Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen"

Transcriptie

1 Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen Versie juli 2014

2 Auteur / Onderzoeker: Daniëlle ten Hagen BSc, FME afdeling Internationaal Ondernemen Zoetermeer, juli 2014 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de aanwezigheid van eventuele (druk)fouten en onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaardt de Vereniging FME deswege geen aansprakelijkheid voor de gevolgen van eventuele voorkomende fouten of onvolledigheden. Vereniging FME, juli

3 Inhoudsopgave Introductie... 3 Bedrijfsachtergrond... 4 Werknemers... 4 Omzet... 4 Topsectoren... 5 Export... 9 Exportbestemmingen Groeilanden Knelpunten & Barrières Zakendoen in Ontwikkelingslanden Stellingen

4 Introductie FME heeft in de periode mei-juni 2014, in samenwerking met een aantal internationaal actieve sectoren en branches binnen de technologische industrie het jaarlijkse onderzoek internationaal ondernemen uitgevoerd. Dit jaar was er deelname vanuit: - High Tech (Holland High Tech, High Tech NL) - Duurzame Energietechnologie (Cleantech Holland, FME cluster Energie) - Olie & Gas (Dutch Energy Solutions) - Life Sciences & Health (TaskForce Healthcare, FME cluster LSH) - Agro-Food (NAFTC, FME Cluster Agro-Food) - Sport Infrastructuur (Dutch Sports Infrastructure) - Klimaatsystemen (NVKL) - Metallurgische Industrie (VNMI) Het hoofddoel van dit onderzoek is om te identificeren waar bedrijven uit de technologische industrie hun exportomzet verwachten, waar zij kansen zien in het buitenland en welke ondersteuning zij daarbij nodig hebben. Tevens zijn een aantal actuele beleidsthema s aan bod gekomen. Met deze resultaten is FME in staat om de belangen van de leden voor het voetlicht te brengen in Den Haag en Europa, en onze internationale dienstverlening adequaat in te richten. Voor deze enquête zijn industrie breed bijna contactpersonen bij individuele bedrijven benaderd. Daarvan hebben 670 contactpersonen bij 615 individuele bedrijven gereageerd, waarvan er 450 individuele bedrijven ook daadwerkelijk exporteren vanuit Nederland. De vragenlijst bestond dit jaar uit de volgende onderdelen: Algemene bedrijfsinformatie Export & Ondersteuning Knelpunten & Handelsbarrières Zakendoen in Ontwikkelingslanden Economische diplomatie Exportfinanciering & Exportkredietverzekering In dit rapport wordt een groot deel van de resultaten van het onderzoek weergegeven, maar een uitgebreid rapport met alle resultaten en verdiepende analyses volgt in de nog te maken jubileumeditie van het onderzoek. Deze jubileumeditie met een overzicht van de resultaten in de afgelopen vijf jaar zal in de tweede helft van 2014 worden gepubliceerd. Voor meer informatie over Internationaal Ondernemen of dit onderzoek kunt u terecht bij de afdeling Internationaal Ondernemen van FME, via of Met vriendelijke groet, Dhr. Micha van Lin Dhr. Patrick Walison Hoofd Internationaal Ondernemen Beleidsadviseur Internationaal Ondernemen Vereniging FME Vereniging FME T T E E W W 3

5 Bedrijfsachtergrond Het onderzoek is dit jaar uitgezet naar contactpersonen bij bedrijven in de technologische industrie. Dit omvat contactpersonen bij de FME-leden en bedrijven die lid zijn van de sectoren die worden bediend door een cluster binnen de afdeling Internationaal Ondernemen van FME of door een aan FME gelieerde branche. In totaal heeft het onderzoek 670 respondenten opgeleverd bij zo n 615 bedrijven. Een responspercentage van ongeveer 15%. Van de respondenten geeft 71% aan te exporteren. De overige bedrijven geven aan dat ze niet exporteren, de Nederlandse markt bewerken voor een buitenlands bedrijf, of hier in de toekomst mee aan de slag willen. Van de bedrijven die niet exporteren geeft 36% (5% van totaal) aan in de toekomst wel aan de slag te willen met export. Werknemers De steekproef van dit jaar levert de onderstaande verdeling op naar aantal werknemers. In de groep van dit jaar is het aantal middelgrote bedrijven kleiner dan in voorgaande jaren, het aandeel van de grootste en kleinste bedrijven is dit jaar groter. Vergeleken met 2013 zet de trend zich in dit opzicht voort. Vraag: Hoeveel werknemers (aantal fte) heeft uw bedrijf op dit moment in dienst? Bedrijfsgrootte - Aantal werknemers (fte) Meer dan t/m 250 werknemers 51 t/m 100 werknemers 26 t/m 50 werknemers 0 t/m 25 werknemers 17% 15% 13% 21% 34% 0% 10% 20% 30% 40% N=430 (2010), N=280 (2011), N= 513 (2012), N=620 (2013), N=608 (2014) Omzet Bij de verdeling op basis van omzet valt op dat het aantal bedrijven met een omzet van meer dan 50 miljoen dit jaar kleiner is geworden ten opzichte van Dit kan verklaart worden doordat de grotere bedrijven relatief minder vaak omzetgegevens hebben gegeven dan de kleinere bedrijven. Het aantal bedrijven met een middelgrote omzet is toegenomen in vergelijking tot 2013 en het aantal bedrijven met een kleine omzet is afgenomen. Vraag: Hoe groot was de totale omzet van uw bedrijf in 2011 (in miljoen euro's)? Bedrijfsgrootte - Omzet (mln ) meer dan 50 miljoen 26 t/m 50 miljoen 11 t/m 25 miljoen 6 t/m 10 miljoen 0 t/m 5 miljoen 17% 14% 17% 22% 30% 0% 10% 20% 30% 40% N=430 (2010), N=280 (2011), N= 454 (2012), N=498 (2013), N=487 (2014) 4

