Reumatoïde Artritis. Fred Habraken, Master Physician Assistant Reumatologie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Reumatoïde Artritis. Fred Habraken, Master Physician Assistant Reumatologie"

Transcriptie

1 Reumatoïde Artritis Fred Habraken, Master Physician Assistant Reumatologie

2 Inhoud Inleiding Geschiedenis Incidentie/prevalentie Pathofysiologie van RA Diagnostiek Behandeling

3 REGIONAAL REUMACENTRUM ZUIDOOST-BRABANT REGIONAAL REUMACENTRUM ZUIDOOST-BRABANT

4 LOCATIES DIE SAMENWERKEN IN HET RRC Maxima Medisch Centrum, locatie Eindhoven ( hoofdlocatie) Maxima Medisch Centrum, locatie Veldhoven Elkerliek ziekenhuis, locatie Helmond Elkerliek ziekenhuis, locatie Deurne St. Anna ziekenhuis Geldrop Catharina ziekenhuis Eindhoven

5 Geschiedenis van RA RA bestaat waarschijnlijk al duizenden jaren. Gegevens op basis van : -Paleopathologie -Medische en niet medische teksten -Beeldende kunst

6 St Peter and St John Healing the Cripple by Albrecht Durer, 1513

7 Bedenker van de term Reumatoid Arthritis Alfred Baring Garrod ( )

8 Term RA officieel geaccepteerd in Britse nomenclatuur in USA - RA zoals we dat nu kennen is uitvoerig gedefinieerd aan de hand classificatie criteria gepubliceerd in 1958 en herzien in 1987 ( ACR)

9 Diverse behandelopties bij RA door de jaren heen Zandbaden in zuid Tunesië Knuffelsteensmaragd

10 Cijfers reumatoïde artritis (prevalentie, incidentie, sterfte) Nederland -2,3 miljoen mensen met gewrichtsklachten(chorus et al 2007) Prevalentie RA (2007) - 7,1 per mannen en 11,0 per vrouwen. - Totaal aantal mensen met gediagnosticeerde reumatoïde artritis op

11 Incidentie -In 2007 kwamen er ongeveer nieuwe patiënten met reumatoïde artritis bij -Sterfte (2007) -Reumatoïde artritis als primaire doodsoorzaak: 111 personen Mondiaal -1% van de wereld bevolking heeft RA -2.9 miljoen Europeanen

12 REUMATOIDE ARTRITIS Begripsomschrijving: Auto-immuun gemedieerd Chronische inflammatoire ziekte van vnl perifere gewrichten Extra-articulaire manifestaties Onbekende oorzaak / multifactorieel Therapie tot genezing nog niet mogelijk

13 Auto-immuun gemedieerde aandoening Het immuun systeem Een van de meest complexe systemen in het menselijk lichaam Netwerk van cellen, weefsels en organen ter bescherming tegen pathogenen. Gekarakteriseerd door cel tot cel interactie en communicatie dmv cytokines T-cel

14 Het immuun systeem Aangeboren immuunsysteem De eerste lijns defensie: -Huid / slijmvliezen -Trilhaar / klierproductie Cellulaire component -Granulocyten -Macrofagen -Natural Killer -Mestcellen Humorale component - complementsysteem Neutrofiele granulocyt De tweede lijns defensie: Inflammatoire respons -koorts -onsteking

15 Het immuun systeem Adaptief -Verworven - Specifiek Cellulaire component Humorale component T-cellen Cytotoxische T-helper CD8 CD4 Cytokine/interleukine Plasmacellen -immunoglobulines B-cellen Geheugen B-cellen

16 Chronische inflammatoire ziekte van vnl perifere gewrichten Distributiepatroon RA

17 Chronische inflammatoire ziekte van vnl perifere gewrichten Symptomen; Pijn/ zwelling/ stijfheid/ functio laesa Livide verkleuring Ochtendstijfheid van gewrichten Inflammatie van wekedelen/ periarticulaire structuren

18 Pathofysiologie synovitis Ontsteking van synoviaal weefsel Infiltratie van ontstekingscellen., macrofagen,lymfocyten, NK cellen,mestcellen etc Productie autoantilichamen Pannus - enzym vorming Afbraak kraakbeen en ontstaan van erosies

19 Hematopoetische stamcel rode beenmerg Hematopoëse Leukopoëse Erytr opoës e Trom bopo ëse Myeloblast Mo no bla st Lymfoblast Proer ytrob last Mega karyo blast Erytr oblas t Norm oblas t Promyelocy t Mo noc yt Lymfocyt Retik ulocy t Mega karyo cyt Ne ut rof iel e gr an ul oc yt Ba sof iel e gr an ul oc yt Eo sin ofi ele gr an ul oc yt Ma cro faa g B- cel T- cel N K- cel Ma sto cyt Erytr ocyt Trom bocyt

20

21 Swanneck Ulnair deviatie Boutonniere

22

23 Radiologische afwijkingen bij RA Peri-articulaire osteoporose Weke delen zwelling Cysten Erosies Gewrichtsspleetversmalling (sub) luxatie Botapositie Botremodellering

24 Radiologische afwijkingen

25 Extra-articulaire manifestaties bij RA Systeemkenmerken -koorts -malaise -gewichtsverlies

26 Extra-articulaire manifestaties bij RA

27 Onbekende oorzaak / multifactorieel Genetische factoren Hormonale factoren Omgevingsfactoren Roken Infectie

28 Diagnostiek Eerste lijn Tweede lijn

29 Diagnostiek in de eerste lijn Snelle verwijzing bij verdenking inflammatoire gewrichtsaandoening ( early window of oppurtunity) Delay factoren : - bezoek aan HA - komen tot diagnose Landelijk Transmurale Afspraak RA ( 2002)

30 Criteria verwijzing Anamnese Bevindingen: - Drie of meer gezwollen gewrichten - Tangentiële drukpijn in MCP s of MTP s - Ochtendstijfheid van 30 min of meer Geen plaats voor laboratorium- of röntgenonderzoek bij diagnose en verwijsindicatie

31 Diagnostiek tweede lijn Vroege diagnostiek van belang Gewrichtsschade voorkomen en beperken Ziekteactiviteit sterk gerelateerd aan gewrichtsschade Snelle inzet medicamenteuze therapie positieve invloed op het ziekte beloop

