HELP! DE AARDE STAAT SCHEEF! WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HELP! DE AARDE STAAT SCHEEF! WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING"

Transcriptie

1 HELP! DE AARDE STAAT SCHEEF! In de zomer is het lekker warm, in de winter nat en koud. En als het in Nederland winter is, liggen de Australiërs op het strand van de zomer te genieten. Misschien is het je wel eens opgevallen dat in de winter onze schaduw veel langer is dan in de zomer. Hoe kan dat eigenlijk? Welke rol spelen de aarde en de zon bij het ontstaan van seizoenen? Deze vragen kun je zelf beantwoorden na het maken van deze exhibit. WAT HEB JE NODIG? Materialen: Houten planken Piepschuimbollen (diameter 10 cm) Klei (plasticine) Gestrekt lasdraad Kurken Spijkers Verf Gereedschappen: Potlood Liniaal Geodriehoek Schaar Kniptang Hamer Gaffertape (Ducktape) Isolatietape Contactlijm Schuurpapier Dunne watervaste stift Looplamp Meetlint Touw Kwast BOUWTEKENING Een bouwer van exhibits maakt voordat hij begint eerst een bouwtekening van de exhibit. Dat gaan jullie dus ook doen. Een bouwtekening laat zien hoe je iets moet maken en hoe groot het wordt. Bekijk eerst de foto s en de tekeningen bij Hoe ga je het maken? Zo krijg je een idee hoe de exhibit er uit komt te zien en hoe deze in elkaar zit. Tips: 1. Je kunt ook de tekst bij de tekeningen alvast doorlezen. 2. Als de materialen voor jullie exhibit al aanwezig zijn, is het goed om die er bij pakken. Bij Wat heb je nodig? staat welke materialen en gereedschappen jullie allemaal nodig hebben. Bij de materialen staat alleen nog niet precies hoeveel je daarvan nodig hebt. Dat weten jullie pas als jullie bedacht hebben hoe groot de exhibit wordt. Bedenk daarom eerst samen met je maatje hoe groot de exhibit moet worden en hoe je hem wilt gaan tekenen. Bespreek jullie plan met je leerkracht. Maak nu met potlood en een liniaal een bouwtekening in je werkboek. Je maakt allebei een eigen bouwtekening in je eigen werkboek, maar wel op dezelfde manier. Je maakt de tekening op schaal 1:2. Dit betekent dat één centimeter in de tekening in het echt twee centimeter is. Dus als één plank van een aardbol 15 cm bij 15 cm is, dan is hij op de bouwtekening 7,5 cm lang. Schrijf naast de verschillende onderdelen wat de lengte in het echt is.

2 In je bouwtekening geef je ook aan waar alles precies komt te staan. Gebruik hiervoor de beschrijving bij Hoe ga je het maken? Jullie gaan de bouwtekening laten zien aan de rest van de klas. Je vertelt erbij hoe je de exhibit wilt gaan maken. Vraag aan de andere kinderen en je leerkracht wat zij vinden van de bouwtekening. Misschien hebben zij een idee hoe je de bouwtekening nog beter kunt maken. Laat jullie verbeterde bouwtekening zien aan je leerkracht. Als zij of hij je tekening heeft goedgekeurd, kunnen jullie samen de materialenlijst gaan maken. MATERIALENLIJST De bouwtekening is klaar. Dus de maat van alle materialen is nu bekend en je kunt tellen hoeveel stuks je van een onderdeel nodig hebt. Maak de materialenlijst in je werkboek. Deze lijst lever je nu in bij je leerkracht. Overleg met haar of hem waar je deze spullen vandaan moet halen. Dan kan je echt gaan bouwen! HOE GA JE HET MAKEN? Je gaat in tweetallen aan de slag. Om samen deze exhibit te bouwen moet je veel overleggen en afspraken maken. Hoe gaan jullie het aanpakken? Wie doet wat? Verdeel de taken zo eerlijk mogelijk. Want jullie moeten allebei evenveel te doen hebben. Probeer zoveel mogelijk samen te werken zodat je allebei ervaring opdoet met het bouwen, buigen en zagen. Als je moeilijke woorden tegenkomt, zoek je die op in een woordenboek. 1. Pak de piepschuimbollen. Ze stellen allemaal de aarde voor. Teken met een dunne watervaste stift de evenaar. De Noordpool en de Zuidpool geef je aan het een stip. 2. Daarna maken jullie een standaard waar de aarde aan vast komt te zitten. Pak 1 houten plank. Zaag de plank op maat als dat nodig is en schuur de zijkanten met schuurpapier. De plank moet 15 bij 15 cm groot zijn. Teken precies in het midden van de plank een kruis. Hier komt de kurk op te staan. 3. Klem de kurk in de bankschroef. Zaag de kurk in de breedte door midden, zodat je twee halve kurken krijgt. Probeer zo recht mogelijk te zagen. 4. Lijm met houtlijm 1 halve kurk met de platte kant op het kruis in het midden van de plank. Sla er voor de zekerheid nog twee spijkers in. Doe dit niet in het midden! Hier wordt zo meteen het ijzerdraad ingestoken. Leg de plank met de kurk even opzij. 5. Nu ga je de aardas maken. Hiervoor heb je twee stukken ijzerdraad nodig. Meet één stuk ijzerdraad van 5 cm en

3 één stuk van 16,5 cm af. Knip deze met een kniptang af. Pak het stuk van 5 cm. Omwikkel één kant met isolatietape. Leg het ijzerdraad van 5 cm even opzij. 6. Pak nu het stuk ijzerdraad van 16,5 cm. Teken 4 cm af met een watervaste stift. Het ijzerdraad komt straks tot daar in de bol te zitten. Teken vanaf dat punt 6 cm verder weer een punt. Op dit punt buig je het ijzerdraad. Gebruik hiervoor je geodriehoek. Deze hoek moet 23,5 graden zijn. Kijk hiervoor goed op de tekening en vraag anders je leerkracht om hulp. Na de knik heb je als het goed is nog een stuk ijzerdraad van 6,5 cm over. Dit stuk komt zo meteen in de kurk te staan. 7. Steek het ijzerdraad eerst 4 cm in de bol en wikkel tape om het ijzerdraad waar het ijzerdraad de bol in gaat. Zo kan de aardbol niet op en neer schuiven. Haal de bol er weer vanaf en leg de twee stukken ijzerdraad even opzij. 8. De piepschuimbol, waar je de aarde van gemaakt hebt, pak je er weer bij. Tussen de Zuid en Noordpool komen op gelijke afstand van elkaar spijkers te staan. Knip een stuk touw dat precies even lang is als de omtrek van de aardbol. Dit doe je door een stukje touw af te meten van Noordpool naar Zuidpool en weer terug. Meet dit stuk touw op. Daarna verdeel je het touw in 8 gelijke delen. Zet met de dunne watervaste stift streepjes op het touwtje. 9. Het stukje touw leg je tegen de piepschuimbol, zodat hij precies van de Noordpool naar de Zuidpool loopt en de hele aarde rond weer terug naar de Noordpool. Plak de twee uiteinden van het touwtje vast met een stukje plakband op de Noordpool. 10. Voordat je de spijkers in de bol prikt, meet je ze eerst op. De spijkers moeten 1 cm zichtbaar blijven. De rest van de spijker zit in de bol. Bij de afgetekende streepjes op het touw prik je nu een spijker in de piepschuimbol. Zorg dat de spijkers netjes op één lijn zitten en op dezelfde hoogte van 1 cm. Dit is belangrijk om de exhibit straks goed te laten werken. 11. Nu kunnen jullie alles in elkaar gaan zetten. Steek het korte stuk ijzerdraad in de Noordpool en het lange stuk in de Zuidpool. Hou de aarde hierbij rechtop en steek het ijzerdaad er recht in. Als je dit gedaan hebt, steek dan het andere uiteinde van het lange stuk ijzerdraad in de kurk. Je eerste aarde is af. 12. Maak nu op exact dezelfde wijze nog drie maal de aarde. Volg hiervoor de stappen 2 tot en met 11.

4 13. Pak de klei. Hiermee ga je vormpjes maken van Nederland en Australië. Nederland is veel kleiner dan Australië. Kijk daarvoor maar eens op een wereldbol en probeer de twee landen zo goed mogelijk na te maken. Op elke wereldbol plak je één Nederland en één Australië. Doe dat op de volgende plekken naast de spijkers: 8 1 (Noordpool) 2 Nederland Australië 4 5 (Zuidpool) Je kan de aardbollen ook nog verven! Kijk maar eens op andere wereldbollen of wereldkaarten hoe de aarde er precies uitziet. Let wel op dat je hem niet te donker kleurt omdat je er straks een schaduw op moet kunnen zien. Ook de evenaar moet nog te zien zijn. 14. Nu de vier aardbollen af zijn, gaan jullie de zon maken. Pak drie planken en zaag deze indien nodig op maat. De planken moeten 15 bij 15 cm groot zijn. Leg twee planken opzij en zaag van 1 plank een hoekje van 2 bij 2 cm af. Hier past straks de snoer van je lamp doorheen. 15. Plak de drie planken aan de binnenkant aan elkaar met gaffertape, zodat ze een driehoek vormen. 16. Nu kun je de zon nog mooi verven. Met Google kun je afbeeldingen zoeken van de zon. Als de zon droog is zet je de looplamp omgekeerd in de standaard. 17. Steek de stekker in het stopcontact. Je exhibit is klaar!

5 HOE WERKT HET? De exhibit is nu klaar. Het werkt als volgt: De zon staat in het midden. De vier aardbollen staan eromheen, in de richtingen van de wind (noord, oost, zuid, west). De afstand tussen het midden van de zon en tot het midden van elke aardbol moet 35 centimeter zijn. Zorg ervoor dat de exhibit in een licht verduisterde ruimte staat. Zorg ervoor dat de aardbollen met de aardas dezelfde kant opstaan. Het is immers dezelfde aarde! Kijk hiervoor goed op de foto. De aarde draait in ongeveer 1 jaar om de zon en in ongeveer 24 uur draait de aarde om zijn as. In het echt is er natuurlijk maar 1 aarde. Door 4 aardbollen te maken hoef je ze niet te verschuiven, maar zie je wel wat er gebeurt in de 4 seizoenen winter, lente, zomer en herfst. Wanneer je de lamp aanzet, dan zie je dat de spijkers schaduwen veroorzaken. Elke bol geeft een ander seizoen in Nederland aan. Om te achterhalen welk seizoen bij welke bol hoort, moet je goed naar de schaduw van de spijkers kijken. De aarde kan ook draaien. Hierdoor kun je ook verklaren waarom we dag en nacht hebben en waarom dagen en nachten niet altijd even lang duren. WAT ZIE JE GEBEUREN? Je gaat nu op zoek naar de wetenschap achter de exhibit. Deze exhibit gaat over de seizoenen en over dag en nacht. Doe de onderstaande onderzoekjes. Schrijf de antwoorden op werkblad 1. Dag en Nacht 1. Draai 1 wereldbol zo dat Nederland pal naar de zon kijkt. Krijgen Australië en Nieuw Zeeland nu ook zon. Wat betekent dat? Seizoenen 2. Draai alle wereldbol zo dat Nederland steeds in de zon zit. Welke verschillen zie je tussen de schaduwen van de spijkers bij Nederland? Let op: Als je een korte schaduw ziet betekent het dat de zon hoog aan de hemel staat. Deze plek krijgt veel warmte. Als je op een lange schaduw ziet, dan staat de zon laag aan de hemel. Deze plek krijgt weinig warmte. 3. Welke bol geeft de toestand van de lente in Nederland aan? En welke de herfst, zomer en winter? Lengte van dag en nacht 4. Pak de bol waar het in Nederland winter is. Wat gebeurt er met Nederland als je de aarde draait? Zijn dag en nacht even lang? 5. Kun je plekken vinden op aarde die in bepaalde seizoenen altijd zon hebben, of juist helemaal geen zon? Probeer dit uit. Hoe heten die plekken?

6 HOE ZIT DAT? Nu ga je informatie opzoeken over seizoenen. Je kunt informatie opzoeken in de schoolmediatheek, de bibliotheek of op internet. Of misschien ken je wel iemand die er veel van af weet. Beantwoord de onderstaande vragen, en schrijf de antwoorden op werkblad 2. Werking: We hopen in de winter altijd op een witte kerst, met veel sneeuw. Hoewel dat niet vaak voorkomt, is het tijdens de kerst wel altijd winter en dus koud. Wat voor seizoen is het tijdens de kerst in Australië? Hoe komt dat? Wetenschap: Niet op alle planeten van ons zonnestelsel komen seizoenen voor. De aarde kent zoals je weet seizoenen. Maar bijvoorbeeld Venus heeft geen seizoenen. Dit heeft te maken met omwentelingsas van de planeten. Wat doet de omwentelingsas van de aarde (de aardas) precies? En waarom is deze belangrijk voor de seizoenen? Uitvinding: De aarde draait niet precies in 365 dagen rondom de zon. Hoe lang duurt het precies? Waarom werd het schrikkeljaar uitgevonden? Toepassing: Hoe komen wij dagelijks in aanraking met de seizoenen? Noem verschillende typische kenmerken op van de verschillende seizoenen. Verzamel spullen van alle seizoenen. Wanneer bezoekers komen kijken laat je ze deze spulletjes bij de verschillende bollen met de seizoenen leggen. Maak bordjes van karton of papier die je om kunt klappen, zodat mensen moeten raden bij welke bollen het zomer, winter, herfst of lente is. ACHTERGRONDINFORMATIE Websites Seizoenen Duidelijke uitleg over verschillende aspecten van de seizoenen Seizoenen en andere kringlopen Korte uitleg met duidelijke plaatjes Over de lente: Schrikkeljaar Filmpjes van Teleblik Het zonnestelsel Met een telescoop kun je sterren zien De aarde draait om zijn as. Hier doet hij ongeveer 24 uur over. Dit zorgt bij ons voor een dag en een nacht. De aarde draait tegelijkertijd om de zon. Hij doet hier ongeveer 365 dagen over. Het feit dat de as gekanteld is, zorgt voor de vier seizoenen.

7 Telebliknummer: Lengte: 4 min. 50 sec. Voor: PO groep 7&8 De zon die de hele nacht blijft schijnen Op Spitsbergen gaat hartje zomer de zon niet onder In Nederland is het overdag licht en 's nachts donker. Maar op het noordelijk halfrond is de situatie anders. Telebliknummer: Lengte: 1 min. 17 sec. Voor: PO groep 5-8 Dag en nacht Waarom is het overdag licht en 's nachts donker? De zon zorgt voor het licht, maar hoe zit dat 's nachts? Telebliknummer: Lengte: 1 min. 28 sec. Voor: PO groep 3-7 Dag en nacht Waarom is het 's winters langer donker? In de winter rij je in het donker naar school, en 's zomers in het licht. Hoe komt dat? Kijk naar deze clip en je begrijpt het. Telebliknummer: Lengte: 1 min. 59 sec. Voor: PO groep 5-8 De tijdzones op aarde Waarom is het niet op de hele aarde dezelfde tijd? Dit heeft te maken met de stand van de zon. De zon beschijnt steeds maar de helft van de aarde. Wanneer het bij ons dag is, is het aan de andere kant van de aarde nacht. Doordat de aarde om zijn as draait en in 24 uur helemaal is rondgedraaid, is het overal op aarde om de beurt dag en nacht. Telebliknummer: Lengte: 3 min. 1 sec. Voor: PO groep 7&8 Schaduw tekenen Als de zon schijnt, zie je ook schaduw. Aan de schaduw kun je zien of het ochtend, middag of avond is. Hoe kan dat? Telebliknummer: Lengte: 52 sec. Voor: PO groep 3-7 Boeken Seizoenen- Toni Rann, Jane Yorke Prentenboek met gekleurde voorwerpen tegen een witte achtergrond. Per seizoen zijn vier bladzijden gevuld met planten dieren e.d. De bedoeling van de boekjes is duidelijk: het begrippenkader t.a.v. de seizoenen uitbreiden en verdiepen. Vanaf ca. 7 jaar ISBN : Mijn eerste boek over het weer - Simon Adams Over het weer, de seizoenen en het klimaat. Alle weersverschijnselen worden behandeld, met gedetailleerde tekeningen van wolkensoorten, klimaatzones en de kringloop van het water. Vanaf ca 8 jaar ISBN

8 SEIZOENEN, werkblad 1: Wat zie je gebeuren? 1. Draai 1 wereldbol zo dat Nederland pal naar de zon kijkt. Krijgen Australië en Nieuw Zeeland nu ook zon? Wat betekent dat? Nee. Australië en Nieuw Zeeland staan in het donker. Als het bij ons dag is, is het in Australië en Nieuw Zeeland nacht. 4. lente 3. winter Zie plaatje. De schaduwen bij bol 1 zijn het kortst. De schaduwen bij bol 3 zijn het langst. bij bol 2 en 4 zitten er tussenin en zijn even lang. 1. zomer 2. herfst 2. Draai alle wereldbollen zo dat Nederland steeds in de zon zit. Welke verschillen zie je tussen de schaduwen van de spijkers bij Nederland? 3. Welke bol geeft de toestand van de lente in Nederland aan? En welke de herfst, zomer en winter? Zie plaatje. Bol 1 (met de kortste schaduwen), geeft de zomer aan. Bol 3 (met de langste schaduwen), geeft de winter aan. Bol 2 en 4 geven de lente en de herfst aan (let op: aarde beweegt tegen de klok in om de zon) 4. Pak de bol waar het in Nederland winter is. Wat gebeurt er met Nederland als je de aarde draait? Zijn dag en nacht even lang? In de winter is de nacht langer dan de dag. In de zomer is de dag langer dan de nacht. (In de zomer de nacht is langer dan de dag en in de

9 lente en herfst zijn beide even lang). 5. Kan je plekken vinden op aarde die in bepaalde seizoenen altijd zon hebben, of juist helemaal geen zon? Probeer dit uit. Hoe heten die plekken? De Noordpool heeft in de zomer altijd zon: de dagen duren dus 24 uur, er is geen nacht. In de winter heeft de Noordpool nooit zon, het is dan altijd nacht. Voor de Zuidpool geldt precies het ongekeerde. SEIZOENEN, werkblad 2: Hoe zit dat? Werking: We hopen in de winter altijd op een witte kerst, met veel sneeuw. Hoewel dat niet vaak voorkomt, is het tijdens de kerst wel altijd winter, en dus koud. Wat voor seizoen is het tijdens de kerst in Australië? Hoe komt dat? Wetenschap: Niet op alle planeten van ons zonnestelsel komen seizoenen voor. Waarom hebben we op aarde seizoenen en op Venus niet? Het is zomer tijdens de kerst in Australië. Dit kan je zien aan 2 dingen. 1: de schaduwen in Australië zijn dan op hun kortst. 2: de dagen in Australië zijn dan heel lang. Nederland ligt op het Noordelijke halfrond. We krijgen in de winter weinig zon. Australië ligt op het zuidelijk halfrond en tijdens onze winter is het daar juist omgekeerd : ze krijgen veel zon, het is zomer. Omdat de aardas gekanteld is, krijgen niet alle plekken op aarde gedurende het jaar evenveel zon: de zon beschrijft in de winter een veel lagere (en schuinere) baan dan in de zomer. Hierdoor raakt de zonnestraling in een andere hoek de aarde en doet de straling er ook langer over om op aarde te komen. De schaduwen zijn in de winter door de schuinere baan langer en het is koud(er) buiten. De (omwentelings) as van Venus is niet gekanteld. Alle plekken op Venus krijgen gedurende het jaar evenveel zon. Er zijn daardoor op Venus ook geen seizoenen. Nog een leuk weetje: Uranus en Pluto hebben een (omwentelings)as die plat op hun omloopbanen liggen: daardoor is op deze planeten een compleet halfrond een heel 'seizoen' lang continu verlicht en het andere halfrond een heel 'seizoen' donker. Uitvinding: De aarde draait niet precies in 365 dagen rondom de zon. Hoe lang duurt het precies? Waarom werd het schrikkeljaar uitgevonden? Het is 365 dagen, 5 uren, 48 minuten en 45,1814 seconden. Dat is ongeveer 365, 25 dagen. Als je uitgaat van 366 dagen, zouden we er elke 4 jaar één dag bij krijgen. Als je het op 365 dagen zou afronden komen we na vier jaar een dag te kort. Door uit te gaan van 365 dagen én eens in de 4

10 jaar er één dag bij krijgen compenseren we voor de kwart dag extra: 29 februari, de schrikkeldag. Toepassing: Hoe komen wij dagelijks in aanraking met de seizoenen? Noem verschillende typische kenmerken op van de verschillende seizoenen. Voorbeelden zijn: Lente- Kuikens, eieren, bloemen, groene blaadjes, lammetjes Zomer- Zon, strand, kersen, aardbeien, onweer, ijsjes Herfst- Peren, bessen, blaadjes vallen, storm en regen, vogels trekken weg, oogsten, paddenstoelen Winter- Sneeuw, ijs, schaatsen, open haard, wanten, kerst, warme chocolademelk.

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING

STERREN DANSEN OP DE MUUR WAT HEB JE NODIG? BOUWTEKENING STERREN DANSEN OP DE MUUR Als je op een onbewolkte avond naar de hemel kijkt zie je overal sterren. Net zoals je soms in wolken gekke figuren kunt ontdekken, kun je dat in sterren ook. Door lijnen te trekken

Nadere informatie

Lesmateriaal bovenbouw

Lesmateriaal bovenbouw Lesmateriaal bovenbouw Workshopdag Satellieten 8 oktober 2008 Space Expo, Noordwijk Bouw je eigen telescoop Benieuwd naar het oppervlak van de maan? Of de ringen van Saturnus? Deze dingen staan te ver

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R LEKKER BAKKEN IN DE ZON! Nee niet zonnebaden, maar barbecuen zonder hout of kolen! Dat kan ook met zonlicht. Het lijkt een beetje op een oude truc met een sterk vergrootglas. Als de zon goed schijnt, en

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HET DUIZELT VOOR JE OGEN Maar je hersenen maken er een mooie film van. Met een speciale ronddraaiende trommel met spleetjes: een zoötroop, kunnen jullie je eigen bioscoop maken. Maak allebei een aantal

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R EEN ADEMBENEMEND INSTRUMENT Een liedje fluiten is niet zo makkelijk. Je lippen en je tong moet je in allerlei bochten wringen. Met een muziekinstrument gaat het al een stukje makkelijker. Even blazen en

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R WELKOM! Een bezoeker die een science center binnenkomt, moet gelijk in de stemming komen om van alles te ontdekken. Dat kan doordat er iets verrassends gebeurt. Daar gaan jullie op een heel speciale manier

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R DE WILLIE WORTEL QUIZZZ Gaat er bij jou ook een lampje branden? Dan heb je het goede antwoord op de vraag gegeven. Maak een knotsgekke elektroquiz. Daarvoor gaan jullie zelf de quizvragen en antwoorden

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HIER EN DAAR EEN BUI Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Zons- en maansverduistering

Zons- en maansverduistering Zons- en maansverduistering Wat weet jij van de maan en de zon? Weet je wat een zonsverduistering is? En een maansverduistering? Door deze opdracht te doen, kan je er zelf achterkomen. Je bouwt eerst een

Nadere informatie

Hier en daar een bui

Hier en daar een bui Hier en daar een bui Soms klopt de voorspelling van de weerman. Maar vaak ook helemaal niet. Donkere wolken in plaats van de hele dag zon. Kunnen jullie dat beter? Jullie gaan een eigen weerstation bouwen

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen.

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen. Meander Samenvatting groep 6 Thema 3 De aarde beweegt Samenvatting Dag en nacht De aarde draait om haar as. De zon kan dus maar een helft van de aarde verlichten. Daardoor is het licht en donker, dag en

Nadere informatie

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen.

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen. Meander Samenvatting groep 6 Thema 3 De aarde beweegt Samenvatting Dag en nacht De aarde draait om haar as. De zon kan dus maar een helft van de aarde verlichten. Daardoor is het licht en donker, dag en

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording

TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek. Kerndoel 46. Toelichting en verantwoording TULE - ORIËNTATIE OP JEZELF EN DE WERELD KERNDOEL 46 162 TULE inhouden & activiteiten Oriëntatie op jezelf en de wereld - natuur en techniek Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde

Nadere informatie

Lichtweerkaatsing Licht

Lichtweerkaatsing Licht Lichtweerkaatsing Licht Hgroep 5-6 49 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 32, 45 en 54 Tip. De leerlingen maken in deze les allemaal een eigen periscoop. U kunt ze dit ook in tweetallen of in groepjes laten

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. De eik elk seizoen anders Groep 7-8

Voorbereiding post 5. De eik elk seizoen anders Groep 7-8 Voorbereiding post 5 De eik elk seizoen anders Groep 7-8 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 5: De eik elk seizoen anders, voor groep 7 en 8. Gebruik deze PDF alleen

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

Waarom zijn er seizoenen?

Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoenen? Waarom zijn er seizoen? Vorig weekeinde was het ineens zover. Volop zomer op zaterdag met ruim 24 graden en een zonnetje, de dag erna was het herfst met 15 graden en gemiezer.

Nadere informatie

Voorspellen en tekst lezen

Voorspellen en tekst lezen Voorspellen en tekst lezen 1. Lees de uitleg. Als je gaat lezen, doe je eerst een voorspelling. Waar zou de tekst over gaan? Kijk eerst goed hoe de tekst eruitziet. Want je kunt aan de buitenkant van de

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE JEZELF EEN NIEUW GEZICHT GEVEN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van spiegels. Met de exhibit kunnen de bezoekers een nieuw

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van http://lente.yurls.net en http://werkbladen.yurls.net

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van http://lente.yurls.net en http://werkbladen.yurls.net it werkboekje maakt onderdeel uit van http://lente.yurls.net en http://werkbladen.yurls.net Het begin van de lente e lente begint meestal op 21 maart. oms kan het begin van de lente ook vallen op 20 maart.

Nadere informatie

* Hoe werkt de tijd? Zonnewijzer maken *

* Hoe werkt de tijd? Zonnewijzer maken * * Hoe werkt de tijd? Zonnewijzer maken * Benodigdheden 12 grote stenen (en ook wat kleine stenen) Bal Zaklamp Scharen Lijm Stok (1.5m lang) Grote geodriehoek Markeerstift Kompas Chronometers Knipbladeren

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: WATER VERZAMELEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87197

Zon, aarde en maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87197 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/87197 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Zonsverduistering Kijken naar de sterren

Zonsverduistering Kijken naar de sterren Zonsverduistering Kijken naar de sterren * groep 5-6 53 tijdsduur 50 minuten kerndoelen 1, 45 en 46 lesdoelen De leerling weet dat: bij een zonsverduistering de maan tussen de zon en de aarde staat er

Nadere informatie

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ Seizoenen De lente begint meestal op 21 maart. Soms kan het begin van de lente ook vallen op 20 maart. Dat heeft te maken met de stand van de zon. Afgesproken is dat

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R BEN JIJ SNELLER DAN JE SCHADUW? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van glow-in-the-dark -verf. Met de exhibit kunnen de bezoekers hun

Nadere informatie

Appelhuis. materiaal. gereedschap

Appelhuis. materiaal. gereedschap Appelhuis Prik een appel aan de pin en hang het Appelhuis buiten in een boom, zodat de vogels lekker kunnen smullen. Voor dit werkstuk heb je een zetbank, een puntlasmachine en een hefboomschaar nodig.

Nadere informatie

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit

Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Energie 5 en 6 2 Elektriciteit en stroom, wat is het? Proefjes met stroom en electriciteit Doelen Begrippen Materialen De leerlingen: begrijpen hoe elektriciteit en stroom ontstaan, als een brandstof wordt

Nadere informatie

Tijd. 10 min. 55 minuten

Tijd. 10 min. 55 minuten Tijd GROEP 5-6 50 55 minuten 1, 23, 32, 44, 45 en 51 De leerling: weet hoe dag en nacht ontstaan weet dat de tijd niet overal op de wereld hetzelfde is weet met welke instrumenten je tijd kunt meten kent

Nadere informatie

Modelvliegtuigbouw. Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II. Auteur; Wout Heijne. Lay out Jeroen van den Brand

Modelvliegtuigbouw. Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II. Auteur; Wout Heijne. Lay out Jeroen van den Brand Modelvliegtuigbouw Leerlingenhandleiding. De Fantra VMBO II Auteur; Wout Heijne Lay out Jeroen van den Brand De Romp De romp Stap 1 - Mal - Figuurzaag - Potlood - Plaatje triplex 1. Teken met behulp van

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KRIJG JE EEN RECHTE STOK DOOR EEN KROMME GLEUF? Het antwoord op de vraag lijkt simpel: je steekt de stok gewoon met één van de uiteinden voorop door de kromme gleuf. Loodrecht op elkaar. Maar dat is

Nadere informatie

Maak voor de activiteit Warm of koud? een voorbeeldaarde van een sinaasappel. Zorg dat het klaslokaal verduisterd kan worden. 10 min.

Maak voor de activiteit Warm of koud? een voorbeeldaarde van een sinaasappel. Zorg dat het klaslokaal verduisterd kan worden. 10 min. Seizoenen GROEP 5-6 51 40 minuten 1, 23, 43 en 46 De leerling: ontdekt dat op de evenaar de seizoenen weinig verschillen leert dat seizoenen bepaald worden door de hoek die het licht van de zon maakt op

Nadere informatie

WERKSTUK. Houten letter

WERKSTUK. Houten letter Houten letter Triplex 50 x 80 x 3 mm Figuurzaag + plankje Schuurpapier Zoek in T0 Bouwstenen op hoe je een figuurzaag moet gebruiken. Als je nog nooit met een figuurzaag gewerkt hebt, vraag dan je docent

Nadere informatie

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 3: De ontdekking Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart Opdracht 1: Horizonverfraaiing Verhaal deel 2: De ontdekking Opdracht 2: Laat maar draaien Opdracht 3: Steentjes

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Leerkrachthandleiding STIP

Zon, aarde en maan. Leerkrachthandleiding STIP STIP Colofon De STIP-modules zijn ontwikkeld door de vakgroep Instructietechnologie van de Universiteit Twente en de Stichting Katholiek Onderwijs Enschede (St. KOE). Het STIP-project is gesubsidieerd

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb

lesbrieven avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 1: Opdracht 1: Maak een energieweb lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 1: Sunny Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel Opdracht

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 1: SUNNY Opdracht 1: Maak een energieweb Opdracht 2: Teken Sunny de elektrische auto Opdracht 3: De zonnetoren AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS EN HET ZONNEWIEL Copyright

Nadere informatie

Kleuren in licht? Licht

Kleuren in licht? Licht Kleuren in licht? Licht Hgroep 7-8 69 tijdsduur 60 minuten kerndoelen 1, 42 en 44 lesdoelen De leerling: weet wat een spectroscoop is weet dat wit licht uit meerdere kleuren bestaat weet dat de kleuren

Nadere informatie

Waarnemingen ZOMER WINTER

Waarnemingen ZOMER WINTER De aardrevolutie Waarnemingen ZOMER WINTER Waarnemingen WINTER : In de winter komt de zon lager boven de horizon dan in de zomer De baan die de zon in de winter boven de horizon beschrijft is korter dan

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R WAT GEBEURT ER ALS JE EEN VINGER IN EEN ZEEPVLIES STEEKT? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van zeepvliezen. Met de exhibit kunnen de

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE IN EEN WAGEN MET VIERKANTE WIELEN RIJDEN ZONDER TE BONKEN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met een voertuig met vierkante wielen. Wat voor eisen

Nadere informatie

Naam: TIJD EN SEIZOENEN

Naam: TIJD EN SEIZOENEN Naam: TIJD EN SEIZOENEN Tijd is belangrijk. Je moet op veel plaatsen op tijd komen. Op tijd op school, op tijd thuis, op tijd voor de bus of de trein. Om te zien hoe laat het is, kijk je op je horloge.

Nadere informatie

Li Lefebure & Margot Senden

Li Lefebure & Margot Senden Li Lefebure & Margot Senden Samenvatting Het is winter en Draakje Donatius heeft het koud. Heel erg koud. Draakje Donatius houdt niet van kou. En al helemaal niet van sneeuw. In de sneeuw kan hij geen

Nadere informatie

Test je kennis! De heelalquiz

Test je kennis! De heelalquiz Test je kennis! heelalquiz Introductie les 3 Planeten, sterren, manen, de oerknal. Het zijn termen die leerlingen vast wel eens voorbij hebben horen komen. Maar wat weten de leerlingen eigenlijk al van

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 6 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 6 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Meie Kiel, Dianne Manders, Jacques van der Pijl

Nadere informatie

STAP 1 Bekijk de doebladen goed. Kijk vooral goed naar de tekeningen. Probeer nu al zoveel mogelijk te snappen van wat je allemaal gaat doen.

STAP 1 Bekijk de doebladen goed. Kijk vooral goed naar de tekeningen. Probeer nu al zoveel mogelijk te snappen van wat je allemaal gaat doen. doeblad WAT GA JE DOEN? Je gaat een elektrospel maken. Je leert hoe je elektrische verbindingen moet maken en hoe je een batterij en een fitting moet aansluiten. Het werkstuk mag je meenemen naar huis.

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE JEZELF ONEINDIG VAAK KOPIËREN? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van spiegels. Met de exhibit kunnen de bezoekers hun gezicht

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde BAKKAARTEN THEMA 4

Meander. Aardrijkskunde BAKKAARTEN THEMA 4 6 Meander Aardrijkskunde BAKKAARTEN THEMA 4 thema 4 Wat heb je nodig... Warm of koud 21 In de winter is het koud en in de zomer is het warm. Dit kun je goed voelen. Kun je het ook meten?... voor de proef?

Nadere informatie

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl

De Melkweg groep 3-4. Lesbeschrijving De Melkweg. Inleiding 15 minuten. 1 Bron: www.ruimtevaartindeklas.nl De Melkweg groep 3-4 Als je naar de sterren kijkt, komen als vanzelf veel vragen op. Hoeveel sterren zijn er? Waar bestaan al die sterren uit? Hoe ver weg zijn ze? De sterren die wij vanaf de aarde zien,

Nadere informatie

Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde ten opzichte van de zon leidt tot natuurverschijnselen, zoals seizoenen en dag/nachtritme.

Kerndoel 46 De leerlingen leren dat de positie van de aarde ten opzichte van de zon leidt tot natuurverschijnselen, zoals seizoenen en dag/nachtritme. Deze les is eerder verschenen in Opdrachtenkrant 47 van Technika10. Introductie 1 Maankijkdoos 2 Informatie voor een maanles 4 Werkbladen bij maanles 8 Kopieerblad deksel maankijkdoos 10 Kerndoel 46 De

Nadere informatie

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van en

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van  en Dit werkboekje maakt onderdeel uit van http://herfst.yurls.net en http://werkbladen.yurls.net Herfst Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 september. Dan begint de herfst

Nadere informatie

Leesboekje de seizoenen

Leesboekje de seizoenen Leesboekje de seizoenen Leesboekje De Seizoenen Pagina 1 Dit is de winter. Dit is de sneeuw. Dit is de hagel. Dit is de ijzel. Dit is het ijs. Dit is het donker. Dit is het licht. Dit is de kat. Dit is

Nadere informatie

Groep 6 - Extra opdrachten

Groep 6 - Extra opdrachten Leerkrachtinformatie Groep 6 - Extra opdrachten Lesduur: 90 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen kunnen een elektrisch circuit maken dat goed werkt. De leerlingen kunnen met verschillende materialen

Nadere informatie

Opdracht 1 Hoe werden mensen vroeger begraven? Je krijgt een fotoblad met oude grafmonumenten, zoals een piramide en een hunebed.

Opdracht 1 Hoe werden mensen vroeger begraven? Je krijgt een fotoblad met oude grafmonumenten, zoals een piramide en een hunebed. D S T R K C N T Opdracht 1 Hoe werden mensen vroeger begraven? Je krijgt een fotoblad met oude grafmonumenten, zoals een piramide en een hunebed. 1. Welk grafmonument staat op welke foto? Schrijf de goede

Nadere informatie

Leskist groene energie Pagina 11

Leskist groene energie Pagina 11 Leskist groene energie Pagina 11 Bouw een windmolen; en die moet zo hard mogelijk draaien. Omdat de ene plek op aarde warmer is dan de andere waait het altijd wel. Die wind kan een molen doen draaien.

Nadere informatie

LIEVE KINDEREN VAN PULAU MOTI. Dit boekje gaat over een bijzondere gebeurtenis, die binnenkort zal plaatsvinden. Op woensdag 9 maart 2016 zal er iets heel moois te zien zijn aan de hemel. Op die ochtend

Nadere informatie

G 1 Tangram: figuren leggen

G 1 Tangram: figuren leggen G Tangram: figuren leggen * Schaar, kopieerbladen 8 en 9 Knip de zeven tangramdelen (kopieerblad 8) uit. Let erop dat de grenslijnen van ieder deel wel heel blijven. Leg met de zeven delen de dieren op

Nadere informatie

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het

lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: avonturenpakket de uitvinders en het lesbrieven werkbladen Lesbrief 3: GELUIDSGOLVEN avonturenpakket de uitvinders en het VERBORGEN OOG Copyright De Uitvinders Uitgave 2014 Versie 3.0 geluidsgolven Geluid Proef 1 Geluid door je vingers en

Nadere informatie

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer

Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer DE BAAN VAN DE ZON Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Licht en donker Licht

Licht en donker Licht H Licht en donker Licht groep 1-2 09 tijdsduur 80 minuten kerndoelen 1, 32, 42 en 54 lesdoelen De leerling: weet dat licht nodig is om te zien kent een aantal lichtbronnen, waarvan sommige uit zichzelf

Nadere informatie

Bouw zelf een windmolen

Bouw zelf een windmolen Bouw zelf een windmolen Met dit bouwplan is een windmolen maken niet moeilijk! Bouw thuis of op school een echte windmolen die een klein lampje (LED) laat branden. Aan het einde van de beschrijving vind

Nadere informatie

Kijken naar sterrenbeelden

Kijken naar sterrenbeelden Kijken naar sterrenbeelden GROEP 5-6 54 70 minuten 1, 5, 6, 8, 23, 54 en 55 De leerling: (her)kent de sterrenbeelden uit de horoscopen weet dat de sterrenbeelden deel uitmaken van de dierenriem weet dat

Nadere informatie

de kinderen hier om elkaar te gebruiken als de massa mensen, ze kunnen door elkaar heen lopen en elkaar begroeten etc.).

de kinderen hier om elkaar te gebruiken als de massa mensen, ze kunnen door elkaar heen lopen en elkaar begroeten etc.). Als je boven de stad vliegt, land je midden op een plein. Het plein is vol met mensen, je steekt het plein over en loopt dwars door de mensen heen, af en toe begroet je iemand. (help de kinderen hier om

Nadere informatie

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb 40 N VALAB N ZONNELOPER NW NO STAND VAN DE ZON IN GRADEN BOVEN DE HORIZON 10 20 W O 30 50 60 ZW ZO 70 Z 52 NL BREEDTEGRAAD 80 70 60 50 40 30 20 10 0 EVENAAR KALENDER NE zomerzonnewende mei april juni juli

Nadere informatie

Archeologen logboek Namen:....

Archeologen logboek Namen:.... Archeologen logboek Namen:... Bladzijde 1 De antwoorden op deze vragen kun je vinden bij de internetsites die bij opdracht 1 op de WebQuest staan. Vul de antwoorden in de piramide in. De letters in de

Nadere informatie

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van:

ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS. Van: ONTDEKKINGSREIZIGERS en AVONTURIERS Van: Ieder groepje gaat op ontdekkingsreis, deze gebieden worden verdeeld: heelal, de zee, een onderaards gebied, een vulkanisch gebied, een bergachtig gebied, een woestijn

Nadere informatie

let op: het maken van een schild is veruit het makkelijkst met twee personen.

let op: het maken van een schild is veruit het makkelijkst met twee personen. HOE MAAK IK EEN VROEGMIDDELEEUWS RONDSCHILD? Door Imme Strang Vereniging voor Militaire Living History Werkgroep Milites Francorum Versie 12-2016 let op: het maken van een schild is veruit het makkelijkst

Nadere informatie

K 1 Symmetrische figuren

K 1 Symmetrische figuren K Symmetrische figuren * Spiegel Plaats de spiegel zó, dat je twee gelijke figuren ziet. Plaats de spiegel nu zó op het plaatje, dat je dezelfde figuur precies éénmaal ziet. Lukt dat bij alle plaatjes?

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

BOUW JE EIGEN WEERSTATION

BOUW JE EIGEN WEERSTATION BOUW JE EIGEN WEERSTATION Als je wilt weten wat voor weer het is, dan moet je de verschillende weerselementen kunnen meten. Met enkele heel gewone dingen kan je jouw eigen weerstation bouwen. De thermometer

Nadere informatie

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt Het voorjaarszonnetje heeft zich de afgelopen paar dagen al vaak laten zien. Vergeet niet het is eigenlijk nog winter, maar tegen het einde van deze maand maart, begint officieel de lente! En dit gaan

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KUN JE EEN PINGPONGBALLETJE LATEN ZWEVEN IN DE LUCHT? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers kennis laten maken met de eigenschappen van luchtstromen en luchtdruk. Met de exhibit

Nadere informatie

Knutselmap 1. De basis

Knutselmap 1. De basis Knutselmap 1 De basis Wat heb je altijd nodig? - schaar - lijm - gekleurd papier - stiften - verder alles wat bij wat heb je nodig staat lijm papier schaar knutselen 1. Leg een placemat of kleed op de

Nadere informatie

ZOMERKLUSSEN OP Z N ELFENDERTIGST

ZOMERKLUSSEN OP Z N ELFENDERTIGST NOORDERLAND KNUTSELTIJD ZOMERKLUSSEN OP Z N ELFENDERTIGST Klussen? Het is veel te warm om je zo druk te maken, dus pak het simpel aan. Houd je hoofd koel, begin bijtijds en help bijvoorbeeld de vogeltjes

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R GROEP 7/8 VAN DE BASISSCHOOL van Mijn maatje is INHOUDSOPGAVE Science Center op School Pagina 3 Start in een echt science center Pagina 5 Onderwerp kiezen Pagina 17 Bouwtekening Pagina 18 Materialenlijst

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE WERKT EEN FOTOCAMERA? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers laten ontdekken hoe een fotocamera werkt. Dat doen jullie door een camera obscura te maken. Dat is een soort voorloper

Nadere informatie

Windturbine. Bouwplan

Windturbine. Bouwplan Windturbine Bouwplan Bouwplan Om onderstaande windturbine te maken kun je de aanwijzingen volgen die op deze pagina s staan. Deze turbine wordt een Savonius windturbine genoemd. Natuurlijk kan je bij elke

Nadere informatie

Kompas met zonnewijzer

Kompas met zonnewijzer is uniek 115.420 Kompas met zonnewijzer Benodigd gereedschap: Schaar Hobbymes Potlood + stalen liniaal Figuurzaag + toebehoren Hamer Houtlijm Alleslijm Schuurpapier Let op! Opitec bouwpakketten zijn na

Nadere informatie

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok

Sterrenkunde. Materialen Karton Meetlat Passer Touw Potlood Schaar Lange stok Pruiken en revoluties Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over Pruiken en revoluties. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van en

Dit werkboekje maakt onderdeel uit van  en it werkboekje maakt onderdeel uit van http://winter.yurls.net en http://werkbladen.yurls.net et begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. e zomer duurt tot 22 of 23 september.

Nadere informatie

WERKBLAD mijn landschap

WERKBLAD mijn landschap WERKBLAD mijn landschap Hoe zie jij het landschap? Wat vind je mooi of belangrijk? Ga alleen of in groepjes aan de slag en maak - een presentatie op papier of digitaal - een gedicht, een verhaal of een

Nadere informatie

1 Inleiding. Inleiding. Dit boek gaat over natuur- en scheikunde. Maar wat is natuur-kunde? Wat is schei-kunde? Een voorbeeld uit de

1 Inleiding. Inleiding. Dit boek gaat over natuur- en scheikunde. Maar wat is natuur-kunde? Wat is schei-kunde? Een voorbeeld uit de 1 Inleiding Inleiding Dit boek gaat over natuur- en scheikunde. Maar wat is natuur-kunde? Wat is schei-kunde? Een voorbeeld uit de natuurkunde: Zeil-wagens rijden snel door de kracht van de wind. Bij natuurkunde

Nadere informatie

S C I E N C E C E N T E R

S C I E N C E C E N T E R HOE KAN HET DAT JE BEWEGENDE BEELDEN ZIET BIJ EEN FILM? Jullie gaan een exhibit ontwerpen waarbij jullie de bezoekers laten zien hoe een film werkt. Door de exhibit te laten draaien, kunnen de bezoekers

Nadere informatie

gaat, totdat het iets tegenkomt de schaduw verandert als de positie van de lichtbron verandert

gaat, totdat het iets tegenkomt de schaduw verandert als de positie van de lichtbron verandert Licht GROEP 3-4 29 70 minuten 1, 23, 32, 42 en 46 De leerling: gaat, totdat het iets tegenkomt de schaduw verandert als de positie van de lichtbron verandert de schaduw verandert als de positie van de

Nadere informatie

hoog staat de zon? De zon in Noord-Europa Wat ga je leren? Begrippen

hoog staat de zon? De zon in Noord-Europa Wat ga je leren? Begrippen 1 Hoe hoog staat de zon? Hoofdstuk 1 Kijkles les 1 Wat ga je leren? De zon in Noord-Europa In deze les leer je dat het in Zuid-Europa warmer is dan in Noord-Europa. Je leert ook hoe dat komt. De noordpool

Nadere informatie

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!!

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!! Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

bijlagen groep 7 en 8

bijlagen groep 7 en 8 bijlagen groep 7 en 8 bijlage 1 werkkaart Overzicht klussen Hieronder vind je een overzicht van alle klussen en activiteiten. De klussen: 1. Snoephuisje op het plein 2. Schommeltijd meten 3. Naar beneden

Nadere informatie

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij.

Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Voer deze proefjes alleen uit met je juf of meester erbij. Waxinelichtje en een glas - Een waxinelichtje - Een schoteltje - Een lucifer - Een glas Zet in het midden van de kring een schoteltje neer met

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan

De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat. aarde en de maan Reis naar de maan GROEP 5-6 42 50 minuten 1, 23, 32, 54 en 55 De leerling: weet dat de aarde groter is dan de maan ontdekt dat iets kleiner lijkt als het verder weg staat aarde en de maan 13 ballonnen

Nadere informatie

bijlagen bij groep 5 en 6

bijlagen bij groep 5 en 6 bijlagen bij groep 5 en 6 groep 5 en 6 honing, melk en eieren 75 bijlage 1 opdrachtblad bijendans Bekijk voor deze opdrachten op http://www.fi.uu.nl/toepassingen/00596/ de filmpjes over de bijendans. De

Nadere informatie