6 Topsectoren Bedrijven in de technologische industrie zijn onder andere actief in het produceren van metaalproducten, machines, transportmiddelen (en onderdelen), elektrische apparaten en instrumenten. De verdeling van het onderzoek internationaal ondernemen uit 2010 laat zien hoe deze verdeling ongeveer is. Vraag: In welke sector is uw bedrijf hoofdzakelijk actief? N=482 (2010) Deze activiteiten vinden hun toepassing in veel verschillende sectoren binnen de technologische industrie. Vandaar dat FME Internationaal Ondernemen niet de bovenstaande verdeling gebruikt maar kijkt naar de sector(en) waarin het product wordt toegepast. Dit heeft geresulteerd in een sectorfocus die zich richt op de meest internationaal actieve sectoren in de FME achterban. De afdeling Internationaal Ondernemen binnen FME richt zich op High Tech, Medische Technologie, Olie, Gas & Powerindustrie, Duurzame Energietechnologie, Agro-Food en Sport & Infrastructuur. De overheid heeft sinds een aantal jaren ook een sectorfocus, vormgegeven in het topsectorenbeleid. Deze sluit goed aan op de sectoren in de technologische industrie en de bovengenoemde sectorfocus van FME IO. Om in kaart te brengen in welke topsectoren de FME achterban actief is hebben wij vanaf 2012 bevraagd. In 2014 zij bedrijven in de technologische industrie met name actief in de volgende topsectoren: - High Tech Systemen & Materialen (HTSM), 21% - Energie, 19% - Agro-Food, 14% - Life Sciences & Health (LSH), 13% - Logistiek, 11% - Water, 10% De indeling van de topsectoren is nagenoeg hetzelfde gebleven ten opzichte van De HTSM-sector heeft over de jaren heen structureel een aandeel van een vierde of een vijfde, afhankelijk van de steekproef. 5

7 Vraag: In welke van de hieronder genoemde topsectoren is uw bedrijf actief? 2013 Creatieve Industrie 3% Chemie 6% Logistiek 5% Tuinbouw 3% Anders 3% HTSM 25% Agro, Food en Tuinbouw 10% Water 12% Energie 20% N=620 (2013) LSH 14% 2014 Logistiek 11% Chemie 8% Creatieve Industrie 4% HTSM 21% Agro, Food en Tuinbouw 14% Energie 19% N=669 (2014) Water 10% LSH 13% De verdeling van de bedrijven over de verschillende topsectoren laat zien waar de prioriteiten van FME zou moeten liggen. Om deze verdeling specifieker te maken wordt in de onderstaande figuren aangegeven in welke technologieën of toepassing deze bedrijven actief zijn binnen de verschillende topsectoren. Binnen HTSM zijn de meeste bedrijven actief in de hightech systemen, automotive-industrie en safety and security. Micro- / nanotechnologie 6% Lighting 4% Lucht- / ruimtevaart 6% ICT 7% High Tech systemen 18% N= 656 (289 individuele bedrijven) Topsector HTSM Printing 4% Safety and Security 9% Automotive 16% Embedded Systems 7% Components and circuits 6% Fotonica 3% Halfgeleiderindustrie High Tech 7% materialen 6% 6

8 Bedrijven in de topsector energie zijn vooral actief in Olie, Gas & Power, (offshore) wind, solar en bebouwde omgeving. Geothermie 5% Solar 16% Topsector Energie E-mobility 6% Bebouwde omgeving 14% Biomassa 9% Smart Grids 10% (Offshore) Wind 14% N= 501 (256 individuele bedrijven) Olie, Gas & Power 27% Binnen LSH zijn de bedrijven vooral actief in medische apparaten en hulpmiddelen, medische hightech, dienstverlening en ziekenhuisbouw. Net als in 2013, zijn veruit de meeste bedrijven actief in de medische apparaten en hulpmiddelen en medische hightech. Dienstverlening 13% Topsector Life Sciences & Health Bio Medisch 8% E-Health 11% Medische apparaten en hulpmiddelen 33% Ziekenhuisbouw 11% Mobiliteitsoplossingen 8% N= 319 (178 individuele bedrijven)` Medische hightech 16% Een groot deel van de bedrijven is actief in de maritieme sector (scheepsbouw en maritieme toelevering). In 2013 was dit bijna 60%, mede door deelname van Scheepsbouw NL en HME aan het onderzoek, dit jaar is het 47%. Daarnaast zit een groot deel van de bedrijven in de drinkwatertechnologie, in 2014 is dit 27%. Scheepsbouw 23% Topsector Water Deltatechnologie 9% Drinkwatertechnologie 27% Milieutechnologie 17% N= 226 (138 individuele bedrijven) Maritieme toelevering 24% 7

9 Binnen de topsector Agro, Food en Tuinbouw ligt de kracht van de FME achterban vooral in de toelevering aan de voedselverwerkende industrie en in de indirecte toelevering aan de Agro-Food sector. Agro, Food en Tuinbouw Tuinbouw 13% Toelevering primaire sector 14% Indirecte toelevering agro-food 37% Toelevering voedselverwerkende industrie 36% N= 290 (193 individuele bedrijven) Technologiebedrijven in de topsector logistiek zijn vooral actief in bouw (constructie en toelevering) en in de luchthaven-industrie. Verder zijn ze ook nog actief in sport en infrastructuur, haven ontwikkeling en achterland en in het aanleggen van spoor en wegen. Havenontwikkeling en achterland 10% Topsector Logistiek Sport infrastructuur 8% Bouw (constructie en toelevering) 38% Luchthavens 20% Spoor 12% Wegen 12% N= 251 (146 individuele bedrijven) In de topsector chemie waren dit jaar 108 individuele bedrijven van de FME achterban actief. Deze topsector bestaat uit twee groepen; de chemische industrie en de procestechnologie. De groep bedrijven was in 2014 zo goed als gelijk verdeeld over deze twee groepen (procestechnologie 48% en chemische industrie 52%). De topsector creatieve industrie telt dit jaar 59 individuele bedrijven die deze sector namens de technologische industrie vertegenwoordigen. Deze bedrijven waren vooral actief in de design en architectuur sector, respectievelijk voor 38% en 27%, maar deden ook mee in de media en entertainment, mode en gaming sectoren. 8

10 Export Gemiddeld halen de bedrijven uit het onderzoek van 2014 ongeveer 59% van hun omzet uit export, deze omzet halen zij gemiddeld uit zo n 24 landen in de wereld. De ongewogen exportpercentages van 2010, 2011, 2012 en 2013 waren respectievelijk 52%, 56%, 56% en 58%. Gewogen naar de totale omzet halen deze bedrijven zelfs 61% van de omzet uit export. Berekeningen van FME over de afgelopen jaren geven aan dat bedrijven uit de Technologische Industrie gemiddeld zo n 60% halen uit het buitenland. De klassenindeling van laat de sterke positie van de export zien. De afgelopen jaren valt op dat het aantal bedrijven in de categorie % stijgend is. Vraag: Welk deel van uw totale omzet in 2011 was afkomstig uit export? 40% 38% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 24% 12% 10% 15% % 0% 0-20% 20-40% 40-60% 60-80% % N=482 (2010), N=280 (2011), N=576 (2012), N=505 (2013), N=520 (2014) Net als voorgaande jaren zijn er maar weinig bedrijven die slechts één land als exportbestemming hebben. Een positieve trend is te zien in het aantal bedrijven dat naar meer dan 25 landen exporteert, dit is sinds 2012 alleen maar toegenomen. Voor de overige categorieën is er geen eenduidig beeld, dit is afhankelijk van de desbetreffende steekproef in een jaar. Vraag: Naar hoeveel landen exporteert uw onderneming? 35% 30% 27% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 2% 21% 20% % Naar 1 land Naar 2-5 landen Naar 6-10 landen Naar landen Naar meer dan 25 landen N=280 (2011), N=582 (2012), N=548 (2013), N=480 (2014) 9

11 Exportbestemmingen Voor de jaren 2012, 2013 en 2014 zijn de exportbestemmingen van bedrijven in de technologische industrie onderverdeeld in regio s. Over de jaren heen zijn de resultaten vrij stabiel gebleken. De belangrijkste exportbestemmingen bevinden zich in West-Europa (rond de 55%). Gevolgd door Azië, waarbinnen de export naar Zuidoost Azië het grootst was. Exportbestemmingen West-Europa 56% 53% 54% Oost-Europa 6% 5% 6% Azië 17% 17% 16% China 30% 34% 30% Zuidoost Azië 43% 40% 36% Centraal Azië 27% 26% 34% Noord Amerika 6% 7% 7% Latijns Amerika 5% 4% 4% Midden Oosten 7% 8% 8% Afrika 2% 4% 3% Oceanië 2% 2% 2% N=576 (2012), N=505 (2013), N=520 (2014) In twee aparte vragen is aan bedrijven gevraagd om de vijf belangrijkste exportbestemmingen binnen en buiten de EU aan te geven. Onderstaande tabel geeft de belangrijkste exportbestemmingen in 2012, 2013 en 2014 weer. Vraag: Wat is (zijn) op dit moment de belangrijkste exportbestemming(en) voor uw bedrijf? Exportbestemmingen 2012 Exportbestemmingen 2013 Exportbestemmingen Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 2. België 2. VK 2. België 3. VK 3. België 3. VK 4. Frankrijk 4. VS 4. VS 5. VS 5. Frankrijk 5. Frankrijk 6. China 6. China 6. Rusland 7. Rusland 7. Rusland 7. China 8. Italië 8. Italië 8. Italië 9. Denemarken 9. Denemarken 9. Zweden 10. Spanje 10. Zwitserland 10. Brazilië N=474 (2012), N=473 (2013), N=389 (2014) Een opvallende nieuwkomer in de top 10 van exportbestemmingen in 2014 is Brazilië. Sinds 2012 is Brazilië een sterk opkomende exportbestemming. Brazilië is van de 17 e plek in 2012 geklommen naar de 14 e plek in 2013, gevolgd door het behalen van de top 10 in Daarnaast staan Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk steevast in de top 3 van de exportbestemmingen. Groeilanden De bovengenoemde exportbestemmingen liggen voornamelijk in Europa, maar bedrijven in de technologische industrie zijn altijd op zoek naar nieuwe interessante (opkomende) markten. De beperkte economische groei binnen de EU en de interessante kansen die de rest van de wereld zou kunnen bieden maakt het aantrekkelijk en in sommige gevallen noodzakelijk om verder te kijken. 10

12 Vraag: Welke landen zijn voor de toekomstige groei van uw onderneming het belangrijkst? Groeilanden 2010 Groeilanden 2011 Groeilanden 2012 Groeilanden 2013 Groeilanden Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 2. België 2. VK 2. VK 2. VS 2. VK 3. VK 3. België 3. Frankrijk 3. China 3. VS 4. Frankrijk 4. Frankrijk 4. China 4. VK 4. Frankrijk 5. Rusland 5. VS 5. Brazilië 5. Brazilië 5. China 6. VS 6. Rusland 6. Rusland 6. Frankrijk 6. Rusland 7. China 7. China 7. Polen 7. België 7. Brazilië 8. Brazilië 8. Brazilië 8. België 8. Rusland 8. België 9. Polen 9. Italië 9. VS 9. Polen 9. Polen 10. India 10. Polen 10. India 10. India 10. India N=432 (2010), N=236 (2011), N=478 (2012), N= 458 (2013), N=334 (2014) De belangrijkste afzet- en groeimarkt blijft Duitsland. Bedrijven doen hier veel zaken en gezien de positieve economische ontwikkelingen van de laatste jaren zien bedrijven hier nog steeds groei. Het Verenigd Koninkrijk staat stabiel in de top 3 van deze lijst. Daarnaast is het opvallend dat Brazilië, China en de VS de afgelopen twee jaar zijn gestegen; op Brazilië na staan deze landen nu vast in de top 5. De lijstjes met bestemmingen en groeilanden schetsen een algemeen beeld, maar vertellen niet het hele verhaal. Alle sectoren en branches hebben op hun beurt weer eigen belangrijkste afzet- en groeimarkten. Vraag: Welke landen zijn voor de toekomstige groei van uw onderneming het belangrijkst? Groeilanden High Tech 2014 Groeilanden Olie & Gas 2014 Groeilanden Agro-Food 2014 Groeilanden Med Tech Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 2. VS 2. VK 2. VK 2. VK 3. VK 3. Frankrijk 3. VS 3. VS 4. Frankrijk 4. Rusland 4. Frankrijk 4. Frankrijk 5. China 5. Brazilië 5. China 5. China 6. Brazilië 6. Saoedi-Arabië 6. Rusland 6. Rusland 7. Rusland 7. België 7. Brazilië 7. Brazilië 8. België 8. VS 8. België 8. België 9. Polen 9. VAE 9. Polen 9. Polen 10. Italië 10. China 10. India 10. India Groeilanden Duurzaam 2014 Groeilanden Sport 2014 Groeilanden Maritiem 2014 Groeilanden NVKL Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 1. Duitsland 2. VK 2. VK 2. VK 2. VS 3. VS 3. VS 3. Frankrijk 3. VK 4. Frankrijk 4. Frankrijk 4. Brazilië 4. Frankrijk 5. China 5. Rusland 5. China 5. China 6. Rusland 6. Spanje 6. Rusland 6. Polen 7. Brazilië 7. Italië 7. België 7. België 8. België 8. Polen 8. VS 8. Spanje 9. Polen 9. China 9. Zweden 9. Turkije 10. India 10. Brazilië 10. VAE 10. Brazilië N=162 (High Tech), N=69 (DES), N=94 (Agro-Food), N= 100 (LSH), N=122 (CTH), N=103 (DSI), N=49 (Maritiem), N=60 (NVKL) 11

13 Knelpunten & Barrières Het doen van zaken over de grens gaat natuurlijk niet altijd zonder slag of stoot. Cultuurverschillen, hoge importtarieven, gecompliceerde wet- en regelgeving of oneerlijke concurrentie zijn voorbeelden van handelsbarrières en knelpunten die bedrijven ervaren bij het internationaal zaken doen. De BRIC landen worden steevast het vaakst genoemd als het gaat om handelsbarrières die bedrijven ervaren. Hierbij wordt Brazilië de afgelopen drie jaar als grootste barrièreland gezien. Naast de BRIC landen scoort de VS ook altijd hoog. Opvallend is dat Duitsland, en eigenlijk bijna alle landen die behoren tot de EU, de afgelopen jaren zijn verdwenen uit deze barrièrelijstjes. Doormiddel van verdere harmonisering van de wet- en regelgeving binnen de EU, probeert de EU vrij verkeer van goederen en diensten de laatste jaren te verbeteren. Dit is waarschijnlijk de reden dat bedrijven minder handelsbarrières ervaren met het doen van zaken in deze landen. Vraag: In welke landen ervaart u deze handelsbarrières op het gebied van internationaal ondernemen? Barrièrelanden 2010 Barrièrelanden 2012 Barrièrelanden 2013 Barrièrelanden China 1. Brazilië 1. Brazilië 1. Brazilië 2. Rusland 2. China 2. China 2. China 3. Brazilië 3. Rusland 3. Rusland 3. Rusland 4. India 4. India 4. India 4. India 5. VS 5. VS 5. Duitsland 5. VS 6. Duitsland 6. Duitsland 6. VS 6. Iran 7. Frankrijk 7. Saoedi-Arabië 7. Frankrijk 7. Saoedi-Arabië 8. Turkije 8. Turkije 8. Argentinië 8. Turkije 9. Iran 9. België 9. Saoedi-Arabië 9. Argentinië 10. Oekraïne 10. Iran 10. VK 10. Frankrijk N=254 (2010), N=190 (2012), N=265 (2013), N=220 (2014) Nu is de vraag welke knelpunten en handelsbarrières de bedrijven vooral ervaren. De volgende twee tabellen geven weer hoeveel procent van de bedrijven bepaalde knelpunten of barrières ervaren. Vraag: Wat zijn de knelpunten die u ervaart op het gebied van internationaal ondernemen? Knelpunten Export Het vinden van lokale handelspartners / distribiteurs 30% 39% 34% 41% Invoerbelemmeringen en douaneprocedures 28% 29% 45% 50% Onvoldoende kennis, tijd en mankracht binnen het eigen bedrijf 31% 27% 29% 34% Gebrek aan marktkennis 29% 23% 30% 31% Betaling- en valutarisico s 17% 23% 19% 22% Onvoldoende financierings- of verzekeringsfaciliteiten 12% 17% 17% 20% Aanpassen van product aan lokale producteisen 4% 15% 7% 12% Taal- en cultuurverschillen 17% 19% 20% 22% Geen knelpunten 5% 11% 12% 9% N=482 (2010), N=478 (2012), N=482 (2013), N=418 (2014) Het is opvallend dat invoerbelemmeringen en douaneprocedures in toenemende mate als knelpunt worden ervaren. Dit loopt in 2014 zelfs op tot 50% van de bedrijven die dit als een knelpunt ervaart. Daarnaast wordt het vinden van lokale handels partners of distribiteurs ook in toenemende mate als knelpunt gezien. In 2014 vindt 41% van de bedrijven dit een knelpunt op het gebied van internationaal ondernemen. 12

14 Het internationale speelveld wordt de laatste jaren steeds groter en gecompliceerder. Voor veel bedrijven zijn nieuwe exportmarkten vaak lastiger te overzien, zij ervaren hierbij gebrek aan marktkennis en hebben onvoldoende kennis, tijd en mankracht binnen het eigen bedrijf om dit op te lossen. Vraag: Wat zijn de belangrijkste handelsbarrières die u ervaart op het gebied van internationaal ondernemen? Handelsbarrières Export Douaneprocedures (moeizame procedures, oneerlijke of ongelijke belastingen) 22% 25% 29% 39% Interne regelgeving 20% 19% 32% 33% Technische regels en standaarden 17% 16% 19% 26% Tariefbarrières (importtarieven) 13% 16% 23% 30% Onterechte staatssteun aan buitenlandse concurrenten 12% 11% 15% 18% Intellectual Property Rights (slechte bescherming of implementatie van regels) 9% 10% 13% 16% Discriminatie bij (overheids)aanbestedingen 7% 5% 15% 8% Barrières voor Foreign Direct Investment (beperkt buitenlands eigendom e.d.) 2% 1% 2% 2% Beperkte toegang tot grondstoffen (export restricties, prijsdiscriminatie e.d.) 2% 1% 1% 2% Geen handelsbarrières 32% 19% 19% 18% N=480 (2010), N=478 (2012), N=479 (2013), N=375 (2014) Internationaal actieve bedrijven zien vooral douaneprocedures en interne regelgeving als de grootste handelsbarrières. Daarnaast vormen de hoge importtarieven en afwijkende technische regels en standaarden ook een grote barrière bij het internationaal zakendoen. Zakendoen in Ontwikkelingslanden In 2011 gaf ongeveer een kwart van de exporteurs in de technologische industrie aan zaken te doen in ontwikkelingslanden, dit steeg tot ruim een derde in 2013 en naar 40% in Daarnaast ziet ook een stijgend deel van de bedrijven, die op dit moment niet exporteren naar deze landen, hier kansen voor in de toekomst. Vraag: Doet u zaken in OS-landen? Ja, wij zijn actief in ontwikkelingslanden 24% 36% 40% Nee, maar voor de toekomst interessant 9% 12% 13% Nee, voor ons niet interessant 60% 45% 38% Weet niet / wil niet zeggen 7% 7% 9% N=242 (2011), N=308 (2012), N=408 (2014) Export blijft het belangrijkst in de handelsrelatie met ontwikkelingslanden maar ook veel (en steeds meer) bedrijven besteden bedrijfsactiviteiten uit, importeren of voeren projecten uit voor ontwikkelingssamenwerking. Vraag: Op wat voor wijze bent u actief in ontwikkelingslanden? Exporteren 76% 82% 81% Investeringen, joint ventures, lokale productie - 25% 23% Uitbesteding (voor lokale of andere markten) 10% 10% 18% Importeren 7% 6% 10% Projecten voor ontwikkelingssamenwerking 12% 19% 17% Anders, 7% 4% 5% N=74 (2011), N=106 (2013), N=218 (2014) 13

15 Egypte, Zuid-Afrika, Indonesië en Nigeria staan steevast over alle jaren in de top 5 als meest interessante land waarmee bedrijven zaken (zouden) willen doen. Brazilië en India staan ook hoog in 2011 en Deze landen worden eigenlijk niet meer als ontwikkelingslanden gezien maar als opkomende markten. Toch staan ze officieel nog wel op de landenlijst. Vraag: In welke ontwikkelingslanden doet uw bedrijf zaken, heeft uw bedrijf zaken gedaan of wilt uw bedrijf zaken gaan doen? OS-landen 2011 OS-landen 2013 OS-landen Egypte 1. Zuid Afrika 1. India 2. Indonesië 2. Indonesië 2. Zuid Afrika 3. Zuid Afrika 3. Nigeria 3. Indonesië 4. Brazilië 4. Egypte 4. Egypte 5. Nigeria 5. Ghana 5. Nigeria 6. Kenia 6. Maleisië 6. Ghana 7. Turkije 7. Kenia 7. Vietnam 8. Thailand 8. Vietnam 8. Kenia 9. Chili 9. Algerije 9. Thailand 10. Vietnam 10. Bangladesh 10. Maleisië N=66 (2011), N=93 (2013), N=169 (2014) Stellingen Jaarlijks wordt er aan de bedrijven in de technologische industrie een aantal stellingen voorgelegd die worden gebruikt als graatmeter voor de tevredenheid van de bedrijven over de ondersteuning die zij krijgen op internationaal vlak. Stelling 1: De overheid doet voldoende om de internationale concurrentiepositie van het Nederlands bedrijfsleven te versterken Zeer mee eens 2% 2% 3% Mee eens 23% 29% 31% Niet mee eens / niet mee oneens 29% 29% 33% Mee oneens 37% 32% 28% Zeer mee oneens 9% 7% 5% N=482 (2010), N=280 (2011), N= 478 (2012), N=438 (2013), N=397 (2014) Stelling 2: De Tweede Kamer doet voldoende om de internationale concurrentiepositie van het Nederlands bedrijfsleven te versterken Zeer mee eens 1% 2% 2% Mee eens 12% 20% 17% Niet mee eens / niet mee oneens 26% 26% 30% Mee oneens 48% 43% 40% Zeer mee oneens 13% 9% 10% N= 478 (212), N=438 (2013), N=397 (2014) 14

16 Stelling 3: Het niet kunnen verkrijgen van exportfinanciering is een belemmering voor de omzetgroei van mijn bedrijf Zeer mee eens 11% 10% 12% 15% Mee eens 21% 19% 20% 19% Niet mee eens / niet mee oneens 34% 31% 28% 30% Mee oneens 28% 34% 26% 24% Zeer mee oneens 6% 6% 14% 12% N=480 (2010), N=435 (2012), N=456 (2013), N=402 (2014) Stelling 4: Het niet kunnen verkrijgen van exportkredietverzekering is een belemmering voor de omzetgroei van mijn bedrijf Zeer mee eens 10% 11% 10% Mee eens 27% 21% 23% Niet mee eens / niet mee oneens 33% 32% 37% Mee oneens 24% 30% 22% Zeer mee oneens 6% 6% 8% N=480 (2010), N=438 (2012), N=262 (2014) 15

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013 Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen juni 2013 Auteur / Onderzoeker: Dhr. P.M. Walison MSc Beleidsadviseur Internationaal Ondernemen Zoetermeer, juni 2013 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

Onderzoek Internationaal Ondernemen

Onderzoek Internationaal Ondernemen Onderzoek Internationaal Ondernemen 2012 augustus 2012 In samenwerking met: Inhoudsopgave Introductie... 2 Achtergrondinformatie... 3 Export... 6 Uitbesteding... 8 Knelpunten & Barrières... 9 Ondersteuning...

Nadere informatie

Internationale Kansen & Knelpunten

Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport van- en voor de Nederlandse Life Sciences & Health sector Versie 2015 Mede mogelijk gemaakt door: www.tfhc.nl Task Force Health Care

Nadere informatie

RAPPORT. FME-onderzoek Internationaal Ondernemen 2015

RAPPORT. FME-onderzoek Internationaal Ondernemen 2015 RAPPORT FME-onderzoek Internationaal Ondernemen 2015 Inhoudsopgave Introductie... 3 Bedrijfsachtergrond... 4 Werknemers... 4 Omzet... 4 Topsectoren... 5 Export... 8 Exportbestemmingen... 9 Groeilanden...

Nadere informatie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Workshop Internationaal Ondernemen Micha van Lin, Hoofd Internationaal Ondernemen Patrick Walison, Adviseur Internationaal Ondernemen 6-12-2011 1 FME-CWM Werkgeversorganisatie

Nadere informatie

China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie

China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie China: Kansen en Knelpunten voor de Technologische Industrie Aanleiding China is een land met veel kansen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Ondanks de mogelijkheden is het een lastige markt om in te

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

RAPPORT. FME Onderzoek Internationaal Ondernemen 2016

RAPPORT. FME Onderzoek Internationaal Ondernemen 2016 RAPPORT FME Onderzoek Internationaal Ondernemen 2016 2 Zoetermeer, juli 2016 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave de uiterste zorg is besteed, kan voor de aanwezigheid van eventuele (druk)fouten

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Op deze pagina vind je meer informatie over de FME International Business Award.

Op deze pagina vind je meer informatie over de FME International Business Award. Introductie Tijdens de Hannover Messe 2017 wordt de FME International Business Award uitgereikt aan een ondernemer uit de technologische industrie, die internationaal succesvol zakendoet. Stertil heeft

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de derde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, essenscia, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2015 hielden we een grootschalige

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Partners for International Business Overheid als strategische

Nadere informatie

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015

Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Rapportage Trends & Signalen uit het Internationale Vestigingsklimaat van de MRDH in 2015 Niels Krol Investor Relations Manager 14 april 2016 Regionale acquisitiepartners 1 Binnen het MRDH gebied richten

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN 2017 Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de vijfde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, essenscia, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2017 hielden we een grootschalige

Nadere informatie

Internationaal Ondernemen. Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Internationaal Ondernemen. Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Internationaal ondernemen is een belang - rijke pijler onder de Nederlandse economie.

Nadere informatie

Navigatie topsectoren

Navigatie topsectoren Navigatie topsectoren Beleidsthema s en - doelen Beleid in cijfers Beleidsinstrumentarium 1 Versie oktober 215 Beleidsthema s en doelen topsectoren Specifiek beleid, ondersteunend aan doelen Bedrijvenbeleid:

Nadere informatie

FACTSHEET FRESH VEGETABLES

FACTSHEET FRESH VEGETABLES miljoen dollar cq. 1000 ton Factsheet verse groenten januari 2016 FACTSHEET FRESH VEGETABLES Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WERELDHANDEL VERSE GROENTEN IN 2015

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Topsectoren In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie Versie maart

Nadere informatie

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland

Conjunctuur enquête. Technologische Industrie Nederland Conjunctuur enquête Technologische Industrie Nederland Gunstig beeld met internationale onzekerheden Het CBS kopt donderdag 16 februari dat het ondernemersvertrouwen in Nederland nog nooit op zo n hoog

Nadere informatie

Product-info Aubergine

Product-info Aubergine Product-info Aubergine PT 2009 / 58 Oktober 2009/ Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Markt & Innovatie Product-info Aubergine Auteur Peter van der Salm Functie Marktanalist Telefoon 079-3470662

Nadere informatie

Ernst & Young ICT Leadership. Resultaten ICT Barometer over conjunctuur, bestedingen en offshore outsourcing. Jaargang 6 17 mei 2006.

Ernst & Young ICT Leadership. Resultaten ICT Barometer over conjunctuur, bestedingen en offshore outsourcing. Jaargang 6 17 mei 2006. Ernst & Young ICT Leadership Resultaten ICT Barometer over conjunctuur, bestedingen en offshore outsourcing Jaargang 6 17 mei 2006 ICTbarometer Inhoud ICT-conjunctuur ICT-bestedingen Offshore ICT outsourcing

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de vierde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2016 hielden we een grootschalige enquête

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL

WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL TOELICHTING CONTACT WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL Januari - december 2015 De wereldhandel liet bij alle zuivelproducten een groei zien in het vierde kwartaal. Kaas nam fors toe in de laatste drie maanden

Nadere informatie

Statistiek Bloembollen

Statistiek Bloembollen Statistiek Bloembollen Van Ed Slagboom Afdeling Statistiek Telefoonnummer 079-3470652 Pt-nummer Uw emailadres Zoetermeer d.d. 03 augustus 2009 Hierbij bieden wij u aan de exportstatistiek over de bloembollen

Nadere informatie

Onderzoek over zaken doen in Duitsland. Januari 2014

Onderzoek over zaken doen in Duitsland. Januari 2014 Onderzoek over zaken doen in Duitsland Januari 2014 Samenvatting - Nederlands middenbedrijf wil meer groei halen uit Duitse markt Middelgrote Nederlandse bedrijven willen meer groei realiseren in Duitsland.

Nadere informatie

Nederlandse exportgroei houdt aan

Nederlandse exportgroei houdt aan M200712 Nederlandse exportgroei houdt aan Exportthermometer 2007 drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, oktober 2007 Nederlandse exportgroei houdt aan Net als in de voorgaande jaren realiseert het Nederlandse

Nadere informatie

Panelonderzoek Europese interne markt

Panelonderzoek Europese interne markt Panelonderzoek Europese interne markt Highlights resultaten onderzoek KvK-ondernemerspanel naar de Europese interne markt juni 2016 In december 2015 /januari 2016 is via het KvK online ondernemerspanel

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

VEEL CROSS-SECTORALE INNOVATIES IN DE REGIO GRONINGEN ASSEN

VEEL CROSS-SECTORALE INNOVATIES IN DE REGIO GRONINGEN ASSEN VEEL CROSS-SECTORALE INNOVATIES IN DE REGIO GRONINGEN ASSEN De meeste innovaties ontstaan buiten de traditionele sectoren. Dat is de opvallendste uitkomst van de Regioanalyse die in opdracht van de Regio

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Resultaten 2014 Rotterdam Partners

Resultaten 2014 Rotterdam Partners Resultaten 0 Rotterdam Partners Rotterdam Partners International Trade & Investment is in 0 actief betrokken geweest bij de realisatie van 0 projecten in de Rotterdam regio. Hiervan waren confirmed projects,

Nadere informatie

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012

Statistisch Magazine Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Internationale economische ontwikkelingen in de periode 2010 tot en met 2012 Inleiding Lorette Ford De economische ontwikkeling van een land kan door middel van drie belangrijke economische indicatoren

Nadere informatie

De internationale handel in goederen van Nederland in 2004

De internationale handel in goederen van Nederland in 2004 Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 27 september 26 De internationale handel in goederen van Nederland in 24 Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Recordhoeveelheid varkensvlees uitgevoerd

Recordhoeveelheid varkensvlees uitgevoerd Page 1 of 5 Recordhoeveelheid varkensvlees uitgevoerd 11-5-2016 / 02:00 In 2015 exporteerde Nederland een recordhoeveelheid van 944 miljoen kilo varkensvlees, 6 procent meer dan in 2014. Door de lage prijzen

Nadere informatie

GROEI TECHNOLOGIEBEDRIJVEN STAGNEERT IN 2012

GROEI TECHNOLOGIEBEDRIJVEN STAGNEERT IN 2012 GROEI TECHNOLOGIEBEDRIJVEN STAGNEERT IN 2012 Thema s Productie Werkgelegenheid Investeringen Uitdagingen en risicofactoren Conclusies 2 Industriële omzet van de technologische industrie (2008 = 100) Eerder

Nadere informatie

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 PERSBERICHT Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 Het jaar 2007 kan voor de kledingsector worden samengevat als een stabiel jaar. De omzetdaling was

Nadere informatie

WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL

WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL TOELICHTING CONTACT WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL Januari - september 2015 De wereldhandel nam, na een langdurige periode van krimp, in het derde kwartaal van 2015 toe. Alleen boter en -olie liet voor het

Nadere informatie

Welkom bij de break-out sessie Samen grenzen verkennen op nieuwe markt Iran

Welkom bij de break-out sessie Samen grenzen verkennen op nieuwe markt Iran Welkom bij de break-out sessie Samen grenzen verkennen op nieuwe markt Iran Programma break-out sessie Introductie Iran Ruben Dubelaar, Manager Internationaal Ondernemen Kenniscarrousel met 3 tafels Ervaringen

Nadere informatie

nr. 571 van LYDIA PEETERS datum: 18 april 2017 aan JOKE SCHAUVLIEGE Appel- en perenteelt - Interventievergoedingen

nr. 571 van LYDIA PEETERS datum: 18 april 2017 aan JOKE SCHAUVLIEGE Appel- en perenteelt - Interventievergoedingen SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 571 van LYDIA PEETERS datum: 18 april 2017 aan JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN OMGEVING, NATUUR EN LANDBOUW Appel- en perenteelt - Interventievergoedingen Ten gevolge van de

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

Topsectoren in beeld. Internationale oriëntatie topsectoren. drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden

Topsectoren in beeld. Internationale oriëntatie topsectoren. drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden Topsectoren in beeld Internationale oriëntatie topsectoren drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden Zoetermeer, juli 2013 ISBN : 978-90-371-1074-6 Rapportnummer : A201333

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Dutch Good Growth Fund (DGGF)

Dutch Good Growth Fund (DGGF) Dutch Good Growth Fund (DGGF) DGGF doel: mkb financiering mogelijk maken in ontwikkelingslanden MKB financiering in DGGF landen wordt als high risk gezien door financiers: - Hoge transactiekosten - Beperkte

Nadere informatie

Resultaten 2014 Rotterdam Partners

Resultaten 2014 Rotterdam Partners Resultaten 0 Rotterdam Partners Rotterdam Partners International Trade & Investment is in 0 actief betrokken geweest bij de realisatie van 0 projecten in de Rotterdam regio. Hiervan waren confirmed projects,

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Rapport. Internationalisering MKB, handelsprioritaire landen en DGGFlanden. Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan van Berkel Roger Voncken

Rapport. Internationalisering MKB, handelsprioritaire landen en DGGFlanden. Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan van Berkel Roger Voncken w Rapport Internationalisering MKB, handelsprioritaire landen en DGGFlanden Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan van Berkel Roger Voncken Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg. Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15

NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg. Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15 NBSO Stuttgart in Baden- Württemberg Name: Daniël Sonneveldt Date: 15.09.15 Agenda 1. Constructie en activiteiten Netherlands Business Support Office 2. Sectorfocus Postennet Duitsland 3. Baden Württemberg

Nadere informatie

Toespraak van Uri Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, op de FME Conecta 2011, Rabobank internationaal, Utrecht, 12 oktober 2011

Toespraak van Uri Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, op de FME Conecta 2011, Rabobank internationaal, Utrecht, 12 oktober 2011 Toespraak van Uri Rosenthal, Minister van Buitenlandse Zaken, op de FME Conecta 2011, Rabobank internationaal, Utrecht, 12 oktober 2011 Postennetwerk en Economische Diplomatie Samen markten veroveren Meneer

Nadere informatie

Trends in Export 2006

Trends in Export 2006 Trends in Export 2006 Een gezamenlijk initiatief van kredietverzekeraar Atradius en exportorganisatie Fenedex 3 Index Belangrijkste resultaten Trends in Export 2006 4 1 Inleiding 7 2 Algemeen 8 3 Exportontwikkelingen

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

4. Op deze manier lezen jullie ook de paragrafen Wandelgangenpolitiek en Obama and the Beast.

4. Op deze manier lezen jullie ook de paragrafen Wandelgangenpolitiek en Obama and the Beast. Tekst actief lezen 1. Jullie gaan in tweetallen de tekst Belangrijke wereldleiders in Nederland voor NSS 2014 lezen. Zorg dat jullie een pen of potlood bij de hand hebben. Jullie gaan om de beurt een stukje

Nadere informatie

WEST EUROPESE IMPORT VERSE GROENTEN EN FRUIT UIT VERRE BESTEMMINGEN VOORAL OVERZEE

WEST EUROPESE IMPORT VERSE GROENTEN EN FRUIT UIT VERRE BESTEMMINGEN VOORAL OVERZEE FACTSHEET Transport Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WEST EUROPESE IMPORT VERSE GROENTEN EN FRUIT UIT VERRE BESTEMMINGEN VOORAL OVERZEE Ruim 300.000 ton komt via

Nadere informatie

Rapport. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen. Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand

Rapport. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen. Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand Rapport Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nadere informatie

Minas Gerais - de handelsbalans van 2015 & de handel met Nederland in 2016.

Minas Gerais - de handelsbalans van 2015 & de handel met Nederland in 2016. Minas Gerais - de handelsbalans van 2015 & de handel met Nederland in. Inleiding Minas Gerais is met 20 miljoen inwoners de tweede Braziliaanse deelstaat. Minas heeft het lands derde grootste BNP, met

Nadere informatie

De IMVO-thermometer. Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten

De IMVO-thermometer. Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten De IMVO-thermometer Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten Juni 2013 Ontwikkelingslanden en opkomende markten domineren de lijst van

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu

Colofon. Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu. Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Colofon Dit is een publicatie van: Rijksdienst voor Ondernemend Nederland NBSO Chengdu Opgesteld door: Bertrille Snoeijer, NBSO Chengdu Contactpersoon: NBSO Chengdu Chief Representative : Bertrille Snoeijer

Nadere informatie

Uitbesteding ICT aan lagelonenlanden offshore ICT outsourcing. 3 mei 2007

Uitbesteding ICT aan lagelonenlanden offshore ICT outsourcing. 3 mei 2007 Uitbesteding ICT aan lagelonenlanden offshore ICT outsourcing 3 mei 2007 ! Disclaimer de kleine lettertjes! ICT Barometer De ICT Barometer, een onderzoek van Ernst & Young, is de gerenommeerde vinger aan

Nadere informatie

S.M.A.R.T Update NH Statistics. Market. Analysis. Research. Trends.

S.M.A.R.T Update NH Statistics. Market. Analysis. Research. Trends. S.M.A.R.T Update NH Statistics. Market. Analysis. Research. Trends. Inhoud Deze S.M.A.R.T Update bevat de volgende gegevens: Overzicht totaal logies overnachtingen Noord-holland Overzicht verblijfs-recreatieve

Nadere informatie

Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten

Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten De IMVO-Thermometer Editie II, juli 2014 Een onderzoek naar de handelsrelaties tussen Nederlandse MKB ers en ontwikkelingslanden en opkomende markten Ontwikkelingslanden en opkomende markten domineren

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België

De buitenlandse handel van België De buitenlandse handel van België 1 ste kwartaal 2010 1 De buitenlandse handel van België na het eerste kwartaal van 2010 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van het eerste kwartaal

Nadere informatie

Druiven: Ontwikkeling wereldhandel en aandeel Chili (export) en Nederland (import) 10%

Druiven: Ontwikkeling wereldhandel en aandeel Chili (export) en Nederland (import) 10% wereldhandel in 1000 ton Factsheet druiven oktober FACTSHEET DRUIVEN Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com Groei wereldhandel in druiven, vooral nieuwe markten Zuid en

Nadere informatie

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren

Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013. De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Werkgelegenheid, vacatures en werving in de provincie Utrecht 2013 De knelpunten die Utrechtse bedrijven ervaren Ester Hilhorst Economic Board Utrecht Februari 2014 Inhoud Samenvatting Crisis kost meer

Nadere informatie

Product-info Citrusfruit 2011

Product-info Citrusfruit 2011 Product-info Citrusfruit 2011 PT 2011-22 Maart 2011 - Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt & Innovatie Product-info Citrusfruit 2011 Auteur Peter van der Salm Functie Marktanalist

Nadere informatie

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012

Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 2012 Exportstatistiek Bloemkwekerijprodukten FEBRUARI 212 NA KRIMP IN FEBRUARI STOKT EXPORT BLOEMEN EN PLANTEN OP KRAPPE PLUS VAN 1% TOT 915 MILJOEN In februari is de exportwaarde van bloemen en planten vanuit

Nadere informatie

Beleidscommissie Strategische raadsagenda. Visie op positionering Harderwijk 9 februari 2017

Beleidscommissie Strategische raadsagenda. Visie op positionering Harderwijk 9 februari 2017 Beleidscommissie Strategische raadsagenda Visie op positionering Harderwijk 9 februari 2017 Opdracht strategische raadsagenda Wat willen we bereiken: Visie op de positionering van Harderwijk in de context

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Potplanten en jonge planten 2007

Potplanten en jonge planten 2007 Importnota Potplanten en jonge planten 2007 HBAG Bloemen en Planten Aalsmeer, oktober 2008 Jan Lanning Monique Sassen Inleiding Het HBAG Bloemen en Planten heeft op basis van het meest recente AIPH-Union

Nadere informatie

Zakendoen met het Verenigd Koninkrijk

Zakendoen met het Verenigd Koninkrijk Zakendoen met het Verenigd Koninkrijk NBCC Michiel van Deursen CEO Presentatie Introductie NBCC Kansen op de Britse markt Cultuur van het zakendoen NBCC Ledenorganisatie Bi-laterale handels-en investeringsbevordering

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens

Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens Fase 1.3. Lichamelijke en psychische effecten van kortcyclische arbeid op de mens 1 Doel Doel van dit instrument is inzicht bieden in de prevalentie (mate van voorkomen) en de effecten van kortcylische

Nadere informatie

Nulgroei in 2014: opluchting, maar geen opleving

Nulgroei in 2014: opluchting, maar geen opleving Persconferentie 12/02/2014 Nulgroei in 2014: opluchting, maar geen opleving Internationale conjunctuur en economische toestand 2 Verbetering ondernemersvertrouwen in 2013, maar terugval in 2014 30,00 NBB-barometer

Nadere informatie

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen

Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Sectorrapport Bos- en haagplantsoen Najaar 2009 Inhoudsopgave Terugblik seizoen 2008/2009...................................................................................... 3 Najaar 2009 sector bos-

Nadere informatie

Handels- en investeringscijfers Nederland-Verenigd Koninkrijk 1

Handels- en investeringscijfers Nederland-Verenigd Koninkrijk 1 Handels- en investeringscijfers Nederland-Verenigd Koninkrijk 1 1. Samenvatting Het Verenigd Koninkrijk behoort tot de vijf belangrijkste exportmarkten van Nederland. De bilaterale goederenhandel met de

Nadere informatie

WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL

WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL TOELICHTING CONTACT WERELDZUIVELHANDEL ACTUEEL Januari september 2016 Bij alle producten was in het derde kwartaal sprake van een toename van de wereldhandel. Wel was er een duidelijk verschil in groeitempo.

Nadere informatie

Monitor topsectoren. Uitkomsten eerste meting. Centrum voor Beleidsstatistiek. Centraal Bureau voor de Statistiek

Monitor topsectoren. Uitkomsten eerste meting. Centrum voor Beleidsstatistiek. Centraal Bureau voor de Statistiek Monitor topsectoren Uitkomsten eerste meting 07 08 09 10 11 12 13 14 Centraal Bureau voor de Statistiek Centrum voor Beleidsstatistiek Monitor Topsectoren Uitkomsten eerste meting Verklaring van tekens.

Nadere informatie

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong

Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Niet-preferentiële certificaten van oorsprong Jaarverslag 2014 Niet-preferentiële certificaten van oorsprong afgeleverd door de Belgische kamers van koophandel Jaarverslag 2014 De opdracht van de FOD

Nadere informatie

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10)

FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) FACTSHEET Grapes: special India HScode 08 06 10 (10) Summery India was sinds 2000 sterk in opkomst als exporteur van druiven. In 2000 ging het nog om een hoeveelheid van 16.000 ton en in 2008 bereikte

Nadere informatie

PMI. De meest toonaangevende economische indicator in de wereld

PMI. De meest toonaangevende economische indicator in de wereld PMI De meest toonaangevende economische indicator in de wereld De Purchasing Managers Index (PMI ) is gebaseerd op maandelijks onderzoek bij zorgvuldig geselecteerde bedrijven in belangrijke economieën

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per Veiligheid en milieu De chemische industrie stelt zichzelf hoge milieu- en veiligheidseisen. De belangrijkste gegevens voor veiligheid en milieu zijn afkomstig uit. Een veilige werkomgeving, binnen en

Nadere informatie

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012

Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek. Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 Scheepsbouw in de Delta Sterk in Techniek en Logistiek Sjef van Dooremalen 12 maart 2012 1 Inhoud 1. Sterk in de Cluster 2. Belangrijk in de Delta 3. Voorop in kennis en innovatie 4. Logistiek en Techniek

Nadere informatie

KENGETALLEN 2013. HBAG Bloemen en Planten

KENGETALLEN 2013. HBAG Bloemen en Planten KENGETALLEN 2013 HBAG Bloemen en Planten Voorwoord Voor u ligt de geactualiseerde versie van Kengetallen Groothandel Bloemkwekerijproducten. Hierin is naast de vertrouwde exportstatistiek van het HBAG

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde

Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde Alternatieve energiebronnen en gevolgen voor de haven Havendebat, 2 november 2017, Coby van der Linde Plan De veranderingen in de internationale oliemarkten Gevolgen voor ARA, rol van energiehub Energietransitie,

Nadere informatie