32 ACR Classificatiecriteria voor reumatoïde artritis 1987 Criterium definitie 1 ochtendstijfheid gewrichtsstijfheid die niet binnen één uur maximaal is verdwenen 2 artritis in drie of meer gewrichten door een arts waargenomen zwelling of hydrops 3 artritis van de handgewrichten zwelling of hydrops van pols, metacarpofalangeale of proximale interfalangeale rewritten 4 symmetrische artritis gelijktijdige ontsteking van dezelfde gewrichten aan beide zijden van het lichaam 5 noduli door een arts waargenomen subcutane of periostale knobbels 6 reumafactoren aanwezigheid in serum van antilichamen tegen IgG aangetoond met een agglutinatietest 7 radiologische afwijkingen aanwezigheid van erosies op röntgenfoto s van handen en polsen

33 Nieuwe classificatiecriteria voor RA 2010 ACR - EULAR Classificatiecriteria voor RA: een score van 6/10 is nodig om een patiënt te definiëren als zijnde een RA-patiënt. A) Aangetaste gewrichten B) Serologie (minstens 1 testresultaat is nodig voor de classificatie) C) Acute fase eiwitten (minstens 1 testresultaat is nodig voor classificatie) D) Duur van de symptomen 1 groot gewricht 0 punten 2-10 grote gewrichten 1 punt 1-3 kleine gewrichten (met 2 punten of zonder betrokkenheid van grote gewrichten) 4-10 kleine gewrichten (met 3 punten of zonder betrokkenheid van grote gewrichten) > 10 gewichten (tenminste 1 5 punten klein gewricht) Negatieve reumafactor (RF) en negatieve anti-ccp antilichaam (ACPA) Laagpositieve RF of laagpositieve ACPA 2 Hoogpositieve RF of hoogpositieve ACPA Normale CRP en normale bloedbezinking (BSE) Abnormale CRP of normale BSE 0 punten 2 punten 3 punten 0 punten 1 punt < 6 weken 0 punten > 6 weken 1 punt

34 Laboratoriumonderzoek RA serologie:- accp anti-citrulline-antistoffen - Reumafactor - (specificiteit van 95% versus 70-80%) Hematologie / chemie -BSE -CRP -HB -Trombocyten Röntgenonderzoek

35 Prognostische factoren Ochtendstijfheid van meer dan een uur Duur van de symptomen >twaalf weken Artritis in drie of meer gewrichten Bilaterale drukpijn van de MTP gewrichten Reumafactor positief; anti-ccp antilichamen positief Radiologische gewrichtsschade Hoge ziekteactiviteit Extra-articulaire verschijnselen HLA-DR4 positief. Jonge leeftijd Vrouwen en Comorbiditeit Laag sociaaleconomisch niveau Model Visser (2002)

36 Behandeling Reumatoïde artritis Medicamenteus

37 Overzicht medicatie bij RA NSAID s Corticosteroïden DMARD s Biologicals

38 Overzicht medicatie bij RA DMARD(Disease Modifying Anti-Rheumatic Drug) Klassieke DMARD s: >1940 goud, hydroxychloroquine, sulfasalazine, azathioprine corticosteroïden 1985 methotrexaat 1995 Leflunomide Biologicals: 1998 Anakinra (a- IL1)) Tociluzimab ( a-il6r ) Infliximab (a-tnf) Symponie (a-tnf) 1999 Etanercept (a-tnf) Certolizumab (a-tnf) 2000 Adalimumab (a-tnf) Abatacept ( T-cel) 2004 Rituximab (a-b cel)

39 Ontwikkeling ziekte uitkomstmaten RA Ontwikkeling DMARD s ontstond behoefte aan uitkomstmaten om behandelingen te kunnen vergelijken Radiologische gewrichtsschade = gouden standaard Röntgen scoringssystemen voor evaluatie RA: Larsen A, Radiographic evaluation of rheumatoid arthritis and related conditions by standard reference fills. Acta Radiol Diagn 1977; 18: Sharp JT, How many joints in the hand and wrist need to be included in a score of radiologic abnormalities? Arthritis Rheum 1985;28:

40 Core sets of variables to assess disease activity in RA Disease activity measure Tender joint count Swollen joint count Pain on visual analog scale Patient's global on disease activity Assessor's global on disease activity Physical function Radiographic analysis Acute-phase reactant (EULAR= European League Against Rheumatism)

41 Respons criteria behandeling RA (meet verandering in ziekte activiteit) Improvement in: Joint tenderness Joint swelling ESR Physician global disease activity Patient global disease activity Morning stiffness Pain Disability (ACR = American College of Rheumatology /5 out of 7 including first 2)

42 DAS score (Disease Activity Score) (meet verandering- en actuele ziekte-activiteit) Bestaat uit 4 variabelen: - pijnlijke gewrichten - gezwollen gewrichten - VAS = visual analog scale for - BSE Formule getal tussen de 0 en 10 Ontwikkeld in het UMC St Radboud Van der Heijde D, van Riel P, van de Putte L. Validity of single variables and indices to measure disease activity in rheumatoid arthritis. J Rheumatol 1993; 20:

43 1993 DAS-score (Disease Activity Score)

44 DAS score Meet verandering in ziekte-activiteit Meet ook actuele ziekte-activiteit Meet remissie van ziekte Toepasbaar in dagelijkse praktijk!

45 Effect DAS score dagelijkse praktijk

46 Samenvattend uitkomstmaten RA Röntgen scoringssystemen: -effecten van behandeling en behandelstrategieën te vervolgen en vergelijken in de tijd -gewrichtsschade bepaalt in belangrijke mate de functionaliteit DAS score: -objectiever (beter) ziekte-activiteit te beoordelen -ziekte-activiteit in de tijd goed te vervolgen -toepasbaar bij wetenschappelijk onderzoek -toepasbaar in dagelijkse praktijk -DAS gestuurde behandelstrategieën mogelijk

47 Evolutie behandelstrategieën tot ~ 1990

48 Omslag behandelstrategie > ~ 1990 Toxiciteit DMARD s versus NSAID s - hydroxychloroquine en goud minder toxisch - azathioprine en methotrexaat gelijkwaardig Fries JF, The relative toxicity of non-steroidal antiinflammatory drugs. Arthritis Rheum 1991;34: Fries JF, The relative toxicity of disease-modifying antirheumatic drug. Arthritis Rheum 1993;36: > 90% van de RA patiënten heeft DMARD nodig Emery P, Early rheumatoid arthritis: time to aim for remissie? Ann Rheum Dis 1995; 4: Vroege behandeling voorkomt gewrichtsschade Egsmose C. Patients with early arthritis benefit from early 2nd line therapy: 5 year follow up of a prospective double blind placebo controlled study. J Rheumatology 1995;22: Van der Heijde. Theeffectiveness of early treatment with second-line anti-rheumatic drugs. A randomised controlled trial. Ann Intern Med 1996; 124:

49 HCQ SASP MTX Sequentiele monotherapie HCQ Step-up combinatietherapie MTX prednison MTX SASP Step-down schema (Cobra)

50 Aanbeveling DMARD-therapie richtlijn RA DMARD MTX = eerste keus evt. overbruggins-schema glucocorticoiden combinatie van MTX + SSZ + glucocorticoïden (Cobra) of combinatie van MTX + leflunomide of combinatie van MTX + SSZ + HCQ (O Dell) of combinatie van MTX met een anti-tnf-a-middel.

