Werkdocument voor het Jeugdcircus

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkdocument voor het Jeugdcircus"

Transcriptie

1 Werkdocument voor het Jeugdcircus

2

3 Inhoudsopgave 8 9 H1-1 H1-1 H1-3 H1-3 H1-4 H1-4 H1-5 H1-5 H1-5 H1-5 H1-5 H1-6 H1-6 H1-7 H1-7 H1-8 H1-8 H1-8 H1-9 H1-9 H1-9 H1-9 H1-9 H1-10 H1-10 H1-11 H1-12 H1-12 H1-12 H1-12 H1-13 H1-13 H2-2 H2-2 H2-3 H2-3 H2-4 H2-4 H2-5 H2-5 H2-5 H2-6 H2-6 Voorwoord en verantwoording - werkdocument als naslagwerk - gehanteerde begrippen Hoofdstuk 1: Inhoudelijke uitgangspunten en voorwaarden 1.1 Aan het werk met visie en doelstellingen - visie op papier - doelstellingen 1.2 Uitwerking in concrete taken van het jeugdcircus Lessen, opbouw, leerplan - lessen - opbouw in lessen - leerplan Presenteren - het belang van presenteren - verschil tussen presentatie en voorstelling Voorstelling maken en uitvoeren - voorstelling - de inhoud van een voorstelling - de samenstelling van een voorstellingsgroep - de keuze voor het publiek - productiekosten Projecten Uitwisseling Festival Vrije trainingsruimte / werkplaats 1.3 Inhoudelijke functies en taakverdeling onder betrokken personen Inhoudelijke leiding - Zakelijke leiding - Docenten - Assistenten 1.4 De leerlingen - Leeftijden - Groepen - Speciale doelgroepen 1.5 Relatie met kunstvakopleidingen - Circusscholen voor professionals Hoofdstuk 2: organisatie van de organisatie tips en trucs 2.1 Organisatie van de organisatie - In kaart brengen - Rechtsvorm van de organisatie - Statuten - Het stichtingsbestuur - Functies van het bestuur 2.2 Afspraken, regels, voorwaarden - Verzekeringen - Algemene voorwaarden - Huisregels - Regels voor docenten Werkdocument voor het Jeugdcircus 3

4 H2-7 H2-7 H2-8 H2-8 H2-8 H2-9 H2-10 H2-10 H2-10 H2-11 H2-12 H3-1 H3-1 H3-2 H3-3 H3-3 H3-4 H3-5 H3-6 H3-6 H3-6 H3-7 H3-7 H3-8 H3-8 H3-8 H3-8 H3-9 H4-2 H4-2 H4-2 H4-3 H4-5 H4-6 H4-6 H4-7 H4-8 H5-1 H5-1 H5-1 H5-1 H5-2 H5-2 H5-2 H Wie werken er in het jeugdcircus - Taken en werkzaamheden op zakelijk en organisatorisch gebied - Taken en bevoegdheden afspreken - Taakomschrijvingen - Functieomschrijvingen - Hoe ga je met je medewerkers om overleg, afspraak en - verwachtingen - Overlegvormen - Begeleiding van medewerkers - Teamvorming - Stagiaires - Vrijwilligers Hoofdstuk 3: Financiën de onderman van je organisatie 3.1 Betalingen of vergoedingen aan circusdocenten en arbeidsovereenkomsten - Vrijwilligersovereenkomsten - Freelancers, VAR-verklaring en Belastingdienst - Regelingen voor mensen zonder betaald werk - Arbeidsovereenkomsten, vast tijdelijk - projectbasis - Belastingen - Werknemersverzekeringen en UWV 3.2 Subsidies en fondsen - Subsidieaanvragen - Subsidies van de overheid - Fondsen - Sponsoring 3.3 CAO s - CAO Welzijn en maatschappelijke dienstverlening - CAO Kunstzinnige vorming - CAO Nederlands Theater (NT) - CAO Amateurkunst (AK) Hoofdstuk 4: Circusactiviteiten buiten de circusschool: projecten, festival en andere samenwerkingsverbanden 4.1 Circusprojecten 4.2 Werken met bijzondere doelgroepen 4.3 Werken in de wijken 4.4 Samenwerken met scholen - Basisonderwijs - CKV-onderwijs - Opbrengst samenwerking 4.5 Werken met meerdere locaties voor- en nadelen 4.6 Centra voor de Kunsten Hoofdstuk 5: Faciliteiten 5.1 Een eigen jeugdcircusruimte of -ruimtes - Criteria - gebruikerseisen; - bestemmingsplannen; - gebruikersvergunning; - veiligheid en hygiëne; - Arbo-regels voor werkplekken; - Milieuregels Werkdocument voor het Jeugdcircus 4

5 H5-2 H5-3 H5-3 H5-3 H5-3 H5-4 H5-4 H5-5 H5-6 H5-6 H5-7 H5-7 H5-7 H5-7 H5-8 H5-8 H5-8 H5-8 H5-9 H5-9 H5-9 H5-10 H5-10 H5-10 H6-1 H6-2 H6-3 H6-3 H6-4 H6-5 H6-6 H6-7 H6-12 H6-13 H6-13 H6-14 H Exploitatie van het gebouw: samenwerken en gebruik door derden - Afspraken over gebruik 5.2 Verschillende ruimten van een jeugdcircus - Een minimum voor een startend jeugdcircus - Wenselijke ruimten voor een (groeiend) startend jeugdcircus - Wenselijke ruimten voor een grotere zelfstandig jeugdcircus - met een eigen gebouw - Trainingszalen - Theaterzaal - Kleedruimten of grimeerruimten - Kantoor - Computers - software - hardware - Overige computerzaken - Trainerskamer - Naaiatelier - Werkplaats decor, circusmaterialen en rekwisieten - Opslag van decors en kleding - Techniek - Beheer opslag - Receptie - Foyer - Douches en toiletten - Inventaris circusmateriaal Hoofdstuk 6 VEILIGHEID wat gaat er goed en wat als het fout gaat? 6.1 Uitgangspunten in verband met veiligheid 6.2 Wetten, regelgeving, regels en normen 6.3 Belangrijke veiligheidsaspecten voor het circus - Algemene richtlijnen - Veiligheidsaanwijzingen voor de docenten - Veiligheid tijdens de les, trainingen, activiteiten, projecten, presentaties en voorstellingen - Sociale veiligheid - Technische veiligheid - Transport - Brand - Bedrijfshulpverlening - EHBO - Verantwoordelijkheid - Aansprakelijkheid - Verzekering BIJLAGEN Bijlage H1-1 Bijlage H1-2 Bijlage H2-1 Bijlage H2-2 Bijlage H2-3 Bijlage H2-4 Bijlage H2-5 Bijlage H2-6 Bijlage H2-7 Opleidingen Formulier lesopzet Organogrammen Meer over het werken met een Raad van Toezicht Inschrijfformulier en Algemene Voorwaarden Huisregels Betalingsreglementen Format voor functiebeschrijving Functiebeschrijving van algemeen directeur Werkdocument voor het Jeugdcircus 5

6 Bijlage H2-8 Functiebeschrijving van manager projecten en productieleider Bijlage H2-9 Functiebeschrijving van een projectleider en projectmedewerker (beschrijving projectmedewerker ontbreekt nog) Bijlage H2-10 Functiebeschrijving van kantoormedewerker en telefoniste / receptioniste Bijlage H2-11 Functiebeschrijving Beheer Gebouw en Materiaal Bijlage H2-12 Vragen voor voortgangsgesprekken met docenten Bijlage H2-13 Evaluatiefactoren voor functionering -en beoordelingsgesprekken met werknemer Bijlage H2-14 Formulier voor functioneringsgesprek Bijlage H2-15 Vrijwilligerscontract (beschrijving ontbreekt nog) Bijlage H3-1 Bijlage H3-2 Bijlage H3-3 Bijlage H3-4 Bijlage H3-5 Bijlage H5-1 Bijlage H5-2 Bijlage H5-3 Bijlage H5-4 Declaratie vrijwilligersvergoeding Arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd Nulurenovereenkomst CAO Welzijn Stageovereenkomst Declaratieformulier docenten Huurreglement bij verhuur/onderhuur Basis grimeerset Licht- en geluidsset Inventarislijst Circusmateriaal Bijlage H6-1 RI&E Bijlage H6-2 Ongelukkenregistratieformulier Bijlage H6-3 Internet protocol Bijlage H6-4 Protocol in verband met het fysieke omgaan met kinderen KNGI, regels ter preventie van sexuele intimidatie Bijlage H6-5 Protocol rond omgang personeel, stagiaires en leerlingen Bijlage H6-6 Voorbeeld regeling ter voorkoming en bestrijding van sexuele intimidatie, klachtenregeling, het aanstellen van een vertrouwenspersoon, etc. Colofon Werkdocument voor het Jeugdcircus 6

7 Voorwoord en Verantwoording

8 Inleiding Voor u ligt het Werkdocument voor het Jeugdcircus. Dit document is tot stand gekomen dankzij een substantiële inspanning van Circus Santelli uit Groningen, Circustheaterschool Poehaa uit Arnhem, Circus Jopie uit Utrecht, Circus Elleboog uit Amsterdam en Circus Rotjeknor uit Rotterdam. Het is gemaakt in navolging van het Werkdocument Jeugdtheaterscholen en tevens aangevuld met de ervaringen en kanttekeningen van Circus Amersfoort uit Amersfoort, Circus Caroly uit Goor, Circus Fantastini uit Groningen en Stichting Capriool uit Amsterdam. Niet voor niets heet dit document werkdocument; we willen met dit werkdocument een start maken met het verzamelen van alles wat je nodig hebt en tegenkomt als je met jeugdcircus begint, maar ook als je al langere of kortere tijd bezig bent. Het is dus de bedoeling dit document regelmatig bij te werken en aan te vullen. Belangrijk ook omdat er terwijl we spreken over het jeugdcircusnatuurlijk niet zoiets is als Het Jeugdcircus: alle jeugdcircussen zijn verschillend, en dus willen we in dit werkdocument zoveel mogelijk aspecten en werkwijzen aan bod laten komen. In de ruim drie jaar dat ik werk voor Circomundo heb ik vaak gesprekken gevoerd over wat circus is en wat niet. Circus bestaat al eeuwenlang, maar jeugdcircus is nog betrekkelijk nieuw. Elleboog geldt als een van de oudste, nu bijna zestig jaar oud; inmiddels zijn er door heel Nederland jeugdcircussen ontstaan. Intussen heeft het jeugdcircus zich verder ontwikkeld en is de organisatiegraad en het inhoudelijk aanbod bij veel jeugdcircussen volwassen geworden. Uit een onderzoek dat het Kohnstamm Instituut van de Universiteit van Amsterdam in 1999 hield naar de invloed van circusactiviteiten op kinderen, bleken de geweldig positieve effecten op hun sociale, emotionele, motorische en creatieve ontwikkelingen. In de huidige maatschappij heeft het jeugdcircus dan ook veel te bieden, zowel vanuit het eigen aanbod, als binnen de mogelijkheden die zich nu ontwikkelen om bijvoorbeeld in de brede school en voor- en naschoolse opvang circus aan te bieden. En inmiddels genieten al tienduizenden kinderen per jaar van circusclubs of losse projecten. Tussen een leuk idee en een gedegen uitvoering ligt een hoop werk: het leggen van de contacten, het ontwikkelen van een plan, de uitvoering en niet te vergeten de mensen die het plan moeten uitvoeren bij elkaar krijgen. Dat vergt op de korte en de lange duur- veel van een jeugdcircusorganisatie. Circomundo wil ondersteuning bieden aan die jeugdcircussen die kansen willen onderzoeken en benutten. We hopen met dit werkdocument gereedschap aan te bieden dat helpt bij het inrichten van je organisatie, zodat je vanuit je enthousiasme kan blijven werken en met plezier het circus zult blijven aanbieden. Zoals gezegd: alle jeugdcircussen zijn anders. Aan de andere kant zijn er ook wel een paar overeenkomsten te vinden! Iedereen die circusactiviteiten aanbiedt aan kinderen en jongeren doet dat vanuit het idee dat dit goed en leuk is voor deze groep, ieder die circusactiviteiten aanbiedt heeft een oefenruimte, circusmaterialen en begeleiders nodig en daar moeten afspraken mee worden gemaakt, er zijn als altijd financiën in het spel, en niet te vergeten: iedereen heeft leerlingen. Kortom: iedereen moet zich in zekere mate organiseren. Werkdocument voor het Jeugdcircus 8

9 Naslagwerk Om in dit werkdocument niet te verzanden in een veelheid van verschillen en details hebben we ervoor gekozen een aantal standaardbegrippen te hanteren die misschien op het eerste gezicht niet op uw eigen jeugdcircus van toepassing zijn, maar bij nadere beschouwing toch informatie geven waar u iets aan heeft. En het kan dat dat niet nu is, maar pas veel later. Gebruikt u het werkdocument daarom als naslagwerk, om iets op te zoeken over een onderwerp dat nu voor u speelt, niet om helemaal van voor naar achter door te lezen. De inhoudsopgave en het trefwoordenregister zullen u daar bij helpen. En vooral: als u iets leest wat volgens u voor geen enkel jeugdcircus klopt, laat u het dan aan ons weten! Gehanteerde begrippen Er is in dit werkdocument gekozen voor het woord jeugdcircus, als overkoepelende naam voor al die verschillende organisaties, waarbij kinderen en jongeren gedurende langere tijd aan circusactiviteiten kunnen meedoen. Er zijn meer begrippen die gehanteerd worden, waarvoor we hier een verzamelnaam hebben moeten kiezen. De circusactiviteiten worden in de praktijk clubs, ateliers, trainingen of lessen genoemd. We hebben hier gekozen voor het woord les, omdat het in onze optiek wel om vrijwillige, maar niet om vrijblijvende activiteiten gaat. Les sluit dan het meest aan bij de termen die in de cultuureducatie, onderwijs en de sport gehanteerd worden. Ook wordt het begrip leerlingen gebruikt, terwijl ook op verschillende plekken gesproken wordt van artiesten of deelnemers als verzamelnaam. Er worden voor de begeleiders van de circusactiviteiten verschillende termen gebruikt. Jeugdcircussen met een meer sociale doelstelling gebruiken de term begeleiders. Jeugdcircussen die voornamelijk circustechnieken aanbieden zullen spreken van trainers. Omdat veel circusactiviteiten plaatsvinden in een of andere lesvorm wordt veelal de term docenten gebruikt. In dit werkdocument is gekozen voor de term docenten waarmee ook de andere vormen van begeleiding aangeduid worden. Omdat jeugdcircussen zowel artistieke als pedagogische uitgangspunten kunnen hebben, wordt voor de inhoudelijke leiding ook wel de term artistiek leider resp. pedagogisch leider gebruikt. Anders dan de zakelijke leiding is de inhoudelijke leiding verantwoordelijk voor de inhoudelijke aspecten van het jeugdcircus; in dit werkdocument houden we de term inhoudelijke leiding aan. Wat ik geleerd heb de afgelopen jaren, is dat het eigenlijk niet van belang is waar circus begint of ophoudt, dat zeker voor het jeugdcircus geldt dat we ons richten op het aanbieden van ontwikkelingsmogelijkheden voor kinderen en jongeren met behulp van circustechnieken en materialen. En dat die technieken en materialen in het jeugdcircus op een eigen manier worden ingezet, waardoor jeugdcircus een compleet eigen communicatiemiddel is geworden, een eigen taal. Persoonlijk hoop ik dat met Circomundo s en uw inzet- nog veel meer mensen deze taal zullen leren kennen. We wensen u veel plezier en profijt van deze eerste editie van Werkdocument voor het Jeugdcircus. Amsterdam, mei 2008 Eveline Alders Circomundo Werkdocument voor het Jeugdcircus 9

10 1. Inhoudelijke uitgangspunten en voorwaarden

11 In dit hoofdstuk bespreken we eerst het belang van het vaststellen van de eigen uitgangspunten, oftewel visie, bij het aanbieden van circusactiviteiten. Iedereen die met jeugdcircus begint heeft bepaalde gedachten over wat belangrijk, nuttig en leuk is en gebruikt die bewust of onbewust- bij het lesgeven. Het is heel verleidelijk vanuit enthousiasme aan de slag te gaan, maar het is handig in een redelijk vroeg stadium stil te staan bij het waarom en hoe. Als je met meerdere mensen werkt en wilt dat die vanuit diezelfde gedachten werken is het zinvol die gedachten op papier te zetten en te bespreken en zo tot een aantal gemeenschappelijke uitgangspunten te komen. Vervolgens bespreken we hoe je vanuit deze uitgangspunten verder kunt kijken naar de toekomst en wensen en doelstellingen kunt formuleren. Uit die doelstellingen volgen concrete werkzaamheden, die weer onder te brengen zijn in een takenpakket of een functie. Zo krijgt iedereen binnen en buiten een helder beeld van de organisatie. Vervolgens besteden we aandacht aan het opzetten van de les en de lessen als logische serie, het in gebruik nemen van een leerplan en hoe om te gaan met presentaties en voorstellingen. 1.1 Aan het werk met visie en doelstellingen Een jeugdcircus is altijd opgericht vanuit een bepaalde gedachte, met een bepaalde bedoeling en met bepaalde uitgangspunten. De initiatiefnemer heeft - bewust of onbewust- vanuit bijvoorbeeld een visie op de maatschappij of ontwikkelingsmogelijkheden voor de jeugd en het circus een reden om een jeugdcircus te beginnen. Hij of zij wil daar ook iets mee bereiken en stelt zich doelen, zowel op de korte termijn als de lange termijn, en wil zich verbeteren. Visie en doelstellingen kunnen pedagogisch van aard zijn, sportief of artistiek, of een mix daarvan. Visie op papier Om tot de omschrijving van een visie te komen is het handig om als initiatiefnemer, c.q. inhoudelijk leider, een aantal keren met diverse betrokken personen om de tafel te gaan zitten: (aanstaande) docenten, ouders, bestuursleden, etc. Maar laat in een later stadium ook vooral een of twee buitenstaanders meeluisteren en/of lezen, zodat zij als oningewijde kritisch kunnen zijn. Door een aantal gesprekken te voeren over het hoe en waarom van het jeugdcircus formuleer je uiteindelijk in een alinea, of zelfs een zin, wat de basis vormt voor je activiteiten. Het is belangrijk duidelijk te maken waar het jeugdcircus voor staat omdat het duidelijkheid en houvast biedt zowel intern, als bij ouders en leerlingen, als in de buitenwereld, bijvoorbeeld bij sponsors. Ook de zakelijke organisatie komt voort uit de visie van het jeugdcircus. Voorbeelden:* Je werkt vanuit circus waarin technieken en het verhalend maken van die technieken een eigen kunstdiscipline is, die raakvlakken heeft met dans en toneel en kinderen en jongeren veel ontwikkelingskansen biedt op allerlei terreinen. Je ziet in circus een spel dat op alle niveaus en door iedereen gespeeld kan worden en zet dit circusspel in om een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Soms zijn visie en missie ontleend aan de historische achtergrond en woorden weergegeven als: Sleutelwoorden bij ons circus zijn; aanwezigheid, liefde en Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 1

12 hartelijkheid, redelijkheid, dialoog, verantwoordelijkheid, stimuleren, vertrouwen, ruim. Of: ons doel is het organiseren van circusvoorstellingen door en voor kinderen teneinde de creativiteit, sportieve mentaliteit, saamhorigheid en verantwoorde lichaamsbeweging te activeren en al hetgeen in de ruimste zin daarmee verband houdt. Of (een organisatie die circusactiviteiten aanbiedt en ondersteunt) ziet circus als een mogelijkheid om te werken aan een positieve beeldvorming, en richt zich daarbij op groepen die door hun situatie een achterstand hebben opgelopen in sociaal-emotionele ontwikkeling. Of dat circus bijdraagt aan een meer creatief en evenwichtig Amsterdam, waar mensen elkaar de ruimte geven en waarderen. Elleboog ziet het als haar missie om circus te maken met de Amsterdamse jeugd en deze zo te laten groeien op creatief, sociaal/emotioneel en motorisch gebied. Doelstellingen Uit de visie volgen de doelstellingen: datgene wat een jeugdcircus wil bereiken op korte en lange termijn, in feite een vertaling naar de praktijk. Doelstellingen moeten helder en kort verwoord zijn omdat alle keuzes zowel inhoudelijk als organisatorisch- eruit voortkomen. Ook hier geldt: laat meerdere betrokkenen en twee of drie buitenstaanders meelezen. Voorbeelden:* Het circusspel bereikbaar te maken voor een zo breed mogelijke groep kinderen uit de (Rotterdamse) samenleving, een omgeving te creëren waar het circusspel volop gespeeld kan worden, en de kinderen te voorzien van deskundige begeleiding. Circus onder de aandacht brengen van zoveel mogelijk kinderen en jongeren van diverse culturele achtergronden. Onder de doelstellingen valt dan: rekening houden met de drempels die voor deze jongeren bestaan om naar een jeugdcircus toe te komen en het aanbod zo te kiezen dat het deze jongeren aanspreekt en geen enkele drempel te hebben tussen deze jongeren en de aan te bieden circusactiviteiten: Capriool gaat naar deze jongeren toe in hun wijk, op hun school. Kinderen in Goor en omstreken de kans bieden om zich te bekwamen in de circuskunst en met hen een voorstelling voor te bereiden en deze voor een hooggeëerd publiek te brengen. En uit de hierboven aangehaalde visie volgen doelstellingen: Allereerst willen we een plaats zijn waar het voor de kinderen gezellig vertoeven is. Samen met de kinderen bouwen we aan circusacts. Hierbij leren ze samenwerken, overleggen, op elkaar te vertrouwen, elkaar te stimuleren, verantwoordelijkheid te dragen. De trainers zijn er om de kinderen te stimuleren en de ruimte te geven. Zo leren zij zich deze belangrijke vaardigheden op een hele plezierige manier eigen te maken. * Dit zijn voorbeelden van bestaande jeugdcircussen Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 2

13 Visie en doelstellingen kunnen gebruikt worden op een folder, in een programmaboekje of op een website. Ze geven voor medewerkers, leerlingen, ouders, subsidiënten en sponsoren een helder beeld van de organisatie. Betrek bij het formuleren van visie en doelstellingen zowel naaste betrokkenen (docenten, bestuur), als buitenstaanders. Het is ook mogelijk om de hulp in te schakelen van ondersteunende organisaties zoals Circomundo, Kunstfactor of de Kunstconnectie. Als de doelstellingen op papier staan, moeten die een volgorde van belangrijkheid krijgen. De keuze daarin moet ook weer volgen uit de visie. Visie en (inhoudelijke) doelstellingen moeten overigens in een iets later stadium ook weer getoetst worden aan de organisatorische gegevens. Doelstellingen bepalen de keuzes in de uitwerking in concrete taken die het jeugdcircus wil gaan vervullen, die vervolgens moeten worden uitgewerkt in concrete taken/taakstellingen, en soms ook functies voor personen betrokken bij het jeugdcircus. Door taakstellingen zo te formuleren dat er een begin- en eindpunt aan vast zit, die ook in de tijd uit te zetten zijn, ontstaat er overzicht van en controle op ontwikkelingen. 1.2 Uitwerking in concrete taken van het jeugdcircus Uiteraard kiest elk jeugdcircus weer andere projecten en maakt elk jeugdcircus presentaties en voorstellingen op de manier die past bij die visie en doelstellingen. In het algemeen kun je zeggen dat de visie en de gekozen doelstellingen voor elk jeugdcircus de volgende inhoudelijke taken heeft: A. lessen verzorgen met daarin een bepaalde opbouw en volgorde waarin je de circustechnieken aanleert, eventueel een lestraject gedurende een jaar of meerdere jaren, of zelfs een opleidingstraject; en B. het laten presenteren. Daarnaast kan een jeugdcircus: C. voorstellingen maken en uitvoeren; D. projecten opzetten, zoals workshops en activiteiten voor samenwerking met andere instellingen; E. uitwisselingen met andere jeugdcircussen organiseren; F. deelname aan festivals en andere circusontmoetingen stimuleren; G. vrije trainingsruimte bieden. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 3

14 A. Lessen Een jeugdcircus biedt lessen aan waarin kinderen en jongeren zich gedurende meerdere jaren kunnen bekwamen in circusactiviteiten. Natuurlijk komen de circusdisciplines aan bod: jongleren, acrobatiek, balanceren en luchtwerk. Maar ook het leren presenteren en het maken van acts. Naast de circustechnieken kan er ook aandacht besteed worden aan theater, dans en muziek. Verder zijn er o.a. nog mogelijkheden voor lessen in clownerie, goochelen en theatertechnieken. De lessen kunnen afhankelijk van de doelstellingen op een gestructureerde, meer schoolse manier ingericht zijn, maar ook in alle vrijheid als een clubactiviteit plaatsvinden, waarbij het jeugdcircus aan de leerlingen overlaat wat ze willen doen. De lesgroepen kunnen ingedeeld worden in verschillende niveaus (zoals instap, basis en gevorderd), in verschillende leeftijdsgroepen maar ook in verschillende circustechnieken. Een jeugdcircus biedt sportieve, artistieke en pedagogische ontwikkelingsmogelijkheden. Ieder jeugdcircus bepaalt zelf welk van de mogelijkheden, of mix daarvan, opgenomen worden in het leerplan. Onder de sportieve mogelijkheden worden de circustechnische vaardigheden verstaan: jongleren: doekjes, balletjes, kegels, ringen, diabolo, chinees bordje, pois, dansstok (of devilstick), cigarbox, waterslingers, contactbal, uit te bouwen met plumeaus, w.c.ploppers, etc.; balanceren: koorddansen, ballopen, steltlopen, eenwieleren, rola-bola, Russisch en Chinese stang, uit te bouwen met slap koord, skeelers, skateboard, tweewielers, antipode en röhnrad; luchtwerk: trapezestok, trapezering, klimdoek (of tissu) en touw; acrobatiek: piramidebouw, parterre-acrobatiek, springen (tumbling, trampoline), handstanden, lenigheden. Pedagogische ontwikkelingsmogelijkheden: motorisch: fysieke fitheid en veilig bewegen; sociaal: samenwerken, waardering voor elkaar, betrokkenheid, verantwoordelijkheid; emotioneel: zelfvertrouwen, invoelen; creatief: oplossingen vinden, lichamelijke expressie, ideeën ontwikkelen; cognitief: reflecteren, analyseren, concentreren. Artistieke ontwikkelingsmogelijkheden zijn in te delen in zichtbare vaardigheden en denk- en belevingsprocessen die zich bij een persoon meer van binnen voltrekken: uiterlijk: lichaam (beweging, dans, mime e.d.), vormgeving, ruimtegebruik, timing; innerlijk: fantasie en verbeelding, herinnering (reproductie, concentratie, beelden oproepen), denken (concentratie, analyse, filosofie). Tijdens een doorsnee circusles is er een groot aantal zeer verschillende activiteiten tegelijkertijd aan de gang. Veiligheid is uiteraard een zeer belangrijk onderdeel bij circus. Doorgaans zijn bij de lessen dan ook meerdere personen aanwezig, ook zodat in het geval er iets gebeurt met een kind de anderen niet zonder toezicht achterblijven. Daarom is het verstandig als het door omstandigheden in de les niet mogelijk is- altijd minstens een andere persoon standby in het gebouw te hebben. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 4

15 Binnen het jeugdcircus worden vaak jongeren, die min of meer zijn opgegroeid in het circus, als peer teacher ingezet. Hoeveel mensen worden ingezet hangt af van de samenstelling van de groep, waarbij rekening wordt gehouden met de leeftijd, het karakter van de groep en de omvang. Voor de docenten en hun onderlinge communicatie kan het formulier in bijlage H1-2 handig zijn: het helpt de beginnende docent bij de voorbereiding en geeft houvast gedurende de les en bij evaluatie. Door te noteren wat goed ging en wat niet, kan de docent voor de volgende les(sen) bijsturen. Bij uitval van de docent kan de plaatsvervanger snel overzien wat de leerlingen al hebben gedaan, etc. Bijlage H1-2: Formulier lesopzet Uiteraard staat bij het jeugdcircus veiligheid en zorgvuldige omgang met kinderen extra hoog in het vaandel. Aan dit onderwerp wordt een apart hoofdstuk besteed. Opbouw in de lessen - Leerplan Het is belangrijk voor een gelijkmatige ontwikkeling van de leerlingen dat er in een jeugdcircus een gemeenschappelijke idee bestaat over hoe de lessen ingericht worden en welke leerprocessen de leerlingen doormaken. Dat kan per jeugdcircus heel verschillend zijn. Dit heeft in grote mate te maken met de visie en de doelstellingen van het circus. Ook bij de jeugdcircussen waarin het aan de kinderen wordt overgelaten wat ze willen gaan leren, is er een bepaalde volgorde om een circustechniek aan te leren en zal in de meeste gevallen gevraagd worden er serieus mee aan de slag te gaan en niet elke les iets anders op te pakken. De beschrijving van de inrichting van de lessen en wat voor opbouw daar door de jaren heen in zit, noemen we een leerplan. Het maken van voorstellingen, het meedoen aan uitwisselingen en festivals of het ontwikkelen van samenwerkingsprojecten kunnen ook in het leerplan opgenomen zijn. Voor leerlingen biedt een goed leerplan een garantie dat er opbouw in het jeugdcircus is. Voor docenten biedt het houvast voor de inhoud van de lessen. Nieuwe docenten kunnen ingewerkt worden met een leerplan. Een te strak en te uitgewerkt leerplan kan docenten echter ook benauwen en hun vrijheid in het lesgeven ontnemen. Een leerplan heeft verschillende functies voor een jeugdcircus. Een leerplan: vertaalt de visie en doelstellingen van het circus in lessen en voorstellingen; bepaalt de structuur of opbouw van het jeugdcircus als geheel; legt de doelstellingen van een lesjaar/methode/traject vast; beschrijft indelingen van groepen naar leeftijd en niveau; spreekt de gehanteerde terminologie binnen lessen af; bevat afspraken omtrent de veiligheid van het oefenen; beschrijft de rol van de docent. B. Presenteren Het belang van presenteren Laten zien wat je kunt vormt een wezenlijk onderdeel van het circus. De toonmomenten zullen regelmatig in de lessen voorkomen. Toonmomenten kunnen ook, wat meer georganiseerd met publiek, plaatsvinden als een presentatie. Bij Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 5

16 het maken van een voorstelling gaat een jeugdcircus een stuk verder. Voorstellingen zijn een creatief product waar meer aspecten aan de orde komen. Verschil tussen presentatie en voorstelling Het maken van een voorstelling als een op zichzelf staand artistiek product stelt andere eisen dan het voorbereiden van een presentatie. De eisen die er aan de kwaliteit van een voorstelling gesteld worden zijn hoog. Voorstellingen worden immers als visitekaartje getoond aan vreemd publiek en dienen als promotie voor het jeugdcircus. Hieronder de verschillen tussen presentaties en voorstellingen op een rijtje: Presentaties: zijn het resultaat van het werken aan lesdoelen. Ze laten het moment in het leerproces zien; zijn (meestal) lowbudget; worden meestal maar één keer gespeeld; kunnen zowel in een lokaal als in een theaterzaal getoond worden; zijn voor eigen publiek; hebben de docent als de begeleider; stellen weinig technische eisen. Voorstellingen: zijn een eigen artistiek product; hebben doorgaans een langere voorbereidingstijd; komen voort uit een gekozen werkwijze en vormgevingsproces; hebben een eigen productiebudget; worden meerdere keren gespeeld; worden op meerdere locaties gespeeld; zijn ook toegankelijk voor een vreemd publiek; maken gebruik van extra ondersteuning zoals een regisseur, choreograaf, productieleider, licht- en/of geluidstechnicus, decor/kleding ontwerper etc. C. Voorstellingen maken en uitvoeren Voor meer ervaren leerlingen is het belangrijk dat de uitdaging groter is. Dit kan door ook voor ander publiek dan alleen ouders te spelen of door op andere locaties te spelen. Het creëren van een complete voorstelling met een thema, muziek, kostuums, attributen, decor e.d. biedt vergaande mogelijkheden voor het leren samenwerken, de creativiteit en de kunstzinnige vorming van de leerlingen. Dergelijke voorstellingen vormen voor een jeugdcircus ook het visitekaartje naar buiten. Sommige jeugdcircussen halen uit de voorstellingen ook een substantieel deel van hun inkomsten. Hieronder gaan we nader in op het maken van een voorstelling. Voorstelling De kwaliteit van een voorstelling is belangrijk voor een jeugdcircus om de volgende redenen: het is een op zich zelf staand artistiek product; het is het visitekaartje naar buiten waarmee het jeugdcircus zijn kwaliteit en visie laat zien; het is een van de manieren om nieuwe leerlingen te enthousiasmeren; het is een zichtbaar eindresultaat, ook voor de overheid en fondsen; het is een mogelijkheid om andere kinderen en jongeren te bereiken. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 6

17 De voorstellingen zijn voor de leerlingen belangrijk omdat zij: er erg veel plezier aan beleven; de lessen die ze gevolgd hebben in praktijk kunnen brengen; publieksgevoeligheid kunnen ontwikkelen; hun talenten op een hoger niveau ontplooien; zelfvertrouwen kunnen opdoen en dit vergroten. De inhoud van een voorstelling Bij circusvoorstellingen wordt geen gebruik gemaakt van een voorgeschreven repertoire. De jeugdcircussen ontwikkelen, in de meeste gevallen, hun eigen voorstellingen. Op basis van circustechnische mogelijkheden, improvisaties, eigen ervaringen en dergelijke verzamelen ze materiaal en stellen daarvan een voorstelling samen. Meestal is het de eigen docent die samen met de leerlingen een voorstelling creëert. Er kan gewerkt worden op verschillende manieren: acts kunnen los worden gepresenteerd en aan elkaar gepraat worden door een spreekstalmeester of afgewisseld worden met entreacts, zoals in het klassieke circus het geval is; een voorstelling kan ook als een doorlopend geheel van verschillende acts gespeeld worden met een verhaallijn, sfeer of thema als rode draad; een voorstelling kan ook gestart worden vanuit een thema, vanuit een verhaal of vanuit een tekst. Van daaruit worden theatrale beelden gecreëerd die worden ingevuld met circustechnieken. Belangrijk voor het maken van voorstellingen is het rekening houden met de leeftijd en cultuur van de leerlingen en met het publiek. De samenstelling van een voorstellingsgroep Er zijn verschillende manieren om een voorstellingsgroep samen te stellen. Bij kleinere jeugdcircussen die uit één groep bestaan, behoren alle leerlingen bij de voorstellingsgroep. Vaak worden er wel eisen gesteld om aan het circus mee te kunnen doen en soms worden er audities gehouden. Van jeugdcircussen met meerdere groepen zullen niet alle groepen voorstellingsgroepen zijn. Wel zullen de meeste groepen jaarlijks een presentatie voor publiek geven. Bij de grotere jeugdcircussen kan een bepaald niveau en/ of een bepaalde leeftijd gevraagd worden voor iemand aan een voorstellingsgroep mee mag doen. Voorstellingsgroepen kunnen een vaste samenstelling hebben of wisselen in deelnemers. Voorbeelden: Een circus heeft 500 deelnemers die lessen volgen in diverse circusdisciplines. De voorstellingsgroepen die voortkomen uit deze deelnemers blijven een aantal jaren als vaste groep bij elkaar. Na verloop van tijd wordt de groep kleiner en tenslotte houdt hij op te bestaan. Ondertussen zijn er weer nieuwe groepen tot stand gekomen. Bij een circus worden de voorstellingsgroepen ateliers genoemd. Er worden geen audities gehouden, leeftijd, ervaring en motivatie spelen een rol om in een atelier terecht te komen. In principe vindt er een doorstroom plaats. De vrijgekomen plaatsen worden aangevuld met jongere artiesten. Wanneer er geen plaatsen vrij komen krijgt de groep een vast karakter. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 7

18 Bij een circus kunnen leerlingen uit de trainingsgroepen, die al meerdere jaren circustheaterervaring hebben, door auditie te doen bij de voorstellingsgroep komen. Ze worden beoordeeld op motivatie, spel, techniek en of ze passen in de groep. Samen met de ouders en de leerlingen wordt er gekeken of het haalbaar is om intensief deel te nemen aan de voorstellingsgroep. Bij een circus doet iedereen mee aan de voorstelling, dat is een principe en ieder doet wat hij kan. Als er in de regio opgetreden wordt, gaan alleen de jongste artiesten niet mee. De keuze voor het publiek Van tijd tot tijd is het gepast om te spelen voor publiek. Zeker voor jongere leerlingen is het belangrijk dat het spelen van een voorstelling in een veilige omgeving gebeurt, bij voorkeur voor ouders in de eigen oefenruimte. Het is niet altijd nodig om speciale optreedpakken te gebruiken, het kan dat leerlingen daar onnodig nerveus van worden, doordat het opeens echt en in elk geval anders is. Het kan voor leerlingen ook een steun zijn: ze zien er extra mooi uit en het is feestelijk, in sommige gevallen kan het helpen bij de rol die ze vervullen. Bij jeugdcircussen zijn de leerlingen niet beroepsmatig actief. Ze treden op voor hun plezier. Het is daarom belangrijk voor passend publiek te spelen. Optreden moet zoveel mogelijk een plezierige, succesvolle ervaring zijn. Voor jongere leerlingen moet het publiek veilig zijn. Het is voor hen het prettigst om voor hun eigen ouders te spelen. Voor oudere leerlingen is een grotere uitdaging nodig. Omdat circus voor een belangrijk deel een samenspel is tussen leerlingen en publiek, is het belangrijk dat de spelers goed uit de verf kunnen komen door een passende omvang en opstelling van het publiek. De keuze voor publiek hangt ook af van de bedoelingen van het jeugdcircus. Wil een jeugdcircus een plek verwerven in de kunsten dan is het van belang om voorstellingen te spelen op plaatsen waar ook andere podiumkunstvormen samen komen. Een jeugdcircus dat wil werken aan een positieve beeldvorming van een bepaalde bevolkingsgroep, zal ook de keuze voor het publiek op dit doel afstemmen. Productiekosten Door de hogere eisen die gesteld worden aan het maken van een voorstelling zullen de kosten ook hoger zijn. Extra uitgaven waar je rekening mee moet houden bij het uitvoeren van een voorstelling: regisseur, die meer uren maakt dan een docent en soms een andere beloning krijgt; circusdocent met specialisme op bepaalde techniek, dansdocent, muziekdocent; vormgeving: materiaal, ontwerp en maakkosten; publiciteit en marketing; huur theater en techniek. Een voorstelling kan ook inkomsten bieden. Deze kunnen zijn: kaartverkoop; uitkoop; verkoop programmaboekje; merchandising; sponsoring; fondswerving. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 8

19 D. Projecten Een jeugdcircus kan naast de lessen en voorstellingen ook kortlopende projecten organiseren zoals workshops in een specifieke circustechniek, de voorbereiding en uitvoering van kleinere presentaties, kennismakingslessen e.d.. Jeugdcircussen kunnen ook activiteiten organiseren voor scholen en andere instellingen. Dit kan vrijblijvend van karakter zijn zoals een open circusspeelplaats bij een festiviteit. Het kunnen workshops zijn zoals circuslessen die plaatsvinden op scholen. Het kan ook een complete circusdag zijn waar kinderen naast het oefenen ook een voorstelling maken die gespeeld wordt voor publiek. Voor jeugdcircussen vormen de activiteiten voor andere instellingen een mogelijkheid om meer kinderen te bereiken en extra inkomsten te verwerven. Zie hoofdstuk 4. E. Uitwisseling Een jeugdcircus is voor veel kinderen en jongeren een plek om elkaar te ontmoeten. Ontmoetingen met andere jeugdcircussen, eventueel uit het buitenland, leveren een geweldige inspiratiebron op. Jeugdcircussen ontmoeten elkaar door bij elkaar op bezoek te gaan en daardoor krijgen zij een kijkje in de keuken van andere jeugdcircussen. F. Festivals Ook worden er festivals georganiseerd waar verschillende jeugdcircussen met elkaar samenwerken en voor elkaar optreden. Regelmatig worden er in Nederland (en daarbuiten) bijvoorbeeld jongleer- en acrobatiekfestivals gehouden. Door de leerlingen te stimuleren om deze festivals te bezoeken, worden ze uitgedaagd en geïnspireerd door anderen en hebben ze een geweldig leuke tijd. In hoofdstuk 4 staan samenwerkingsverbanden uitgebreid beschreven. G. Vrije trainingsruimte / werkplaats Veel van de circustechnieken vereisen intensieve en langdurige training. Het oefenen tijdens de lessen kan voor leerlingen niet toereikend zijn om het door hun gewenste niveau te bereiken. Een jeugdcircus kan een plek bieden waar vrij getraind kan worden. Er is toezicht aanwezig, maar directe begeleiding is niet per se noodzakelijk. Deelnemers kunnen voor hun eigen materiaal zorgen, of gebruik maken van het materiaal en de voorzieningen van het jeugdcircus. 1.3 Inhoudelijke functies en taakverdeling onder betrokken personen Een jeugdcircus heeft voortdurend te maken met wisselende omstandigheden: leerlingen vertrekken en er komen weer nieuwe leerlingen bij, er moet een nieuwe voorstelling gemaakt worden, de beschikbaarheid van docenten (die vaak ook andere werkzaamheden hebben) kan veranderen en de overheid kan weer andere eisen stellen. Een jeugdcircus moet zich dus kunnen aanpassen aan veranderingen in de eigen organisatie en in de maatschappij, en neemt daarbij de wensen en ambities van leerlingen en docenten serieus. Hierin ligt een belangrijke taak voor diegenen die een inhoudelijke functie hebben. Inhoudelijke functies zijn: 1. de inhoudelijke leiding; 2. de zakelijke leiding; 3. de docenten; 4. assistent-docenten. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 9

20 1. Inhoudelijke leiding Zoals we hierboven omschreven heeft de inhoudelijk leider (al dan niet samen met anderen) de visie ontwikkeld, de doelstellingen omschreven en de daaruit voortkomende taken voor het jeugdcircus beschreven. Uit de taken die het jeugdcircus zich ten doel stelt, komen taken voort die moeten worden ondergebracht bij personen, liefst in bundels van min of meer bij elkaar horende of passende taken, oftewel functies. In een kleinere organisatie vervult vaak een persoon meerdere functies. Niet alle beschikbare personen zijn per se geschikt zijn voor alle te vervullen taken/functies. De inhoudelijke leiding, vaak ook initiatiefnemer en daarmee vaak ook de meest bevlogen persoon, is niet per se de meest aangewezen persoon om de zakelijke kant van het jeugdcircus op zich te nemen. Het van het begin af aan de zakelijke kant van het jeugdcircus goed organiseren, is later een grote steun. De inhoudelijk leider is bewaker van de kwaliteit en de uitgestippelde koers. De inhoudelijk leider heeft de volgende taken: mogelijkheden creëren om lessen te geven, producties te maken en projecten uit te voeren; samenhang in het aanbod brengen; de missie van het jeugdcircus uitdragen; keuzes maken in de artistieke inhoud van voorstellingen, activiteiten en lijn van het jeugdcircus; keuzes maken samen met en soms voor docenten en hen begeleiden; het proces van lessen en producties bewaken; de kwaliteit van de inhoud van lessen, producties en projecten bewaken; direct contact met de werkvloer onderhouden. De inhoudelijk leider doet er goed aan van tijd tot tijd met een of meerdere personen -zowel inhoudelijk als organisatorisch- de stand van zaken, toekomstplannen, problemen en obstakels door te spreken. Soms is er binnen het bestuur iemand die als klankbord kan dienen, soms is het aan te raden hier iemand voor te vragen of in te huren. Zakelijk leider Ook de zakelijke organisatie komt voort uit de visie van het jeugdcircus. De zakelijk leider van een jeugdcircus vraagt heel andere kwaliteiten dan een inhoudelijke leiding. Bij veel jeugdcircussen, vooral de grotere, zijn deze taken vaak verdeeld over verschillende personen. Soms kan de zakelijke leiding bij de start van een jeugdcircus door iemand van het bestuur of door een externe vrijwilliger met kennis van zaken worden gedaan. De zakelijke leiding is verantwoordelijk voor: financiële bedrijfsvoering; personeelsbeleid; fondsenwerving; publiciteit; ondersteuning van organisatie en beheer. Docenten De docenten zijn voor de leerlingen het gezicht van het jeugdcircus. Zij vormen de inhoudelijke basis van de lesactiviteiten. Zij inspireren de kinderen en jongeren en enthousiasmeren hen voor het circus. Zij bepalen mede de sfeer bij het jeugdcircus. In jeugdcircussen worden lessen gegeven door ouders en andere vrijwilligers, die de rol van docent vervullen, en door vakkrachten hetzij betaald, hetzij vrijwillig als docent verbonden. Werkdocument voor het Jeugdcircus H1 10

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

Kunstschool Boxtel. Inleiding

Kunstschool Boxtel. Inleiding Kunstschool Boxtel Inleiding In dit beknopte scenario wordt een kleine duurzame organisatie voor cultuureducatie in de gemeente Boxtel omschreven; Kunstschool Boxtel. Kunst- en cultuureducatie stimuleert,

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

INFORMATIE BOEKJE 2013-2014

INFORMATIE BOEKJE 2013-2014 INFORMATIE BOEKJE 2013-2014 WELKOM Droom jij er van om in de spotlights te staan, te acteren, te zingen of misschien wel te dansen? Dan ben je bij Theaterschool Westelijke Mijnstreek aan het juiste adres!

Nadere informatie

Verbreden en verzilveren 2.0 Beleidsplan Stichting Skyway

Verbreden en verzilveren 2.0 Beleidsplan Stichting Skyway Verbreden en verzilveren 2.0 Beleidsplan Stichting Skyway Inleiding Stichting Skyway staat symbool voor vernieuwing, integriteit, ruimdenkendheid, creativiteit en inspiratie. In de afgelopen 10 jaar heeft

Nadere informatie

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent!

Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De missie van onze school: Samen leren jezelf te zijn, kansrijk en uniek Wij maken werk van talent! De visie van onze school: A: Goed onderwijs, opbrengstgericht Door middel van een gevarieerd lesaanbod

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten

SKS Alles Kids. Ieder kind is uniek. Onze visie. De 5 speerpunten GEEF ZE DE VIJF! SKS Alles Kids De wereld om ons heen verandert. Ook in de kinderopvang zijn nieuwe ontwikkelingen aan de orde van de dag. SKS Alles Kids biedt al jaren kinderopvang en loopt voorop als

Nadere informatie

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015 Rhedelijk Cultureel Leerplan September 2015 1 Inhoudsopgave 1. Ter inleiding 3 2. Missie en visie 4 2.1 Missie 2.2 Visie 2.3 Doelstellingen 2.4 Werkwijze 3. Uitgangspunten en kwaliteitsbeleid 5 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

Cultuureducatie met Kwaliteit Nijmegen - Vaardigheidslijn Drama -

Cultuureducatie met Kwaliteit Nijmegen - Vaardigheidslijn Drama - Cultuureducatie met Kwaliteit Nijmegen - Vaardigheidslijn Drama - In de vaardigheidslijn drama wordt gebruik gemaakt van spelvaardigheden, verbeelden en vormgeven in een opbouwende lijn voor de groepen

Nadere informatie

Inleiding. Formuleren van visie. Oriënteren: SWOT-analyse. Formuleren doelstellingen. Actieplannen

Inleiding. Formuleren van visie. Oriënteren: SWOT-analyse. Formuleren doelstellingen. Actieplannen Stap 1 Inleiding Introduceer uw praktijk. Beschrijf kort de ontstaansgeschiedenis en geef een situatiebeschrijving van de huidige praktijk: waar is de praktijk gesitueerd; het aantal patiënten, de werkzame

Nadere informatie

"Alle kinderen moeten kunnen genieten van kunst en cultuur"

Alle kinderen moeten kunnen genieten van kunst en cultuur "Alle kinderen moeten kunnen genieten van kunst en cultuur" ONS DOEL Kunst is goed en leuk om te doen, voor alle mensen en voor kinderen in het bijzonder. Het Jeugdcultuurfonds Brabant wil financiële drempels

Nadere informatie

Circus op school maakt met alle leerlingen van een school een circusvoorstelling. Alle groepen treden op met bijvoorbeeld een paardendressuur, een

Circus op school maakt met alle leerlingen van een school een circusvoorstelling. Alle groepen treden op met bijvoorbeeld een paardendressuur, een Circus op school maakt met alle leerlingen van een school een circusvoorstelling. Alle groepen treden op met bijvoorbeeld een paardendressuur, een Zuid-Amerikaanse limboshow, een clownsnummer, een jongleeract

Nadere informatie

JEUGDPLAN MUZIEKOPLEIDING

JEUGDPLAN MUZIEKOPLEIDING muziekvereniging Door Eendracht Sterk Hall JEUGDPLAN MUZIEKOPLEIDING VERSIE APRIL 2009-1- INHOUDSOPGAVE 1.0 INLEIDING.. 3 2.0 DE OPLEIDING.. 3 2.1 STAP 1 BLOKFLUITOPLEIDING.. 3 2.2 STAP 2 INSTRUMENTOPLEIDING...

Nadere informatie

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen.

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen. KUNSTPARTICIPATIE: OVER DEZE SUBSIDIE Met de programmalijn Kunstparticipatie wil het Fonds de vernieuwing van het aanbod van kunstbeoefening in de vrije tijd realiseren. Daarnaast wil het bijdragen aan

Nadere informatie

TOEKOMST IN DE PISTE DE TIP-REGELING TOEKOMST IN DE PISTE

TOEKOMST IN DE PISTE DE TIP-REGELING TOEKOMST IN DE PISTE TOEKOMST IN DE PISTE De TIP-regeling 1 2 CIRCOMUNDO & TOEKOMST IN DE PISTE Sinds 2008 is Circomundo de belangenorganisatie voor de Nederlandse jeugdcircussen. Het streven is de jeugdcircussen te ondersteunen

Nadere informatie

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven?

Deze cirkel bestaat uit vijf stappen die u kunt doorlopen om uw wervingscampagne systematisch op te zetten. Waar wil je vrijwilligers voor werven? Werving U wilt nieuwe vrijwilligers werven. Mensen die één keer aan een actie meedoen, mensen waar u af en toe een beroep op kunt doen, of mensen die voor langere tijd willen meewerken. U wilt hen in elk

Nadere informatie

DOE MEE MET HET CIRCUS! Iedereen doet mee met het Circus!

DOE MEE MET HET CIRCUS! Iedereen doet mee met het Circus! Allround Circusentertainer Sander presenteert het Circusproject: DOE MEE MET HET CIRCUS! Iedereen doet mee met het Circus! Allround Circusentertainer verzorgt circusprojecten op basisscholen waarbij alle

Nadere informatie

Unal College. Professionele zorg, aandacht voor culturele achtergrond

Unal College. Professionele zorg, aandacht voor culturele achtergrond Unal College Trainingen en werkbegeleiding aan (jong) volwassenen met een verstandelijke beperking Unal College Professionele ondersteuning en training met aandacht voor culturele achtergrond voor (jong)

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke

Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Pedagogisch beleidsplan buitenschoolse opvang het Zwammeke Inhoud 1. Inleiding 2. Onze visie 3. Doelstellingen 4. Pedagogische uitgangspunten voor het kind 5. Pedagogische uitgangspunten voor de groepsleiding

Nadere informatie

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X

KNLTB Stappenplan. beleidsplan tennisvereniging X KNLTB Stappenplan beleidsplan tennisvereniging X Inleiding Iedere verenigingsbestuurder weet in het achterhoofd dat het belangrijk is om beleidsmatig en doelgericht te werken. Toch komen de meeste verenigingsbestuurders

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond

Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Voor en met elkaar : burgerinitiatieven worden beloond Verenigingen, stichtingen en instellingen barsten doorgaans van de ambities en toekomstplannen. Maar om ze te realiseren heb je financiële middelen

Nadere informatie

Inhoudsopgave curriculum drama op de basisschool. 1. Definitie. 2. Visie. 3. Doelen. 4. Werkvormen. 5. Leerlijnen. 6. Materialen. 7.

Inhoudsopgave curriculum drama op de basisschool. 1. Definitie. 2. Visie. 3. Doelen. 4. Werkvormen. 5. Leerlijnen. 6. Materialen. 7. Inhoudsopgave curriculum drama op de basisschool 1. Definitie 2. Visie 3. Doelen 4. Werkvormen 5. Leerlijnen 6. Materialen 7. Rapportage 8. Budget 9. Evaluatie en bijstelling 10. Leerlijn drama Voorwoord

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

Kwaliteitskader KunstKeur Individuele aanbieders Kunsteductie

Kwaliteitskader KunstKeur Individuele aanbieders Kunsteductie Kwaliteitskader aanbieders Kunsteductie juni 2013 1 1. Toetsingskaders, toetsing en registratie Inleiding Kwaliteitsmanagement vloeit voort uit de overtuiging dat kwaliteit van producten en processen vrijwel

Nadere informatie

INLEIDING / VERANTWOORDING. 3 DE METHODE 9 HET PERSOONLIJKE IN HET DOCENTSCHAP EN DE ROL VAN BEGELEIDER...

INLEIDING / VERANTWOORDING. 3 DE METHODE 9 HET PERSOONLIJKE IN HET DOCENTSCHAP EN DE ROL VAN BEGELEIDER... DE KLAS ALS TEAM (DOCENTENBOEK) INHOUDSOPGAVE INLEIDING / VERANTWOORDING. 3 DE METHODE 9 HET PERSOONLIJKE IN HET DOCENTSCHAP EN DE ROL VAN BEGELEIDER... RICHTLIJNEN EN HULPMIDDELEN VOOR DE DOCENT ALS BEGELEIDER...

Nadere informatie

Tussenschoolse opvang. Welkom bij Vlietkinderen. Tussenschoolse opvang

Tussenschoolse opvang. Welkom bij Vlietkinderen. Tussenschoolse opvang Tussenschoolse opvang Welkom bij Vlietkinderen Tussenschoolse opvang 1 Welkom! Het verhaal van Vlietkinderen gaat over veel meer dan alleen opvang. Ons verhaal gaat over ontdekken, ontwikkelen, spelen,

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Programma Kinderen Maken Muziek

Programma Kinderen Maken Muziek Programma Kinderen Maken Muziek Periode 2015-2017 Inleiding Kinderen Maken Muziek wil een bijdrage leveren aan het versterken van de sociale cohesie door kinderen samen een instrument te leren bespelen.

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind

Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind Projectplan creatief talent verbinden Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl Voorstelling Kompas, slotapplaus, Junushof Wageningen, 2009 Onbekend maakt onbemind De werelden

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities.

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. N e e r, 2 6 m e i 2 0 1 0 Visie & Beleid Beste lezer, Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. Indien u opmerkingen, suggesties of vragen heeft, laat ons dit weten.

Nadere informatie

winnaar KIP-prijs 2012 kwaliteit, innovatie en participatie

winnaar KIP-prijs 2012 kwaliteit, innovatie en participatie winnaar KIP-prijs 2012 kwaliteit, innovatie en participatie Maastricht, oktober 2012 Beste theatermakers en -spelers, Voor jullie ligt een introductie van het vernieuwde festival Theater van het Vat editie

Nadere informatie

JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM

JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM JAARVERSLAG STICHTING GEEFEROM 2013 Arnhem, juni 2014 Voorwoord Voor u ligt het eerste jaarverslag van Stichting Geeferom 2013. Een Stichting opgericht vanuit een visie dat vele kleine beetjes een mooiere,

Nadere informatie

EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS

EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS EEN SCHOOL MET TALENTUITDAGEND ONDERWIJS Een school met talentuitdagend onderwijs Een basisschool kiezen is moeilijk. Er is zoveel om op te letten. Is de school wat zij lijkt? Van buiten kan een schoolgebouw

Nadere informatie

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school.

Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Voorwoord Basisschool De Poolster straalt, vanuit deze gedachte werkt het team samen met de kinderen en ouders aan kwalitatief goed onderwijs op onze school. Onze visie op eigentijds, boeiend onderwijs

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

CONNECT, Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind

CONNECT, Projectplan. creatief talent verbinden. Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl. Onbekend maakt onbemind Projectplan CONNECT, creatief talent verbinden Een project van Theaterwerkplaats Kazou www.theaterwerkplaatskazou.nl Voorstelling Kompas, slotapplaus, Junushof Wageningen, 2009 Onbekend maakt onbemind

Nadere informatie

Leusden. Auteur: Stichting Sportkanjers Wim van t Westeinde Datum: 24-12-2012 Versie: Sportkanjerclub Leusden versie 1

Leusden. Auteur: Stichting Sportkanjers Wim van t Westeinde Datum: 24-12-2012 Versie: Sportkanjerclub Leusden versie 1 Leusden Auteur: Stichting Sportkanjers Wim van t Westeinde Datum: 24-12-2012 Versie: Sportkanjerclub Leusden versie 1 Algemene beschrijving Sportkanjerclub De Sportkanjerclub is een fantastische plek voor

Nadere informatie

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen Introductie Business case en visie op inclusief ondernemen Communicatie en interne organisatie Analyse van processen, rollen en taken voor plaatsing Werving en contractering van kandidaten Administratie,

Nadere informatie

Subsidieaanvraag Combinatiefuncties Gemeente Almere

Subsidieaanvraag Combinatiefuncties Gemeente Almere Subsidieaanvraag Combinatiefuncties Gemeente Almere Uitleg format Subsidieaanvraag Combinatiefuncties Het voor u liggend formulier is bedoeld om subsidie aan te vragen bij de gemeente Almere voor een combinatiefuncties.

Nadere informatie

Beleidsplan 2012 t/m 2016

Beleidsplan 2012 t/m 2016 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Mei 2012 Beleidsplan 2012 t/m 2016 Inleiding Dit beleidsplan is het resultaat van een voortgaand proces, waar we sinds twee jaar aan werken. In die periode is het volgende gebeurd.

Nadere informatie

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt.

Kortom: Een schaatsvereniging is er dóór leden en vóór leden. De vereniging is intern gericht, waarbij de leden bepalen wat er gebeurt. Vrijwilligersbeleid binnen de schaatsvereniging Van beleid tot uitvoering in de praktijk Schaatsverenigingen en de vrijwilligersproblematiek De doorsnee schaatsvereniging in Nederland is een vrijwilligersorganisatie:

Nadere informatie

Beleidsplan 2012-2015 Stichting Steensoep

Beleidsplan 2012-2015 Stichting Steensoep Beleidsplan 2012-2015 Stichting Steensoep Marian Bentvelzen en Monique Strijk Juli 2012 Brede Hilledijk 590, 3072 NK Rotterdam Tel.: 0613467100, 0653224897 KvK: 54218853 E: moniquestrijk@hotmail.com, post@marianbentvelzen.nl

Nadere informatie

Schudden, delen, geven

Schudden, delen, geven Schudden, delen, geven Flexibilisering is een belangrijk begrip geworden. Niet alleen de tijdsindeling van mensen is flexibeler, ook de binding van mensen met organisaties is aan verandering onderhevig.

Nadere informatie

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013

Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Gemeente Dalfsen, Cultuureducatie Projectplan Buitenschoolse activiteiten 2010-2013 Inleiding De gemeente Dalfsen wil voor haar jonge inwoners een cultureel en kunstzinnig klimaat scheppen waarin zoveel

Nadere informatie

is er voor u! plannen voor 2015 1

is er voor u! plannen voor 2015 1 is er voor u! plannen voor 2015 1 Welkom bij de Eik! In 2014 was het alweer 10 jaar geleden dat de Eik haar deuren opende. In de prachtige omgeving van landgoed Eikenburg met een prettige, warm aandoende

Nadere informatie

Meerjaren Beleidsplan Stichting WOON

Meerjaren Beleidsplan Stichting WOON Meerjaren Beleidsplan Stichting WOON definitief Inhoud Voorwoord... 2 Inleiding... 2 Visie en missie Stichting WOON... Missie... Visie... Missie Woontrainingshuis Kortgerecht... Visie Woontrainingshuis

Nadere informatie

Beroepscompetentieprofiel gastouder

Beroepscompetentieprofiel gastouder Beroepscompetentieprofiel gastouder Het voorliggende beroepscompetentieprofiel is vastgesteld door de Convenantpartijen op 29 mei 2009. In het kader van de uitvoering van kinderopvang zoals bedoeld in

Nadere informatie

Stichting Present Walcheren. Jaarplan 2013

Stichting Present Walcheren. Jaarplan 2013 walcheren Stichting Present Walcheren Jaarplan 2013 2012-12-10 Inhoudsopgave Stichting Present Walcheren... 1 Jaarplan 2013... 1 1. Inleiding... 2 2. Algemene beschrijving Present... 2 3. Beschrijving

Nadere informatie

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1

Format Projectplan. Zo kan het ook! 20 juni 2013 1 Format Projectplan Onbeperkt Sportief biedt u een format voor het maken van een projectplan. Met zeven hoofdvragen krijgt u helder op papier wat uw project inhoudt. Het projectplan heeft als doel het stimuleren

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

www.shine-houten.nl mail@shine-houten.nl 06-26340416 SHINE THE PLACE TO BE FOR PEOPLE WITH A ARTISTIC FLAVOUR!

www.shine-houten.nl mail@shine-houten.nl 06-26340416 SHINE THE PLACE TO BE FOR PEOPLE WITH A ARTISTIC FLAVOUR! www.shine-houten.nl mail@shine-houten.nl 06-26340416 SHINE THE PLACE TO BE FOR PEOPLE WITH A ARTISTIC FLAVOUR! Shine Wij zijn SHINE, een centrum voor podiumkunsten. Graag willen wij u hierbij kennis laten

Nadere informatie

6Het voorbereidingsdraaiboek

6Het voorbereidingsdraaiboek DC 6Het voorbereidingsdraaiboek In dit dc-thema vind je informatie over het voorbereiden van een evenement. Het is een soort checklist van tien aandachtspunten, om te controleren of je niets vergeten bent.

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Circus Tico. Brochure 2010

Circus Tico. Brochure 2010 Circus Tico Brochure 2010 Overzicht Aanbod Vormingen Jeugdwerk en werkveld Kampen Initiaties Circusstage Combi Kampen Straattheater Initiatie Technieken Circus Overal Circusspel Specifieke Initiaties Kleuterinitiatie

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Inleiding pag. 3 2. Maatschappelijke paragraaf pag. 4 3. Financiële paragraaf pag. 7

Inhoudsopgave. 1. Inleiding pag. 3 2. Maatschappelijke paragraaf pag. 4 3. Financiële paragraaf pag. 7 Beleidsplan 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding pag. 3 2. Maatschappelijke paragraaf pag. 4 3. Financiële paragraaf pag. 7 2 1. Inleiding De Stichting Return heeft als doel het bevorderen van de sociale samenhang

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Kind zijn in de wereld van vandaag, waarin ouders ook werken en studeren. Wij zorgen voor kleinschalige en flexibele opvang in een gezinssituatie. Onze

Nadere informatie

STICHTING DE LICHTING MUZIEK THEATER

STICHTING DE LICHTING MUZIEK THEATER STICHTING DE LICHTING MUZIEK THEATER DANS BELEIDSPLAN 2014-2017 Inleiding Stichting de Lichting is opgericht in 1986 en heeft als algemene doelstelling het stimuleren van podiumkunsten, en het verrichten

Nadere informatie

Praktisch fondswerven binnen uw organisatie Juni 2007

Praktisch fondswerven binnen uw organisatie Juni 2007 maar geen geld? Praktisch fondswerven binnen uw organisatie Juni 2007 Doel workshop Instellingen in zorg & welzijn zijn voor nieuwe projecten en ontwikkelingen vaak op zoek naar 3 e geldstromen. In deze

Nadere informatie

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN KLEINE MENSEN GROTE WENSEN Voor de betere kinderopvang DOOR DE OGEN VAN KINDEREN Dit boekje laat je kinderopvang zien door de ogen van kinderen. Een praktische gids voor iedereen die nadenkt over de opvang

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

BELEIDSPLAN 2012-2016 STICHTING VRIENDEN VAN CIRCUS POEHAA VERSIE APRIL 2012

BELEIDSPLAN 2012-2016 STICHTING VRIENDEN VAN CIRCUS POEHAA VERSIE APRIL 2012 BELEIDSPLAN 2012-2016 STICHTING VRIENDEN VAN CIRCUS POEHAA VERSIE APRIL 2012 Inhoudsopgave I. Inhoudsopgave... 1 II. Inleiding... 2 III. Profiel... 3 IV. Werkzaamheden... 5 V. Werving van Inkomsten...

