Rapport. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen. Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rapport. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen. Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand"

Transcriptie

1 Rapport Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen Jeanet Exel, Oscar Lemmers, Jeroen Ouwehand

2 Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen extra enquêtes nodig. De nieuwe cijfers zijn gemaakt door al bestaande gegevens te combineren. CBS Heerlen CBS-weg EX Heerlen Postbus CZ Heerlen T projectnummer EBH 8 juni 2015 kennisgeving De in dit rapport weergegeven opvattingen zijn die van de auteurs en komen niet noodzakelijk overeen met het beleid van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

3 Inhoudsopgave 1. Samenvatting 4 2. Inleiding en achtergrond 5 3. Aantallen goederenexporteurs Demografie topsectoren, aantallen bedrijven en goederenexporteurs Aandeel topsector in totaal exporteurs van goederen naar land Internationale handel in goederen naar topsector en land, totaal aantal exporteurs Internationale handel in goederen naar topsector en land, aantal exporteurs in KMO- MKB Waarde goederenexport Aandeel topsectoren in totale export goederen naar land Waarde goederenexport topsector naar land Waarde goederenexport KMO-MKB in topsector naar land Waarde export Nederlands product door topsectoren, naar land Waarde export Nederlands product door KMO-MKB in topsectoren, naar land Conclusies, aanbevelingen en kanttekeningen Conclusies Aanbevelingen voor verder onderzoek Kwaliteit en risico s Afkortingen en begrippen Begrippen Afkortingen Literatuur Tabellen 37 Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 3

4 1. Samenvatting Topsectoren zijn goed voor 62 procent van de export van goederen door het Nederlandse bedrijfsleven 1. Maar er was niet bekend naar welke landen de verschillende topsectoren exporteren, hoe de verdeling tussen KMO-MKB 2 en grootbedrijf is en of het vooral om Nederlands product (met relatief veel toegevoegde waarde) of om wederuitvoer (met relatief weinig toegevoegde waarde) gaat. Dit rapport presenteert daarom nieuwe informatie op dit gebied. Bijvoorbeeld: In 2012 waren er bijna 49 duizend exporteurs in de topsectoren. Daarvan waren er 45 duizend in het KMO-MKB en bijna 3600 in het grootbedrijf. De meeste van deze bedrijven, meer dan de helft, exporteerde naar België en Duitsland. Van de exportwaarde van de topsectoren was ruim een derde bestemd voor onze buurlanden. Dat geldt voor zowel het KMO-MKB als het grootbedrijf. Het aandeel van de exporteurs in de topsectoren dat met verre landen zoals Brazilië, China of de Verenigde Staten handelt is relatief klein als het om het KMO-MKB gaat, en varieert van 1 tot 5 procent. Die percentages liggen veel hoger in het grootbedrijf, en liggen dan tussen de 14 (Brazilië) en 34 (Verenigde Staten) procent. De totale goederenexport door het Nederlandse bedrijfsleven gebeurt voor 62 procent door de topsectoren. Voor de Verenigde Staten is dat zelfs 70 procent. De topsector High tech en materialen is goed voor 29 procent van de goederenexport door het Nederlandse bedrijfsleven naar de VS. Topsectoren zijn meer op landen buiten de EU gericht dan de niet-topsectoren. Het aandeel van de export naar niet-eu-landen was respectievelijk 29 en 23 procent. De uitvoer van Nederlands product door het KMO-MKB in topsectoren gaat voor 78 procent naar landen in de Europese Unie. Voor het grootbedrijf is dat 65 procent. Dat komt ook doordat een groot deel, fors meer dan de helft, van deze KMO-MKB export gebeurt door de agrarische topsectoren. Agri&Food en Tuinbouw en uitgangsmaterialen hebben beperkt houdbare producten en zullen deze daarom vooral transporteren en exporteren naar nabij gelegen landen. 1 De buitenlandse handel door het Nederlandse bedrijfsleven is niet hetzelfde als de totale buitenlandse handel van Nederland. Er is namelijk ook internationale handel door bedrijven die niet in Nederland gevestigd zijn. Bijvoorbeeld, een bedrijf in Azië importeert de goederen in Nederland om deze daarna door te verkopen aan Duitsland. Het bedrijf is zelf niet in Nederland gevestigd en laat de vervoer- en opslagactiviteiten uitvoeren door Nederlandse bedrijven. Dit is dus geen import door het Nederlandse bedrijfsleven. Het aandeel van topsectoren in de totale Nederlandse import van goederen is 45 procent. 2 Een bedrijf behoort tot het KMO-MKB als de overkoepelende onderneming in Nederlandse handen is en minder dan 250 werkzame personen telt. Een dochter van Philips met 80 werkzame personen behoort dus niet tot het KMO-MKB. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 4

5 2. Inleiding en achtergrond Het buitenland is erg belangrijk voor Nederland: de export was in 2013 goed voor 32 procent van het bbp en 31 procent van de werkgelegenheid (Lemmers 2015a). Het kabinet wil de export verder ondersteunen met generieke beleidsmaatregelen en wil met een samenhangende beleidsagenda een aantal bedrijfssectoren extra stimuleren. Dit zijn bedrijfssectoren waarin Nederland wereldwijd sterk opereert. In de Kamerbrief Naar de top: Het bedrijvenbeleid in actie(s) (2011) wijst het kabinet de volgende negen sectoren aan als topsectoren : Agri&Food Chemie Creatieve industrie Energie High tech systemen en materialen Life sciences & health Transport en opslag (logistiek) Tuinbouw en uitgangsmaterialen Water Om de voortgang binnen de topsectoren te bewaken en, indien nodig, bij te kunnen sturen moet het hierboven beschreven beleid op een effectieve en efficiënte wijze worden gemonitord. Het ministerie van Economische zaken vroeg daarom het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) om de topsectoren - conform de definitie zoals gehanteerd in de adviesrapporten van de topteams - af te bakenen en er statistische informatie over samen te stellen. In de Monitor Topsectoren (2012) en Monitor Topsectoren (2014) gaf het CBS de eerste cijfers over topsectoren voor een groot aantal indicatoren, waaronder sleutelindicatoren zoals productie, toegevoegde waarde, werkzame personen en uitvoer. Dit betrof de jaren 2010, 2011 en Er is ook behoefte aan informatie over de internationaliseringsactiviteiten van topsectoren. De Tweede Kamer vroeg bijvoorbeeld naar de effecten van de resultaten van de implementatie van de internationaliseringsstrategieën van de Topsectoren (Ministerie BZ, 2014). Nulsituatie beleid internationalisering topsectoren: 2012 Om het effect van beleid te kunnen meten, is het nodig eerst de uitgangssituatie bij de start van het nieuwe beleid, de nulsituatie, te kennen. Informatie over de daaropvolgende jaren maken monitoring mogelijk. De nulsituatie is het jaar 2012, omdat toen voor het eerst het internationale topsectorenbeleid geformuleerd is door overheid en topsectoren, bijvoorbeeld met internationaliseringsstrategieën, de eerste aanwijzing van prioritaire doellanden en daarvoor opgestelde Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 5

6 marktbewerkingsplannen. Dit rapport en de bijbehorende tabellen beschrijven daarom de export van goederen door topsectoren 3 naar hun belangrijkste prioritaire doellanden in Met de voor dit rapport opgezette data infrastructuur is het mogelijk om ook informatie over andere jaren te maken. Nu is dat gebeurd voor de jaren 2010 en Daarmee is desgewenst te zien of 2012 een heel atypisch jaar was ten opzichte van het verleden of dat het juist voortbouwde op eerdere jaren. Informatie voor 2013 en volgende jaren kan gemaakt worden zodra er voor die jaren een afbakening van de topsectoren is; nu is deze afbakening alleen beschikbaar voor de periode De Topsectorteams kijken ieder jaar of er naast de afbakening op basis van bedrijfstakken nog extra bedrijven moeten worden toegevoegd aan hun topsector. Dat zijn bedrijven die belangrijk zijn voor de topsector in kwestie maar nog niet opgenomen waren op basis van hun bedrijfstak. Bijvoorbeeld, omdat hun bedrijfstak bepaald wordt op basis van hun hoofdactiviteit en hun activiteit in de topsector een belangrijke nevenactiviteit is. Het meten van de uitgangssituatie van exportactiviteiten van topsectoren naar hun belangrijkste prioritaire doellanden gebeurt zowel met exportwaarde als met aantal exporteurs. Waarde, omdat dit het economisch belang van een doelland voor een topsector aangeeft. Aantallen, omdat deze de omvang van de doelgroep van het internationale topsectorenbeleid aangeven. Export van goederen, niet van diensten Dit rapport geeft veel nieuwe informatie over de goederenexport van de topsectoren. Voor bijvoorbeeld de topsector chemie geeft dat een goed beeld van de exportprestatie. Maar de cijfers bevatten niet de export van diensten. En sommige topsectoren, zoals de creatieve industrie, zijn juist veel meer op diensten gericht dan op goederen. Het is belangrijk dit in ogenschouw te nemen. De nieuwe informatie zegt alleen iets over de exportprestatie op het gebied van goederen, niet die op het gebied van diensten. Voor een volledig beeld van de exportprestatie van alle topsectoren is meer informatie nodig. Wat was bekend bij start van het onderzoek? De topsectoren zijn export georiënteerd: Pouwels-Urlings en Wijnen (2013) laten zien dat een bedrijf in een topsector gemiddeld drie keer zo veel exporteert als een bedrijf buiten de topsectoren. Dat is na rekening te hebben gehouden met relevante factoren zoals bedrijfsgrootte. In een pilot om cijfers over de relaties van topsectoren met een 3 De cijfers voor de topsector Energie geven geen exact beeld van de exportprestaties van die topsector. Dit komt omdat de meting van de exportprestatie o.a. is gebaseerd op gegevens over de exportactiviteiten van individuele bedrijven. De olie-industrie maakt geen deel uit van de topsector Energie. Alleen gas en de duurzame energievormen wind, zonne-energie en bioenergie vallen eronder. Er zijn echter nogal wat bedrijven die zowel actief zijn in de olieindustrie als in activiteiten die wel onder de topsector vallen. Gezien de aard van de gegevens waarop de meting is gebaseerd kan per bedrijf echter geen onderscheid worden gemaakt tussen activiteiten die wel en activiteiten die niet onder de topsector vallen. Er is voor gekozen om bij energie alle bedrijven mee te nemen die ook activiteiten verrichten die onder de topsector Energie vallen. Het onvermijdelijke gevolg van die keuze is, dat er bij de cijfers voor de topsector Energie olievervuiling heeft plaatsgevonden. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 6

7 individueel land te maken keken Lemmers et al. (2014b) naar het KMO-MKB en China. Zij vonden onder andere dat de export naar China door het KMO-MKB voor een groot deel gebeurde door de topsectoren in Panteia/EIM (Van der Linden et al. 2013) liet in een kwalitatief onderzoek zien dat de internationale oriëntatie van het MKB in de topsectoren vooral bestaat uit exporteren en in mindere mate uit importeren, internationaal samenwerken of investeren in het buitenland. Wat is nu nieuw? De informatie in het rapport is samengesteld met behulp van nieuwe methoden ontwikkeld voor dit project. Het betreft methoden rondom de afbakening van het MKB (Lemmers 2014) en het bepalen van de exportbestemmingen van de kleine exporteurs (Lemmers et al. 2015b). De nieuwe informatie betreft een verdere onderverdeling van de goederenexport van de individuele topsectoren naar: Prioritair doelland KMO-MKB en grootbedrijf Nederlands product en wederuitvoer Het nut daarvan lichten we nu achtereenvolgens toe. Prioritaire doellanden De topteams van de topsectoren stellen de lijst van prioritaire doellanden van hun topsector vast. Die prioritaire doellanden kiest een topsector op basis van de (potentiële) omvang van de markt voor de topsector in kwestie en de mate waarin men ondersteuning door de overheid nodig heeft om de kansen in het land te kunnen verzilveren. Aanwijzing van prioritaire doellanden helpt de overheid om haar schaarse ondersteuningscapaciteit vooral daar in te zetten waar die voor de topsectoren de grootste toegevoegde waarde heeft. De landen die voor 2012 het vaakst door de topsectoren als prioritair doelland genoemd werden: China Brazilië Duitsland India Verenigde Staten van Amerika Rusland Turkije Verenigd Koninkrijk Frankrijk België De cijfers over de export van de topsectoren zijn daarom onderverdeeld naar deze landen en een aantal restgroepen, te weten overig EU, overig NAFTA, overig Zuid- Amerika, Afrika, overig Azië, rest van de wereld, onbekend EU en onbekend niet-eu. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 7

8 Afbakening MKB De cijfers in dit rapport betreffen het KMO-MKB: de bedrijven in Nederlandse handen die onder een onderneming vallen met minder dan 250 werkzame personen. Dat is een kleinere groep dat het traditionele MKB, de bedrijven met minder dan 250 werkzame personen. Maar onder het traditionele MKB valt ook een dochter van Philips met 80 werknemers. Dat sluit echter niet goed aan op de beleving van de buitenwereld en ook niet op de EU-definitie 4 van het MKB. Er is een groot verschil tussen het KMO-MKB en het traditionele MKB. Bijvoorbeeld, de export van de eerste groep is nog niet half zo groot als die van de tweede groep (Lemmers et al. 2014b). Meer informatie rondom diverse afbakeningen van het MKB en de gevolgen voor de statistieken is te vinden in het deelrapport (Lemmers 2014) samengesteld voor dit project. Goederenexport: uitvoer Nederlands product en wederuitvoer Uiteindelijk gaat het om de economische betekenis van de uitvoer: hoeveel levert het Nederland op. Dat verschilt duidelijk tussen de uitvoer van Nederlands product en de wederuitvoer zoals het doorverkopen van Chinese tablets aan andere Europese landen. Per euro export verdiende de BV Nederland in 2013 gemiddeld 57 cent aan uitvoer van Nederlands product en 10 cent aan wederuitvoer (Lemmers et al. 2015b). De nieuwe informatie bevat daarom ook een onderverdeling naar uitvoer Nederlands product en wederuitvoer. Leeswijzer Het rapport is als volgt opgebouwd. Het eerste hoofdstuk met resultaten concentreert zich op de nieuwe informatie rondom aantallen exporteurs in topsectoren naar prioritaire doellanden, en illustreert de nieuwe informatie met een communicatievoorbeeld, een korte tekst en één of meer tabellen en grafieken. Het tweede hoofdstuk met resultaten doet hetzelfde voor de exportwaarde. De gemaakte tabellen zijn vaak erg groot en worden daarom apart als Excel-bestanden meegeleverd. Vanwege de grootte is het ook niet mogelijk om alle tabellen uitputtend te bespreken. Het rapport sluit af met conclusies, aanbevelingen voor verder onderzoek en kanttekeningen, een overzicht van de gebruikte begrippen en afkortingen, de literatuurlijst en een overzicht van de gemaakte tabellen met hun variabelen. 4 Tot de categorie kleine, middelgrote en micro ondernemingen ( MKB ) behoren ondernemingen waar minder dan 250 personen werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet 50 miljoen EUR en/of het jaarlijkse balanstotaal 43 miljoen EUR niet overschrijdt. De onderneming moet zelfstandig zijn, dat wil zeggen dat 25% van het kapitaal of van de stemrechten niet in handen moet zijn van één onderneming of van verscheidene ondernemingen gezamenlijk die niet aan de definitie van het MKB beantwoorden. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 8

9 3. Aantallen goederenexporteurs Dit hoofdstuk bekijkt de aantallen goederenexporteurs in de topsectoren. Dat gebeurt in een aantal stappen: Aantal exporteurs per topsector, onderverdeeld naar KMO-MKB en grootbedrijf Aandeel topsectoren in totaal aantal exporteurs, naar prioritair doelland Totaal aantal exporteurs per topsector, naar prioritair doelland Totaal aantal exporteurs in KMO-MKB per topsector, naar prioritair doelland De tabellen in het hoofdstuk tonen de resultaten voor de prioritaire doellanden in De grafieken tonen de resultaten voor de door de topsectoren meest genoemde prioritaire doellanden, namelijk China, Brazilië en de Verenigde Staten, ook in Vanwege de grote hoeveelheid tonen de tabellen en grafieken niet alle informatie, zoals de landengroepen of de jaren 2010 en Deze informatie is wel te vinden in de Excel-tabellen behorende bij dit rapport. 3.1 Demografie topsectoren, aantallen bedrijven en goederenexporteurs In de topsector Chemie exporteert 59 procent van het KMO-MKB goederen, in de topsector Agri&Food is dat 8 procent. Tabel 1 bevat geen onderverdeling naar landen. De tabel geeft wel een beeld van de demografie, van de opbouw, van de topsectoren. Namelijk, door te laten zien hoeveel bedrijven er in de topsectoren zijn, onderverdeeld naar KMO-MKB en grootteklasse (nieuw ten opzichte van de Monitor Topsectoren), en welk deel daarvan exporteert. De tabel laat zien dat ongeveer 4 van de 10 exporterende bedrijven een bedrijf in de topsectoren is. Het totaal aantal exporteurs in de topsectoren is toegenomen van ongeveer 41 duizend in 2010 naar bijna 49 duizend in De toename is echter geheel toe te schrijven aan het KMO-MKB. Het aantal grootbedrijven is niet alleen absoluut afgenomen van 3846 naar 3552 maar ook ten opzichte van het KMO-MKB: behoorde eerst 91 procent van de bedrijven binnen de topsectoren tot het KMO-MKB, in 2012 is dit gestegen naar 93 procent. De meeste krap 15 duizend van de bijna 49 duizend exporterende bedrijven in de topsectoren zijn in 2012 actief in High tech systemen en materialen. Op de tweede plek staan de bedrijven in de topsector Agri & food, gevolgd door de Creatieve industrie. Verder zijn er ruim 5 duizend bedrijven in Tuinbouw en uitgangsmaterialen en Transport en opslag (logistiek). De overige vier sectoren Chemie, Energie, Life sciences & health en Water komen beduidend minder voor. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 9

10 Het aandeel van exporteurs in het totaal aantal bedrijven in een topsector verschilt sterk per topsector, zowel op totaalniveau, KMO-MKB als grootbedrijf. Sommige topsectoren zijn duidelijk meer op het buitenland gericht dan andere. Figuur laat bijvoorbeeld zien dat 59 procent van de KMO-MKB bedrijven in topsector Chemie goederen exporteert, terwijl dat voor de topsector Agri&Food 8 procent is. Mogelijk exporteert deze topsector vooral via andere bedrijven zoals de groothandel Aandeel KMO-MKB ers dat goederen exporteert, per topsector, 2012 Creatieve industrie Agri&Food Water Life sciences & health High tech systemen en materialen Transport en opslag (logistiek) Tuinbouw en uitgangsmaterialen Energie Chemie Wat niet in een grafiek getoond wordt, maar wel af te leiden is uit de tabellen, is de verdeling van exporteurs over KMO-MKB en grootbedrijf per topsector. Deze verschilt duidelijk per topsector. Vooral exporteurs in de sectoren Chemie, Energie, Life sciences & health en Water behoren vaker tot het grootbedrijf, terwijl exporteurs in de Creatieve industrie en de Tuinbouw en uitgangsmaterialen vrijwel allemaal KMO- MKB ers zijn. Chemiebedrijven zijn nu eenmaal groter dan bedrijven in de creatieve industrie. Zij hebben in het algemeen veel meer werknemers nodig om hun bedrijfsprocessen te laten lopen, terwijl een ontwerper in de creatieve industrie in zijn eentje al kan produceren. % 3.2 Aandeel topsector in totaal exporteurs van goederen naar land De topsector high tech bevat 29 procent van het aantal bedrijven dat goederen naar Brazilië exporteert. Tabel toont het aandeel van iedere topsector in het totaal aantal exporteurs van goederen naar een land. De topsectoren High tech systemen en materialen, Agri & Food en Creatieve industrie kennen de hoogste aandelen. De topsector High tech systemen en materialen is overal dominant wat betreft de topsectoren. In elk prioritair doelland is deze sector verantwoordelijk voor het hoogste aandeel exporterende bedrijven. Toch zijn ook hier verschillen tussen de topsectoren en hun doellanden. De Creatieve industrie is vooral actief in de landen om ons heen: België, Duitsland, het Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 10

11 Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. De topsector Chemie is naar verhouding meer actief in niet-eu landen. In landen binnen de Europese Unie zijn gemiddeld 4 van de 10 exporteurs actief in de topsectoren. Buiten de EU is dat meer, ongeveer de helft van de exporteurs zit in een van de topsectoren. Topsectoren zijn dus meer op landen buiten de EU gericht dan niet-topsectoren. Bijvoorbeeld, onder de prioritaire doellanden van de topsectoren is Brazilië weliswaar de exportbestemming van de minste bedrijven, maar zij kennen wel het hoogste aandeel exportbedrijven dat actief is in de topsectoren. Figuur laat zien dat Brazilië, China en de Verenigde Staten niet veel afwijken van het algemene beeld van landen buiten de EU. Ook hier geldt dat de topsectoren High tech systemen en materialen, Agri & Food en Chemie de grootste aandelen hebben in het totaal aantal exporteurs Aandeel topsector in totaal aantal exporteurs van goederen, 2012 Brazilië China Verenigde Staten % Water Tuinbouw en uitgangsmaterialen Transport en opslag (logistiek) Life sciences & health High tech systemen en materialen Energie Creatieve industrie Chemie Agri&Food Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 11

12 Tabel Aandeel topsector in totaal aantal exporteurs goederen naar land, Aandeel topsector in aantal exporteurs van goederen naar een land Totaal België Duitsland Verenigd Frankrijk Verenigde Turkije China Rusland India Brazilië % Koninkrijk Staten Totaal Nederland Totaal topsectoren Topsector Agri&Food Chemie Creatieve industrie Energie High tech systemen en materialen Life sciences & health Transport en opslag (logistiek) Tuinbouw en uitgangsmaterialen Water Bron: CBS. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 12

13 3.3 Internationale handel in goederen naar topsector en land, totaal aantal exporteurs Er zijn ruim 1600 bedrijven in de topsector high tech die goederen naar de Verenigde Staten exporteren. Dit is de helft van de bedrijven in de topsectoren die exporteren naar de Verenigde Staten. Tabel toont de totale aantallen exporteurs in topsectoren per land. Neem bijvoorbeeld België, het land waar de meeste bedrijven in topsectoren (29 duizend) naar exporteren. De topsector met de meeste naar België exporterende bedrijven is de High tech systemen en materialen, met 10 duizend exporteurs. Daarna volgen Agri&Food (7 duizend exporteurs) en de Creatieve Industrie (6 duizend exporteurs). De topsectoren High tech systemen en materialen, Agri & Food en Creatieve industrie kennen de hoogste aantallen exporteurs. Zoals al opgemerkt in de vorige paragraaf heeft de topsector High tech systemen en materialen in ieder land het grootst aantal exporteurs van de topsectoren. Het is pas daarna dat verschillen ontstaan; de Creatieve industrie is vooral actief in de landen om ons heen: België, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Maar de topsector Chemie is in niet-eu landen juist sterk vertegenwoordigd ten opzichte van de andere topsectoren. Bijvoorbeeld, in China en Brazilië is de Chemie na High tech systemen en materialen en Agri&Food al de topsector met het meeste aantal exporteurs. Figuur laat zien dat Brazilië, China en de Verenigde Staten verder niet veel afwijken van het algemene beeld. Er exporteren meer bedrijven in topsectoren naar de Verenigde Staten dan naar China en Brazilië, respectievelijk bijna twee en ruim drie keer zo veel. Wat daar bij opvalt is dat die verhoudingen min of meer terug komen in iedere topsector, behalve in de creatieve industrie. Er waren in 2012 waren er 178 bedrijven in deze topsector die goederen exporteerden naar de Verenigde Staten, 31 bedrijven exporteerden naar China en 11 bedrijven naar Brazilië. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 13

14 Tabel Internationale handel in goederen naar topsector en land, aantal exporteurs, Aantal exporteurs van goederen Totaal Totaal België Duitsland Verenigd Frankrijk Verenigde Turkije China Rusland India Brazilië Koninkrijk Staten Totaal Nederland Totaal topsectoren Topsector Agri&Food Chemie Creatieve industrie Energie High tech systemen en materialen Life sciences & health Transport en opslag (logistiek) Tuinbouw en uitgangsmaterialen Water Bron: CBS. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 14

15 3.3.2 Aantal exporteurs van goederen naar land, onderverdeeld naar topsector, 2012 Brazilie China Verenigde Staten Water Transport en opslag (logistiek) High tech systemen en materialen Creatieve industrie Agri&Food Tuinbouw en uitgangsmaterialen Life sciences & health Energie Chemie 3.4 Internationale handel in goederen naar topsector en land, aantal exporteurs in KMO-MKB Het KMO-MKB in de topsectoren is vooral actief in onze buurlanden: meer dan de helft exporteert naar Duitsland en België. Tabel toont de aantallen exporteurs in topsectoren, onderverdeeld naar landen en het KMO- MKB. Hier geldt vrijwel dezelfde verdeling over de landen en topsectoren als voor het totaal aantal exporteurs. Want het KMO-MKB domineert de aantallen in het totaal. Het KMO-MKB is dus ook vooral actief in de landen om ons heen. Van de ruim 44 duizend KMO-MKB-exporteurs in de topsectoren, exporteert meer dan de helft naar Duitsland en België. Een vijfde handelt met het VK en Frankrijk. Het aandeel exportbedrijven in het KMO-MKB dat handelt met een aantal grote landen is erg klein. Zo blijft bijvoorbeeld het aandeel exportbedrijven in het KMO-MKB uit de topsectoren dat met Brazilië handelt beperkt tot 1 procent, met China en Turkije tot 2 procent, met de Verenigde Staten tot 5 procent. Dat komt beduidend minder vaak voor dan handelen met de EU. Voor de grootbedrijven in de topsectoren is het beeld totaal anders. Deze zijn veel actiever dan het KMO- MKB in deze landen: 14 procent van de grootbedrijven exporteert naar Brazilië, 23 procent naar China, en 34 procent naar de Verenigde Staten. Het is geen verrassing dat kleinere bedrijven dichter bij huis blijven dan grote bedrijven. Zij hebben niet altijd de mogelijkheden om de kosten die gepaard gaan met het overbruggen van bijvoorbeeld fysieke, culturele en taaltechnische barrières te overwinnen, terwijl grote bedrijven wel een dergelijke investering kunnen doen (Smeets et al. 2010). Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 15

16 Tabel Internationale handel in goederen naar topsector en land, aantal exporteurs in KMO-MKB, Aantal exporteurs van goederen KMO-MKB Totaal België Duitsland Verenigd Frankrijk Verenigde Turkije China Rusland India Brazilië Koninkrijk Staten Totaal Nederland Totaal topsectoren Topsector Agri&Food Chemie Creatieve industrie x x x x x Energie High tech systemen en materialen Life sciences & health Transport en opslag (logistiek) Tuinbouw en uitgangsmaterialen Water Bron: CBS. 5 Omdat sommige cijfers tot een individueel bedrijf te herleiden zouden zijn, zijn deze geheim gehouden in deze tabel. Dat is aangegeven met een x. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 16

17 Voor Brazilië, China en de Verenigde Staten zijn de topsectoren High tech systemen en materialen, Agri & Food, en Tuinbouw en uitgangsmaterialen de meest voorkomende in het KMO-MKB (zie figuur 3.4.2). Daarbij is de High tech systemen en materialen steeds goed voor de helft van het aantal exporteurs terwijl dat voor het totaal, over alle landen, ongeveer een derde is. Deze topsector weet dus relatief goed de weg te vinden buiten de EU en/of de producten zijn hier sterk gewild Aantal exporteurs van goederen in het KMO-MKB naar land, onderverdeeld naar topsector, 2012 Brazilië China Verenigde Staten Water Transport en opslag (logistiek) High tech systemen en materialen Creatieve industrie Agri&Food Tuinbouw en uitgangsmaterialen Life sciences & health Energie Chemie Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 17

18 4. Waarde goederenexport Dit hoofdstuk bekijkt de waarde van de goederenexport in de topsectoren. Net als het vorige hoofdstuk is hier steeds een verdere onderverdeling van het detailniveau van de nieuwe informatie. Dat gebeurt in een aantal stappen: Aandeel topsector in totale export goederen naar land Exportwaarde topsector naar land Exportwaarde KMO-MKB in topsector naar land Waarde export Nederlands product door topsectoren, naar land Waarde export Nederlands product door KMO-MKB in topsectoren, naar land Ook hier zijn de grote Excel-tabellen samengevat in tabellen met de tien prioritaire doellanden van de topsectoren en grafieken voor China, Brazilië en de Verenigde Staten. 4.1 Aandeel topsectoren in totale export goederen naar land De topsector high tech was goed voor respectievelijk 29 en 22 procent van de exportwaarde van goederen naar de Verenigde Staten en China. De topsectoren zijn goed voor 62 procent van de export van goederen door het Nederlandse bedrijfsleven. Maar grafiek laat zien dat hun aandeel sterk kan verschillen per land. Bijvoorbeeld, de topsectoren zijn goed voor 53 procent van de export naar India, en 70 procent van de export naar de VS Aandeel topsectoren in exportwaarde van goederen naar land, 2012 India Belgie Turkije Rusland Verenigd Koninkrijk Frankrijk Duitsland Brazilie China Verenigde Staten Totaal % Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 18

19 Tabel Internationale handel in goederen naar topsector en land, aandeel topsector in totale exportwaarde, Aandeel Totaal Duitsland België Frankrijk Verenigd Verenigde China Rusland Turkije Brazilië India Koninkrijk Staten % Totaal Nederland Totaal topsectoren Topsector Agri&Food Chemie Creatieve industrie x x x x Energie 14 x 12 x x x High tech systemen en materialen Life sciences & health x x Transport en opslag (logistiek) x x 5 6 x 1 Tuinbouw en uitgangsmaterialen Water x x 3 x Bron: CBS. 6 Omdat sommige cijfers tot een individueel bedrijf te herleiden zouden zijn, zijn deze geheim gehouden in deze tabel. Dat is aangegeven met een x. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 19

20 Tabel laat zien hoe groot het aandeel van iedere individuele topsector is in de export naar ieder van de prioritaire doellanden van de topsectoren. In het algemeen zijn Agri & Food, High tech systemen en materialen, Energie en Chemie de belangrijkste topsectoren voor ieder van de prioritaire doellanden. Voor de VS staat de topsector High tech systemen en materialen bovenaan. Voor China zijn de belangrijkste topsectoren High tech systemen en materialen en Energie, voor Brazilië Agri & Food, en Chemie, zie figuur Aandeel in waarde goederenexport naar land, onderverdeeld naar topsector, 2012 Brazilië China Verenigde Staten Water Transport en opslag (logistiek) High tech systemen en materialen Creatieve industrie Agri&Food Tuinbouw en uitgangsmaterialen Life sciences & health Energie Chemie Merk overigens op dat de aandelen van de individuele topsectoren opgeteld groter zijn dan het totale aandeel van de topsectoren. Dat komt doordat sommige bedrijven in meer dan één topsector zitten. Als hun export in iedere topsector mee zou tellen in de totale export door topsectoren, zou deze export dubbel geteld worden. 4.2 Waarde goederenexport topsector naar land Ruim de helft van de export van de topsectoren naar Duitsland gebeurt door de topsector Agri&Food: 7 miljard euro. Internationalisering topsectoren, verdieping export van goederen 20

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen

Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel en investeringen Drie afbakeningen van het MKB Oscar Lemmers Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren geen

Nadere informatie

Rapport. Naar welke EU-landen exporteren kleine exporteurs hun goederen? Oscar Lemmers, Jeanet Exel, Jeroen Ouwehand

Rapport. Naar welke EU-landen exporteren kleine exporteurs hun goederen? Oscar Lemmers, Jeanet Exel, Jeroen Ouwehand Rapport Naar welke EU-landen exporteren kleine exporteurs hun goederen? Oscar Lemmers, Jeanet Exel, Jeroen Ouwehand Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nadere informatie

Rapport. Internationalisering MKB, handelsprioritaire landen en DGGFlanden. Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan van Berkel Roger Voncken

Rapport. Internationalisering MKB, handelsprioritaire landen en DGGFlanden. Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan van Berkel Roger Voncken w Rapport Internationalisering MKB, handelsprioritaire landen en DGGFlanden Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan van Berkel Roger Voncken Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van

Nadere informatie

Het belang van het midden- en kleinbedrijf voor de Nederlandse export in 2012

Het belang van het midden- en kleinbedrijf voor de Nederlandse export in 2012 Rapport Het belang van het midden- en kleinbedrijf voor de Nederlandse export in 2012 w Ilke Van Beveren 1 1 Met dank aan Stephen Chong, Oscar Lemmers, Ron van der Wal en Piet Verbiest. CBS Heerlen CBS-weg

Nadere informatie

De rol van het midden- en kleinbedrijf in de Nederlandse economie

De rol van het midden- en kleinbedrijf in de Nederlandse economie Rapport De rol van het midden- en kleinbedrijf in de Nederlandse economie w Een selectie uit het onderzoeksrapport Een input-output tabel voor het midden- en kleinbedrijf en het grootbedrijf Stephen Chong,

Nadere informatie

Topsectoren in beeld. Internationale oriëntatie topsectoren. drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden

Topsectoren in beeld. Internationale oriëntatie topsectoren. drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden Topsectoren in beeld Internationale oriëntatie topsectoren drs. Bram van der Linden drs. Nicolette Tiggeloove drs. Paul van der Zeijden Zoetermeer, juli 2013 ISBN : 978-90-371-1074-6 Rapportnummer : A201333

Nadere informatie

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010

Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 Samenvatting Internationaliseringsmonitor 2010 1. Inleiding Globalisering is een onderwerp dat regelmatig in het maatschappelijke debat opduikt. Het gaat dan om de gevolgen van de internationale economische

Nadere informatie

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland

M201218. Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland M201218 Meer snelgroeiende bedrijven en meer krimpende bedrijven in Nederland drs. D. Snel drs. N. Timmermans Zoetermeer, november 2012 Relatief veel snelgroeiende bedrijven in Nederland In deze rapportage

Nadere informatie

Rapport Nederland en internationale waardeketens

Rapport Nederland en internationale waardeketens Rapport Nederland en internationale waardeketens Oscar Lemmers Linda Rozendaal Fintan Van Berkel Roger Voncken Dit onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Er waren

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

M MKB heeft internationale handelsgeest

M MKB heeft internationale handelsgeest M201019 MKB heeft internationale handelsgeest Arjan Ruis Petra Gibcus Zoetermeer, november 2010 MKB heeft internationale handelsgeest Ruim één op de drie MKB-bedrijven is op enige wijze actief op de internationale

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Monitor topsectoren 2014 Uitkomsten 2010, 2011 en 2012

Monitor topsectoren 2014 Uitkomsten 2010, 2011 en 2012 Monitor topsectoren 2014 Uitkomsten 2010, 2011 en 2012 Monitor topsectoren 2014 Uitkomsten 2010, 2011 en 2012 Verklaring van tekens. Gegevens ontbreken * Voorlopig cijfer ** Nader voorlopig cijfer x Geheim

Nadere informatie

Monitor topsectoren. Uitkomsten eerste meting. Centrum voor Beleidsstatistiek. Centraal Bureau voor de Statistiek

Monitor topsectoren. Uitkomsten eerste meting. Centrum voor Beleidsstatistiek. Centraal Bureau voor de Statistiek Monitor topsectoren Uitkomsten eerste meting 07 08 09 10 11 12 13 14 Centraal Bureau voor de Statistiek Centrum voor Beleidsstatistiek Monitor Topsectoren Uitkomsten eerste meting Verklaring van tekens.

Nadere informatie

Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel in goederen en investeringen: een vervolgonderzoek

Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel in goederen en investeringen: een vervolgonderzoek Rapport Aandeel MKB in buitenlandse handel in goederen en investeringen: een vervolgonderzoek w Angie Mounir Marcel van den Berg Ilke Van Beveren CBS Heerlen CBS-weg 11 6412 EX Heerlen Postbus 4481 6401

Nadere informatie

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken

Topsectoren. Bouwstenen van Bedrijvenbeleid. Hoofdstuk: In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Bouwstenen van Bedrijvenbeleid Hoofdstuk: Topsectoren In opdracht van DG Bedrijfsleven & Innovatie van het ministerie van Economische Zaken Klik hier voor de handleiding van deze presentatie Versie maart

Nadere informatie

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J.

Internationale handel door het MKB. in het agrocluster. Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Internationale handel door het MKB in het agrocluster Een verdeling van export en import naar bedrijfsgrootte drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2010 Dit onderzoek is gefinancierd door

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Rapport Internationalisering en R&D in het Nederlands midden- en kleinbedrijf

Rapport Internationalisering en R&D in het Nederlands midden- en kleinbedrijf w Rapport Internationalisering en R&D in het Nederlands midden- en kleinbedrijf Marcel van den Berg Magda Slootbeek van Laar Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Buitenlandse

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Buitenlandse investeringen door het MKB

Buitenlandse investeringen door het MKB M00408 Buitenlandse investeringen door het MKB Toenemende investeringen in lagelonenlanden of op kousenvoeten naar buurlanden? Jolanda Hessels Maarten Overweel Zoetermeer, 13 oktober 004 Buitenlandse investeringen

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo

Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Nipo Internationaal succesvol, ook voor u dichtbij!? TNS Growth Map Achtergrond De Kamer van Koophandel Amsterdam heeft zich tot doel gesteld bedrijven in de regio internationaal meer actief te krijgen om zo

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2008-2011. Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden

Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2008-2011. Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden Exportindex MKB Ontwikkelingen 2008-2011 Petra Gibcus Nicolette Tiggeloove Wim Verhoeven Paul van der Zeijden Zoetermeer, mei 2013 ISBN : 978-90-371-1077-7 Rapportnummer : A201340 Dit onderzoek is gefinancierd

Nadere informatie

Structurele ondernemingsstatistieken

Structurele ondernemingsstatistieken 1 Structurele ondernemingsstatistieken - Analyse Structurele ondernemingsstatistieken Een beeld van de structuur van de Belgische economie in 2012 en de mogelijkheden van deze databron De jaarlijkse structurele

Nadere informatie

Eerste stappen op een nieuwe weg:

Eerste stappen op een nieuwe weg: Rapport Eerste stappen op een nieuwe weg: Microdata over de Internationale Handel in Diensten Roos Smit Khee Fung Wong Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2014

De agrarische handel van Nederland in 2014 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale Nederlandse handelsoverschot is in gelijk gebleven aan het niveau van ( 47,6 mld.); handelsoverschot agrarische producten komt

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie

Maatwerk City Index Amsterdam. Rapport

Maatwerk City Index Amsterdam. Rapport Maatwerk City Index Amsterdam Rapport CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer 300479-8 EBD 15 december 2015 kennisgeving

Nadere informatie

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven

M200719. Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen. Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven M200719 Een 'directe buitenlandse investering' is méér dan investeren alleen Buitenlandse investeringen door MKB-bedrijven drs. R.M. Braaksma dr. J. Meijaard Zoetermeer, november 2007 Een 'directe buitenlandse

Nadere informatie

Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen

Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen Locatie van banen, opleiding van niet werkend werkzoekenden, in- en uitstroom van uitkeringen Gemeente Enschede 2002-2006 Centrum voor Beleidsstatistiek Frank van der Linden, Mariëtte Goedhuys-van der

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 2013 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in 2013

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

Nederlandse exportgroei houdt aan

Nederlandse exportgroei houdt aan M200712 Nederlandse exportgroei houdt aan Exportthermometer 2007 drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, oktober 2007 Nederlandse exportgroei houdt aan Net als in de voorgaande jaren realiseert het Nederlandse

Nadere informatie

1 De markt voor de Nederlandse landbouw 9. 2 Bepaling verkoopprijs Opbrengsten en bedrijfsvoering Kostengericht handelen 31

1 De markt voor de Nederlandse landbouw 9. 2 Bepaling verkoopprijs Opbrengsten en bedrijfsvoering Kostengericht handelen 31 Inhoud Voorwoord 5 Alleen op de wereld? 6 1 De markt voor de Nederlandse landbouw 9 2 Bepaling verkoopprijs 16 3 Opbrengsten en bedrijfsvoering 22 4 Kostengericht handelen 31 5 Kosten vergelijken 49 6

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Topsectoren in beeld. De innovativiteit van de topsectoren in 2012. dr. Y.M. Prince

Topsectoren in beeld. De innovativiteit van de topsectoren in 2012. dr. Y.M. Prince Topsectoren in beeld De innovativiteit van de topsectoren in 2012 dr. Y.M. Prince Zoetermeer, april 2013 ISBN: 978-90-371-1057-9 Rapportnummer: A201314 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek

Nadere informatie

Identificatie ondernemingen met buitenlandse investeringen

Identificatie ondernemingen met buitenlandse investeringen Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie BNM Sector Statistische analyse Postbus 4481 6401 CZ Heerlen Identificatie ondernemingen met buitenlandse investeringen Eerste resultaten Oscar Lemmers Kennisgeving:

Nadere informatie

Statistiek Bloembollen

Statistiek Bloembollen Statistiek Bloembollen Van Ed Slagboom Afdeling Statistiek Telefoonnummer 079-3470652 Pt-nummer Uw emailadres Zoetermeer d.d. 03 augustus 2009 Hierbij bieden wij u aan de exportstatistiek over de bloembollen

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2012

De agrarische handel van Nederland in 2012 De agrarische handel van Nederland in 2012 1. Opvallende ontwikkelingen Totale wereldhandel in agrarische producten groeit voor tweede opeenvolgende jaar met ruim 10% Nederlandse agrarische export groeit

Nadere informatie

Koper flink in de lift

Koper flink in de lift Publicatiedatum CBS-website: 9 juli 7 Koper flink in de lift Wiel Packbier Centraal Bureau voor de Statistiek Koper flink in de lift Wiel Packbier Samenvatting Mede door de toegenomen vraag naar koper,

Nadere informatie

Facts & Figures 2012»

Facts & Figures 2012» Facts & Figures 2012» Feiten en cijfers over de chemische industrie in Nederland - 2012 Nederland heeft een gunstig vestigingsklimaat voor de chemische industrie, omdat hiervoor de juiste randvoorwaarden

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens

Cijfers. Tatoeages. Een analyse van OBiN-gegevens Cijfers Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Tatoeages Een analyse van OBiN-gegevens Christine Stam Uitgegeven door VeiligheidNL Postbus 75169 1070 AD Amsterdam www.veiligheid.nl Aanvraag 2015.130 Cijfers

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Internationaal Ondernemen. Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Internationaal Ondernemen. Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Internationaal ondernemen is een belang - rijke pijler onder de Nederlandse economie.

Nadere informatie

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Kansen in de nieuwe EU-lidstaten M200402 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten De betekenis van de uitbreiding van de Europese Unie voor het Nederlandse MKB Guido Brummelkamp Jolanda Hessels Zoetermeer, 29 april 2004 Kansen in de nieuwe EU-lidstaten

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek 2009 Versie 2

Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen Statistiek 2009 Versie 2 Centraal Bureau voor de Statistiek Divisie sociale en regionale statistieken (SRS) Sector statistische analyse voorburg (SAV) Postbus 24500 2490 HA Den Haag Kenmerk ontheffing in de Bijstands Uitkeringen

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner >> Als het gaat om duurzaamheid, innovatie en internationaal Partners for International Business Overheid als strategische

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013 Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen juni 2013 Auteur / Onderzoeker: Dhr. P.M. Walison MSc Beleidsadviseur Internationaal Ondernemen Zoetermeer, juni 2013 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

- De herexamenvragen mag u houden! -

- De herexamenvragen mag u houden! - Datum : donderdag 30 juni 2011 Opleiding : CCM16 Herexamen : Module 3 IB&CM Tijd : 3 klokuren Herexamen: Dit herexamen bestaat uit 5 opgaven, verdeeld over 8 pagina s. Controleer dit! De vragen van dit

Nadere informatie

Monitor buitenlandse investeringen MKB

Monitor buitenlandse investeringen MKB Monitor buitenlandse investeringen MKB Omvang en ontwikkeling van de buitenlandse directe investeringen van het Nederlandse MKB per sector en grootteklasse, 2004-2010 drs. N. Tiggeloove (Panteia) drs.

Nadere informatie

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl)

Allochtonen, 2012 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl) Indicator 13 februari 2013 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2012 woonden er in Nederland

Nadere informatie

Leasingmarkt in Nederland Marktcijfers 2014

Leasingmarkt in Nederland Marktcijfers 2014 Leasingmarkt in Nederland Marktcijfers 2014 Nederlandse Vereniging van Leasemaatschappijen NVL Samengesteld door: Peter-Jan Bentein, Secretaris 31 maart 2015 Versie 1.0 (Leden) Productievolume Productievolume

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2013

De agrarische handel van Nederland in 2013 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Totale handelsoverschot groeit met 4,5 miljard; aandeel agrarische producten 2 miljard Nederlandse agrarische export neemt in opnieuw

Nadere informatie

Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen

Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen Publicatiedatum CBS-website: 24 juli 2007 Buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen Wegsstromen in relatie tot Nederlands grondgebied voor 2005 Pascal Ramaekers, Mathijs Jacobs en Marcel Seip Centraal

Nadere informatie

Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen

Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen Cohortvruchtbaarheid van niet-westers allochtone vrouwen Mila van Huis De vruchtbaarheid van vrouwen van niet-westerse herkomst blijft convergeren naar het niveau van autochtone vrouwen. Het kindertal

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

FACTSHEET FRESH VEGETABLES

FACTSHEET FRESH VEGETABLES miljoen dollar cq. 1000 ton Factsheet verse groenten januari 2016 FACTSHEET FRESH VEGETABLES Fruit&VegetableFacts; JanKeesBoon; +31654687684; fruitvegfacts@gmail.com WERELDHANDEL VERSE GROENTEN IN 2015

Nadere informatie

management centrum bedrijfsadviseurs Marktomvang 2015 UNETO-VNI 1

management centrum bedrijfsadviseurs Marktomvang 2015 UNETO-VNI 1 Marktomvang 2015 UNETO-VNI De techniek achter Nederland management centrum bedrijfsadviseurs Marktomvang 2015 UNETO-VNI 1 2017 UNETO-VNI. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

TITEL I DOOR DE COMMISSIE VASTGESTELDE DEFINITIE VAN MIDDELGROTE, KLEINE EN MICRO-ONDERNEMINGEN

TITEL I DOOR DE COMMISSIE VASTGESTELDE DEFINITIE VAN MIDDELGROTE, KLEINE EN MICRO-ONDERNEMINGEN BIJLAGE 1 MKB-definitie AANBEVELING VAN DE COMMISSIE van 6 mei 2003 betreffende de definitie van kleine, middelgrote en micro-ondernemingen (kennisgeving geschied onder nummer C(2003) 1422) (2003/361/EG)

Nadere informatie

Kerncijfers KvK Midden-Nederland

Kerncijfers KvK Midden-Nederland Kerncijfers KvK Midden-Nederland 12 1 Nicole Braams, Kai Gidding, Noortje Pouwels-Urlings, Ralph Wijnen Publicatiedatum CBS-website: 16-01-2012 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. gegevens ontbreken

Nadere informatie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie

Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Vraag & Aanbod Dag van de Maakindustrie Workshop Internationaal Ondernemen Micha van Lin, Hoofd Internationaal Ondernemen Patrick Walison, Adviseur Internationaal Ondernemen 6-12-2011 1 FME-CWM Werkgeversorganisatie

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

Onderzoek Internationaal Ondernemen

Onderzoek Internationaal Ondernemen Onderzoek Internationaal Ondernemen 2012 augustus 2012 In samenwerking met: Inhoudsopgave Introductie... 2 Achtergrondinformatie... 3 Export... 6 Uitbesteding... 8 Knelpunten & Barrières... 9 Ondersteuning...

Nadere informatie

De status van mobiel intranet

De status van mobiel intranet De status van mobiel intranet White paper Bilthoven, 26 april 2012 Sabel Online Lonneke Theelen E Lonneke@sabelonline.nl T (088) 227 22 00 W www.sabelonline.nl http://nl.linkedin.com/in/lonneketheelen

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie

Regionale verscheidenheid in bevolkingsconcentraties

Regionale verscheidenheid in bevolkingsconcentraties Deel 1: Gemiddelde leeftijd en leeftijdsopbouw Mathieu Vliegen en Niek van Leeuwen De se bevolkingskernen vertonen niet alleen een ongelijkmatig ruimtelijk spreidingspatroon, maar ook regionale verschillen

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen Versie juli 2014 Auteur / Onderzoeker: Daniëlle ten Hagen BSc, FME afdeling Internationaal Ondernemen Zoetermeer, juli 2014 Hoewel aan de totstandkoming van

Nadere informatie

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per Veiligheid en milieu De chemische industrie stelt zichzelf hoge milieu- en veiligheidseisen. De belangrijkste gegevens voor veiligheid en milieu zijn afkomstig uit. Een veilige werkomgeving, binnen en

Nadere informatie

Inkomende directe investeringen en economische prestaties Uitgevoerd in samenwerking met het Centraal Burau voor de Statistiek (CBS)

Inkomende directe investeringen en economische prestaties Uitgevoerd in samenwerking met het Centraal Burau voor de Statistiek (CBS) CPB Notitie 13 maart 2012 Inkomende directe investeringen en economische prestaties Uitgevoerd in samenwerking met het Centraal Burau voor de Statistiek (CBS). CPB Notitie (samen met CBS) Aan: Ministerie

Nadere informatie

Toekomstperspectief Destinatie Holland Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013

Toekomstperspectief Destinatie Holland Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013 Toekomstperspectief Destinatie Holland 2025 Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013 Vooraf Afbakening: perspectief betreft alleen inkomend verblijfstoerisme Aanpak: deskresearch,

Nadere informatie

Fact sheet Ondernemerschap in Centrum Ondernemers in Centrum, 2010 Ondernemers in Amsterdam, 2010

Fact sheet Ondernemerschap in Centrum Ondernemers in Centrum, 2010 Ondernemers in Amsterdam, 2010 Fact sheet november 11 Ondernemerschap in Stadsdeel is het kloppende hart van. Het is een dynamisch stadsdeel met veel kleine bedrijven. In veel opzichten is het in het klein. Ondernemerschap in In deze

Nadere informatie

Marktontwikkelingen varkenssector

Marktontwikkelingen varkenssector Marktontwikkelingen varkenssector 1. Inleiding In de deze nota wordt ingegaan op de marktontwikkelingen in de varkenssector in Nederland en de Europese Unie. Waar mogelijk wordt vooruitgeblikt op de te

Nadere informatie

Maatwerk voor brancheverenigingen

Maatwerk voor brancheverenigingen Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen FEDA branchevereniging op het gebied van Aandrijf- en Automatiseringstechniek CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag

Nadere informatie

Internationale Kansen & Knelpunten

Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport van- en voor de Nederlandse Life Sciences & Health sector Versie 2015 Mede mogelijk gemaakt door: www.tfhc.nl Task Force Health Care

Nadere informatie

Regionale verdeling van de Belgische in- en uitvoer van goederen en diensten,

Regionale verdeling van de Belgische in- en uitvoer van goederen en diensten, PERSCOMMUNIQUÉ 2014-07-18 Links BelgoStat On-line Algemene informatie Regionale verdeling van de Belgische in- en uitvoer van goederen en diensten, 1995-2011. De drie Gewesten en de Nationale Bank van

Nadere informatie

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015 KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië September 2015 Disclaimer Dit rapport is opgesteld door de Economische Afdeling van het. Het is tot stand gekomen door persoonlijke contacten met overheidsinstanties

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

Maatwerk voor brancheverenigingen

Maatwerk voor brancheverenigingen Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen ROMAZO De gezamenlijke brancheverenigingen in de zonwering CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl

Nadere informatie

Fact sheet. Ondernemerschap in Noord. In stadsdeel Noord zijn er in ves gekeken of de gemiddelde bedrijfsgrootte van

Fact sheet. Ondernemerschap in Noord. In stadsdeel Noord zijn er in ves gekeken of de gemiddelde bedrijfsgrootte van Fact sheet november 11 Ondernemerschap in Stadsdeel is van oudsher een woongebied (voor arbeiders) met aan de oevers grote industriële bedrijven. Na de de-industrialisatie in de jaren zeventig en tachtig

Nadere informatie

Breuk in de tijdreeks internationale ale handel in diensten0t

Breuk in de tijdreeks internationale ale handel in diensten0t 07 Breuk in de tijdreeks internationale ale handel in diensten0t Publicatiedatum CBS-website: 24 november 2008 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer x = geheim

Nadere informatie

II. Relevante artikelen uit de Tijdelijke regeling implementatie artikelen 8 en 14 Richtlijn energie-efficiëntie

II. Relevante artikelen uit de Tijdelijke regeling implementatie artikelen 8 en 14 Richtlijn energie-efficiëntie Stappenplan EED energie-auditplicht I. Inleiding Onderstaand stappenplan beoogt behulpzaam te zijn bij de vraag of u en uw inrichting auditplichtig zijn op grond van de Tijdelijke regeling implementatie

Nadere informatie

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven

De Exportindex MKB. Ontwikkelingen 2000-2006. drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven De Exportindex MKB Ontwikkelingen 2000-2006 drs. P. Gibcus drs. W.H.J. Verhoeven Zoetermeer, juli 2007 Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Economische Zaken. De verantwoordelijkheid voor

Nadere informatie

Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren

Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren Omvang en prestaties van het MKB in de topsectoren drs. P. Fris Zoetermeer, april 2014 ISBN : 978-90-371-1122-4 Rapportnummer : A201416 Dit onderzoek is gefinancierd door het programmaonderzoek MKB en

Nadere informatie

CPB Notitie (samen met CBS)

CPB Notitie (samen met CBS) CPB Notitie (samen met CBS) Aan: Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie Ministerie van Financiën Ministerie van Sociale Zaken van Werkgelegenheid Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus

Nadere informatie

Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs

Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs Steeds meer niet-westerse allochtonen in het voltijd hoger onderwijs Esther van Kralingen Tussen studiejaar 1995/ 96 en 21/ 2 is het aandeel van de niet-westerse allochtonen dat in het hoger onderwijs

Nadere informatie

Allochtonen, 2013 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl)

Allochtonen, 2013 Gepubliceerd op Compendium voor de Leefomgeving (http://www.clo.nl) Allochtonen, 2013 Indicator 22 januari 2014 U bekijkt op dit moment een archiefversie van deze indicator. De actuele indicatorversie met recentere gegevens kunt u via deze link [1] bekijken. In 2013 woonden

Nadere informatie

De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs

De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs VIVES BRIEFING 2016/09 De impact van concurrentie op de productmix van exporteurs Koen Breemersch KU Leuven, Faculteit Economie en Bedrijfswetenschappen, VIVES 1 DE IMPACT VAN CONCURRENTIE OP DE PRODUCTMIX

Nadere informatie

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt

Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Examen economie thema 2 deel 1 Theorie thema 2: Produceren voor de wereldmarkt Door: F. De Smyter en P. Holvoet 1. Geef een correcte omschrijving van de volgende economische begrippen: a) Globalisering:.

Nadere informatie

De agrarische handel van Nederland in 2010

De agrarische handel van Nederland in 2010 De agrarische handel van Nederland in 1. Opvallende ontwikkelingen Wereldhandel in agrarische producten daalde in met ruim 10%, maar vertoont in weer herstel Nederlandse agrarische export groeit in naar

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Internationale 0a ale goederenhandel, trendbreuk

Internationale 0a ale goederenhandel, trendbreuk 07 Internationale 0a ale goederenhandel, trendbreuk 2007 2008 Jasper Roos Publicatiedatum CBS-website: 18 maart 2008 Voorburg/Heerlen, 2008 Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer

Nadere informatie