51

52 Samenvattend evolutie behandelstrategieën -Vroeg en agressief starten met behandeling -Sneller dosis verhoging van DMARD -Eerder switchen naar ander DMARD -Meer gebruik van combinatietherapie -Snellere en betere onderdrukking ziekte- activiteit -Minder gewrichtsschade en betere functionaliteit behoud bij patiënten

53 Biologicals Nieuw tijdperk in behandeling RA Biotechnologie / recombinant DNA technologie Immunomodulerende therapie Krachtige onderdrukking van ontstekingsactiviteit Infliximab (a-tnf) Tociluzimab (a-il6r) Etanercept (a-tnf) Anakinra (a- IL1) Adalimumab (a-tnf) Abatacept ( T-cel) Golimumab (a-tnf) Rituximab (a-b- cel) Certolizumab (a-tnf)

54 Biologicals Nieuw tijdperk in behandeling RA Beperkingen klassieke DMARD s: Therapie bij 60 70% patiënten effectief Géén remissie bij substantieel deel patiënten -onvoldoende effectiviteit DMARD s -sub-optimale behandeling door bijwerkingen -sub-optimale behandeling door onvoldoende monitoren van ziekte-activiteit Ondanks klinische remissie toch progressie radiologische gewrichtsschade!

55

56 Ontwikkelingen Nieuwe Biologicals DAS score implementeren web based /best practice Verbeteren röntgen scoringssystemen Inzet andere technieken: Echografie, MRI, Handenscan Vroeg diagnostiek en behandeling RA

57 Conclusie Ontwikkeling ziekte uitkomstmaten maakt het mogelijk om behandelingen te vergelijken Door evolutie behandelstrategie is een snellere en betere behandeling mogelijk Door opkomst biologicals forse verbetering van behandeling en uitkomstmaten Prognose/perspectief patiënten aanzienlijk verbeterd

58 RA patiënt van vroeger RA patiënt van nu! Bedankt voor uw aandacht!

Chapter 9 Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting Samenvatting Marcel D. Posthumus SAMENVATTING Reumatoïde artritis (RA) is een aandoening die voorkomt bij 0,5-1% van de bevolking en die gekenmerkt wordt door een chronische ontsteking van meerdere gewrichten

Nadere informatie

Reumatoïde Artritis. Prof Dr Patrick Verschueren UZ Gasthuisberg Leuven. Trefpunt Zelfhulp 27 maart 2010

Reumatoïde Artritis. Prof Dr Patrick Verschueren UZ Gasthuisberg Leuven. Trefpunt Zelfhulp 27 maart 2010 Reumatoïde Artritis Prof Dr Patrick Verschueren UZ Gasthuisberg Leuven Trefpunt Zelfhulp 27 maart 2010 Allemaal tijdverlies! George, 46 jaar, zegt dat ze niet moet zagen... Paul, reumatoloog Ik zal even

Nadere informatie

Nieuwe inzichten in de behandeling van reumatoïde artritis. Dr. C. F. Allaart

Nieuwe inzichten in de behandeling van reumatoïde artritis. Dr. C. F. Allaart Nieuwe inzichten in de behandeling van reumatoïde artritis Dr. C. F. Allaart Onderwerpen Wat is reumatoïde artritis? Hoe behandel je dat? Wat is je doel en hoe meet je het resultaat? Wat is de beste aanpak?

Nadere informatie

Chapter 11. Samenvatting en bespreking

Chapter 11. Samenvatting en bespreking Chapter 11 Samenvatting en bespreking 1 2 DE WEG NAAR BEHANDELING OP MAAT VOOR PATIENTEN MET BEGINNENDE REUMATOIDE ARTRITIS In dit proefschrift wordt de effectiviteit van verschillende behandelstrategieën

Nadere informatie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie

Plaats van biologicals in reumatisch lijden. AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Plaats van biologicals in reumatisch lijden AZ Damiaan Oostende Dr. M. Maertens Reumatologie Welke aandoeningen? Plaats van deze biologicals? Welke biologicals? Specifieke aandachtspunten bij patiënt behandeld

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33078 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Daha, Nina Ashira Title: Candidate gene studies in rheumatoid arthritis Issue

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING RHEUMATOID ARTHRITIS: FROM THE AT RISK PHASES ALL THE WAY UP TO THE DEVELOPMENT OF THE DISEASE

NEDERLANDSE SAMENVATTING RHEUMATOID ARTHRITIS: FROM THE AT RISK PHASES ALL THE WAY UP TO THE DEVELOPMENT OF THE DISEASE NEDERLANDSE SAMENVATTING RHEUMATOID ARTHRITIS: FROM THE AT RISK PHASES ALL THE WAY UP TO THE DEVELOPMENT OF THE DISEASE Reumatoïde artritis (RA) is een chronische ontstekingsziekte die gekenmerkt wordt

Nadere informatie

Workshop reumatologie

Workshop reumatologie Workshop reumatologie 1. Welke nieuwe ontwikkelingen zijn er, diagnostisch en therapeutisch? 2. Hebben deze ontwikkelingen effect op de prognose & kwaliteit van leven, inclusief arbeidsleven? 3. Zijn er

Nadere informatie

Eerste resultaten van POEET studie. Marjan Ghiti AIOS reumatologie, MST Enschede

Eerste resultaten van POEET studie. Marjan Ghiti AIOS reumatologie, MST Enschede Eerste resultaten van POEET studie Marjan Ghiti AIOS reumatologie, MST Enschede 13-03-2013 Achtergrond De effectiviteit van TNFi bij de behandeling van RA is in vele studies aangetoond. Wanneer RA patiënten

Nadere informatie

Artritis of artrose, that s the question. Woensdag 27 februari 2013

Artritis of artrose, that s the question. Woensdag 27 februari 2013 Artritis of artrose, that s the question Woensdag 27 februari 2013 Programma (voor de pauze) 18.30 uur Opening & quiz door de voorzitter Dirk Soeters, huisarts 18.45 uur Vroegdiagnostiek bij artritis:

Nadere informatie

Rheumatoid arthritis: predictors of clinical response to TNF blockade Klaasen, R.

Rheumatoid arthritis: predictors of clinical response to TNF blockade Klaasen, R. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Rheumatoid arthritis: predictors of clinical response to TNF blockade Klaasen, R. Link to publication Citation for published version (APA): Klaasen, R. (2012). Rheumatoid

Nadere informatie

Reuma Café: CHRONISCHE PIJN. Leven met chronische pijn vanuit het oogpunt van de reumatologie. Philippe Carron Dienst Reumatologie UZ Gent

Reuma Café: CHRONISCHE PIJN. Leven met chronische pijn vanuit het oogpunt van de reumatologie. Philippe Carron Dienst Reumatologie UZ Gent Reuma Café: CHRONISCHE PIJN Leven met chronische pijn vanuit het oogpunt van de reumatologie Philippe Carron Dienst Reumatologie UZ Gent Chronische pijn vanuit reumatologie: overview Pijn en anamnese Pijn

Nadere informatie

SAMENVATTING NEDERLANDS. Reumatoïde artritis: strategieën die werken

SAMENVATTING NEDERLANDS. Reumatoïde artritis: strategieën die werken SAMENVATTING NEDERLANDS Reumatoïde artritis: strategieën die werken Samenvatting Nederlands INTRODUCTIE Ongeveer 1% van de Nederlandse bevolking lijdt aan reumatoïde artritis (RA), reuma in de volksmond.

Nadere informatie

Reumatoïde Artritis (1/2)

Reumatoïde Artritis (1/2) Reumatoïde Artritis (1/2) chronische inflammatoire gewrichtsaandoening prevalent (1%, elke leeftijd, vrouwen>mannen) symptomen: pijn, stramheid, zwelling schade: anatomisch, functioneel, sociaal & economisch

Nadere informatie

The significance of serum matrix metalloproteinase 3 in patients with early rheumatoid arthritis Posthumus, Marcel Desiderius

The significance of serum matrix metalloproteinase 3 in patients with early rheumatoid arthritis Posthumus, Marcel Desiderius The significance of serum matrix metalloproteinase 3 in patients with early rheumatoid arthritis Posthumus, Marcel Desiderius IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

Chapter 9. Samenvatting

Chapter 9. Samenvatting Samenvatting Reumatoïde artritis (RA) wordt gekenmerkt door een chronische gewrichtsontsteking met gewrichtsbeschadiging. Ongeveer 1 % van de westerse bevolking krijgt ooit RA waarbij driemaal zoveel vrouwen

Nadere informatie

Het veranderend perspectief van de Nederlandse reumatologie. Mijnheer de rector magnificus, geachte toehoorders,

Het veranderend perspectief van de Nederlandse reumatologie. Mijnheer de rector magnificus, geachte toehoorders, Het veranderend perspectief van de Nederlandse reumatologie Mijnheer de rector magnificus, geachte toehoorders, Vijftien jaar geleden heb ik het ambt aanvaard van hoogleraar reumatologie aan de Faculteit

Nadere informatie

Polymyalgia reumatica (PMR), niet altijd wat het lijkt. C. De Gendt

Polymyalgia reumatica (PMR), niet altijd wat het lijkt. C. De Gendt Polymyalgia reumatica (PMR), niet altijd wat het lijkt C. De Gendt Diagnose In 1964 moest US Supreme Court rechter Potter Stewart, gewiekst met woorden, toegeven dat een definitie van harde pornogafie

Nadere informatie

Samenvatting en Discussie

Samenvatting en Discussie Samenvatting en Discussie 102 SAMENVATTING Reeds meer dan 50 jaar worden glucocorticoïden (GC) toegepast als symptomatische behandeling van patiënten met reumatoïde artritis (RA). In het laatste decennium

Nadere informatie

Therapeutic Drug Monitoring BiologicalDMARDs Utile or Futile

Therapeutic Drug Monitoring BiologicalDMARDs Utile or Futile Therapeutic Drug Monitoring BiologicalDMARDs Utile or Futile Dr. Bart van den Bemt, apotheker/onderzoeker Afdeling Farmacie Sint Maartenskliniek, Nijmegen Inhoud: 1) Is TDM bij anti-tnf bij reumatische

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) Chapter 9 Nederlandse Samenvatting (Dutch Summary) 10 13 14 15 16 17 18 19 20 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 Chapter 9 122 Dutch Summary Nederlandse Samenvatting Reumatoïde artritis

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23294 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23294 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23294 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Knevel, Rachel Title: Unraveling joint destruction in rheumatoid arthritis Issue

Nadere informatie

Informatiebrochure. Reumatoïde Artritis. Hier komt titel van persbericht. Pagina 1

Informatiebrochure. Reumatoïde Artritis. Hier komt titel van persbericht. Pagina 1 Informatiebrochure Reumatoïde Artritis Pagina 1 Hier komt titel van persbericht Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een vorm van gewrichtsontsteking waarbij het afweer- of verdedigingssysteem

Nadere informatie

Behandeling reumatoïde artritis

Behandeling reumatoïde artritis Behandeling reumatoïde artritis Drs. P. Adhien apotheker/epidemioloog 8 februari 2016 Timm, Timm & Timm Docent Prem Adhien Apotheker Voorzitter SIG Diabetes NDF Hogeschool Rotterdam: docent diabetesverpleegkundigen

Nadere informatie

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van reumatoïde artritis

Richtlijn Diagnostiek en behandeling van reumatoïde artritis Richtlijnen Richtlijn Diagnostiek en behandeling van reumatoïde artritis Lydia G. Schipper, Monique Hoekstra, Thea P.M. Vliet Vlieland, Tim L. Jansen, Willem F.Lems, Piet L.C.M. van Riel* Behandeling vroeg

Nadere informatie

Reumatoïde arthritis en de hand

Reumatoïde arthritis en de hand Reumatoïde arthritis en de hand Dr P.B.J. de Sonnaville, reumatoloog SOZ 1. Inleiding 2. Reumatoïde arthritis algemeen 3. Reumatoïde arthritis in hand en pols Reumatoïde arthritis is meer dan een handprobleem

Nadere informatie

Biologicals. Dr. E.J.A. Kroot, reumatoloog

Biologicals. Dr. E.J.A. Kroot, reumatoloog Biologicals Dr. E.J.A. Kroot, reumatoloog 19 e Grande Conférence Verona 2013 Indicaties Reumatoïde artritis Artritis psoriatica Ankylosing Spondylitis (Bechterew) Sarcoidose Verschillende indicaties verschillen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Reumatoïde artritis (RA) komt in ongeveer 1 procent van de algemene populatie voor ongeacht etnische achtergrond. Kenmerkend voor deze immunologische ziekte is de aanwezigheid van een symmetrische ontsteking

Nadere informatie

REUMATOÏDE ARTRITIS FRANCISCUS GASTHUIS

REUMATOÏDE ARTRITIS FRANCISCUS GASTHUIS REUMATOÏDE ARTRITIS FRANCISCUS GASTHUIS Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u reumatoïde artritis (RA) heeft, een vorm van reuma. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. Vragen over de aandoening

Nadere informatie

Persbericht. Röntgendata hebben een significante vermindering in gewrichtsbeschadiging aangetoond

Persbericht. Röntgendata hebben een significante vermindering in gewrichtsbeschadiging aangetoond UCB S.A. Allée de la Recherche 60, B-1070 Brussels (Belgium) Persbericht Significante positieve resultaten van CIMZIA TM in reumatoïde artritis Röntgendata hebben een significante vermindering in gewrichtsbeschadiging

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond (Hoofdstuk 1)

Samenvatting. Achtergrond (Hoofdstuk 1) 133 Achtergrond (Hoofdstuk 1) Reumatoïde artritis (RA) is een chronische ontstekingsziekte waarbij verschillende weefsels en organen aangedaan kunnen zijn. RA kenmerkt zich vooral door een chronische ontsteking

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35586 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Markusse, Iris Title: Long-term outcomes of targeted treatment in early rheumatoid

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Reumatoïde artritis Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuunziekte die gekenmerkt wordt door chronische gewrichtsontstekingen. Door de reactie van het lichaamseigen immuunsysteem

Nadere informatie

PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006. Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens

PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006. Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens PPP Algemene Vergadering 21 oktober 2006 Reumatoïde Artritis: een update R. Westhovens I. Infectierisico II. III. IV. Vaccinaties bij RA Comorbiditeit Meetinstrumenten: HAQ, DAS V. Systeemmanifestaties

Nadere informatie

10.00-10.40 state of the art SPA dr I.E. van der Horst (30 min spreektijd)

10.00-10.40 state of the art SPA dr I.E. van der Horst (30 min spreektijd) Aan: Opleiders Inwendige Geneeskunde Regio Amsterdam II Geachte collegae, Op 27 juni is de ROIG over reumatologie gepland. Bij deze ontvangt u het programma. Het is de bedoeling dat een AIOS uit het genoemde

Nadere informatie

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005

Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programma RIOG reumatologie d.d. 23 november 2005 Programmacommissie: Organisatie: B.A.C. Dijkmans en A.E. Voskuyl P.W.B. Nanayakkara Voordrachten Doel: onderwijs en state of the art Voorzitter B.A.C.

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20644 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Klarenbeek, Naomi Bertine Title: Targeted treatment in early rheumatoid arthritis

Nadere informatie

STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002

STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002 NVR map Anakinra 12-03-2003 09:36 Pagina 1 STANDPUNTEN ANAKINRA (VOORLOPIGE BEHANDELRICHTLIJN) Oktober 2002 NVR map Anakinra 12-03-2003 09:36 Pagina 2 De door de gepubliceerde richtlijnen en standpunten

Nadere informatie

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering

De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering De behandeling van sarcoïdose: een stapsgewijze benadering Bij de behandeling van sarcoïdose zijn de volgende drie vragen met name van belang: welke patiënten hebben behandeling nodig, waarmee dienen deze

Nadere informatie

De immunologische achtergrond van orale tolerantie. Femke Broere Assistant professor

De immunologische achtergrond van orale tolerantie. Femke Broere Assistant professor De immunologische achtergrond van orale tolerantie Femke Broere Assistant professor Artritis (Osteo)artritis Slijtage? Immunologisch? Christopher B. Little & David J. Hunter Nature Reviews Rheumatology

Nadere informatie

Psoriasisartritis bij volwassenen en kinderen

Psoriasisartritis bij volwassenen en kinderen Psoriasisartritis bij volwassenen en kinderen Luc De Clercq, Voorzitter van de Koninklijke Belgische Vereniging voor Reumatologie 11-10-2009 Inflammatoire reumatische aandoeningen Reumatoide Artritis

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift heeft als belangrijkste onderwerp het verlies aan gelokaliseerd en gegeneraliseerd botmineraaldichtheid

Nederlandse samenvatting Dit proefschrift heeft als belangrijkste onderwerp het verlies aan gelokaliseerd en gegeneraliseerd botmineraaldichtheid Nederlandse samenvatting Dit proefschrift heeft als belangrijkste onderwerp het verlies aan gelokaliseerd en gegeneraliseerd botmineraaldichtheid (BMD) in recent gediagnosticeerde reumatoïde artritis (RA).

Nadere informatie

Biologicals. Een klasse apart. Henk Visser

Biologicals. Een klasse apart. Henk Visser Biologicals Een klasse apart Henk Visser Biologicals: Revolutie in behandeling van reuma - Werkingsmechanisme - Hoge effectiviteit - Snelheid waarmee nieuwe middelen beschikbaar komen - Hoge kosten Biologisch?

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Inleiding Reuma is een verzamelnaam voor een groot aantal ernstige aandoeningen van het bewegingsapparaat, waarbij gewrichtsklachten een belangrijke rol spelen. Reumatoïde artritis (RA) is een vorm van

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38693 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Gvozdenovic, Emilia Title: Monitoring rheumatoid arthritis Issue Date: 2016-03-31

Nadere informatie

WAT IS DE PREVALENTIE VAN RADIOGRAFISCHE SCHADE BIJ DIAGNOSE VAN EEN INFLAMMATOIRE ARTRITIS?

WAT IS DE PREVALENTIE VAN RADIOGRAFISCHE SCHADE BIJ DIAGNOSE VAN EEN INFLAMMATOIRE ARTRITIS? Academiejaar 2016-2017 WAT IS DE PREVALENTIE VAN RADIOGRAFISCHE SCHADE BIJ DIAGNOSE VAN EEN INFLAMMATOIRE ARTRITIS? Morgan KREKELS Promotor: Prof. Dr. P. Jacques Masterproef voorgedragen in de 2 de Master

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net//0 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lukas, Cédric Title: Methodological aspects of outcome assessment in inflammatory rheumatic

Nadere informatie

Compagnonscursus 2012

Compagnonscursus 2012 Compagnonscursus 2012 Artritis: Aankomen of afblijven? Marcel Posthumus Reumatologie-Klinische Immunologie Martini Ziekenhuis Groningen Inhoud Reumatologie-Klinische Immunologie Martini Ziekenhuis Mono-artritis

Nadere informatie

Onderwijsprogramma Het Patient Partners onderwijsprogramma is vooral gericht op het leren herkennen van reumatoïde artritis in een vroeg stadium.

Onderwijsprogramma Het Patient Partners onderwijsprogramma is vooral gericht op het leren herkennen van reumatoïde artritis in een vroeg stadium. De patiënt-docenten van de Stichting Onderwijsprogramma Patient Partners zetten zich in voor een vroege herkenning en behandeling van reumatoïde artritis (RA). Hierdoor kan onherstelbare gewrichtsschade

Nadere informatie

RICHTLIJNEN REUMATISCHE ZIEKTEN EN SYNDROMEN: LANDELIJKE TRANSMURALE AFSPRAAK REUMATOÏDE ARTRITIS. Juni 2002

RICHTLIJNEN REUMATISCHE ZIEKTEN EN SYNDROMEN: LANDELIJKE TRANSMURALE AFSPRAAK REUMATOÏDE ARTRITIS. Juni 2002 NVR map Landelijke Transm. 12-03-2003 09:40 Pagina 1 RICHTLIJNEN REUMATISCHE ZIEKTEN EN SYNDROMEN: LANDELIJKE TRANSMURALE AFSPRAAK REUMATOÏDE ARTRITIS Juni 2002 NVR map Landelijke Transm. 12-03-2003 09:40

Nadere informatie

Axiale spondyloartritis en de ziekte van Bechterew in de eerste lijn

Axiale spondyloartritis en de ziekte van Bechterew in de eerste lijn Axiale spondyloartritis en de ziekte van Bechterew in de eerste lijn Inhoud Klassieke Bechterew Casus Classificatie Vroege stadium van Bechterew Casus Concept axiale spondyloartritis Belang van vroege

Nadere informatie

I nhoud. 1 Anatomie en fysiologie van het bewegingsapparaat... 1 F.P.J.G. Lafeber. R.E.M. Toes. M. Vis en J.M.W. Hazes. R.B.M.

I nhoud. 1 Anatomie en fysiologie van het bewegingsapparaat... 1 F.P.J.G. Lafeber. R.E.M. Toes. M. Vis en J.M.W. Hazes. R.B.M. XI I nhoud 1 Anatomie en fysiologie van het bewegingsapparaat............................................ 1 F.P.J.G. Lafeber 1.1 Inleiding...............................................................................................

Nadere informatie

Opvattingen en attitudes van Nederlandse reumatologen over de COBRA- strategie voor behandeling van vroege RA

Opvattingen en attitudes van Nederlandse reumatologen over de COBRA- strategie voor behandeling van vroege RA Opvattingen en attitudes van Nederlandse reumatologen over de COBRA- strategie voor behandeling van vroege RA L. van Tuyl, A.M.C. Plass, W.F. Lems, A.E. Voskuyl, B.A.C. Dijkmans en M. Boers Samenvatting

Nadere informatie

Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten?

Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten? Continuing Nursing Education (CNE) Hartrevalidatie Wat is de invloed van reuma op hart- en vaatziekten? Vokko van Halm, AMC / Jan van Breemen Instituut / Reade Wie zijn dit? Anita Witzier Gordon Queen

Nadere informatie

Sporten met reuma. Reade, 11 oktober 2013. Irene EM Bultink, MD PhD. Reumatoloog, VU Medisch Centrum, Amsterdam

Sporten met reuma. Reade, 11 oktober 2013. Irene EM Bultink, MD PhD. Reumatoloog, VU Medisch Centrum, Amsterdam Sporten met reuma Reade, 11 oktober 2013 Irene EM Bultink, MD PhD Reumatoloog, VU Medisch Centrum, Amsterdam Topsport met reuma? Annamarie Thomas Oud-wereldkampioen schaatsen Diagnose: Ziekte van Bechterew

Nadere informatie

75-jaar afdeling reumatologie GEFELICITEERD! Een verhaal van samenwerking

75-jaar afdeling reumatologie GEFELICITEERD! Een verhaal van samenwerking 75-jaar afdeling reumatologie GEFELICITEERD! Een verhaal van samenwerking Tom Huizinga Leiden, The Netherlands Programma 15 minuten: Welkom en introductie wat de dag verder brengt: Zaal 5: Reumatoide Artritis

Nadere informatie

Vaccinatie voor mensen met auto-immune reumatische ontstekingsziekten

Vaccinatie voor mensen met auto-immune reumatische ontstekingsziekten Vaccinatie voor mensen met auto-immune reumatische ontstekingsziekten 27 maart 2017 INLEIDING Vaccinaties zijn een manier om infecties te voorkomen vooraleer ze optreden. Vaccins helpen het immuunsysteem

Nadere informatie

2. NEDERLANDSE SAMENVATTING

2. NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 2. NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Het onderwerp van dit proefschrift is de medicamenteuze behandeling van de aandoening ankyloserende spondylitis (AS). In Nederland wordt AS nog vaak de

Nadere informatie

WAT IS ORENCIA (ABATACEPT)?

WAT IS ORENCIA (ABATACEPT)? WAT IS ORENCIA (ABATACEPT)? Wat is ORENCIA? Wat is ORENCIA? 3 Waarom heb ik ORENCIA voorgeschreven gekregen? 4 Wat kan ik verwachten van de behandeling met ORENCIA? 4 Hoe werkt ORENCIA? 4 Hoe neem ik ORENCIA?

Nadere informatie

Persbericht. CIMZIA TM doeltreffend voor het verminderen van de tekens en symptomen van reumatoïde artritis

Persbericht. CIMZIA TM doeltreffend voor het verminderen van de tekens en symptomen van reumatoïde artritis UCB S.A. Allée de la Recherche 60, B-1070 Brussels (Belgium) Persbericht doeltreffend voor het verminderen van de tekens en symptomen van reumatoïde artritis Nieuwe gegevens voorgesteld op EULAR bevestigen

Nadere informatie

Indicaties voor Immuunsupressie en Biologicals bij IMID. Robert Landewé Hoogleraar reumatologie, amc/uva Reumatoloog, AMC Heerlen

Indicaties voor Immuunsupressie en Biologicals bij IMID. Robert Landewé Hoogleraar reumatologie, amc/uva Reumatoloog, AMC Heerlen Indicaties voor Immuunsupressie en Biologicals bij IMID Robert Landewé Hoogleraar reumatologie, amc/uva Reumatoloog, AMC Heerlen IMID?? Immune-Mediated Inflammatory Diseases Inflammatie Immuunsysteem is

Nadere informatie

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot

Samenvatting. Reumatoïde artritis: biologicals en bot * Samenvatting Reumatoïde artritis: biologicals en bot Samenvatting In deel I van dit proefschrift worden resultaten gepresenteerd van onderzoek naar gegeneraliseerd botverlies (osteoporose) in patiënten

Nadere informatie

Pubers met JIA (Juveniele Idiopatische Artritis) Philomine van Pelt Fellow Kinderreumatologie Wilhelmina Kinderziekenhuis.

Pubers met JIA (Juveniele Idiopatische Artritis) Philomine van Pelt Fellow Kinderreumatologie Wilhelmina Kinderziekenhuis. Pubers met JIA (Juveniele Idiopatische Artritis) Philomine van Pelt Fellow Kinderreumatologie Wilhelmina Kinderziekenhuis Inleiding Waneer moet u denken aan JIA JIA tijdens de puberteit Internet gebruik

Nadere informatie

Artritis Psoriatica. Cathelijne Appels 18-9-2013

Artritis Psoriatica. Cathelijne Appels 18-9-2013 Artritis Psoriatica Cathelijne Appels 18-9-2013 Spondylartropathieën Reactieve artritis Artritis Bechterew psoriatica Artritis bij een inflammatoire darmziekte Ongedifferentieerde spondylartropathie Musculoskeletaal

Nadere informatie

Reumatologie. Patiënteninformatie. Biologicals. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis

Reumatologie. Patiënteninformatie. Biologicals. Bij reumatische aandoeningen. Slingeland Ziekenhuis Reumatologie Biologicals i Patiënteninformatie Bij reumatische aandoeningen Slingeland Ziekenhuis Algemeen Veel reumatische aandoeningen zijn tegenwoordig goed te behandelen met medicijnen. De medicijnen

Nadere informatie

REUMATHOLOOG. Hilde Beulens

REUMATHOLOOG. Hilde Beulens REUMATHOLOOG Hilde Beulens Verzamelnaam Er bestaan meer dan 200 reumatische aandoeningen. 1 op de 5 Belgen heeft reumatische klachten. 1 op 1000 kinderen in België lijdt aan kinderreuma. 1/3de van de bevolking

Nadere informatie

ARTRITIS PSORIATICA 312

ARTRITIS PSORIATICA 312 ARTRITIS PSORIATICA 312 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u artritis psoriatica, een vorm van ontstekingsreuma, heeft. Artritis psoriatica valt onder de groep spondylartropathie, een verzamelnaam

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 173 Reumatoïde artritis (RA) is een auto-immuun ziekte, gekenmerkt door ontstekingen aan synoviale gewrichten, met name de kleine hand- en voetgewrichten,

Nadere informatie

Autoimmune pancreatitis

Autoimmune pancreatitis Oorzaken van chronische pancreatitis TIGARO-classificatie T: toxisch (alcohol/roken) I: idiopatisch G: genetisch A: auto-immuun R: na ernstige acute O: obstructief Autoimmune pancreatitis IgG4-gerelateerde

Nadere informatie

Nederlandse Health Assessment Questionnaire (HAQ)

Nederlandse Health Assessment Questionnaire (HAQ) Nederlandse Health Assessment Questionnaire (HAQ) Beschrijving: De Health Assessment Questionnaire meet moeilijkheden bij het uitvoeren van activiteiten in het dagelijks leven. De vragenlijst is primair

Nadere informatie

Herkenning van reumatoïde artritis

Herkenning van reumatoïde artritis Stand van zaken Herkenning van reumatoïde artritis Hoe vroeg is op tijd? Annette H.M. van der Helm-van Mil en Marcel D. Posthumus In de beginfase van reumatoïde artritis (RA) lijkt het ziekteproces het

Nadere informatie

BeSt Behandelstrategieën in reumatoïde artritis. Voorwoord 2. Opzet van het BeSt onderzoek 3. Resultaten na 7 jaar... 7

BeSt Behandelstrategieën in reumatoïde artritis. Voorwoord 2. Opzet van het BeSt onderzoek 3. Resultaten na 7 jaar... 7 INHOUD Voorwoord 2 Opzet van het BeSt onderzoek 3 Resultaten na 7 jaar... 7 Langdurige remissie: medicatie stoppen of doorgaan?... 13 Voorspellen van het dagelijks functioneren van patiënten 17 De relatie

Nadere informatie

Behandeling reumatoïde artritis

Behandeling reumatoïde artritis Behandeling reumatoïde artritis Prem Adhien apotheker/epidemioloog 6 februari 2017 Timm, Timm & Timm Docent Prem Adhien Apotheker Voorzitter SIG Diabetes NDF Hogeschool Utrecht: docent MPA Universiteit

Nadere informatie

jicht Birgit Kraft, Mirella Bes, Marjonne Creemers Namens de vakgroep reumatologie

jicht Birgit Kraft, Mirella Bes, Marjonne Creemers Namens de vakgroep reumatologie jicht Birgit Kraft, Mirella Bes, Marjonne Creemers Namens de vakgroep reumatologie inhoud 1. Casus 2. Jicht; pathofysiologie, epidemiologie en kliniek, epidemiologie 3. Richtlijn jicht 4. Zorgpad jicht

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Periodieke Koorts Met Afteuze Faryngitis En Adenitis (PFAPA)

Periodieke Koorts Met Afteuze Faryngitis En Adenitis (PFAPA) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Periodieke Koorts Met Afteuze Faryngitis En Adenitis (PFAPA) Versie 2016 1. WAT IS PFAPA 1.1 Wat is het? PFAPA staat voor Periodic Fever Adenitis Pharyngitis

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE

TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE TRANSMURAAL PROTOCOL REUMATOLOGIE Doelstellingen Vroege opsporing van chronische destructieve gewrichtsziekte om door vroegtijdige behandeling schade te beperken Verbetering van de service aan huisartsen

Nadere informatie

Sarcoïdose. & het gewricht. Gewrichtsklachten komen bij sarcoïdose veelvuldig voor. Hierbij ontstaan pijn en problemen met bewegen.

Sarcoïdose.  & het gewricht. Gewrichtsklachten komen bij sarcoïdose veelvuldig voor. Hierbij ontstaan pijn en problemen met bewegen. Sarcoïdose & het gewricht Gewrichtsklachten komen bij sarcoïdose veelvuldig voor. Hierbij ontstaan pijn en problemen met bewegen. www.sarcoidose.nl Wat is een gewricht? Een gewricht is een verbinding tussen

Nadere informatie

Juveniele Idiopatische Artritis (JIA)

Juveniele Idiopatische Artritis (JIA) Wat is JIA? Juveniele idiopathische artritis is een zeldzame, chronische ziekte die wordt gekenmerkt door een blijvende ontsteking van een of meerdere gewrichten. De verschijnselen van een gewrichtsontsteking

Nadere informatie

Benadering en evaluatie van reumatische aandoeningen bij volwassenen en jongeren TOET STIF ZERE

Benadering en evaluatie van reumatische aandoeningen bij volwassenen en jongeren TOET STIF ZERE Benadering en evaluatie van reumatische aandoeningen bij volwassenen en jongeren TOET STIF ZERE Reumatologie Inflammatie = ontsteking in verschillende graden van ernst en ten gevolge van verschillende

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Starten met biologicals

PATIËNTEN INFORMATIE. Starten met biologicals PATIËNTEN INFORMATIE Starten met biologicals 2 PATIËNTENINFORMATIE Deze folder biedt algemene informatie over de behandeling van reumatische aandoeningen met biologicals. Uw reumatoloog en reumaconsulent

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/18551 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Woude, Diane van der Title: Anti-citrullinated protein antibodies (ACPA) in rheumatoid

Nadere informatie

INFORMATIE OVER RITUXIMAB (MABTHERA ) FRANCISCUS VLIETLAND

INFORMATIE OVER RITUXIMAB (MABTHERA ) FRANCISCUS VLIETLAND INFORMATIE OVER RITUXIMAB (MABTHERA ) FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Uw reumatoloog heeft u een Biological (rituximab) voorgeschreven voor de behandeling van uw reumatische aandoening. Om dit medicijn

Nadere informatie

Farmacotherapeutisch rapport rituximab (Mabthera ) bij de indicatie reumatoïde artritis

Farmacotherapeutisch rapport rituximab (Mabthera ) bij de indicatie reumatoïde artritis Farmacotherapeutisch rapport rituximab (Mabthera ) bij de indicatie reumatoïde artritis 1. Samenvatting De Commissie Farmaceutische Hulp heeft een farmacotherapeutisch rapport vastgesteld voor het geneesmiddel

Nadere informatie

Salazopyrine begint pas 6 tot 12 weken na de eerste inname te werken en is werkzaam op lange termijn mits langdurige toediening.

Salazopyrine begint pas 6 tot 12 weken na de eerste inname te werken en is werkzaam op lange termijn mits langdurige toediening. Salazopyrine Salazopyrine (sulfasalazine) Salazopyrine vermindert gewrichtsklachten (pijn, stijfheid en zwelling van gewrichten) en voorkomt gewrichtsschade. Het wordt onder andere gebruikt bij de behandeling

Nadere informatie

HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015

HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015 HOVON-Hematologie scholingsdag donderdag 1 okt 2015 Josée Zijlstra VUMC www.hematologie.nl/ j.zijlstra@vumc.nl Thomas Hodgkin 1798-1866 Hodgkin lymfoom Diagnostiek Pathologie Epidemiologie Symptomen Beeldvorming

Nadere informatie

Mevalonaat Kinase Deficientië (MKD) (of Hyper IgD syndroom)

Mevalonaat Kinase Deficientië (MKD) (of Hyper IgD syndroom) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Mevalonaat Kinase Deficientië (MKD) (of Hyper IgD syndroom) Versie 2016 1. WAT IS MKD 1.1 Wat is het? Mevanolaat kinase deficiëntie (MKD) is een genetische

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/40898 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Elis, A.S. Title: Identification of therapeutic targets and antisense oligonucleotide

Nadere informatie

Bewegingsapparaat bij het ouder worden

Bewegingsapparaat bij het ouder worden Meer leren over lichaam en gezondheid Bewegingsapparaat bij het ouder worden Sandrine Bours Reumatoloog MUMC+ Agenda Inleiding Osteoporose Artrose Artritis Reumatoïde artritis Jicht Inleiding Skelet nodig

Nadere informatie

De strekking van dit proefschrift

De strekking van dit proefschrift Samenvatting De strekking van dit proefschrift Er is steeds meer bewijs dat ontsteking een belangrijke rol speelt bij de ontwikkeling van hart- en vaatziekten (HVZ). Omdat reuma gepaard gaat met chronische

Nadere informatie

Sulfasalazine. (Salazopyrine) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen

Sulfasalazine. (Salazopyrine) Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Bij reumatische aandoeningen Sulfasalazine (Salazopyrine) Bij reumatische aandoeningen U heeft in overleg met uw behandelend arts besloten dat u in verband met reumatische klachten sulfasalazine gaat gebruiken of u overweegt dit te

Nadere informatie

Immunologie. Afweer. Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving

Immunologie. Afweer. Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving Immunologie Afweer 1 Wij leven als levende organismen in evenwicht met onze omgeving Verstoring van het evenwicht tussen organisme en omgeving kan ertoe leiden dat ons lichaam door indringers uit de omgeving

Nadere informatie

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Advanced MRI in inflammatory arthritis van der Leij, C. Link to publication

UvA-DARE (Digital Academic Repository) Advanced MRI in inflammatory arthritis van der Leij, C. Link to publication UvA-DARE (Digital Academic Repository) Advanced MRI in inflammatory arthritis van der Leij, C. Link to publication Citation for published version (APA): van der Leij, C. (2017). Advanced MRI in inflammatory

Nadere informatie

REUMATOLOGIE casusschetsen

REUMATOLOGIE casusschetsen REUMATOLOGIE casusschetsen 1 REUMATOLOGIE April 2004 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Man, 35 jaar. Sinds 4 weken pijnlijke PIP s re hand. Zijn ring past niet meer. Rechter pols is ook gevoelig, niet warm of

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 14L Fase A Titel Startproblemen in de ochtend Onderwerp Reumatoïde Artritis Inhoudsdeskundige Dr. G. Kloppenburg, reumatoloog Dr. Z. de Jong, reumatoloog Technisch verantwoordelijke E. Beekhuizen,

Nadere informatie

Rheumatoid arthritis : of mice and men : towards the development of innovative therapies for rheumatoid arthritis Gerlag, D.M.

Rheumatoid arthritis : of mice and men : towards the development of innovative therapies for rheumatoid arthritis Gerlag, D.M. UvA-DARE (Digital Academic Repository) Rheumatoid arthritis : of mice and men : towards the development of innovative therapies for rheumatoid arthritis Gerlag, D.M. Link to publication Citation for published

Nadere informatie

PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN PATIËNTGERAPPORTEERDE UITKOMSTMATEN

PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN PATIËNTGERAPPORTEERDE UITKOMSTMATEN Reumatoïde artritis (RA) is een chronische ziekte die gekenmerkt wordt door gewrichtsontstekingen. Deze ontstekingen gaan gepaard met pijnklachten, zwelling en stijfheid en kunnen op den duur leiden tot

Nadere informatie