Nadere informatie

9. Gezamenlijk ontwerpen

9. Gezamenlijk ontwerpen 9. Gezamenlijk ontwerpen Wat is het? Gezamenlijk ontwerpen betekent samen aan een nieuw product werken, meestal op een projectmatige manier. Het productgerichte geeft richting aan het proces van kennis

Nadere informatie

HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij

HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij HET MANAGEMENTCONTRACT in het kader van Integraal Resultaatverantwoordelijk Management Margreeth van der Kooij De context van het managementcontract Het managementcontract is een overeenkomst tussen vertegenwoordigers

Nadere informatie

Algemene gegevens Stichting Cemin. Kaap hoorndreef 52 3563HV Utrecht www.cemin.nl RSIN 813671814 KvK Inschrijvingsnummer 30197134

Algemene gegevens Stichting Cemin. Kaap hoorndreef 52 3563HV Utrecht www.cemin.nl RSIN 813671814 KvK Inschrijvingsnummer 30197134 Algemene gegevens Stichting Cemin Kaap hoorndreef 52 3563HV Utrecht www.cemin.nl RSIN 813671814 KvK Inschrijvingsnummer 30197134 Doel Cemin streeft naar een samenleving waarin burgers in vrede met elkaar

Nadere informatie

Vrijwilligerswerk bij de Voedselbank Dordrecht

Vrijwilligerswerk bij de Voedselbank Dordrecht Vrijwilligerswerk bij de Voedselbank Dordrecht De Voedselbank Dordrecht heeft als doel het verstrekken van verkregen voedsel aan mensen in Dordrecht die dat nodig hebben. Daarnaast zet de voedselbank zich

Nadere informatie

Sportweetje. Het Katwijkse. sportieve toekomst! naar een. Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven

Sportweetje. Het Katwijkse. sportieve toekomst! naar een. Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven Het Katwijkse Sportweetje Nieuws, trends en tips voor een gezond en sportief verenigingsleven digitale nieuwsbrief voor het verenigingsleven editie 2015.1 klik en lees het artikel van uw interesse volg

Nadere informatie

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen.

Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. Beste cursist, Het doet ons bijzonder genoegen dat u de opleiding KT 2 (KorfbalTrainer 2) gaat volgen. U heeft bijgaand de handleiding voor de cursist en die voor de PB (PraktijkBegeleider) digitaal ontvangen.

Nadere informatie

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN

WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN EEN NIEUW SOORT ONDERNEMERSCHAP RESULTAAT KOERS VISIE PERSOONLIJK LEIDERSCHAP MEERWAARDE & RENDEMENT WAARDEN BEWUST WAARDEN BEWUST ONDERNEMEN ANNO 2013 Waarden Bewust Ondernemen

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

Informatie Vrijwilligerswerk

Informatie Vrijwilligerswerk Informatie Vrijwilligerswerk 1 Stichting Vrije Tijd en Vorming Midden-Holland Bloemendaalsweg 68 2804 AB Gouda Telefoon 0182 527 566 Fax 0182 532 942 Internet www.vtvmiddenholland.nl E-mail info@vtvmiddenholland.nl

Nadere informatie

Voetbalbeleidsplan 2011-2015. Oog op de toekomst, actie voor morgen

Voetbalbeleidsplan 2011-2015. Oog op de toekomst, actie voor morgen Oog op de toekomst, actie voor morgen Agenda 1. Opening/inleiding 2. Terugblik opbrengst beleidsavond februari 2010 3. Doelstellingen voetbal beleidsplan 2011 2015 4. Vragenronde 5. Afsluiting Overige

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen.

De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen. De grootste uitdaging voor je hersenen vind je in Bergen. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Is n vrijeschool iets voor mij? Straks ga je naar het voortgezet

Nadere informatie

Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t

Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren. School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Op het ARH Bergen leer je veel meer. Leren én inspireren School voor voortgezet vrijeschoolonderwijs vwo, havo en vmbo-t Is n vrijeschool iets voor mij? Straks ga je naar het voortgezet onderwijs. Voor

Nadere informatie

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen

Werving en contractering van kandidaten. Administratie, subsidies en voorzieningen Introductie Business case en visie op inclusief ondernemen Communicatie en interne organisatie Analyse van processen, rollen en taken voor plaatsing Werving en contractering van kandidaten Administratie,

Nadere informatie

Talentcoach Kwalificatieprofiel

Talentcoach Kwalificatieprofiel 10 alentcoach walificatieprofiel Inhoudsopgave 1 Algemene informatie over kwalificatie 11 A. unctiebenaming 11 B. ypering kwalificatie 11 C. enmerken kwalificatie 11 D. In- en doorstroom 11 2 Overzicht

Nadere informatie

Kinderopvang Heyendael

Kinderopvang Heyendael Hoofdstuk: 5.5 (Personeel) Titel: Werkwijze en beleid tav stagiaires Procesbewaker: Praktijkopleider Bladzijden: 1 t/m 4 Kinderopvang Heyendael Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Soorten stageplekken 3. Organisatie

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Doelstellingen. dans gemaakt.

Doelstellingen. dans gemaakt. Capoeira Kids Capoeira-Kids zorgt ervoor dat jongeren die in dezelfde buurt wonen, maar niet met elkaar naar school gaan, elkaar toch leren kennen. Jongeren werken intensief samen in een sportproject waarin

Nadere informatie

Stichting Centrum voor CircusKunst 10 jaar projectplan

Stichting Centrum voor CircusKunst 10 jaar projectplan Stichting Centrum voor CircusKunst 10 jaar projectplan CircusKunst in 10 samenwerkingen Stichting Centrum voor CircusKunst bestaat 10 jaar en dat gaan we vieren. De stichting begon in 2005 met 2 groepen

Nadere informatie

het Peel en Maas bad een bad voor en door de gemeenschap

het Peel en Maas bad een bad voor en door de gemeenschap het Peel en Maas bad een bad voor en door de gemeenschap Uitgangspunt De Bubblemates, Heldense Reddingsbrigade en de Heldense Zwemvereniging spreken samen de intentie uit om vanaf 2016 het beheer van de

Nadere informatie

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan!

Onderwijstechnieken.nl. Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! Opbrengstgericht Werken zonder Groepsplan? Dat Kan! 1 Inhoudsopgave: Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Hoofdstuk 1 Hoe een middel een doel werd pagina 5 Hoofdstuk 2 Waar het eigenlijk om gaat pagina

Nadere informatie

Draaiboek Clinics. Regionale Voetbal Academie. Regionale Voetbal Academie. Talentontwikkeling voor elk niveau. Persoonlijk Betrokken Innovatief

Draaiboek Clinics. Regionale Voetbal Academie. Regionale Voetbal Academie. Talentontwikkeling voor elk niveau. Persoonlijk Betrokken Innovatief Draaiboek Clinics Talentontwikkeling voor elk niveau Persoonlijk Betrokken Innovatief 1. Filosofie / Visie In het logo van de (vanaf hier genoemd als RVA) komt kernachtig naar voren wat binnen de academie

Nadere informatie

4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert. Alumnidagen 2014. datum thema leiding

4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert. Alumnidagen 2014. datum thema leiding 4D organisatieontwikkeling & opleiding presenteert Alumnidagen 2014 TGI-verdieping aan de hand van vijf thema s De alumnidagen zijn bedoeld voor iedereen die in de afgelopen jaren een TGI-basisopleiding

Nadere informatie

Informatie voor ouders/verzorgers en professionals. Het Kinderwerk. Helpt kinderen zich te ontwikkelen!

Informatie voor ouders/verzorgers en professionals. Het Kinderwerk. Helpt kinderen zich te ontwikkelen! Informatie voor ouders/verzorgers en professionals Het Kinderwerk Helpt kinderen zich te ontwikkelen! Kinderen moeten zorgeloos kunnen opgroeien in een omgeving waarin aandacht is voor hun ontwikkeling.

Nadere informatie

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling

Boekwerk. Voorstel voor een project omschrijving. 1.1 Doelstelling Boekwerk Voorstel voor een project omschrijving 1.1 Doelstelling Het doel van het te ontwikkelen lespakket Boekwerk is leerlingen op een nieuwe manier bezig te laten zijn met taal, boeken en vakinhoud.

Nadere informatie

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg

Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Pedagogisch Beleidsplan CKO De Herberg Hoofdstuk 1: Missie, visie en doelstellingen Voorwoord Onze Missie en Identiteit Onze Visie Pedagogische hoofddoelstellingen Een goed pedagogisch klimaat Hoofdstuk

Nadere informatie

Informatie Brede School PIRAMIDE EN TRIMARAN

Informatie Brede School PIRAMIDE EN TRIMARAN Informatie Brede School PIRAMIDE EN TRIMARAN SCHOOLJAAR 2012 2013 Inhoud: Welkom Doelstellingen Algemene voorwaarden o.a. inschrijven. - algemeen - uitval van lessen - betaling - materialen - vervoer van

Nadere informatie