Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag lijden voor de Kerk van Jezus Christus AVONDMAALSVIERING KONINGSKERK 13-09 - 2009 door ds. L. Krüger Schriftlezing: Koloss. 1: 24-29 (NBV) Ik ben blij dat ik nu voor u lijd Ik ben blij dat ik voor mijn geloof mag lijden Ik ben blij dat ik mag

Nadere informatie

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid

De Nieuwe Buren. Creatieve vrijheid De Nieuwe Buren Zoals al eerder gezegd, wij zijn De Nieuwe Buren B.V. Wij doen het graag een beetje anders. Iedereen die bij ons werkt zit nog op school. In 2007 zijn wij opgericht door het Mediacollege

Nadere informatie

Personeelsoverleg Beate Uhse 23 en 24 juni 2015

Personeelsoverleg Beate Uhse 23 en 24 juni 2015 Personeelsoverleg Beate Uhse 23 en 24 juni 2015 Agenda Update Beate Uhse cijfers 1 ste kwartaal 2015 Beantwoording vragen Kerngetallen Beate Uhse Group Q1/2015 Q1/2014 Omzet 36.242 37.979 -/- ~ 5% EBITDA

Nadere informatie

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be Meestal gaat het zo: huisje, boompje, beestje. Zo ging het ook voor Serge V. en Sabine D. Ze woonden al achttien jaar in hun zelfgerenoveerde

Nadere informatie

Werken in een andere sector of branche: iets voor u?

Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Werken in een andere sector of branche: iets voor u? Uw hele loopbaan blijven werken in dezelfde sector of branche? Voor veel werknemers is het bijna vanzelfsprekend om te blijven werken in de sector of

Nadere informatie

De ijnmanager. Cartoons september 2012. Luc Timmers

De ijnmanager. Cartoons september 2012. Luc Timmers De ijnmanager Cartoons september 2012 Luc Timmers Alle cartoons mogen gratis gekopieerd en verspreid worden Gratis? Jazeker! Tegenprestatie? De Lijnmanager Gratis is voor bijna niks Volg @Delijnmanager

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Aflevering 6: Eigen bedrijf

Aflevering 6: Eigen bedrijf Aflevering 6: Eigen bedrijf Vragen vooraf: Heb je wel eens een eigen bedrijf gehad? Ken je mensen met een eigen bedrijf? Wat voor soort bedrijf is dat? Hoofditem Fragment 1 Korte inhoud: Khalid wil een

Nadere informatie

Tips voor werknemers StepStone geeft tips op basis van demografische studie. Mei 2009

Tips voor werknemers StepStone geeft tips op basis van demografische studie. Mei 2009 Tips voor werknemers StepStone geeft tips op basis van demografische studie Mei 2009 1 Inleiding De crisis kan ook een opportuniteit zijn voor werknemers om hun job veilig te stellen en zelfs hun kansen

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

MARKETING, ook in jouw bakkerij

MARKETING, ook in jouw bakkerij MARKETING, ook in jouw bakkerij dvd en praktische handleiding Interesse in advies op maat van uw bakkerij Interesse in marketing- en verkoopsadvies op maat van jouw bakkerij? In een begrijpelijke taal

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Effectieve marketing door focus

Effectieve marketing door focus Effectieve marketing door focus Wel of niet investeren in marketing? In de huidige economische situatie laait de discussie weer op: ga je wel of geen marketing toepassen. Voor een groeiend aantal ondernemers

Nadere informatie

Customer Case Triferto

Customer Case Triferto Feiten in het kort: Activiteiten: is groothandelaar en producent van meststoffen in West-Europa. In Nederland kent het bedrijf een marktaandeel van 40%. Branche: Logistiek, Groothandel, Producent Oplossing:

Nadere informatie

KOOI. Bouwen met. Special! 40 pagina s vakwerk van Bouwen met Kooi. Kooi 65 jaar vakmanschap. Tevreden & ontzorgen Wij leveren turnkey vakwerk

KOOI. Bouwen met. Special! 40 pagina s vakwerk van Bouwen met Kooi. Kooi 65 jaar vakmanschap. Tevreden & ontzorgen Wij leveren turnkey vakwerk Bouwen met KOOI nr 1 DECEMBER 2010 Special! 40 pagina s vakwerk van Kooi 65 jaar vakmanschap Tevreden & ontzorgen Wij leveren turnkey vakwerk 2. BOUWEN MET KOOI BOUWEN MET KOOI 3. korte lijnen. Dat is

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen?

Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Hoe kunt u met minder geld toch de kwaliteit van dienstverlening waarborgen voor kwetsbare doelgroepen? Visie tafelleider: Met minder geld hetzelfde of misschien zelfs meer doen. Dat is de grote uitdaging

Nadere informatie

We groeiden vorig jaar met ruim 30%. We blijven keihard groeien. In Paazl hebben we een partner die deze groei kan bijhouden.

We groeiden vorig jaar met ruim 30%. We blijven keihard groeien. In Paazl hebben we een partner die deze groei kan bijhouden. We groeiden vorig jaar met ruim 30%. We blijven keihard groeien. In Paazl hebben we een partner die deze groei kan bijhouden. 1 Case-study: Brouwland 2 Wat zijn de ingrediënten van cross-border succes

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016

TOELATINGSTOETS M&O. Datum 14-1-2016 TOELATINGSTOETS M&O VUL IN: Datum 14-1-2016 Naam en voorletters. Adres. Postcode. Woonplaats. Geboortedatum / / Plaats Land. Telefoonnummer. E-mail. Gekozen opleiding. OPMERKINGEN: Tijdsduur: 90 minuten

Nadere informatie

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3.

Over de streep. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent, zou je weten dat.. 3. Cadeautje.. 3. Stap over de streep als 3. Over de streep Inhoud Over de streep. 1. Zaalindeling... 2. Hoe ziet de dag eruit?.. 2. Hoe ziet de workshop eruit?.. 2. De groep(en). 2. Wat te doen als.. 3. Hoe. 3. Uit de knoop. 3. Als je me echt kent,

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

Automatisering Gids E-HANDEL Vrijdag 25 juni 1999 nr 25 p. 23 LIDWIEN VAN DE WIJNGAERT

Automatisering Gids E-HANDEL Vrijdag 25 juni 1999 nr 25 p. 23 LIDWIEN VAN DE WIJNGAERT Het succes van een elektronische dienst is vaak meer geluk dan wijsheid. Er wordt te weinig geluisterd naar de wensen van de gebruikers en te veel gekeken naar de mogelijkheden van de techniek. Een nieuwe

Nadere informatie

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren

De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren De sleutel tot moeiteloos succesvol creëren Wat is creëren? Wij zijn allemaal creatief. Niet dat we per sé goed kunnen kleien of schilderen, maar zijn als mensen creatieve wezens. We creëren continu. We

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld,

De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, De bouw Conceptueel bouwen. Klinkt ingewikkeld, heeft wel de toekomst. Over vijf jaar zal één op de vijf bouwwerken in Nederland volgens een concept gebouwd worden. Wat is dat en wat betekent het voor

Nadere informatie

SAP Customer Success Story Productie BTL Plastics. SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket

SAP Customer Success Story Productie BTL Plastics. SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket Bedrijf BTL Plastics Sector Productie Producten en diensten Kunststofonderdelen voor industriële voertuigen en machines Website www.btlplastics.com

Nadere informatie

SOCIAL RESPONSIBILITY

SOCIAL RESPONSIBILITY SOCIAL RESPONSIBILITY LID WORDEN SAMEN JE EIGEN WINDMOLEN Tegenwoordig draait alles om duurzaamheid en groen. Een goede tijd voor de Windcentrale. We weten allemaal dat er ergens stroom en energie vandaan

Nadere informatie

Het onderscheid tussen. een. verpakkingsleverancier. en een. verpakkingspartner?

Het onderscheid tussen. een. verpakkingsleverancier. en een. verpakkingspartner? Het onderscheid tussen een verpakkingsleverancier en een verpakkingspartner? De voordelen van het werken met een Value Added Service Supplier (VASS) voor uw verpakkingsmanagement. SAMENVATTING Fabrikanten

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

Internationale Marketing H4. Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse

Internationale Marketing H4. Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse Internationale Marketing H4 Week 1 1. Executive summary 2. Inhoudsopgave 3. Inleiding en achtergrond 4. Externe analyse Executive summary Een samenvatting voor het management 1 à 2 pagina s belangrijkste

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Maak van je kind een maker!

Maak van je kind een maker! Maak van je kind een maker! En word er zelf ook één. Zes regels waarmee dat waarschijnlijk best wel lukt. 1 Welkom In dit boekje vertellen we over maken. Het is speciaal gemaakt voor ouders die samen met

Nadere informatie

Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving

Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving DEKKERS-FRANSEN Uw keuken en interieur Alles naar wens, een ultieme beleving Het juiste gevoel De keuken is vaak het hart van een woonhuis. Een belangrijke plek in uw leefomgeving. Daar wilt u zich thuis

Nadere informatie

Recente ervaringen bij diverse kapsalons hebben geleerd dat de gemiddelde salon

Recente ervaringen bij diverse kapsalons hebben geleerd dat de gemiddelde salon Don t cut your margin! Recente ervaringen bij diverse kapsalons hebben geleerd dat de gemiddelde salon al snel 30.000 per jaar aan resultaat laat weglopen! Letterlijk wel te verstaan. Gewoon, omdat door

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE ACTIES VMBO DE ACTIES VMBO ACTIES RONDE 1 NEDERLANDSE OVERHEID De overheid besluit 30.000 woningeigenaren die hun woning isoleren te belonen. Zij krijgen een subsidie van vijfhonderd euro. Dit levert in totaal een

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Voortaan kun je appels met appels vergelijken

Voortaan kun je appels met appels vergelijken 38 Nieuwe benchmark Fysiotherapie focust op bedrijfseconomische resultaten Voortaan kun je appels met appels vergelijken In veel branches komt benchmarken op grote schaal voor. Het proces van voortdurend

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Thema Informatie vragen bij een instelling

Thema Informatie vragen bij een instelling http://www.edusom.nl Thema Informatie vragen bij een instelling Lesbrief 28. De belastingaanslag. Wat leert u in deze les? Informatie over uw inkomsten begrijpen. Informatie over uw uitgaven begrijpen.

Nadere informatie

De dip duurt niet eeuwig

De dip duurt niet eeuwig De dip duurt niet eeuwig Remko Nods (Elsevier) redactie.emedia@reedbusiness.nl De dip duurt niet eeuwig De Nederlandse bouw is in crisis door bezuinigingen van overheden en de problemen op de woningmarkt.

Nadere informatie

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II

Eindexamen economie vmbo gl/tl 2006 - II BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. HET GROTE ONDERNEMERSSPEL 1 B 2 A 3 maximumscore 2 Voorbeeld van een juiste berekening: Loonkosten in twee jaar:

Nadere informatie

Tentoonstellingskalender 2009-2010

Tentoonstellingskalender 2009-2010 PRESS 1 Tentoonstellingskalender 2009-2010 Het Design museum Gent heeft een druk tentoonstellingsprogramma. Het accent ligt ook hier op 20ste-eeuwse vormgeving. Aansluitend bij de collecties varieert het

Nadere informatie

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching

Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Adviesbureau nieuwe stijl Strategie leiderschap - coaching Samenvatting InmensGroeien is opgericht door Joop Egmond en Maarten Smits. Het bedrijf is ontstaan uit de wens om voor mensen binnen organisaties

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Customer Case VIBA. Feiten in het kort:

Customer Case VIBA. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: NV Medewerkers: 100 Activiteiten: is een technische handelsonderneming met de hoofdvestiging in Zoetermeer. De organisatie telt drie divisies: Bevestigen; Machinegereedschappen

Nadere informatie

Online copywriting in 60 minuten

Online copywriting in 60 minuten Online copywriting in 60 minuten Dimitri Lambermont in samenwerking met Eerste druk april 2016 Uitgeverij Haystack Postbus 308 5300 AH Zaltbommel 0418-680180 www.haystack.nl needle@haystack.nl In samenwerking

Nadere informatie

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1

FINANCIEEL PLAN. M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 FINANCIEEL PLAN M1B Bram Niessink Yasemin Kleijne Charissa Schermer Sophie Vermeulen Bobby Vonk Romana Buitendijk 1 MANAGEMENT SUMMARY Moleskine heeft als voornaamste doel simpele maar moderne mannenmode

Nadere informatie

Ben jij een ondernemende samenwerker?

Ben jij een ondernemende samenwerker? Ben jij een ondernemende samenwerker? P1 Ben jij een ondernemende samenwerker? En zoek je het goede gezelschap van een groeiende formule? Jij wilt je eigen onderneming starten. Het liefst in een formule

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

De bij die niet kon vliegen

De bij die niet kon vliegen De bij die niet kon vliegen De kleine bij zat in het gras en keek treurig om zich heen. Daar vlogen alle andere bijen af en aan. Hun kleine pootjes vol met stuifmeel, de mond vol met de nectar van de mooie

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over de auteurs 117 Over de uitgever 119 Nog meer boeken 121

Inhoudsopgave. Over de auteurs 117 Over de uitgever 119 Nog meer boeken 121 Inhoudsopgave Introductie 1 Hoofdstuk 1. Water uit stenen persen 3 2. Succesgeheimen 9 3. De nieuwe paradigmaverschuiving 15 4. Principes van internet marketing voor netwerk marketers 19 5. Informatie

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren

U in het middelpunt Die migraine hè Levenservaring verzilveren Welzijn op recept Welkom bij SWOA. Uw huisarts heeft u met ons in contact gebracht. De dokter kan u op dit moment geen passende behandeling (meer) bieden. Toch voelt u zich niet lekker, of heeft u pijn.

Nadere informatie

Inverko NV: Focus weer op groei na een moeizame herstructurering in 2014.

Inverko NV: Focus weer op groei na een moeizame herstructurering in 2014. PERSBERICHT 18 mei 2015 Inverko NV: Focus weer op groei na een moeizame herstructurering in 2014. Leek Inverko N.V. (kunststof recycling) heeft met een omzet van 14,7 miljoen in 2014 een nagenoeg gelijke

Nadere informatie

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over

Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Ondernemers staan open voor bedrijfsverkoop, maar moeten mentaal nog een drempel over Rapport Marktmonitor 2015 18 September 2015 Colofon In opdracht van: Majka van Doorn Research Consultant 033 330 33

Nadere informatie

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein

De voorraad De aanhanger Het industrieterrein 1.1 de industrie De fabriekshal Aantreffen Allergrootst De voorraad De aanhanger Het industrieterrein Afleveren Overnemen De delfstof Industrieterrein Een industrieterrein is een plaats waar veel fabrieken

Nadere informatie

!pet projectinrichters. binnenkomer. oneindige showroom hoogeveen

!pet projectinrichters. binnenkomer. oneindige showroom hoogeveen !pet projectinrichters binnenkomer oneindige showroom hoogeveen een meubel is de laatste stap... het kantoor is een ontmoetingsplek: werken is niet meer aan één plek gebonden, het kantoor wordt de plek

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Sturen op rendement en cashflow

Sturen op rendement en cashflow Sturen op rendement en cashflow Jacques Adriaansen VKL Jaarcongres 2004 04 november 2004 Jacques Adriaansen Sturen op rendement en cashflow Van strategie naar bedrijfsvoering Optimalisatie (kosten versus

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Case study 1: Contributiemarge

Case study 1: Contributiemarge Case study 1: Contributiemarge 1) Wat vind je van de manier van berekenen van de kostprijs per eenheid door de financiële directeur. Wat vind je goed, wat mindergoed? Hoe zou je het eventueel anders doen

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie