Jacob van Ruisdael: Landschap met korenveld ( )

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jacob van Ruisdael: Landschap met korenveld (1660-1665)"

Transcriptie

1 Jacob van Ruisdael: Landschap met korenveld ( ) Een klassiek landschap Dit is wat we ons voorstellen bij het woord landschapsschilderkunst. We hebben alle elementen van een landschap: een blikvanger (de boom), een standpunt (zicht van op een duin) en een horizon in de verte. De kleuren spelen hun rol: rood, geel en donker vooraan, blauw grijs en licht achteraan. Toch is dit zeer bedrieglijk. In de huizen van de rijke kooplieden werden niet zomaar landschappen opgehangen. Zien we daar geen storm opsteken? Ruisdael schilderde dit tafereel in opdracht. De moraal: de mens is tegenover de natuur heel kwetsbaar. We zijn afhankelijk van Gods wil. Toch meer dan een landschap dus!

2 Edward Hopper: Kantoor in een kleine stad 1953 Een stedelijk landschap Ook dit is een landschap maar het heeft niets te maken met bloemen en bijtjes. Stedelijke landschappen werden vanaf de 19 de eeuw dikwijls geschilderd. De stad was een nieuw onderwerp, vol beweging en licht. De impressionisten waren er dol op. Voor Hopper echter is de stad vol rare ruimten. Plaatsen waar je als gewone mens niet van weet dat ze bestaan. Zo ook dit kantoor. Toch ook hier weer alle kenmerken: de blikvanger (de bediende), het standpunt (een gebouw aan de overkant, iets hoger misschien) en de kleur als dieptegever: grote witte muurpanelen trekken het geheel naar je toe, de effen blauwe lucht schept ruimte.

3 Giorgio De Chirico: Station Montparnasse Een ingebeeld landschap Een treintje rijdt over een viaduct. Die trein en dat viaduct heeft de Chirico echt gekend. In zijn jeugd kwam hij er dikwijls voorbij. Maar hij heeft dat beeld gebruikt om het in een heel vreemd, geheimzinnig landschap te verwerken. Wat wordt ons hier getoond? Wat steekt er achter dit vreemde schilderij? We kunnen er slechts met verwondering naar kijken. Dit landschap bestaat niet echt maar zou ons in een rare droom kunnen getoond worden. Toch heeft het alle kenmerken van een echt landschap: de blikvanger op de voorgrond (wat zijn het?), een standpunt (kikkerperspectief) en kleuren die diepte scheppen.

4 Pieter Breugel: Jagers in de sneeuw 1565 Een landschap vol actie Ook dit is een ingebeeld landschap. Wat is er veel te zien! Op de voorgrond de jagers met hun honden. Links huisarbeid. In de verte schaatsers. Vogels vliegen door de koude winterlucht. Op de bruggen stappen mensen verkleumd voorbij. Alles kraakt onder de kou. Het wit van de sneeuw en de grijze koude sneeuwlucht binden het geheel samen in een verbluffend schilderkunstig geheel. Als standpunt hebben we een vogelperspectief.

5 Meindert Hobbema: De molen met het rode dak 1670 Een klassiek landschap Hobbema, die een leerling was van Jacob van Ruisdael schilderde zijn hele leven lang landschappen. Liefst met een molen en een boom rond een poel. We hebben hier dus een heel klassieke Hobbema voor ons. De boom op de voorgrond en het rode dak van de molen trekken ons als blikvangers het landschap in. Het standpunt is er een van de wandelaar die plots de molen in het zicht krijgt. De kleuren brengen ons in de sfeer van een warme zomermiddag. Let toch op de verfijnde opstelling van alle elementen. Het figuurtje links brengt leven in wat anders een dode hoek zou zijn!

6 Vincent Van Gogh: Oude molen 1888 Modern klassiek landschap Alle elementen die een klassiek landschap opbouwen zijn hier aanwezig. Waar zit dan het verschil? Van Gogh zocht en vond een heel nieuwe wijze om met verf om te springen. Let op de vegen en strepen die het geheel vorm geven. Men noemt dat de toets (van het penseel). Door op die wijze te schilderen kan je vlug werken en het licht van het ogenblik vangen. We weten immers allemaal dat het licht van moment tot moment verandert. Je moet dan wel een geniaal schilder zijn.

7 Wassily Kandinsky: Herfst in Beieren 1908 Klassiek modern landschap Nog heel even en Kandinsky zal natuur, landschappen en het hele klassieke schilderen overboord zetten om volledig abstract, dit wil zeggen, los van de natuur en de werkelijkheid te gaan schilderen. Al is de opbouw van het landschap nog heel herkenbaar, in de kleuren en in de wijze waarop hij met verf omgaat zie je toch al die stap aankomen. Voor Kandinsky was het fauvisme (schilderen als de gekken) een belangrijk tussenstation.

8 Piet Mondriaan: Molen bij zonlicht 1908 Kleur als uitdaging Mondriaan is op zoek naar een nieuw soort schilderen. Samen met zijn vrienden trekt hij er meermaals op uit in de natuur. Wat hem aanspreekt in de landschappen zijn sterke blikvangers: kerktorens (Domburg), vuurtorens (Westkapelle) en windmolens. Met de kleur wil hij iets doen. Hij wil het licht vangen met verf, de geweldige kracht van zonnestralen weergeven. Die schilderstijl noemt men luminisme.

China. Landschapsschildering. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten

China. Landschapsschildering. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten China Landschapsschildering Vakgebied: Beeldende Vorming Lesduur: 60 minuten China Pagina 1 Colofon Chinese landschapsschildering Les voor groep 7/8 60 minuten Tekenen - Landschapsschildering - Leerkracht

Nadere informatie

rijks museum Verwerkingsmateriaal Examentour VWO ANTWOORDMODEL VERSIE A + B Visuele analyse van schilderkunst in de 17DE, 19DE en 20STE eeuw 1/5

rijks museum Verwerkingsmateriaal Examentour VWO ANTWOORDMODEL VERSIE A + B Visuele analyse van schilderkunst in de 17DE, 19DE en 20STE eeuw 1/5 1/5 VERSIE A Vraag 1 A Gebruik van licht om de dramatiek te uiten. Het subtiele licht (vs. clair-obscur in de barok) geeft diepte aan het schilderij en accentueert het hoofdmotief. Het zorgt er dus voor

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

Kijkroute Kunstenaarsdorp

Kijkroute Kunstenaarsdorp Kijkroute Kunstenaarsdorp Alvast ter informatie een indruk van de kijkroute voor de leerlingen PO groep 7/8 Alle leerlingen ontvangen in het museum de kijkroute om in de museumzaal zelfstandig, maar wel

Nadere informatie

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890)

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890) 125 jaar Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder Vincent van Gogh (1853-1890) WWW.BNWALLCOVERINGS.COM 125 JAAR GEÏNSPIREERD DOOR DE WERKEN VAN KUNSTSCHILDER VINCENT VAN GOGH De collectie

Nadere informatie

B1c impressionisme : uitleg, theorievragen, praktijkopdracht. M.Heine 2013

B1c impressionisme : uitleg, theorievragen, praktijkopdracht. M.Heine 2013 B1c impressionisme : uitleg, theorievragen, praktijkopdracht M.Heine 2013 Vraag 1 Leg aan de hand van afbeelding 1 uit wat toetsjes zijn. Afb.1 Impressionisme, het begin In 1872 wilde een schilder, Claude

Nadere informatie

Thema: de K van. Moeilijkheid : *** Samenleving Tijdsduur : ***

Thema: de K van. Moeilijkheid : *** Samenleving Tijdsduur : *** Thema: de K van. Moeilijkheid : *** Samenleving Tijdsduur : *** Nederland juf Yvonne Het land Doel: Na deze opdracht weet je heel wat over bekende en beroemde kunstschilders van vroeger en nu. Uitleg opdracht:

Nadere informatie

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS KIJKWIJZER VOORTGEZET ONDERWIJS, NIVEAU * MONDRIAAN VOOR BEGINNERS Naam: Datum: > > > > Deze kijkwijzer gaat over Piet Mondriaan en hoort bij de tentoonstelling Mondriaan en De Stijl. Hoe ga je te werk

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS KIJKWIJZER VOORTGEZET ONDERWIJS, NIVEAU * MONDRIAAN VOOR BEGINNERS Naam: Datum: > > > > Deze kijkwijzer gaat over Piet Mondriaan en hoort bij de tentoonstelling Mondriaan en De Stijl. Hoe ga je te werk

Nadere informatie

Henry Milner uitwerking in materialen van de verbeelding door El Lissitzky van de nieuwe mens

Henry Milner uitwerking in materialen van de verbeelding door El Lissitzky van de nieuwe mens Henry Milner uitwerking in materialen van de verbeelding door El Lissitzky van de nieuwe mens Het object staat in het van Abbemuseum op een sokkel aan een raam. Dit uitzicht achter het object versterkt

Nadere informatie

Kijkwijzer. niveau** BEELDBESCHRIJVING SCHILDERIJEN. SPECIAL: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2007. Noot voor de leerling

Kijkwijzer. niveau** BEELDBESCHRIJVING SCHILDERIJEN. SPECIAL: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2007. Noot voor de leerling Kijkwijzer niveau** BEELDBESCHRIJVING SCHILDERIJEN SPECIAL: Koninklijke Prijs voor Vrije Schilderkunst 2007 Malin Persson, Sound, silence, echo, 2007 Noot voor de leerling Gebruik een clipboard en uitsluitend

Nadere informatie

Catalogus tentoonstelling Junglegroep

Catalogus tentoonstelling Junglegroep Catalogus tentoonstelling Junglegroep Rembrandt van Rijn (zelfportret) Wereldberoemd om de Nachtwacht. Schilderde veel portretten. Dit ben ik op mijn zelfportret: Aan alle bezoekers van deze tentoonstelling:

Nadere informatie

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS KIJKWIJZER

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS KIJKWIJZER MONDRIAAN VOOR BEGINNERS KIJKWIJZER Naam: Datum: VOORTGEZET ONDERWIJS NIVEAU 26 27 24 15 16 17 21 22 23 18 > > LIFT 33 32 31 30 29 WC 14 9 11 28 13 10 12 20 19 34 35 5 4 9 3 7 8 6 36 37 38 39 40 2 > >

Nadere informatie

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS

MONDRIAAN VOOR BEGINNERS KIJKWIJZER MONDRIAAN VOOR BEGINNERS Naam: Datum: VOORTGEZET ONDERWIJS NIVEAU > > > > Deze kijkwijzer gaat over Piet Mondriaan en hoort bij de tentoonstelling Mondriaan & De Stijl. Hoe ga je te werk Een

Nadere informatie

(de armen en het geld) Kunstgeschiedenis Danique Voorthuijzen Jaar 1

(de armen en het geld) Kunstgeschiedenis Danique Voorthuijzen Jaar 1 (de armen en het geld) Kunstgeschiedenis Danique Voorthuijzen Jaar 1 Inleiding Op donderdag 10 december zijn we met het vak kunstgeschiedenis een dag naar Amsterdam gegaan. We gingen in Amsterdam het van

Nadere informatie

Paulo op bezoek in de klas

Paulo op bezoek in de klas Kunst voor peuters en kleuters Dit materiaal is bestemd voor leerkrachten van groep 0, 1 en 2. Met de informatie en lessuggesties kunt in de klas aan de slag met beeldende kunst. Het kijken naar en praten

Nadere informatie

Het beeld van geluk. Het is gemaakt door een vrouw, wij denken dat het lang geleden is gemaakt. Het is brons en het is 1,25 meter groot. En naar onze

Het beeld van geluk. Het is gemaakt door een vrouw, wij denken dat het lang geleden is gemaakt. Het is brons en het is 1,25 meter groot. En naar onze Steek door de pop Het is een gek kunstwerk met veel fantasie. Er is rust en soms een beetje actie het is 20 jaar geleden gemaak en is ongeveer 1 meter lang. Het rare is het hoofd zit in het midden. Je

Nadere informatie

WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE

WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE WAARNEMEN SCHETS DE LIJN PERSPECTIEF EN RUIMTELIJKHEID COMPOSITIE KLEUR MUZIEK EN ABSTRACTIE Concept: Annelinde de Jong Tekst: Annelinde de Jong en Kevin Aerts Annelinde de Jong, 2012 1 WAARNEMEN Check,

Nadere informatie

rooster Dit ben ik! mijn foto voornaam achternaam klas leraar In noodgevallen a.u.b. opbellen naam telefoonnummer

rooster Dit ben ik! mijn foto voornaam achternaam klas leraar In noodgevallen a.u.b. opbellen naam telefoonnummer Gratis voor basisscholen in de sponsoring-pool van Blattwerk Media Dit ben ik! mijn foto rooster tijd maandag dinsdag woensdag donderdag vrijdag voornaam achternaam klas leraar In noodgevallen a.u.b. opbellen

Nadere informatie

Kijkwijzer Leeftijd 12+

Kijkwijzer Leeftijd 12+ Kijkwijzer Leeftijd 12+ In de wereld van Paul Delvaux lopen raadselachtige vrouwen, treinen en skeletten zij aan zij in een omgeving die uit de Grieks-Romeinse oudheid afkomstig lijkt te zijn. Waar zijn

Nadere informatie

Tips voor betere foto's

Tips voor betere foto's Tips voor betere foto's Henk Hoedemaekers December 2006 Wanneer je alles net zo fotografeert als je in het voorbijgaan ziet, krijg je zelden interessante foto's. Door met de volgende tips rekening te houden,

Nadere informatie

Er was eens... Magritte

Er was eens... Magritte Er was eens... Magritte 1 2 Er was eens... Magritte René René Magritte is wereldberoemd met zijn vreemde, poëtische beelden. Hij werd geboren op 21 november 1898 te Lessines, in de provincie Henegouwen.

Nadere informatie

Van schilderen volgens de regels naar schilderen met kleur

Van schilderen volgens de regels naar schilderen met kleur Van schilderen volgens de regels naar schilderen met kleur 61 Corr01_Matisse-boek_NL_april2015.indd 61 20-04-15 14:00 Het jaar 1897 luidt een nieuwe tijd in voor Matisse: in dit jaar maakt hij kennis met

Nadere informatie

theorie tekenen onderbouw

theorie tekenen onderbouw theorie tekenen onderbouw inhoud deel 1 technieken en materialen deel 2 ruimtelijkheid deel 3 vorm deel 4 ruimte en licht deel 5 kleur deel 6 compositie deel 7 inleiding kunstgeschiedenis schriftelijke

Nadere informatie

Veiling van 12 kunstwerken

Veiling van 12 kunstwerken Zaterdag 18 maart 2017 Veilingmeester : Pieter Valcke Bijgestaan door : Wilfried Vanneste en Franky Defranck Veiling van 12 kunstwerken Titel : Zonnestralen Gemaakt naar Inge Touquet De kunststroom is

Nadere informatie

een vergelijkend warenonderzoek door bob richters

een vergelijkend warenonderzoek door bob richters het stilleven een vergelijkend warenonderzoek door bob richters kijkwijzer inhoudsopgave 2. kijkwijzer 5. de 2 kunstwerken 6. de kunstenaar 7. waarom koos ik dit werk? 8. de voorstelling 9. beeldaspecten

Nadere informatie

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan A-tekst De aquarel Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan In de 19de eeuw maakte de Nederlandse aquarel een ongekende bloeiperiode door. De artistieke idealen van die tijd vonden in dit medium een perfecte

Nadere informatie

Kleur-tegen-kleur contrast

Kleur-tegen-kleur contrast Kleurcontrasten DE KLEURENLEER VAN ITTEN Goethe was een van de eerste wetenschappers die met een kleurenleer voor de dag kwam, maar de meest bekende kleurenleer hebben we te danken aan de schilder Johannes

Nadere informatie

Peter Slabbynck en Veerle Jacobs

Peter Slabbynck en Veerle Jacobs Peter Slabbynck en Veerle Jacobs Wanneer je erop uittrekt om te gaan schilderen probeer dan alles wat je voor je ziet te vergeten. Claude Monet In elk boek over schilderkunst kom je woorden die eindigen

Nadere informatie

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL PASPOORTEN M.C. Escher 17 juni 1898 27 maart 1972 Leeuwarden Tekeningen die niet klopten. Maurits Cornelius Escher werd geboren in in 1898 in een Friese familie. Hij was de jongste thuis en zijn familie

Nadere informatie

Reader/begrippenlijst periode 4 toetsweek :

Reader/begrippenlijst periode 4 toetsweek : Roncalli mavo Tekenen/Kunstgeschiedenis. Klas 3 Reader/begrippenlijst periode 4 toetsweek : Hoe moet je leren??? De begrippen zijn bij deze toets gekoppeld aan de kunststromingen van de kunstpromotie.

Nadere informatie

Cursussen. Alles is begonnen met een basiscursus met het landschap als basis.

Cursussen. Alles is begonnen met een basiscursus met het landschap als basis. Cursussen Alles is begonnen met een basiscursus met het landschap als basis. Alle cursussen zijn tien lessen van drie uur opgebouwd uit een intro en gevolgd door een demonstratie. Mijn leraar zei steeds;

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 In 1886 vertrok Van Gogh naar Parijs. Hij maakte daar kennis met twee nieuwe schilderstromingen: het impressionisme en het pointillisme. Onder invloed van deze stromingen gingen de schilderijen

Nadere informatie

Mamma vliegt steeds hoger.

Mamma vliegt steeds hoger. MEEUWTJE Meeuwtje is het verhaal van een jonge meeuw die zijn leefwereld verkent. Zijn moeder helpt hem daarbij, vooral door aan het eind van de dag nog eens na te gaan wat er allemaal voor dieren, kleuren

Nadere informatie

Impressie Gemeenteweekend Dominicanenklooster 13-14 april 2013

Impressie Gemeenteweekend Dominicanenklooster 13-14 april 2013 13-14 april 2013 Elkaar beter leren kennen en werken aan gemeente-zijn Terugkerende elementen op de schilderijen: - Gele bindertje voor de onderlinge samenhang - Op elk schilderij staat een rode stippellijn,

Nadere informatie

Voorbereiding op de Eerste Heilige Communie. Kind, Ik blijf altijd bij je

Voorbereiding op de Eerste Heilige Communie. Kind, Ik blijf altijd bij je Voorbereiding op de Eerste Heilige Communie Kind, Ik blijf altijd bij je Eerste Communieproject 2 DIT BEN IK De volgende bladzijde gaat over jou! Vraag aan papa of mama een foto van jezelf. Je mag ook

Nadere informatie

Kijkwijzer Bonnefantenmuseum

Kijkwijzer Bonnefantenmuseum Kijkwijzer Bonnefantenmuseum bij de tentoonstelling Weltsichten DE WERELD AAN JE VOETEN In deze tentoonstelling zie je landschappen van de 15de eeuw tot nu. Het landschap geeft weer hoe de kunstenaar naar

Nadere informatie

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++ NIVEAU ++ /5 Deze leskaart gaat over het zoeken naar de volmaakte vorm. Dat klinkt misschien wat verheven, maar je zult ontdekken dat deze zoektocht in de kunstgeschiedenis erg belangrijk is geweest. Piet

Nadere informatie

Excursie: Gineke Zikken Een goede start.

Excursie: Gineke Zikken Een goede start. Excursie: Gineke Zikken Amsterdam Een goede start. Het was een heerlijke dag. Mooi weer. Naar het Rijksmuseum werd te veel. Het bezoek aan Gineke Zikken was ruimschoots voldoende om lang mee toe te kunnen.

Nadere informatie

Imprimatura. Artists Oil Colour

Imprimatura. Artists Oil Colour Tekst & Beeld Robert Rost Imprimatura Artists Oil Colour ALS JE EEN SCHILDERIJ GAAT OPZETTEN IS HET ZINVOL EEN DOOR- DACHTE KEUZE TE MAKEN BETREFFENDE DE KLEUR VAN DE ONDER- GROND. KOOP JE EEN VOORGESPANNEN

Nadere informatie

OVERZICHT CURSUSSEN MARC DE VOS IMPRESSIONISTISCH AQUARELLEREN HERFST 2015

OVERZICHT CURSUSSEN MARC DE VOS IMPRESSIONISTISCH AQUARELLEREN HERFST 2015 OVERZICHT CURSUSSEN MARC DE VOS IMPRESSIONISTISCH AQUARELLEREN HERFST 2015 MAANDAG BOTANISCH ORNAMENT 19U TOT 22U SEPT 28 OKT 5 12 19 26 NOV 9 16 23 30 DEC 7 LES 1 KLEUREN EN MATERIALEN 1 / 19 LES 2 SIERLIJKHEID

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Het leven krijgt weer kleur.

Het leven krijgt weer kleur. Het leven krijgt weer kleur. Geel van de zon, de warmte die je nodig hebt, het licht voor jou en mij: het donker gaat voorbij. Rood van de liefde, die mensen aan elkaar verbindt. Die is oneindig groot

Nadere informatie

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++ NIVEAU ++ /5 Deze leskaart gaat over het zoeken naar de volmaakte vorm. Dat klinkt misschien wat verheven, maar je zult ontdekken dat deze zoektocht in de kunstgeschiedenis erg belangrijk is geweest. Piet

Nadere informatie

Hendrick Avercamp, de winterschilder

Hendrick Avercamp, de winterschilder Hendrick Avercamp, de winterschilder Hendrick Avercamp werd in 1585 geboren in Amsterdam. Hij was een zoon van Berent Avercamp en Beatrix Vekemans. In 1586 verhuisde het gezin naar Kampen. Zijn vader kreeg

Nadere informatie

het laatste station van de wereld

het laatste station van de wereld het laatste station van de wereld 1 het tekeningen van ingrid godon laatste station van de wereld een verhaal van paul verrept 2 3 4 5 6 7 8 9 1 De schilder Emile stond om vier uur op. Hij droeg een lang,

Nadere informatie

Rode draad: Thema KUNST De vernieling van het schilderij... - Grote Cluedo voor ons 5de leerjaar!

Rode draad: Thema KUNST De vernieling van het schilderij... - Grote Cluedo voor ons 5de leerjaar! Rode draad: Thema KUNST De vernieling van het schilderij... - Grote Cluedo voor ons 5de leerjaar! In deze Cluedo draait alles om de vernieling van het kunstwerk De geboorte van venus. De leerlingen zijn

Nadere informatie

Workshop Fotografie oktober 2016

Workshop Fotografie oktober 2016 Workshop Fotografie oktober 2016 Diafragma waarden Groot diafragma Klein diafragma 1 1/1.4 1/2 1/2.8 1/4 1/5.6 1/8 1/11 1/16 1/22 Weinig Scherptediepte Lens Open (veel licht) Veel scherptediepte Lens dicht

Nadere informatie

Vincent van Gogh. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/41036

Vincent van Gogh. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/41036 Auteur DigilessenPO Laatst gewijzigd 06 december 2012 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/41036 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie

Schilderkunst. 1. Definitie TOEGEPAST. Bouwstenen om naar de schilderkunst te leren kijken. SCHILDERIJ: FIGURATIEF ABSTRACT:

Schilderkunst. 1. Definitie TOEGEPAST. Bouwstenen om naar de schilderkunst te leren kijken. SCHILDERIJ: FIGURATIEF ABSTRACT: Schilderkunst Bouwstenen om naar de schilderkunst te leren kijken. 1. Definitie SCHILDERIJ: tweedimensionaal vlak iets wordt voorgesteld kleur- en vormmiddelen FIGURATIEF ABSTRACT: figuratief: verwijst

Nadere informatie

rondedans. Een wervelwind van kleuren sleurt aarde, water, lucht mee in een beroezende

rondedans. Een wervelwind van kleuren sleurt aarde, water, lucht mee in een beroezende Een wervelwind van kleuren sleurt aarde, water, lucht mee in een beroezende rondedans. Tekst: Guy Kestens Naar aanleiding van de vernissage in Galerij Dessers-Beeck op 27 april 2014. Welkom in het paradijs,

Nadere informatie

Naam: Beschrijving: Deelnemers: min 5 max 15 Lokaal: Duur: 2 uur Leeftijd:

Naam: Beschrijving: Deelnemers: min 5 max 15 Lokaal: Duur: 2 uur Leeftijd: Schilderen naar de Aboriginals De Aboriginals leven verspreid op een groot stuk land omdat ze leven van datgene dat in de natuur leeft. Om met elkaar in contact te blijven maakten ze kaarten met de ligging

Nadere informatie

Expressionisme. Vanaf 1900

Expressionisme. Vanaf 1900 Expressionisme Vanaf 1900 Vincent van Gogh, Olijfbomen in berglandschap. Vincent van Gogh, De sterrennacht. Die Brucke Dresden, 1905 Neue Kunstlervereinigung Munchen, 1909 Der Blauwe Reiter Munchen, 1912

Nadere informatie

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw

ART HISTORY. de negentiende eeuw. H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw ART HISTORY de negentiende eeuw H5 Hoofdstuk 3 Het Realisme Tweede helft 19de eeuw Thema s uit het Realisme Hardwerkende fabrieksarbeiders. Eenvoudige plattelandsmensen. Kleine en alledaagse gebeurtenissen.

Nadere informatie

Roncalli mavo Tekenen/Kunstgeschiedenis klas 3.

Roncalli mavo Tekenen/Kunstgeschiedenis klas 3. Roncalli mavo Tekenen/Kunstgeschiedenis klas 3. Reader/begrippenlijst periode 3 toetsweek : Hoe moet je leren??? 1. In de tekst worden belangrijke begrippen aangegeven met een*. Deze begrippen moet je

Nadere informatie

Visuele analyse van schilderkunst in de 17de, 19de en 20ste eeuw

Visuele analyse van schilderkunst in de 17de, 19de en 20ste eeuw 1/5 Eregalerij, Rijksmuseum Brieflezende vrouw, Johannes Vermeer, ca. 1663 Dit verwerkingsmateriaal wordt aangeboden na afloop van zeventiende eeuw laat Johannes Vermeer zien in de examentour Burgerlijke

Nadere informatie

Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3

Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3 Begrippenlijst 6 Massamedia Klas 3 = herhaling van een begrip van begrippenlijst 1, 2, 3, 4 of 5 Computeranimatie Massamedia Animatie op de computer gemaakt. Animatie is een film die gemaakt is door foto

Nadere informatie

IK ZIE, IK ZIE... BENNER

IK ZIE, IK ZIE... BENNER IK ZIE, IK ZIE... BENNER onderwijsprogramma primair onderwijs groep 1 t/m 4 INLEIDING Gerrit Benner vond de gewone wereld lang niet altijd even leuk, dus die schilderde hij ook niet. Maar achter die gewone

Nadere informatie

1 Het classicisme (1775-1840)

1 Het classicisme (1775-1840) 1 Het classicisme (1775-1840) Een tijd van perfect evenwicht Zoals de naam al zegt liet de kunst zich tijdens het classicisme leiden door haar klassieken: de Grieken en Romeinen. De uitbundige rococostijl

Nadere informatie

TOVEREN MET AQUAREL 1 Luchten, bomen en winterlandschappen ANNELIES HILGERS

TOVEREN MET AQUAREL 1 Luchten, bomen en winterlandschappen ANNELIES HILGERS TOVEREN MET AQUAREL 1 Luchten, bomen en winterlandschappen ANNELIES HILGERS Toveren met aquarel 1 Luchten, bomen en winterlandschappen Annelies Hilgers 2010 Chaam/Amsterdam Inhoud Inleiding...4 1. Materiaal...5

Nadere informatie

rijks museum Verwerkingsmateriaal Examentour VWO versie b Visuele analyse van schilderkunst in de 17de, 19de en 20ste eeuw 1/5

rijks museum Verwerkingsmateriaal Examentour VWO versie b Visuele analyse van schilderkunst in de 17de, 19de en 20ste eeuw 1/5 1/5 Eregalerij, Rijksmuseum Mondriaanjurk, Yves Saint Laurent, Abraham, Bianchini-Férier, 1965 Dit verwerkingsmateriaal wordt aangeboden na afloop van de examentour Burgerlijke cultuur in de zeventiende

Nadere informatie

In de illustraties afgebeelde schilderijen van Vincent van Gogh: Vincent van Gogh is in 1853 in Zundert geboren.

In de illustraties afgebeelde schilderijen van Vincent van Gogh: Vincent van Gogh is in 1853 in Zundert geboren. In de illustraties afgebeelde schilderijen van Vincent van Gogh: Zelfportret met strohoed, 1887 De slaapkamer, 1889 Mijnwerkersvrouwen met zakken kolen, 1882 De pastorietuin met sneeuw, 1885 Wandelaars

Nadere informatie

ROB JACOBS. Rob Jacobs Schilder, muzikant en meer. Rob Jacobs 1957

ROB JACOBS. Rob Jacobs Schilder, muzikant en meer. Rob Jacobs 1957 ROB JACOBS Rob Jacobs 1957 Huis van de Kunsten Rob Jacobs Schilder, muzikant en meer. De Hilversumse kunstenaar Rob Jacobs is ook een veelgevraagd musicus en restaurator. Talloze particulieren en musea

Nadere informatie

vertellingen en gedichten bij expositie BLOEMENZEE salão arte no pendor november 2012

vertellingen en gedichten bij expositie BLOEMENZEE salão arte no pendor november 2012 J o h a n B r u i n e n b e r g b l o e m e n z e e vertellingen en gedichten bij expositie BLOEMENZEE salão arte no pendor november 2012 No 7 - voorblad - uitsnede titel: bloemstilleven met gemberpot

Nadere informatie

7. IMPRESSIONISME & EXPRESSIONISME. KLU www.klu.nl Inleiding Kunstgeschiedenis Hanneke Lenders

7. IMPRESSIONISME & EXPRESSIONISME. KLU www.klu.nl Inleiding Kunstgeschiedenis Hanneke Lenders 7. IMPRESSIONISME & EXPRESSIONISME KLU www.klu.nl Inleiding Kunstgeschiedenis Hanneke Lenders Inhoud 1. Impressionisme (1863 1900) 2. Post-Impressionisme (1886 ) Van Gogh Expressionisme Gauguin Expressionisme

Nadere informatie

Cultuurontmoeting : Schilder in de klas

Cultuurontmoeting : Schilder in de klas Cultuurontmoeting : Schilder in de klas Wat: Tekenles met als thema : de jaren 50-60; kleuren, emoties Wie: Wijk Zuid groepen 1/2 DEEL 1: Uitleg in de kring Wie ben ik? Ik ben Gertie van Nuenen. Ik ben

Nadere informatie

Beeldenboekje klas 3

Beeldenboekje klas 3 Beeldenboekje klas 3 1 Afbeelding 1, 2, 3 en 4 op pagina 1 van dit Beeldenboekje gebruik je bij de herhaling van compositie, klas 1 (bijv. infoblok 114, pagina 6 van de TekenTools klas 3). M afbeelding

Nadere informatie

Eva Räder, Grey poet, 2008, foto: Gert Jan van Rooij, Courtesy galerie Gabriel Rolt, Amsterdam

Eva Räder, Grey poet, 2008, foto: Gert Jan van Rooij, Courtesy galerie Gabriel Rolt, Amsterdam Eva Räder, Miss H, 2008, foto: Gert Jan van Rooij, Eva Räder, Lee, 2008, Eva Räder, Guitarglacier, 2007, foto: Peter Tijhuis, Eva Räder, Bobby, 2007, foto: Gert Jan van Rooij, Eva Räder, Freddy, 2007,

Nadere informatie

KEEPVOGEL EN KIJKVOGEL LEES- EN VERTELTEKST GROEP 2 T/M 5

KEEPVOGEL EN KIJKVOGEL LEES- EN VERTELTEKST GROEP 2 T/M 5 KEEPVOGEL EN KIJKVOGEL LEES- EN VERTELTEKST GROEP 2 T/M 5 VOOR DE LEERKRACHT MUSEUMLESBESCHRIJVING Wouter van Reek, bekend van de boeken en animatiefilms over Keepvogel, heeft een kunstprentenboek over

Nadere informatie

Lesbrief Schilderen bij onderdeel Restaurateur-Decorateur

Lesbrief Schilderen bij onderdeel Restaurateur-Decorateur Lesbrief Schilderen bij onderdeel Restaurateur-Decorateur Enkele kunstlessen die je kunt uitproberen Verbonden hartjes 1. wit tekenpapier A5 formaat 2. stukje karton 3. oliepastel 4. kleurpotlood 5. waterverf

Nadere informatie

Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder

Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Persoonlijk leerdoel: Vak-vormgevingsgebied: Speelwerkthema / onderwerp: Lesdoelen: 1. De

Nadere informatie

Running man 100x 150 cm. Acryl op doek. Met dit soort werken had ik mijn eerste tentoonstelling bij galerie Biervliet op de Prinsengracht.

Running man 100x 150 cm. Acryl op doek. Met dit soort werken had ik mijn eerste tentoonstelling bij galerie Biervliet op de Prinsengracht. In 1984 begon ik met schilderen. Daarvoor werkte ik voornamelijk als keramist en ik maakte beeldhouwwerken van Belgisch hardsteen en marmer. Ook maakte en legde ik terrazzo vloeren en aanrechten. Ik was

Nadere informatie

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9.

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9. Vincent van Gogh inhoud 1. Een leven in beeld 3 2. Vincents jeugd 4 3. Aan het werk 5 4. Brieven 6 5. Boeren 7 6. Naar Parijs 9 7. Naar het zuiden 10 8. De ruziemaker 11 9. Ziek 12 10. Het einde 13 11.

Nadere informatie

KUNST IN SCHOOL OVERZICHT WORKSHOPS ATELIER ZGODAN 2010

KUNST IN SCHOOL OVERZICHT WORKSHOPS ATELIER ZGODAN 2010 KUNST IN SCHOOL OVERZICHT WORKSHOPS ATELIER ZGODAN 2010 De workshops worden gegeven door Wim de Goede (kunstenaar) en zijn ontwikkeld ism Hetty Kienhuis (docente). Alle workshops worden in overleg met

Nadere informatie

Fotokroniek door Jeany van den Berg

Fotokroniek door Jeany van den Berg Fotokroniek 2012 door Jeany van den Berg Toen mij gevraagd werd om voor 2012 de fotokroniek samen te stellen uit de collectie van Freddy Schinkel, was het vinden van een thema niet moeilijk. In 2012 speelden

Nadere informatie

Handleiding niveau C. Week 7 13 februari 2017 handleiding niveau C. pagina 1 van 5

Handleiding niveau C. Week 7 13 februari 2017 handleiding niveau C. pagina 1 van 5 Handleiding niveau C Groepen: deel de leerlingen in drie groepen in, bijvoorbeeld op basis van de resultaten van de laatst afgenomen Onderwerp: 100 jaar Mondriaan en De Stijl Strategie: samenvatten (laatste

Nadere informatie

VOORBEELDRONDLEIDING EEN BIJZONDERE PLEK

VOORBEELDRONDLEIDING EEN BIJZONDERE PLEK Voorbereiding Wat is je thema? Een bijzondere plek Kun je je thema nader toelichten? Wat houdt het thema in, en wat wil je dat de deelnemers meenemen na het deelnemen aan je rondleiding? Bijzondere plekken

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW H4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. EXPRESSIONISME 20ste eeuw De kunstenaar drukt zijn eigen persoonlijke gevoelens uit. EXPRESSIONISME 20ste eeuw

Nadere informatie

Hoe de kunst de kunst overleefde - Abstracte en conceptuele kunst

Hoe de kunst de kunst overleefde - Abstracte en conceptuele kunst Hoe de kunst de kunst overleefde - Abstracte en conceptuele kunst Vlak voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog kende de westerse kunst haar meest extreme componenten. Malevich schilderde vierkanten waaruit

Nadere informatie

Kerst- en Nieuwjaarskaarten

Kerst- en Nieuwjaarskaarten NI W U E! Kerst- en Nieuwjaarskaarten D E N I E U W E C O L L E C T I E VA N U N I C E F De feestdagen zijn hét moment van het jaar om uw personeel en relaties op een persoonlijke en attente manier te

Nadere informatie

Beeld: mijnmondriaan filmpje

Beeld: mijnmondriaan filmpje 1. Vorig jaar rondde ik mijn master kunsteducatie af en voor het vak Nieuwe Geletterdheid was ik op zoek naar een werk dat ik in de geest van opruimkunstenaar Ursus Wehrli makkelijk kon opruimen. Ik zocht

Nadere informatie

Breng diepte in je foto

Breng diepte in je foto Gewoon 10 tips Fotograferen is het vertalen van wat je ziet naar een afbeelding. Je kunt gewoon richten en klikken maar je kunt er ook net iets verder over nadenken. Foto's worden dan al een heel stuk

Nadere informatie

Hallo iedereen! 2D vs 3D vs diepte

Hallo iedereen! 2D vs 3D vs diepte Hallo iedereen! In deze blog zou ik graag een licht werpen op twee uitdagingen van landschapsfotografie, namelijk diepte en grootsheid. Landschapsfotografie lijkt wellicht een makkelijke bezigheid; het

Nadere informatie

Workshop Schilderen. Succes! Beste docent,

Workshop Schilderen. Succes! Beste docent, Workshop Schilderen Beste docent, Samen met uw klas gaat u schilderen op doeken met als thema: Vol vuur voor Afrika! Hiervoor heeft u materiaal en een stappenplan nodig. Na het stappenplan vindt u een

Nadere informatie

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++

VAN GOGH KRIJGT KLEUR NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 In 1886 vertrok Van Gogh naar Parijs. Hij maakte daar kennis met twee nieuwe schilderstromingen: het impressionisme en het pointillisme. Onder invloed van deze stromingen gingen de schilderijen

Nadere informatie

Als woorden snoepjes waren BiblioWaas Poëzieproject 2011-2012 bundel voor de leerling. Reactielijst Naam:

Als woorden snoepjes waren BiblioWaas Poëzieproject 2011-2012 bundel voor de leerling. Reactielijst Naam: Voor de leerling Als snoepjes waren BiblioWaas Poëzieproject 2011-2012 bundel voor de leerling Reactielijst Naam: Kruis jouw keuze aan bij elk gedicht: Ik vind het gedicht: Reacties Gedicht 1 Gedicht 2

Nadere informatie

KLARA DE KIKKER. OPDRACHT: Sommige kikkers kunnen tot 20 keer hun eigen lichaamslengte springen. Hoe ver kan jij springen?

KLARA DE KIKKER. OPDRACHT: Sommige kikkers kunnen tot 20 keer hun eigen lichaamslengte springen. Hoe ver kan jij springen? Edo van Uchelen KLARA DE KIKKER Kikkers zijn amfibieën, net als padden en salamanders. Ze leven zowel op het land als in het water. In poelen en beken leggen ze eitjes. Reigers en andere dieren eten graag

Nadere informatie

Kijkwijzer Bonnefantenmuseum

Kijkwijzer Bonnefantenmuseum Kijkwijzer Bonnefantenmuseum Antwoorden bij Weltsichten DE WERELD AAN JE VOETEN In deze tentoonstelling zie je landschappen van de 15de eeuw tot nu. Het landschap geeft weer hoe de kunstenaar naar de wereld

Nadere informatie

Auditieve oefeningen over het weer

Auditieve oefeningen over het weer Auditieve oefeningen over het weer Boek van de week: 1; Boris en de paraplu 2; Het weer 3; 4; Auditieve synthese (Henk Hak en Piet Plak) Lettergrepen samenvoegen tot een woord Letters samenvoegen tot een

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. V4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel.

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW. V4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW V4 algemeen deel Hoofdstuk 4 Expressionisme - Kunst en gevoel. Sigmund Freud (1856-1939) De ideeën van de psychoanalyticus Sigmund Freud hadden veel invloed op de kunstenaars

Nadere informatie

De Grote Verkeerstoets - 2014 07/08/2014. 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet links afslaan. 3. Neen, want ik heb mijn arm niet uitgestoken.

De Grote Verkeerstoets - 2014 07/08/2014. 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet links afslaan. 3. Neen, want ik heb mijn arm niet uitgestoken. 100082: Welk voorwerp houd je hier boven je hoofd? 1. Een rood voorwerp. 2. Een map. 3. Een voetbal. 100081: Je slaat af naar links. Gebeurt dat hier helemaal veilig? 1. Ja. 2. Neen, want ik mag hier niet

Nadere informatie

Beoordeling 4e reeks foto s Regenboog Waregem : thema Avondfotografie

Beoordeling 4e reeks foto s Regenboog Waregem : thema Avondfotografie Beoordeling 4e reeks foto s Regenboog Waregem : thema Avondfotografie 1: foto 2 Schitterende zonsondergang met prachtige vlakverdeling, een compositie uit het boekje, de sterke horizontale lijnen op de

Nadere informatie

Lieve mensen, gemeente van Christus Ik heb me vaak afgevraagd: Hoe kan Jakob in hemelsnaam zomaar zijn hoofd neerleggen om te gaan slapen?

Lieve mensen, gemeente van Christus Ik heb me vaak afgevraagd: Hoe kan Jakob in hemelsnaam zomaar zijn hoofd neerleggen om te gaan slapen? Lieve mensen, gemeente van Christus Ik heb me vaak afgevraagd: Hoe kan Jakob in hemelsnaam zomaar zijn hoofd neerleggen om te gaan slapen? Kijk eens wat hij heeft uitgehaald met zijn vader en zijn broer.

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

De regel van derden. 1 Compositie

De regel van derden. 1 Compositie Op de knop drukken kan iedereen, maar een goede compositie maken vereist inzicht en ervaring. Het belangrijkste in het beeld is het onderwerp, bijvoorbeeld een persoon of een gebouw. Dat moet de meeste

Nadere informatie

Mijn fascinatie voor de fotografie Huub Bierens

Mijn fascinatie voor de fotografie Huub Bierens Mijn fascinatie voor de fotografie Huub Bierens Mijn fascinatie Deze kan niet los gezien worden van mijn fascinatie voor kunst, met name moderne kunst. Ik wil echter hier niet de expert uithangen, want

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie