ONDERWIJS IS EEN RECHT, GEEN VOORRECHT. Over de verhoging van het inschrijvingsgeld en de besparingen in het onderwijs. Jongerenbeweging van de PVDA

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ONDERWIJS IS EEN RECHT, GEEN VOORRECHT. Over de verhoging van het inschrijvingsgeld en de besparingen in het onderwijs. Jongerenbeweging van de PVDA"

Transcriptie

1 ONDERWIJS IS EEN RECHT, GEEN VOORRECHT Over de verhoging van het inschrijvingsgeld en de besparingen in het onderwijs. Jongerenbeweging van de PVDA

2 Inhoud Inhoud... 1 Inleiding Context Besparingen op onderwijs, een oud verhaal Gevolgen voor kwaliteit Van kaasschaaf tot hakbijl Besparingen, een kwestie van keuzes Zes mythes om ons de verhoging van het inschrijvingsgeld te verkopen Een verhoging van het inschrijvingsgeld zal geen effect hebben op de toegang tot het hoger onderwijs Andere factoren dan het inschrijvingsgeld bepalen de toegang tot hoger onderwijs, dus zal een verhoging weinig effect hebben op de toegang Ons hoger onderwijs is toch al ongelijk, het is voor de minder gegoeden net positief dat het inschrijvingsgeld omhoog gaat Onderwijs is een persoonlijke investering, een studentenlening kan ervoor zorgen dat iedereen er aan kan deelnemen Sociale correcties kunnen ervoor zorgen dat iedereen kan deelnemen aan het hoger onderwijs Toegang beperken door middel van toelatingsproeven, een beter alternatief? De visie van Comac De kosteloosheid als noodzakelijke voorwaarde voor een democratisch onderwijs Onderwijs is een recht, geen voorrecht Onderwijs in een sociale samenleving Onderwijs in een andere maatschappij Strijd loont...18 Referentielijst

3 Inleiding In juli dit jaar kondigt de nieuwe regering Bourgeois I besparingen in het onderwijs en een verhoging van het inschrijvingsgeld aan. Dit terwijl geen enkele partij besparingen op onderwijs in haar programma had staan, integendeel. Partijen zouden méér investeren in onderwijs. We hebben hier dus niet voor gestemd. Meteen na de bekendmaking van de regeringsplannen komen studenten in actie. De VVS, de Vlaamse Vereniging van Studenten, voert actie aan het Vlaams Parlement. Kort daarop starten verschillende studentenvertegenwoordigers een petitie tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld en tegen de besparingen op onderwijs. Die petitie werd in twee weken tijd door bijna studenten getekend en telt nu meer dan ondertekenaars. In volle vakantie en blokperiode worden actiecomités opgericht in alle universiteitssteden in Vlaanderen. Het begin van het academiejaar luidt de strijd echt in: op 2 oktober, wanneer het academiejaar nog maar amper is begonnen, staan we met 4000 in de staten van Brussel om te protesteren tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld en de besparingen op onderwijs. Daarop reageert de regering met een eerste duidelijke aanval: ze beslist het inschrijvingsgeld tot 890 euro te verhogen en fors te besparen op onderwijs. Vooral de werkingsmiddelen voor studentenvoorzieningen, zoals huisvesting, studentenresto s en studiebegeleiding, worden geraakt. Maar daar laten we het niet bij. Studenten houden sit-ins, en ook de scholieren komen op straat. De actiegroepen organiseren in alle universiteitssteden referenda over de verhoging van het inschrijvingsgeld en de besparingen. Duizenden studenten stemmen en zowat 90% kant zich tégen de plannen van de regering. Op 5 november komen in Gent, Leuven, Antwerpen, Hasselt en Brussel meer dan 1000 studenten met fakkels op straat om nogmaals te protesteren. En ook op de nationale betoging van de vakbonden op 6 november zijn erg veel jongeren en studenten aanwezig. Als er een ding duidelijk is aan deze voorbeelden is het wel dit: studenten zijn het oneens met de maatregelen van de regering. En het eindigt hier niet. Meer en meer acties worden op touw gezet tegen de geplande maatregelen. De plannen van deze regering zijn volledig tegengesteld aan de behoeften en de bezorgdheden van de studenten. De regering heeft het zelf geregeld over het maatschappelijk belang van onderwijs. Hoe kan je enerzijds beweren dat onderwijs een belangrijke pijler van je samenleving is, maar het anderzijds steeds duurder maken waardoor de toegang ertoe voor meer en meer mensen wordt beperkt? In deze brochure willen we duiden in welke context we deze besparingen moeten plaatsen, welke mythes de regering ons wil wijsmaken om ons te overtuigen van de noodzaak van de besparingen en welke alternatieven er zijn voor het huidige beleid. Veel leesplezier. Voor Comac, Line De Witte Mail je vragen en bemerkingen zeker naar 2

4 1. Context 1.1. Besparingen op onderwijs, een oud verhaal Besparingen op onderwijs zijn eigenlijk geen nieuw verhaal. Onze universiteiten en hogescholen worden elk jaar armer. Enerzijds investeert de overheid steeds minder in onderwijs en anderzijds stijgt het studentenaantal. Aan het einde van de jaren 80 ging 2% van het Bruto Binnenlands Product naar hoger onderwijs. Op dit moment is dat gedaald tot zo n 0,7% van het Bruto Regionaal Product (het onderwijs is nu de bevoegdheid van Vlaanderen, dus het BRP geeft een accuratere weergave dan het BBP, nvdr.) (Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming, 2014). Dat heeft verschillende oorzaken. In de eerste plaats zijn de bedragen die vanuit de overheid in het hoger onderwijs worden geïnvesteerd sinds 1989 geblokkeerd door een gesloten enveloppe. De overheid financiert de instellingen niet meer volgens hun behoeften maar geeft een vaste som, en laat de instellingen zelf beslissen wat ze ermee doen. Die enveloppe heeft hier en daar wat openingen, maar die zijn absoluut onvoldoende om de bestaande uitdagingen aan te gaan. Ten tweede worden die bedragen onder-geïndexeerd, waardoor de Vlaamse Hogescholen en universiteiten de laatste vijf jaar samen nog eens 150 miljoen euro zijn misgelopen (Vlaamse Onderwijsraad, 2012). Als de overheid op dit moment nog steeds 2% van haar BRP aan hoger onderwijs zou besteden, zouden de middelen meer dan verdubbelen. Dat zou een budget van euro betekenen (Vlaams ministerie van onderwijs en vorming, 2014). Aan de andere kant stijgen de studentenaantallen enorm, terwijl de bedragen die naar onderwijs gaan niet meegroeien met deze evolutie. De werkingsbudgetten aan universiteiten en hogescholen groeiden onder de vorige regeringen vier keer trager dan de studentenaantallen. Er is wel een systeem ingebouwd om de budgetten te corrigeren voor het aantal studenten: het zogenaamde kliksysteem. Maar daar schort wel wat aan. Het werkt als volgt: als het aantal studenten stijgt met minstens 2%, dan wordt ongeveer vijf jaar later een deel van de pot het variabel onderwijsgedeelte, goed voor ongeveer 2/3 van de totale pot verhoogd met 2% (maar ook niet meer dan dat. Ter vergelijking: het aantal universiteitsstudenten steeg tussen 2005 en 2010 met gemiddeld 6,9% per jaar, het aantal hogeschoolstudenten met 4,2%. Dat is duidelijk heel wat meer dan 2%, maar de middelen stijgen ruim onvoldoende mee. In 2012 moest het hoger onderwijs het met 1400 euro per student minder doen dan in Onderstaande grafiek toont het budget dat doorheen de jaren per student voorzien werd voor het hoger onderwijs. De cijfers zijn in realiteit echter nog schrijnender dan de grafiek doet vermoeden. In het totale budget voor het hoger onderwijs zitten immers ook de middelen voor onderzoek. Het totale budget per student is dus nog een stuk lager dan wordt weergegeven. Evolutie aantal inschrijvingen tegenover het onderwijsbudget Bron: Factcheck VRT,

5 1.2. Gevolgen voor kwaliteit De besparingen op onderwijs die we hierboven bespraken, hebben een duidelijk effect op de kwaliteit van het onderwijs. Dat bevestigt professor Ides Nicaise, onderwijsspecialist en onderzoeker aan het Leuvense HIVA. Het wordt moeilijker te differentiëren tussen studenten of aangepaste lessen aan verschillende groepen te geven. Het wordt zelfs steeds moeilijker om masterstudenten tijdens het schrijven van hun thesis te begeleiden. Er is wel degelijk een kwaliteitsprobleem, zegt hij. Door het tekort aan middelen hebben universiteiten en hogescholen het steeds moeilijker om kwaliteit voor alle studenten te garanderen. Er is minder omkadering en de infrastructuur is niet aangepast op het grotere aantal studenten. Dat zien we aan een aantal voorbeelden. De ratio studenten/onderwijspersoneel is helemaal scheefgetrokken. In vijf jaar tijd kwamen er maar liefst een kwart meer studenten bij, terwijl het onderwijspersoneel slechts met vier procent toenam. Vijf jaar geleden waren er per prof of assistent 22 studenten. Volgens de jongste cijfers zijn dat er intussen 27. De trend is eigenlijk al 15 jaar bezig, zegt Marc De Clerq, decaan van de faculteit economie in Gent. Zelf doceert hij de inleiding tot economie aan studenten in het eerste jaar rechten en economie. Hij heeft daarvoor twee assistenten (De Tijd, 2014). De UGent betaalt haar personeel uit financiële reserves, die binnen een jaar uitgeput zullen zijn. De VUB heeft zelfs een vervangingsstop voor het administratief en technisch personeel afgekondigd. De besparingsmodus blijkt ook uit slechte infrastructuur en de te kleine aula s. De Vlaamse overheid voorziet jaarlijks in 28 miljoen euro voor infrastructuur aan universiteiten. Alleen al ons chemieonderzoekscentrum in Heverlee kostte 50 miljoen euro, zegt Koenraad Debackere, de algemeen beheerder van de KU Leuven. De vuistregel is dat je jaarlijks drie procent van de waarde van een gebouw besteedt aan het onderhoud er van, zegt Van Craen. Aan de VUB krijgen we van dat onderhoudsbudget ongeveer een kwart van wat nodig is. 4

6 1.3. Van kaasschaaf tot hakbijl De regering Bourgeois gaat nog een stapje verder dan de vorige regeringen. We kunnen stellen dat vroeger kaasschaaf-techniek werd toegepast: schijfje per schijfje werd er wat van de middelen van het onderwijs afgenomen. Vandaag neemt de regering echter een hakbijl in de hand. Ze wil in totaal 800 miljoen euro besparen op onderwijs tijdens haar legislatuur, waarvan 80 miljoen euro in het eerste jaar. Opnieuw moeten de instellingen zelf maar uitzoeken hoe ze die besparing opvangen. De regering wil het inschrijvingsgeld verhogen tot 890 euro. Dat is 271 euro meer dan het op dit moment is, een stijging van 40%. De studenten worden daardoor drie keer getroffen. TEN EERSTE door het verhoogde inschrijvingsgeld. 890 euro is de helft van het mediaan nettoloon in België. Een ouder van twee kinderen is zo een volledig maandloon kwijt aan het begin van het academiejaar. TEN TWEEDE zullen studenten meer moeten betalen in resto s en aan studentenhuisvesting. Dit komt door de besparingen op de studentenvoorzieningen. Studentenvoorzieningen bestaan vooral uit sociale diensten voor studenten zoals studentenrestaurants of gesubsidieerde residenties. Er wordt 10% bespaard op de werkingsmiddelen van de universiteiten. Volgens Veto en Schamper gaat het bij de KU Leuven om een bedrag van op een budget van 9 miljoen, voor de UGent om op een budget van 7,1 miljoen. De Universiteit Antwerpen zou het met , de Vrije Universiteit Brussel met en de Uhasselt met minder moeten doen (Veto; Schamper, 2014). Sommige universiteiten zullen die tekorten tijdelijk opvangen, anderen hebben zelfs die reserves niet. De reserves zijn echter niet onuitputtelijk. Als student zullen we het hoe dan ook voelen. Bron: De Morgen, TEN DERDE zet de trend van verminderende kwaliteit zich voort. Er zal nog minder geld zijn voor omkadering, proffen die vertrekken worden niet meer vervangen, het geld voor infrastructuur blijft uit, noem maar op. Verder wordt het aanmoedigingsfonds. Dat fonds moest de participatie van kansengroepen bevorderen. Daaruit blijkt wel heel duidelijk dat de regering niet bekommerd is om democratisch onderwijs. De kleine mogelijkheden die er nog waren om kansengroepen te betrekken worden nu geschrapt, en dat komt gewoon bovenop de genoemde besparingen en de verhoging van het inschrijvingsgeld. Kortom, als het van deze regering afhangt, zullen we meer betalen voor minder kwaliteit en meer ongelijkheid. 5

7 1.4. Besparingen, een kwestie van keuzes De regering stelt dat er geen alternatief is: Het is crisis en iedereen moet inleveren, onderwijs en gezondheidszorg zijn tot nu toe gespaard gebleven, dat kan niet blijven duren. Dat alternatief is er natuurlijk wel. De regering maakt duidelijke keuzes, maar stelt ze voor alsof het niet anders kan. Er kloppen een aantal zaken niet aan de stelling dat iedereen moet besparen. Vooreerst moet op dit moment niet iederéén besparen. En wat meer is: er is zelfs een groep die baat heeft bij de crisis. België is een rijk land en wordt gemiddeld genomen alsmaar rijker. Dat geld is echter niet eerlijk verdeeld. Ons BBP groeit de laatste jaren (BelgoStat, 2014). Een studie van Credit Suisse (Global Wealth Report 2014) wijst uit dat de Belg tot de rijkste burgers ter wereld behoort: België staat op de 7de plaats wat het gemiddelde vermogen betreft en op de 2de plaats wat mediaan vermogen betreft. Vorig jaar kwamen er nieuwe miljonairs bij. Mensen die rijker zijn geworden in tijden van crisis. Onderstaande grafiek geeft die ongelijke verdeling weer. De 20% grootste verdieners hebben meer dan de 80% kleinste vermogens. De 20% kleinste verdieners bezitten nog geen 0,1% van het gehele vermogen in ons land. De regering beslist niets te doen aan die ongelijke verdeling. Er komt geen vermogensbelasting. Dat terwijl peilingen uitwijzen dat drie vierde van de bevolking voorstander is van een vermogensbelasting. En die cijfers lijken in de huidige situatie nog toe te nemen. De regering mag dan wel zeggen dat iedereen zijn steentje moet bijdragen, in realiteit draagt die kleine elite quasi niets bij. Ten tweede kunnen we ons de vraag stellen of we eigenlijk wel moeten besparen. De regering stapt zonder nadenken mee in die neoliberale logica. Als we de voorbeelden in de ons omringende landen nagaan, blijkt besparen helemaal geen wonderoplossing tegen de crisis. Nederland heeft zich niet uit de crisis bespaard, wel integendeel: het land rijdt zich steeds dieper vast. Duitsland, nog zo n mooi voorbeeld, telt op dit moment de meeste werkende armen van de Europese Unie. De koopkracht van de Duitse bevolking is enorm aangetast door de besparingen en de economische motor is volledig stilgevallen. Er zijn verschillende redenen waarom de overheid nu te weinig inkomsten heeft en zegt te moeten besparen. Langs de ene kant heeft de overheid bepaalde uitgaven gedaan waardoor er nu weinig geld is: Een eerste voorbeeld zijn de uitgaven om de banken te redden. Daar voelen we nu nog steeds de gevolgen van. Van 2001 tot 2007 maakten Dexia en Fortis samen 33,45 miljard euro winst. Die winst stroomde niet naar de samenleving, maar naar de aandeelhouders. Dan kwam de klap van Opeens was veel geld nodig om de banken van de ondergang te redden. En de burger mocht dat geld ophoesten: wij gaven 28,2 miljard euro uit om de banken te redden. Dit heeft ons tot op vandaag minstens 11,4 miljard gekost. De overheid draaide op voor de falende privébankiers, de schulden werden doorgeschoven naar de gezinnen. Een tweede voorbeeld is het plan van de Vlaamse regering om een half miljard uit te geven om de competitiviteit van bedrijven te garanderen. Zo moeten wij als studenten de hogere winsten van grote bedrijven betalen. Een derde voorbeeld, zijn de zes miljard euro die de regering wil uitgeven aan nieuwe gevechtsvliegtuigen. Als we acht miljard moeten besparen, is het wel bizar om zomaar zes miljard uit te geven aan oorlogstuig. Langs de andere kant maakt de overheid keuzes waardoor ze min- 6

8 nen invoeren, die acht miljard euro zou opleveren. Eén gevechtsvliegtuig minder, en we hoeven niet te besparen op onderwijs: de kostprijs is gelijk. der geld binnenkrijgt. Zo betalen de 1000 meest winstgevende bedrijven in België slechts 6% belastingen in plaats van het wettelijke tarief van 33% (nu 25%) zoals de KMO s (Van Hees, 2014). Dat de overheid zegt nu te moéten besparen heeft alles te maken met keuzes die overheden in het verleden maakten en die deze overheid gewoon opnieuw maakt. De regering maakt keuzes, maar ze zou er ook andere kunnen maken De regering zou bijvoorbeeld Bernard Arnault het wettelijke belastingtarief kunnen laten betalen. Kersverse Belg Arnault, tevens de rijkste man van Europa, maakte vorig jaar 340 miljoen euro winst en betaalde daar welgeteld 1% belastingen op. Als Arnault het wettelijke tarief zou betalen, zou hij in zijn eentje al voldoende opbrengen om de besparingen in het onderwijs ruimschoots te compenseren! Als de 50 bedrijven die het meest fiscale kortingen krijgen het wettelijke tarief zou betalen, had de overheid nu 6,9 miljard euro meer in kas. Of de regering zou een miljonairstaks kun- Eigenlijk is de tegenstelling hallucinant. Het gaat over de keuze een minimale groep in België wettelijk te belasten. Een keuze die niets zou veranderen aan het feit dat zij nog altijd de allerrijksten zijn. Deze keuze staat tegenover de keuze om duizenden studenten de toegang tot het hoger onderwijs te ontzeggen. En de regering wil ons wijsmaken dat er geen andere mogelijkheid is dan besparen. Waarvoor houden ze ons eigenlijk? 7

9 2. Zes mythes om ons de verhoging van het inschrijvingsgeld te verkopen 2.1. Een verhoging van het inschrijvingsgeld zal geen effect hebben op de toegang tot het hoger onderwijs Bovenstaande stelling is niet zomaar uit de lucht gegrepen, ze komt van onze kersverse minister van onderwijs: Hilde Crevits. Herhaaldelijk deed zij de uitspraak dat de (verhoogde) studiegelden helemaal geen drempel bieden voor de toegang tot het hoger onderwijs. Anderzijds is diezelfde minister wel overtuigd van het feit dat we niet te ver moeten gaan. Kwestie van geen toestanden te krijgen zoals in Engeland waar studenten duizenden euro s inschrijvingsgeld betalen en zich voor de rest van hun leven in de schulden werken om dat te kunnen betalen. Er zit een zekere tegenstelling in deze beweringen. De regering geeft toe dat hoog inschrijvingsgeld een drempel kan zijn voor de toegang tot hoger onderwijs, maar stelt anderzijds dat een verhoging tot 890 euro dat niet zal zijn. De vraag die we ons dan stellen is: waar ligt de grens? Vanaf welk niveau zal een verhoging volgens de regering voor een drempel zorgen? De regering lijkt de grens nu te leggen op 900 euro en blijft daar net onder met haar 890 euro. Een beetje zoals in de supermarkt: ze hadden er net zo goed 899,99 euro van kunnen maken. Maar waar de ministers die magische grens van 900 euro hebben gehaald is compleet onduidelijk. Ook de Vlaamse Onderwijsraad (VLOR) stelt zich hier vragen bij: De hoogte van de bedragen van de studiegelden wordt echter niet verantwoord. Er lijkt een arbitraire grens te zijn bepaald, lezen we in haar recentste rapport (VLOR, 2014). Dat ministers met een netto inkomen van meer dan euro per jaar het gevoel hebben dat de verhoging van het inschrijvingsgeld tot 1000 euro niet zoveel is, mag eigenlijk niet verbazen. Voor hen bedraagt het inschrijvingsgeld voor één kind immers nog geen 10% van hun maandloon. Voor de mediaan voltijds werkende Vlaming bedraagt datzelfde inschrijvingsgeld daarentegen 50% van het nettomaandloon (Statbel, 2014). En dan hebben we het nog niet over personen met meerdere kinderen, over personen met een loon onder dat gemiddelde en over deeltijds werkenden en werkzoekenden. 890 euro inschrijvingsgeld zal wel degelijk een drempel vormen om aan hogere studies te beginnen. Het inschrijvingsgeld en de bredere studiekost zijn nu al een drempel om toe te treden tot het hoger onderwijs. Elke extra euro zal die drempel nog verhogen. Alle onderzoeken wijzen immers uit dat we op dit moment te maken hebben met een massificatie van het onderwijs, maar niet met een democratisering (Hirtt, Nicaise, De Zutter, 2007). Daarmee wordt bedoeld dat er inderdaad meer mensen gaan studeren dan voordien, maar dat de verhouding tussen de hoeveelheid studenten uit lagere en hogere sociaaleconomische milieus niet verandert. De ongelijkheid blijft dus even groot, ondanks het grotere aantal studenten. Het inschrijvingsgeld is natuurlijk niet de enige drempel tot het hoger onderwijs, maar wel de eerste en de meest zichtbare. Verder worden kwetsbare groepen dubbel geraakt door de verhoging van het inschrijvingsgeld. Onderzoek uit Canada wijst uit dat kinderen van wie de ouders geen universitaire studies hebben gedaan hun kansen op hoger onderwijs zeven keer zo snel zien afnemen bij een stijgend inschrijvingsgeld in vergelijking met iemand met twee universitair geschoolde ouders. De stelling dat de verhoging van het inschrijvingsgeld de toegang tot het hoger onderwijs niet zal beperken is dus uit de lucht gegrepen. Het inschrijvingsgeld sluit personen uit op basis van inkomen, een verhoging zal dat nog meer doen. Wij zijn trouwens niet de enigen die dat zeggen. Wouter Jambon, voorzitter KVHV Antwerpen en tevens zoon van N-VA-minister Jan Jambon, is het met ons eens: De verhoging van het inschrijvingsgeld zal bepaalde studenten uitsluiten, en dat kan voor een zekere elite-vorming zorgen, zei hij in de media. Met Comac zijn we dat idee van elite-vorming echter minder genegen dan hij. 8

10 2.2. Andere factoren dan het inschrijvingsgeld bepalen de toegang tot hoger onderwijs, daarom zal een verhoging weinig effect hebben op de toegang Een stelling die soms wordt opgeworpen om te beargumenteren dat de verhoging van het inschrijvingsgeld niet veel effect zal hebben is dat er andere factoren meespelen in de sociale selectie. Twee zaken worden dan aangehaald: het feit dat het sociaal-economische milieu in de eerste plaats bepalend is voor de deelname aan het hoger onderwijs en het feit dat de ongelijkheid al begint in het basis- en secundair onderwijs. Wat dat eerste argument betreft. Een studie van het Centrum voor Sociaal Beleid van de UA uit 2009 toont inderdaad aan dat kinderen van ouders die een hogere opleiding genoten hadden, oververtegenwoordigd zijn in het hoger onderwijs. Maar één van de sociaaleconomische kenmerken van de kinderen van laaggeschoolden of werkzoekenden is precies dat zij minder financiële middelen bezitten! Als we ervoor willen zorgen dat zij ook de kans hebben om te gaan studeren, moeten we alle drempels wegwerken en een hoog inschrijvingsgeld is er daar een van. Ten tweede klopt het dat de ongelijkheid al begint in het kleuter-, basis- en secundair onderwijs. Het Vlaamse onderwijs is eenn van de meest ongelijke onderwijssystemen van Europa. In plaats van die ongelijkheid af te zwakken, wil de regering haar versterken. De PISA studie die in 63 landen werd uitgevoerd wijst uit dat in België een kind uit een rijk gezin bijna vijf keer meer kans heeft om op 15-jarige leeftijd in het ASO te zitten dan een kind uit een arm gezin. Die ongelijkheid begint in de kleuterklas, wordt verdergezet in de lagere school, wordt een nog grotere kloof in het middelbaar onderwijs en verwordt tot een waar ravijn in het hoger onderwijs (Hirtt, Nicaise, De Zutter, 2007). Het is heel belangrijk dat we alle onderliggende oorzaken van die ongelijkheid aanpakken, van de kleuterklas tot aan de universiteit. Maar de regering zegt hier geen woord over in haar regeerakkoord. Ze heeft geen enkel plan om hier iets aan te doen. Besluiten dat de verhoging van het inschrijvingsgeld niet zo erg is omdat er al ongelijkheid is in de eerdere stadia, zonder daar iets aan te doen, is natuurlijk absurd. Dat is gewoonweg zeggen: het is al ongelijk, we veranderen daar niets aan, en laten we het nóg ongelijker maken! Dat is er van uitgaan dat het al verloren is voor jongeren uit een zwakker sociaaleconomisch milieu. Dat is er mee akkoord gaan een hele laag jongeren op te geven. De overheid is niet bezig met ook maar één van die ongelijkheden aan te pakken, en misbruikt de ongelijkheid in het secundair onderwijs om niets aan de ongelijkheid in het hoger onderwijs te doen. Besluiten dat daarom de kostprijs van studies geen enkel effect zou hebben is belachelijk. Dat is een zeer bizar denkspoor: Op zich is de kosteloosheid geen garantie voor rechtvaardig onderwijs, dus schaffen we die af! Heeft men ooit een voetbaltrainer aan zijn spelers horen zeggen: Eten, op zich, maakt het niet mogelijk om een goede voetballer te worden, hou dus maar op met eten! Kosteloosheid een factor die het hoger onderwijs voor arbeiderskinderen toegankelijker maakt. Wat rechtvaardigheid betreft, is een van de belangrijkste problemen niet de kosteloosheid, maar wel de afwezigheid van kosteloosheid. Het is niet door nog aanvullende kosten toe te voegen dat de situatie zal verbeteren. De verlaging van het inschrijvingsgeld is geen voldoende, maar wel een noodzakelijke voorwaarde voor een toegankelijk onderwijs. 9

11 2.3. Ons hoger onderwijs is toch al ongelijk, het is voor de minder gegoeden net positief dat het inschrijvingsgeld omhoog gaat Op dit moment zitten we met een massificatie van het onderwijs en niet met een democratisering. Een standpunt dat we dan ook vaker horen is dat het eigenlijk eerlijk zou zijn om het inschrijvingsgeld te verhogen. De redenering gaat als volgt: kinderen uit minder gegoede families gaan minder vaak studeren dan kinderen uit gegoede families. Het hoger onderwijs wordt gefinancierd met belastingen van iedereen, ook van die minder gegoede families. Daardoor betalen zij eigenlijk de studies van diegenen die het wel kunnen betalen. Dat is het zogenaamde Mattheüseffect. En dan volgt: het is eerlijk om het inschrijvingsgeld te verhogen, want zij die gaan studeren kunnen het toch betalen. Deze redenering is een prachtig voorbeeld van een sofisme. Als we deze situatie het gebrek aan toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor kinderen uit minder gegoede milieus willen vermijden, moet het hoger onderwijs niet nog minder toegankelijk gemaakt worden, maar net veel meer. Het is alleen door het hoger onderwijs toegankelijk te maken voor alle werknemers en hun kinderen dat we elke vorm van omgekeerde herverdeling en opleidingsverschillen zullen vermijden. Het is door het opleidingsniveau van iedereen te verhogen dat de loonverschillen tussen werknemers die een diploma hebben en zij die er geen hebben, zullen vermeden worden. Als we de logica doorvoeren tot het einde: als iedereen een hoger opleidingsniveau bereikt, zal er geen loonverschil meer zijn dat op de verschillen in opleidingsniveaus is gebaseerd. En dat moet wel het doel zijn van de studentenbeweging en de wereld van de arbeid: niet de kloof tussen handenarbeid en intellectuele arbeid verhogen, maar wel aan haar geleidelijke afschaffing van die kloof werken. Om dat doel te bereiken, zullen we er werk moeten van maken om het geheel aan mechanismen uit te schakelen dat tot de sociale selectie in het onderwijssysteem leidt. De studiekost maakt deel uit van die hinderpalen. Inschrijvingsgeld in functie van de inkomens van de ouders dan? Die mogelijkheid lijkt aantrekkelijk. Nochtans is het een slecht idee: u Allereerst, vanaf welk inkomen zou iemand meer moeten betalen? Zouden twee werkende ouders die een goed, maar al zwaar belast inkomen hebben, hoger inschrijvingsgeld moeten betalen dan vandaag? u Met dit systeem bestaat bovendien het risico dat alleen de inkomsten uit arbeid in rekening zullen worden gebracht. Nochtans halen de meest gegoede families over het algemeen hun rijkdom niet uit hun arbeid, maar wel uit hun vermogen (zie verder). Die inkomsten zijn gemakkelijk te verbergen, waardoor ze wel eens vergeten zouden kunnen worden. Hierdoor zou de paradox kunnen ontstaan dat voor kinderen van zeer gegoede ouders een laag inschrijvingsgeld betaald wordt, terwijl kinderen van werknemers met een zeer hoog inschrijvingsgeld te kampen krijgen. u Daarbij komt dat het ministerie van Hoger Onderwijs een ingewikkelde administratie op touw zou moeten zetten om de inkomsten van de ouders te controleren en een aanvullende belasting te heffen, terwijl hiervoor al een administratie bestaat: het Ministerie van Financiën. Dat is al belast met het heffen van belastingen. Het zou dus een verspilling van menselijke en financiële middelen zijn. u Ten slotte zou een dergelijke maatregel ervoor zorgen dat de student, hoewel meerderjarig, volledig afhankelijk wordt van zijn ouders wat studie- en levenskeuzes betreft in het algemeen. Ouders zouden, bijvoorbeeld, gemakkelijker druk kunnen uitoefenen en hun beslissingen opleggen aan hun kinderen. Als we werkelijk de rijke elite meer willen doen betalen voor het onderwijs, moeten we het onderwijs gratis maken en die kosteloosheid financieren met behulp van een rechtvaardige belastingheffing. 10

12 2.4. Onderwijs is een persoonlijke investering, een studentenlening kan ervoor zorgen dat iedereen er aan kan deelnemen Nog zo n vaak gehoord argument is dat studeren een persoonlijke investering is. Jongeren die gaan studeren, zullen later ook meer geld verdienen. In die zin is het logisch dat ze nu meer betalen voor de returns van later. Die jongeren kunnen dan voor hun studies een lening aangaan, die ze nadien met hun hogere salaris terugbetalen. Onderwijs wordt zo echter een risico-investering. En dat in de eerste plaats voor jongeren die het thuis moeilijker hebben. Want niet iedereen moet zo n lening aangaan. Zij die er thuis warmpjes bijzitten, krijgen de studiekosten betaald door mama en papa. Zij die het moeilijk hebben, gaan een lening aan die ze mogelijks de rest van hun leven moeten afbetalen, zonder dat ze zelfs maar weten of ze daartoe in staat zullen zijn. Want het is helemaal niet gezegd dat het toekomstige loon effectief zo hoog zal liggen. Ten eerste is er de kans dat je niet afstudeert en dus geen diploma hebt, maar wel een jarenlange schuld aan je been. Ten tweede is er het risico dat je geen beter betaalde job vindt. Niet alle diploma s leveren immers een hoger salaris op. De gemiddelde verpleegkundige of sociaal werker verdient echt geen bakken geld. Ten slotte vinden meer en meer jongeren na hun studies, zelfs met een diploma, geen werk. Als je dan vast zit aan een lening, zit je serieus in de problemen. Laten we de rekensom even maken. Een jaar studeren kost, volgens het centrum voor budgetonderzoek van Thomas Moore hogeschool, zo n euro. Iemand met weinig geld zal dan pakweg euro moeten lenen. De minimale studieduur is 4 jaar, dus tel 4 x = euro. Dat betekent dat je meer dan 7 jaar lang 500 euro per maand moet afbetalen en dan hebben we er nog geen intresten bijgerekend. Voor iemand die net afstudeert is dat een enorme druk die jarenlang op zijn of haar schouders rust. Jongeren met weinig geld zullen véél terughoudender zijn) voor ze aan een hogere studie beginnen. Meteen kiezen voor een job is dan veel veiliger. Op die manier wordt hen de toegang tot hoger onderwijs ontzegd. Studeren mag niet het risico inhouden dat je met jarenlange schulden aan je been zit, nog voor je begint te werken. Doorheen deze logica loopt één rode draad: onderwijs wordt gezien als een individuele investering. We zijn consumenten in een onderwijsmarkt en moeten op zoek gaan naar het meest interessante product. Er wordt voorbij gegaan aan de enorme ongelijkheden in onze samenleving. Het gaat over keuzes die niet voor iedereen gelijk zijn, maar makkelijker, moeilijker of zelfs onmogelijk worden naar gelang iemands sociale situatie. En als die keuzes met iets als onderwijs te maken hebben, wordt het des te gevaarlijker. Onderwijs moet immers een instrument zijn dat ongelijkheden in de samenleving tegengaat, in plaats van ze te versterken. Het is geen individuele maar een maatschappelijke investering: het is een basisrecht. Een recht dat voor iedereen even toegankelijk zou moeten zijn, en niet enkel voor wie een voldoende hoog inkomen heeft. Onderwijs is een maatschappelijke taak. En het is ook een maatschappelijke taak zoveel mogelijk studenten aan te moedigen om te gaan studeren en hen te helpen hun studies met succes af te ronden. 11

13 2.5. Sociale correcties kunnen ervoor zorgen dat iedereen kan deelnemen aan het hoger onderwijs De regering beweert dat de verhoging van het inschrijvingsgeld geen effect zal hebben, omdat het niet van toepassing zal zijn op beursstudenten. Verder breidt ze de categorie bijna-beursstudenten uit. Deze maatregelen zullen echter nog geen 2% van de studenten ten goede komen. Zo lezen we ook in het advies van de VLOR: Deze categorie is echter dermate klein (0,84% van de studenten in ), dat de VLOR vreest dat het te verwachten effect hiervan miniem zal zijn. (VLOR, 2014). Natuurlijk zullen de besparingen in het algemeen wél door iedereen gevoeld worden, ook door de beursstudenten. Duurdere maaltijden in studentenresto s en het stijgen van de prijzen van studentenresidenties maken het voor alle studenten moeilijker om rond te komen. De regering is niet geïnteresseerd in het verhogen van de toegang voor kansengroepen. Dat zien we duidelijk aan het feit dat ze het aanmoedigingsfonds, dat net instaat om de participatie van kansengroepen te verhogen, afschaft. Het verhaal van beurzen wordt misbruikt om ons een verhoging van het inschrijvingsgeld te doen slikken. Bovendien kunnen we ons nu al vragen stellen bij het beurssysteem zoals dat er op dit moment uitziet. Laten we de cijfers er eens bij halen. De maximale beurs bedraagt vandaag euro op jaarbasis, voor kotstudenten. Een jaar studeren kost tussen de en euro (Cebud, 2014). Reken het verschil maar uit. De Genste Studentenraad rekende uit dat een gezin met een maximale beurs nog steeds 25% van haar inkomen spendeert aan hoger onderwijs, dat is niet mals. De beurzen schieten dus nu al zwaar te kort. Ze zijn hooguit een pleister op de wonde. Daarenboven heeft slechts een kleine minderheid toegang tot een beurs, en een nog kleinere minderheid tot de maximale beurs. Op dit moment hebben meer studenten nood aan een beurs dan het beperkte aantal dat er toegang toe heeft. Het is duidelijk dat met de stijging van het inschrijvingsgeld ook het aantal studenten dat nood heeft aan een beurs nóg groter zal worden. Om de studiekost echt te dekken, zullen de beurzen dus omhoog moeten gaan én zal het aantal beurzen veel meer moeten stijgen dan wat de regering nu voorstelt. Achter dat verhaal van zorgen voor de zwaksten gaat een logica van sociale afbraak schuil. De achterliggende logica is een individualistische visie op de samenleving, waarin verworven rechten worden vervangen door minimale, onzekere en onvoldoende sociale correcties voor de allerarmsten. Die allerarmsten moeten dan wel aan bepaalde voorwaarden voldoen om ook effectief aanspraak te kunnen maken op een hulpbron een recht is het niet. Eerder een soort van liefdadigheid, zo je wil. Een beetje zoals in de Verenigde Staten. Niet bepaald het toonbeeld van sociale gelijkheid. Het gevaar van die redenering is dat, onder het mom van sociale rechtvaardigheid, onze sociale verworvenheden op de helling komen te staan. Iedereen heeft recht op onderwijs, niet enkel wie geld heeft en niet enkel wie via liefdadigheid wat extra s kan toegestopt krijgen. En wie zegt dat we niet snel de weg van Nederland opgaan? Daar bedraagt het inschrijvingsgeld al meer dan 1900 euro. Studenten kregen tot voor kort een basisbeurs waarmee ze die kost konden dekken, maar de Nederlandse regering zal deze basisbeurs nu vervangen door studieleningen (LSVB, 2014). En zo wordt de toegang heel duidelijk beperkt. 12

14 2.6. Toegang beperken door middel van toelatingsproeven, een beter alternatief? Het houdt niet op bij de verhoging van het inschrijvingsgeld. Eén van de andere blikvangers uit het regeerakkoord is dat de regering ook van plan is voor elke studierichting een verplichte, niet-bindende toelatingsproef in te voeren. Te beginnen bij de lerarenopleidingen, maar de bedoeling is het door te zetten naar alle andere richtingen. Ze metselt de drempel naar het hoger onderwijs zo weer een paar stenen hoger. De regering wilde nu eigenlijk al een bindend advies, maar omdat er weinig ervaring is met het maken van zulke proeven, zou ze zich op glad ijs begeven. Toch zal dit er binnen een paar jaar wel komen, aldus pedagoog Martin Valcke (UGent). De niet-bindende toelatingsproef is de opstap naar een bindende toelatingsproef. Voorstanders van zo n toelatingsproef zeggen dat die zal helpen tegen de gigantische uitval na het eerste jaar. Dat klopt natuurlijk, maar het getuigt van een visie met oogkleppen op. Een toelatingsproef trekt de ongelijkheden van het secundair onderwijs, die kloof waar we het daarnet over hadden, lijnrecht door naar het hoger onderwijs. Je gooit er de deur helemaal mee op slot voor jongeren voor wie het niet vanzelfsprekend is om aan hogere studies te beginnen. Alleen wie de kans heeft gehad om voldoende bagage op te doen om meteen op eigen houtje een toelatingsproef het hoofd te bieden, komt erdoor. Studies wijzen bovendien uit dat toelatingsproeven een vertekend beeld geven van de effectieve slaagkansen van jongeren aan het hoger onderwijs. Uit het MENO-experiment in 1995 blijkt dat 18% van de studenten die op het einde van het jaar geslaagd waren, niet geslaagd waren op de test in het begin van dat jaar. Wat meer is, de sociale achtergrond van de studenten speelt hier een cruciale rol in. Jongeren vanuit een lagere sociale achtergrond buizen vaker op dit soort tests in verhouding tot hun echte slaagkansen (Nicaise, 2011). Dat zal de ongelijkheid die in het secundair onderwijs al groot is, nog versterken. Wie de slaagpercentages wil verbeteren, moet niet minder studenten laten beginnen, maar een betere begeleiding voorzien. Aan de UA geeft één prof les aan duizend studenten uit drie verschillende jaren, met de hulp van amper een half-time assistent. Dat is absurd, natuurlijk kan die zijn studenten niet remediëren, vooruit helpen, leren studeren. Je hebt niet minder studenten nodig, maar meer mensen om ze te omkaderen. 13

15 3. De visie van Comac 3.1. De kosteloosheid als noodzakelijke voorwaarde voor een democratisch onderwijs De laatste tijd lijkt het wel alsof de vraag is hoe ver men het inschrijvingsgeld de hoogte in wil jagen. Maar daar draait het niet om. De vraag is of we er mee akkoord gaan dat de regering studeren nog duurder maakt en extra drempels opwerpt. Met Comac maken we een duidelijke keuze: we verzetten ons tegen élke verhoging van het inschrijvingsgeld. De regering wil de jongeren doen opdraaien voor de crisis, en dat vinden we onaanvaardbaar. De regering wil dit jaar maar liefst 80 miljoen euro besparen op hoger onderwijs terwijl er al te weinig geld is. De verhoging van de inschrijvingsgelden moet die hap uit het budget voor een stuk compenseren. Dat is absurd! Besparen op de studenten, dat is besparen op de toekomst. Zoals eerder gezegd is kosteloosheid op zich geen voldoende voorwaarde om de volledig gelijke toegang tot het hoger onderwijs te verzekeren. Ze is er echter wel een noodzakelijke vereiste voor. Studenten met minder middelen of van wie de ouders geen hoger onderwijsdiploma hebben, zullen de eerste slachtoffers zijn bij elke verhoging van de studiekosten. Die verhogen betekent dat de kloof die kinderen uit minder gegoede milieus scheidt van de universiteit nog dieper zal worden. Een volledig gratis onderwijs verdedigen is dus cruciaal indien we van het hoger onderwijs een recht willen maken en geen voorrecht, gereserveerd voor enkelen. Het is ook cruciaal indien we niet willen dat het hoger onderwijs er nog een schepje bovenop doet bij het proces van sociale selectie dat plaatsgrijpt in de andere stadia van het onderwijssysteem (crèche, kleuteronderwijs, lager en secundair onderwijs). Het impliceert actie ondernemen om op alle fronten naar kosteloosheid te evolueren: dat van de inschrijvingsgelden, van de studentenhuisvesting, van de studentenresto s, het cursusmateriaal, het vervoer, buitenlandse stages... Gratis onderwijs is wel degelijk mogelijk. De regering wil ons doen geloven dat we het inschrijvingsgeld wel moeten verhogen. Alleen dat zou realistisch zijn, want in andere landen is het nog duurder. Het hangt er echter vanaf waarmee je vergelijkt. De Scandinavische landen zijn daarbij een mooi tegenvoorbeeld: je betaalt er van kleuterschool tot universiteit niets, voor het beste en minst ongelijke onderwijs ter wereld. Maar ook in Oostenrijk en Schotland betaal je niets. En om een voorbeeld dichter bij huis te noemen: ook in Duitsland werden de inschrijvingsgelden recent afgeschaft. De Duitse overheid gaf onder druk van acties van de studenten toe dat het een maatschappelijke taak is om onderwijs in te richten en dat de overheid jongeren in de eerste plaats zoveel mogelijk moet aanmoedigen om de weg te vinden tot het hoger onderwijs. Daar hoort gratis onderwijs ook bij. 14

Tegen de verhoging van het. inschrijvingsgeld. Onderwijs is een recht, geen. Jongerenbeweging van de PVDA

Tegen de verhoging van het. inschrijvingsgeld. Onderwijs is een recht, geen. Jongerenbeweging van de PVDA Tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld Onderwijs is een recht, geen voorrecht! Jongerenbeweging van de PVDA Bespaar niet OP onze toekomst! Hoger onderwijs: nu al te duur De studiekost is meer dan

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar

Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Nieuw rapport Europese Commissie: onze pensioenen zijn wél betaalbaar Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Meer actieven in verhouding tot niet-actieven tot 2040... 2 1.1 Demografische versus economische afhankelijkheidsratio...

Nadere informatie

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen

Wie jong is, wordt getroffen. Wie kinderen heeft, wordt getroffen Naast de federale besparingen mogen we natuurlijk niet vergeten wat er op Vlaams niveau op ons af komt. Wie verwacht dat de Vlaamse regering Bourgeois I de wonden van de federale besparingen zalft, komt

Nadere informatie

PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT

PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT De maatregelen in deze presentatie zijn gebaseerd op de informatie zoals ze beschikbaar was op 25 NOVEMBER 2014 Vooraf: wat is ACOD? ABVV Socialistische vakbond

Nadere informatie

Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag

Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag Nota Vlaamse Regionale Analyse: De Vlaamse regering bereikt een akkoord over de hervorming van de kinderbijslag De Vlaamse regering hakte uiteindelijk de knoop door over de hervorming van de Vlaamse kinderbijslag.

Nadere informatie

Meer weten over kinderbijslagen

Meer weten over kinderbijslagen Troonstraat 125-1050 Brussel Tel. 02 507 89 37 - studiedienst@gezinsbond.be Meer weten over kinderbijslagen 1. Waarvoor dient de kinderbijslag? De kinderbijslag is een tussenkomst van de overheid om deels

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers ja Neemt de inkomensongelijkheid tussen arm en rijk toe? Toelichting: Een vaak gehanteerde maatstaf voor

Nadere informatie

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief

Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Onderwijs en arbeidsmarkt: tweemaal actief Organisation for Economic Coöperation and Development (2002), Education at a Glance. OECD Indicators 2002, OECD Publications, Paris, 382 p. Onderwijs speelt een

Nadere informatie

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering!

Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Beste vrienden, Goeiemiddag in Gent, stad in volle groene verandering! Vooreerst, en vanuit de grond van mijn hart: Bedankt! Bedankt om al weken keihard campagne te voeren. Bedankt voor jullie tijd, energie,

Nadere informatie

HUMO enquête naar de koopkracht

HUMO enquête naar de koopkracht HUMO enquête naar de koopkracht Steekproef N= 1000 respondenten representatief voor de Nederlandstalige 20-plussers (geen studenten) Methode Combinatie van telefonisch (23%; bij 65-plussers) en online

Nadere informatie

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015

Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Toespraak Freya Saeys, actualiteitsdebat VP 13.05.2015 Collega s, Voorzitter, Armoede is moeilijk te bestrijden. Ook de collega s van de oppositie zullen dat moeten toegeven. Zo is mevrouw Lieten 5 jaar

Nadere informatie

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Achtergrondnotitie van de HBO-raad n.a.v. ideeën over een leenstelsel Den Haag, 3 september 2012 Inleiding In het recente debat over mogelijk

Nadere informatie

Rajdoukistan. Eerste en tweede graad (Rajdoukistan*)

Rajdoukistan. Eerste en tweede graad (Rajdoukistan*) Rajdoukistan Beschrijving van het land: Rajdoukistan is een land met 45 miljoen inwoners, er worden 55 talen gesproken en de voertaal is het Frans. Het land kent vele problemen: nietgeschoolde leerkrachten

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

Iedereen beschermd tegen armoede?

Iedereen beschermd tegen armoede? Iedereen beschermd tegen armoede? Sociaal onrecht treft 1 op 7 mensen in ons land Campagne 2014 Iedereen beschermd tegen armoede? België is een welvaartsstaat, Brussel is de hoofdstad van Europa en Vlaanderen

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep:

Vrienden, ik wil eindigen met een driedubbele oproep: Beste vrienden, We zijn aan het einde gekomen van een gevulde dag, met interessante sprekers. Over generaties heen en tussen generaties in, het debat voeren over solidariteit is niet evident. Maar waar

Nadere informatie

1. Grootste groep gezinnen gaat er op vooruit

1. Grootste groep gezinnen gaat er op vooruit Wat zegt sp.a over de kinderbijslag De kinderbijslag wordt straks een Vlaamse bevoegdheid. We willen een sterk vereenvoudigd systeem van kinderbijslag waarbij elk kind hetzelfde bedrag krijgt, onafhankelijk

Nadere informatie

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL

Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen.

Het is dan ook belangrijk dat jongeren bewust kiezen voor STEM-opleidingen. VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN PASCAL SMET VLAAMS MINISTER VAN ONDERWIJS, JEUGD, GELIJKE KANSEN EN BRUSSEL Vraag nr. 219 van 14 januari 2013 van ANN BRUSSEEL Geïntegreerde lerarenopleiding Aandacht

Nadere informatie

DRASTISCHE AFBOUW VAN UW PENSIOEN

DRASTISCHE AFBOUW VAN UW PENSIOEN DRASTISCHE AFBOUW VAN UW PENSIOEN De federale regering wil de berekeningswijze voor het pensioen van de ambtenaren hervormen. Dit houdt een drastische afbouw van het ambtenarenpensioen in. En de regering

Nadere informatie

Vlaamse gezinnen verdienen beter.

Vlaamse gezinnen verdienen beter. Vlaamse gezinnen verdienen beter. persconferentie sp.a woensdag 5 november 2014 1. De taart groeit niet door de porties te verkleinen. Terwijl het intussen voldoende wetenschappelijk bewezen is denk maar

Nadere informatie

STANDPUNT HUISVESTING

STANDPUNT HUISVESTING Goedgekeurd op de algemene vergadering van 26 maart 2013 met 11 stemmen voor, 0 stemmen tegen en 0 onthoudingen. De Gentse StudentenRaad: Heeft begrip voor de specifieke problematiek van jonge gezinnen

Nadere informatie

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant...

De Pensioenkrant. Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... De Pensioenkrant Wilt u ook uw pensioen veilig stellen? Lees verder in de pensioenkrant... Het probleem Levensstandaard behouden wordt moeilijker Uit cijfers van het nationaal instituut voor statistiek

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 vwo 2006-II 4 Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Een voorbeeld van een juiste berekening

Nadere informatie

ARMOEDEBAROMETER 2015

ARMOEDEBAROMETER 2015 ARMOEDEBAROMETER 2015 Wat zeggen de cijfers? ARMOEDE GEWIKT EN GEWOGEN Kinderarmoede: 11.2% Sinds 2008 gestaag gestegen Toekomst: blijft stijgen Kinderarmoede vooral bij moeders met een migratiegeschiedenis

Nadere informatie

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009

Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel. ChanceArt 10 december 2009 Cijfers en wegwijzers Armoede in Vlaanderen en Brussel ChanceArt 10 december 2009 Inhoud 1. De naakte cijfers 2. Decenniumdoelstellingen 3. Armoedebarometers 4. Armoede en cultuurparticipatie 5. Pleidooi

Nadere informatie

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.

Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. www.s-p-a.be. tijdenveranderen.be. PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA. Jong zijn zonder zorgen. Dit is Leon. tijdenveranderen.be www.s-p-a.be PNA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen 2014_148x105_16pag_VERSIE SPA.indd 1 24/02/14 11 NA-9985 PRODUCTIE EN MEDIA verkiezingen

Nadere informatie

ETEN EN DRINKEN VOOR DE HORECA

ETEN EN DRINKEN VOOR DE HORECA Menukaart Open Vld ETEN EN DRINKEN VOOR DE HORECA Alexander De Croo Maggie De Block MENU_HORECA_2015CC_OPENVLD_8PAG.indd 1 Bart Tommelein Gwendolyn Rutten 30/11/15 15:58 Woord van de Chef Beste Horeca,

Nadere informatie

Opbouw 1. Inleiding (2 min): kennismaking en bedoeling verduidelijken. 2. Spontane vragen (zowel van kabinet als van leerlingen)

Opbouw 1. Inleiding (2 min): kennismaking en bedoeling verduidelijken. 2. Spontane vragen (zowel van kabinet als van leerlingen) >VERSLAG OP DE KOFFIE MET JOS Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 Algemeen Aanwezig: 70 deelnemers Moderator: Jeff (Vlaamse Scholierenkoepel) Experts/toehoorders: Evy Verdyckt (kabinet onderwijsminister

Nadere informatie

De voorstellen van Vivant Beschrijving, kritiek en alternatief

De voorstellen van Vivant Beschrijving, kritiek en alternatief De voorstellen van Vivant Beschrijving, kritiek en alternatief Iedereen kent wel het minipartijtje Vivant. Roland Duchâtelet, stichter-financier van de beweging en ondernemer, en de zijnen zoeken nu aansluiting

Nadere informatie

Voorwaarden voor het secundair onderwijs

Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Koken kost geld. En studeren ook. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het toch de moeite om een aanvraag in te dienen. De reglementering voor het hoger onderwijs

Nadere informatie

Een toegankelijk hoger onderwijs?

Een toegankelijk hoger onderwijs? Een toegankelijk hoger onderwijs? Hoe de Europese commissie ons een bittere pil wil doen slikken 1 / 38 Een toegankelijk hoger onderwijs? Hoe de Europese Commissie ons een bittere pil wil laten slikken...

Nadere informatie

6% btw op energie: waarom het wel degelijk kán! Antwoord op de argumenten van de regering Leterme

6% btw op energie: waarom het wel degelijk kán! Antwoord op de argumenten van de regering Leterme 6% btw op energie: waarom het wel degelijk kán! Antwoord op de argumenten van de regering Leterme Tom De Meester tomdemeester@telenet.be 27 juni 2008 Eerste argument. Een btw-verlaging is politiek niet

Nadere informatie

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd

2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd 2.1 De keuze tussen werk en vrije tijd Mensen moeten steeds de keuze maken tussen werken en vrije tijd: 1. Werken * Je ontvangt loon in ruil voor je arbeid; * Langer werken geeft meer loon (en dus kun

Nadere informatie

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd?

solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Bijdrage prof. dr. Kees Goudswaard / 49 Financiering van de AOW: solidariteit van jong met oud, of ook omgekeerd? Deze vraag staat centraal in de bij drage van bijzonder hoogleraar Sociale zekerheid prof.

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

Bijlagen: Berekeningen, tabellen en verklaring

Bijlagen: Berekeningen, tabellen en verklaring Bijlagen: Berekeningen, tabellen en verklaring Effect van de federale en Vlaamse beleidsmaatregelen op gezinnen met een laag inkomen Uitgangspunten bij het berekenen van de effecten - Inkomens zijn verworven

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

meer mogen maken, verstikte cultuur en een minder gelijke

meer mogen maken, verstikte cultuur en een minder gelijke Comac opent het debat rond de regeringsmaatregelen: Over jongeren die geen fouten meer mogen maken, verstikte cultuur en een minder gelijke en groene toekomst c Coma r on tou met JONGERENOEP L ONDERachDteErzijde)

Nadere informatie

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing

Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Macro-economische uitdagingen ten gevolge van de vergrijzing Gert Peersman Universiteit Gent Seminarie VGD Accountants 3 november 2014 Dé grootste uitdaging voor de regering Alsmaar stijgende Noordzeespiegel

Nadere informatie

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter

Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Eerlijker, eenvoudiger, efficiënter Naar een nieuw en modern belastingsysteem #jijmaaktmorgen België is uitzonderlijk. Je belast kapitaal niet en je overbelast arbeid. Dat moet je dus herzien. Pascal Saint-Amans

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012

Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 Kenneth Wyffels 2L2 19 JAARTAAK SEI 2011-2012 April- 30/04/ 12 Artikel 1. Jean-Luc Dehaene van de CD&V kan bijna 3 miljoen euro opstrijken. Door een aantal jaar geleden een pakket aandelenopties te kopen

Nadere informatie

In 10 stappen naar een vermogen zonder zorgen

In 10 stappen naar een vermogen zonder zorgen In 10 stappen naar een vermogen zonder zorgen Wie is Optima? Opgericht in 1991 Onafhankelijk 13.160 klanten per 01/09/2010 316 medewerkers Trends Gazelle in: 2002-2003 - 2004-2006 2007-2008 2009 In 2010

Nadere informatie

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org

Zuid-Azie zag in deze periode zijn scholingsgraad in het basisonderwijs stijgen van 78 naar 93%. Bron: www.un.org Quiz 1. Hoeveel jongeren wereldwijd tussen 15 en 24 jaar kunnen niet lezen en schrijven? 4 miljoen 123 miljoen 850 miljoen 61% van hen zijn jonge vrouwen. Bron: www.un.org 2. Over de hele wereld is het

Nadere informatie

Afschaffing van de pensioenbonus: tot twee keer meer pensioenen onder de armoedegrens

Afschaffing van de pensioenbonus: tot twee keer meer pensioenen onder de armoedegrens Afschaffing van de pensioenbonus: tot twee keer meer pensioenen onder de armoedegrens Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Afschaffing pensioenbonus: tot 187,2 minder pensioen per maand... 2 1.1 De vroegere

Nadere informatie

Belgische vastgoedfiscaliteit past niet in Europees keurslijf

Belgische vastgoedfiscaliteit past niet in Europees keurslijf Belgische vastgoedfiscaliteit past niet in Europees keurslijf In het kader van haar jaarlijkse groeistrategie heeft de Europese Commissie een aantal aanbevelingen geformuleerd over de vastgoedfiscaliteit

Nadere informatie

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS

CD&V ONDERWIJS 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST. Sterker onderwijs, Sterkere toekomst ONS 3D PLAN ONDERWIJS CD&V 3 D PLAN STERKER ONDERWIJS, STERKERE TOEKOMST ONDERWIJS DE AANPAKKERS VAN MORGEN ZITTEN VANDAAG IN MIJN KLAS. ONS VLAAMS ONDERWIJS IS TOP! PARTICIPATIE VAN KINDEREN VANAF 3 JAAR IN HET ONDERWIJS HEEFT

Nadere informatie

Huis Sofia 22 november 2011

Huis Sofia 22 november 2011 Huis Sofia 22 november 2011 Overzicht presentatie Antwerpen in cijfers OCMW Antwerpen in cijfers Studenten in Antwerpen Strategische visie en doelstelling Visie en uitgangspunten Wie woont er? Wat betekent

Nadere informatie

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang

Special. Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl. Het (economisch) belang van kinderopvang Special Het volledige onderzoek van SEO Economisch Onderzoek vindt u op www.kinderopvang.nl Het (economisch) belang van kinderopvang 2 Het (economisch) belang van kinderopvang Voorwoord Wat levert kinderopvang

Nadere informatie

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent

DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent DE PERFECTE STORM Hoe de economische crisis de wereld overviel en vooral: hoe we eruit geraken Gert Peersman & Koen Schoors Universiteit Gent 1 2 De Perfecte Storm Samenloop van drie crisissen die economische

Nadere informatie

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen.

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. Durfplan voor Vlaanderen. Een plan voor morgen en overmorgen. Op 7 juni kiest u hoe we samen de toekomst ingaan. Mét of zonder plan. Ons

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting

Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Steunpunt tot bestrijding van armoede, bestaansonzekerheid en sociale uitsluiting Feiten en cijfers Hebben laaggeschoolden een hoger risico om in armoede te belanden? Ja. Laagopgeleiden hebben het vaak

Nadere informatie

Opheffing traject Fiscaal Recht ondoordacht besluit

Opheffing traject Fiscaal Recht ondoordacht besluit Opheffing traject Fiscaal Recht ondoordacht besluit Besluit wordt steeds meer in twijfel getrokken. Het besluit om het nog jonge traject Fiscaal Recht aan de Universiteit van Utrecht af te schaffen treft

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook!

Cursusgids belastingontwijking. Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! Cursusgids belastingontwijking Onderhandelen met de Belastingdienst, u kunt het ook! "Belastingen, leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker". Aldus de slogan waarmee de Belastingdienst ons jarenlang

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend.

Vraag Antwoord Scores. Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt één punt toegekend. Klein bedrag? Pinnen mag! 1 C 2 maximumscore 1 Voorbeelden van een juist voordeel (één van de volgende): geld staat

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Domein mens: gezondheid welbevinden 21 De leerlingen herkennen en benoemen het gevoel van behagen en onbehagen. x

Domein mens: gezondheid welbevinden 21 De leerlingen herkennen en benoemen het gevoel van behagen en onbehagen. x Praatrondeboek, week A ma di wo do vr s f o m n a d m j j Domein mens: sociale cognitie: bewust zijn van jezelf: weten wat je voelt, denkt en doet (zelfkennis) 01 De leerlingen kunnen eigen gevoelens herkennen

Nadere informatie

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS)

Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Artsenkrant wordt betalend Lancering AK Club FAQ (FREQUENTLY ASKED QUESTIONS) Waarom wordt Artsenkrant betalend? Is 99 euro niet duur voor een krant die ik tot nu toe gratis ontving? Betaal ik onmiddellijk

Nadere informatie

Nieuwsmonitor 10 in de media

Nieuwsmonitor 10 in de media Nieuwsmonitor 10 in de media Mei 2012 VRT en vtm brengen meer buitenlands nieuws Het aandeel buitenlands nieuws in de nieuwsuitzendingen van Eén en vtm is vorig jaar met 6 procent gestegen. Dat blijkt

Nadere informatie

Medewerkers met schulden

Medewerkers met schulden Medewerkers met schulden oplossen en voorkomen Financieel inzicht met de digitale loonstrook We verkeren wereldwijd in een financiële crisis. Deze economische situatie heeft z n weerslag op ieder persoonlijk.

Nadere informatie

Met hart voor ouderen

Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Nederland telt steeds meer ouderen. Daar moeten we voor alles blij mee zijn. Het is een grote, sociale verworvenheid dat steeds meer mensen een hoge leeftijd

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Advies over de amendementen bij het decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2015

Advies over de amendementen bij het decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2015 Algemene Raad 23 oktober 2014 AR-AR-ADV-003 Advies over de amendementen bij het decreet houdende bepalingen tot begeleiding van de begroting 2015 Vlaamse Onderwijsraad Kunstlaan 6 bus 6 BE-1210 Brussel

Nadere informatie

NIEUWE NIVELLERINGS- POLITIEK

NIEUWE NIVELLERINGS- POLITIEK NIEUWE NIVELLERINGS- POLITIEK Jesse Klaver november 2014 NIEUWE NIVELLERINGSPOLITIEK De kloof tussen arm en rijk in Nederland neemt toe. GroenLinks pleit daarom bij het bezoek van Thomas Piketty aan Nederland

Nadere informatie

Arm maakt ziek, ziek maakt arm

Arm maakt ziek, ziek maakt arm SOCIALE BESCHERMING VOOR IEDEREEN Arm maakt ziek, ziek maakt arm Thomas Rousseau Beste politieke leider van een land in Sub-Sahara-Afrika, in uw land leeft het overgrote deel van de burgers in extreme

Nadere informatie

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat'

I B O. Een werknemer op maat gemaakt. 1. IBO = training-on-the-job. IBO = 'werkplekleren' IBO = 'een werknemer op maat' I B O Een werknemer op maat gemaakt Eén van de kernopdrachten van de VDAB bestaat uit het verstrekken van opleiding. Het tekort aan specifiek geschoold personeel en de versnelde veranderingen in de werkomgeving

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

SOCIALE TOELAGE / LENING LANGE TERMIJN / VERMINDERING STUDIEGELD 2012-2013

SOCIALE TOELAGE / LENING LANGE TERMIJN / VERMINDERING STUDIEGELD 2012-2013 SOCIALE DIENST STUDENTEN SOCIALE TOELAGE / LENING LANGE TERMIJN / VERMINDERING STUDIEGELD 2012-2013 Met dit formulier kan je een sociale toelage, een lening lange termijn of een vermindering studiegeld

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever

VLAAMS PARLEMENT VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever Stuk 1525 (2002-2003) Nr. 1 VLAAMS PARLEMENT Zitting 2002-2003 21 januari 2003 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heren Paul Van Malderen, Eddy Schuermans en Jan Laurys en mevrouw Gisèle Gardeyn-Debever betreffende

Nadere informatie

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel)

«Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel) «Bestaat er een verband tussen de leeftijd van de werkloze en de werkloosheidsduur?» (2 de deel) Tweede deel In de vorige Stat info ging de studie globaal (ttz. alle statuten bijeengevoegd) over het verband

Nadere informatie

Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden loopt op tot 48 procent

Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden loopt op tot 48 procent Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden loopt op tot 48 procent Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Pensioenkloof tussen België en haar buurlanden... 2 1.1 Wettelijke pensioenrechten in vergelijking

Nadere informatie

Makers van biodiesel en bioethanol

Makers van biodiesel en bioethanol De Standaard Makers van biodiesel en bioethanol verzuipen donderdag 12 maart 2009 Auteur: BRUSSEL - Verscheidene biodiesel- en bioethanolbedrijven dreigen over de kop te gaan. Hun installaties draaien

Nadere informatie

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs

studiebeurs Voorwaarden voor het secundair onderwijs studie beurs Studeren kost geld: cursussen, een kot, inschrijvingsgeld,. Een studiebeurs kan helpen. Velen laten die kans liggen. Misschien is het voor jou toch de moeite om een aanvraag in te dienen.

Nadere informatie

Zekerheid over inleveringen, onzekerheid over sociale correcties

Zekerheid over inleveringen, onzekerheid over sociale correcties Zekerheid over inleveringen, onzekerheid over sociale correcties De effecten van de federale en Vlaamse beleidsmaatregelen op gezinnen met een laag inkomen 1. Inleiding Verschillende organisaties en de

Nadere informatie

Wat weet jij over het leenstelsel?!

Wat weet jij over het leenstelsel?! Resultaten onderzoek Wat weet jij over het leenstelsel? 13-01-2015 Wat weet jij over het leenstelsel? In 2015 staan er ingrijpende veranderingen voor de deur die de toegankelijkheid van het onderwijs onder

Nadere informatie

Het Inkomen van Chronisch zieke mensen

Het Inkomen van Chronisch zieke mensen Het Inkomen van Chronisch zieke mensen een uiteenzetting door: Greet Verbergt voor t Lichtpuntje & Vlaamse pijnliga 18 april 2009 Greet Verbergt is navorser en collega van Prof. Bea Cantillon aan het Centrum

Nadere informatie

ONDERFINANCIERING HOGER ONDERWIJS IN KAART

ONDERFINANCIERING HOGER ONDERWIJS IN KAART 2016-04-13 ONDERFINANCIERING HOGER ONDERWIJS IN KAART Inleiding In wat volgt wordt een overzicht gegeven van de besparingsmaatregelen tijdens deze legislatuur op de werkingstoelagen en op de sociale toelagen,

Nadere informatie

SOCIALE TOELAGE / LENING LANGE TERMIJN / VERMINDERING STUDIEGELD 2015-2016

SOCIALE TOELAGE / LENING LANGE TERMIJN / VERMINDERING STUDIEGELD 2015-2016 SOCIALE DIENST STUDENTEN SOCIALE TOELAGE / LENING LANGE TERMIJN / VERMINDERING STUDIEGELD 2015-2016 Met dit formulier kan je een sociale toelage, een lening lange termijn en/of een vermindering studiegeld

Nadere informatie

2. Simulatie van de impact van een "centen i.p.v. procenten"-systeem

2. Simulatie van de impact van een centen i.p.v. procenten-systeem Bijlage/Annexe 15 DEPARTEMENT STUDIËN Impact van een indexering in centen i.p.v. procenten 1. Inleiding Op regelmatige tijdstippen wordt vanuit verschillende bronnen gesuggereerd om het huidige indexeringssysteem

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Kinderopvang gewikt en gewogen. Joris Ghysels TIER (UM) Centrum voor Sociaal Beleid (UA)

Kinderopvang gewikt en gewogen. Joris Ghysels TIER (UM) Centrum voor Sociaal Beleid (UA) Kinderopvang gewikt en gewogen Joris Ghysels TIER (UM) Centrum voor Sociaal Beleid (UA) Focus = Voorschoolse opvang Drie stellingen 1. Vlaanderen doet het beter dan (bijna) alle andere landen 2. Genoeg

Nadere informatie

Met hart voor ouderen

Met hart voor ouderen Met hart voor ouderen Beste kiezer, Bij alle onzekerheden in de wereld van vandaag is één ding zeker: Nederland telt steeds meer ouderen. Het is een grote, sociale verworvenheid dat steeds meer mensen

Nadere informatie

De pensioenkloof tussen België en haar buurlanden

De pensioenkloof tussen België en haar buurlanden De pensioenkloof tussen België en haar buurlanden Studiedienst PVDA Kim De Witte 1 Een pensioenkloof met de buurlanden van 11 tot 43 procent... 2 1.1 Wettelijke pensioenrechten... 2 1.2 Vervangingsratio

Nadere informatie

De waarheid over de notionele intrestaftrek

De waarheid over de notionele intrestaftrek De waarheid over de notionele intrestaftrek Februari 2008 Wat is de notionele intrestaftrek? Notionele intrestaftrek, een moeilijke term voor een eenvoudig principe. Vennootschappen kunnen een bepaald

Nadere informatie

Crash course ONDERWIJS

Crash course ONDERWIJS Crash course ONDERWIJS Studentenraad KU Leuven Wat schaft de pot? Flexibilisering & rationalisering Studievoortgangsbewaking Herindeling academiejaar Oriëntering Kwaliteitszorg Besparingen hoger onderwijs

Nadere informatie

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 31 juli 2007 De honden en katten van de Belgen Highlights Ons land telde in 2004 1.064.000 honden en 1.954.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

Zaken die niet meer zo zeker zijn

Zaken die niet meer zo zeker zijn Een goed gesprek over Zaken die niet meer zo zeker zijn Met u praten wij vaak over zekerheid. Dat is namelijk ons vak: het organiseren van uw zekerheid. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door verstandig

Nadere informatie

Onderzoek Afschaffen stufi

Onderzoek Afschaffen stufi Onderzoek Afschaffen stufi 30 Mei 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 tot en met 30 mei, deden 1648 jongeren mee. Hiervan waren er 574 scholier en 951 student. De uitslag

Nadere informatie

Standpunt nieuw accreditatiestelsel

Standpunt nieuw accreditatiestelsel Standpunt nieuw accreditatiestelsel VVS heeft in de discussie rond het nieuw accreditatiestelsel volgend standpunt a) met betrekking tot de instellingsaudits: - akkoord met het principe van instellingsaudits

Nadere informatie

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven

De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden. Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven De OCMW op weg naar 2020 in woelige tijden Prof. dr. Koen Hermans Projectleider LUCAS / Onderzoeksgroep Sociaal Werk KU Leuven Inhoud Een korte terugblik Het OCMW anno 2011: Sociaal woelige tijden 3 mogelijke

Nadere informatie

Kinderarmoede in het Brussels Gewest

Kinderarmoede in het Brussels Gewest OBSERVATOIRE DE LA SANTÉ ET DU SOCIAL BRUXELLES OBSERVATORIUM VOOR GEZONDHEID EN WELZIJN BRUSSEL Senaat hoorzitting 11 mei 2015 Kinderarmoede in het Brussels Gewest www.observatbru.be DIMENSIES VAN ARMOEDE

Nadere informatie