PGO Hannie van Rooijen, Pagina 1 van 23 IVLOS Universitaire Lerarenopleiding Engels Juni 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "PGO Hannie van Rooijen, 0243973 Pagina 1 van 23 IVLOS Universitaire Lerarenopleiding Engels Juni 2007"

Transcriptie

1 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 1 van 23 1 Inleiding 2 De ontwikkeling van literatuuronderwijs in het kort 3 Hoe verloopt het in de praktijk? 3.1 Docent A 3.2 Docent B 3.3 Docent C 4 Eerder Onderzoek: Verboord (2003) 5 Deelnemers 6 Resultaten alle leerlingen 7 Resultaten per docent 7.1 Docent A 7.2 Docent B 7.3 Docent C 8 Verband lezen voor school / lezen vrije tijd 9 Discussie 9.1 Verschillen Drie Docenten 9.2 Verband lezen voor school / lezen vrije tijd 10 Conclusie Bibliografie Bijlagen Bijlage 1: Vragenlijst docenten Bijlage 2: Vragenlijst Leerlingen Bijlage 3 Huidige Eindtermen Literatuur Havo (van Bijlage 4 Eindtermen Literatuur 2007 (van faseloket.nl)

2 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 2 van 23 Literatuur: Is het een Lust of een Last? 1 Inleiding Een paar maanden geleden hadden we het bij vakdidactiek over literatuur. Eén van de aspecten die aan bod kwamen was leessmaakontwikkeling. Het klonk mij heel raar in de oren dat leerlingen maar mochten lezen wat ze wilden. Het klonk ook wel weer aannemelijk, als ik namelijk een boek niet zelf uit kies, dan is de kans niet zo groot dat ik het een leuk boek vind en zal ik eerder een verslag van internet halen dan wanneer ik het boek zelf heb uitgekozen. Als ik dan terugdenk aan mijn eigen schooltijd, las ik altijd alle boeken, maar ik vond lezen leuk. Wij moesten toen voor Nederlands boeken kiezen uit een lijst. Ik wist wel dat er verschillende mensen waren die de boeken niet lazen en gewoon verslagen haalden uit de bibliotheek en ook al van internet (maar dat was toen nog niet zo groot als nu). Ik dacht dat dit nooit zou kunnen en dat die mensen vanzelf wel tegen de lamp zouden lopen, maar ook deze mensen hebben allemaal hun examen gehaald. Maar dit werkt toch wel het doel van het lezen tegen zou je denken, want als iedereen maar gewoon een verslag van internet haalt, waarom zou je ze dan überhaupt nog boeken laten lezen? Voor Engels mochten wij wel altijd kiezen wat we wilden, als het maar in het Engels was. Toch kreeg je wel vaak het idee dat je wel iets uit het literaire genre moest kiezen. Ik kan me nog een opmerking herinneren van een (economie) docent toen ik een Chick Lit (Sex and the City van Candace Bushnell) aan het lezen was Ik neem aan dat je die niet mag lezen voor Engels. Al deze dingen riepen bij mij toch een aantal vragen op, die ik door middel van een onderzoek wilde gaan beantwoorden. Allereerst is de hoofdvraag: Leerlingen mogen tegenwoordig lezen wat ze leuk vinden, maar gebeurt dit ook?

3 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 3 van 23 Hiervoor heb ik drie docenten Engels ondervraagd en gekeken naar wat zij doen aan lezen voor Engels. Mijn voorspelling is dat dit onder meer afhangt van wat het doel is van de docent. Waarom lezen de leerlingen? Lezen ze om Engels te leren, dan is het belangrijk dat de leerlingen lezen wat ze willen. Of lezen de leerlingen omdat ze kennis moeten maken met de Engelse literatuur? Dan zou het niet uitmaken of leerlingen bijvoorbeeld een vertaling lezen. Vervolgens was dan de tweede vraag: Is dit ook duidelijk naar de leerlingen toe? Als een leerling van een docent alles mag lezen, is dit voor de leerling dan ook duidelijk? Om deze vraag te beantwoorden heb ik ook door de leerlingen een vragenlijst laten invullen. Mijn voorspelling voor deze vraag is dat leerlingen, ook al mogen ze zelf kiezen toch snel geneigd zijn om voor literaire boeken te gaan, omdat zij denken dat dit van hen verwacht wordt. Ik denk dat er verschillende leerlingen zijn die het lezen voor Engels dus uiteindelijk niet leuk vinden. Tijdens het ontwerpen van dit onderzoek kwamen er bij mij nog meer vragen op. Namelijk, vinden leerlingen lezen eigenlijk wel leuk? Wat vinden leerlingen van het verplichte lezen op school en dan met name, wat vinden leerlingen van het lezen voor Engels? Ook wilde ik weten of leerlingen daadwerkelijk de verplichte boeken lezen. Mijn voorspelling hiervoor is dat leerlingen die lezen leuk vinden, ook minder moeite zullen hebben met het lezen voor de lijst, maar leerlingen die buiten school eigenlijk sowieso niet lezen zullen ook niet zo snel lezen voor de lijst.

4 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 4 van 23 Dit artikel is zo opgebouwd dat er eerst iets verteld wordt over literatuuronderwijs in het kort, hoe is literatuuronderwijs zo ontwikkeld dat inmiddels de leessmaak van de leerling centraal staat? Vervolgens wordt er gekeken naar hoe het verloopt in de praktijk, op basis van de ingevulde vragenlijsten door de drie docenten. Hierna wordt er even kort gekeken naar eerder relevant onderzoek over leessmaak, en tot slot worden de resultaten van het onderzoek onder de leerlingen gepresenteerd. 2 De ontwikkeling van literatuuronderwijs in het kort Door de jaren heen is literatuuronderwijs in Nederland heel erg veranderd. In Kwakernaak (2006) staat een schema van benaderingen van literatuur, en hoe dit door de jaren heen is ontwikkeld. In de 19 e eeuw (vanaf 1863 ook op scholen) was er sprake van een historisch biografische benadering, dit hield in dat er voornamelijk werd gekeken naar auteursbiografieën, en hun verband met andere culturele verschijnselen en stromingen. Er was ook wel aandacht voor de literaire werken zelf, maar deze werden dan voornamelijk bekeken vanuit de achtergrond van de auteur. Dit werkte bijna een eeuw zo, tot in de jaren `50 en `60, waar meer aandacht kwam voor het werk zelf. Het werk moest los worden gezien van de auteur en los van de maatschappelijke context. Dit werd de tekstimmanente benadering genoemd. Op dat moment stond het werk zelf dus centraal. In de jaren `60 en `70 kwam hier weer een reactie op, die de sociologische literatuurbeschouwing werd genoemd. In deze tijd werd het literaire werk gezien als een product van de sociale, politieke en economische verhoudingen van zijn tijd. Ook werd er getwijfeld aan de huidige erkende literatuur en kwam er meer aandacht voor triviale literatuur. Later in de jaren `70 en `80 begon de lezer centraal te staan. Dit werd de receptie esthetische benadering genoemd. Deze benadering hield in dat een tekst niet objectief is, maar op verschillende manieren kan worden gepercipieerd door de lezer.

5 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 5 van 23 Het is niet zo dat iedere stroming de andere opvolgde, alle stromingen bleven naast elkaar bestaan. Het is ook niet zo dat de ene benadering niet te combineren is met de andere, het is juist vaak zo dat er niet gekozen wordt voor één benadering, maar een combinatie van benaderingen, waar dan wel vaak de nadruk ligt op één benadering, of waar één benadering als uitgangspunt wordt genomen (Kwakernaak, 2006 p ). Het huidige literatuuronderwijs is dus een combinatie van deze benaderingen. In de eindtermen van literatuur (zie bijlage 3 en 4) ligt de nadruk echter wel op leessmaak, voornamelijk op de HAVO. Op het VWO is er ook nog sprake van literatuurgeschiedenis en literaire begrippen. 3 Hoe verloopt het in de praktijk? Om te kijken hoe literatuuronderwijs in de praktijk verloopt zijn drie docenten ondervraagd door middel van een vragenlijst (zie bijlage 1). Deze drie docenten kwamen van twee verschillende scholen, vandaar dat het beleid van docent C sterk afwijkt van dat van docent A en B, die beiden werkzaam zijn op dezelfde school. Tevens is hen gevraagd naar hoe zij over lezen dachten en over literatuur en of leerlingen ook vertalingen mogen lezen van Engelse boeken. Dit is omdat het tegenwoordig soms belangrijker wordt gevonden om kennis te maken met de literatuur zelf, en niet zo zeer met de boeken in het Engels. 3.1 Docent A In de klassen van deze docent hebben de leerlingen twee boeken moeten lezen. In het PTA staat voorgeschreven dat er twee literaire werken gelezen moeten worden. In dit geval heeft de docente gekozen voor 2 boeken. In principe mogen de leerlingen lezen wat ze willen, maar het moet wel bij het niveau van de leerling passen. Ook gaat de voorkeur uit naar boeken uit het literaire canon of jeugdliteratuur. Als een leerling vraagt wat voor boek hij/zij

6 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 6 van 23 zou moeten kiezen dan probeert deze docent wel een boek te vinden wat bij zijn/haar interesses ligt. Deze docente vind het belangrijk dat er in het Engels wordt gelezen, maar weet ook dat leerlingen dit niet altijd doen. Zij vindt het belangrijk dat de leerlingen kennis maken met de Engelse literatuur (score 4 uit 5), omdat leerlingen algemene kennis van de cultuur moeten hebben. Ook vindt zij het belangrijk dat leerlingen in het Engels lezen (score 4 uit 5). Ook mogen er geen vertalingen gelezen worden. 3.2 Docent B Zoals al eerder gezegd werkt deze docente op dezelfde school als docent A, dus ook bij deze docenten staan 2 literaire werken op het programma. Deze docente heeft er echter voor gekozen om één werk gezamenlijk te lezen en maar één boek te verplichten. Ook hier mogen de leerlingen zelf kiezen, mits het bij hun niveau van Engels past. Ze mogen niet een te makkelijk, maar ook niet een te moeilijk boek lezen. Zij vindt het ook belangrijk dat de leerlingen in het Engels lezen leuk vinden, maar ook hier zullen de meesten het niet leuk vinden. Deze docente vindt het even belangrijk (score 5 uit 5) dat leerlingen kennismaken met de Engelse literatuur (een leerling moet iets aan algemene kennis hebben) als dat ze in het Engels lezen. Zij vindt het belangrijk dat leerlingen in het Engels lezen, maar dit hoeven niet per se boeken te zijn. Bij deze docent mogen er wel vertalingen worden gelezen, het gaat haar echt om het lezen zelf. De Engelse taalvaardigheid lezen leren ze ook door op andere manieren te lezen. 3.3 Docent C Deze docent werkt op een hele andere manier dan de meeste docenten. In plaats van de gebruikelijke 2 à 3 boeken die leerlingen normaal moeten lezen, moeten deze leerlingen woorden lezen, dit zijn de leerlingen al zo gewend vanaf de brugklas. In totaal moeten de

7 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 7 van 23 leerlingen in H woorden lezen 1. Dit aantal woorden kunnen ze bereiken door iedere week woorden te lezen. Deze woorden kunnen artikelen zijn uit een Engels tijdschrift, short stories, maar het snelste kom je er wanneer je een boek leest. De leerlingen mogen dus alles lezen wat ze zelf willen, het is zelfs zo dat de enige eis die deze docent aan het lezen stelt Je moet het leuk/interessant vinden is. Verder begeleidt hij de leerlingen niet in het zoeken naar een boek. Wel is het zo dat hij boeken in de klas heeft liggen, waar hij soms iets over vertelt. Ook zijn er leerlingen die soms tijdens de les vertellen over een boek dat ze hebben gelezen. Docent C vindt het erg belangrijk dat de leerlingen lezen (in het Engels) leuk vinden, maar weet ook dat de meesten het niet leuk vinden. Deze docent vindt het niet zo belangrijk dat de H4 leerlingen kennismaken met de Engelse literatuur, maar vindt het wel heel belangrijk dat leerlingen lezen in het Engels. Hij zegt ook: Ik geloof dat lezen de basis is voor goed taalgebruik. 4 Eerder Onderzoek: Verboord (2003) Verboord (2003, cited in Kok 2006) maakte in zijn dissertatie op basis van de vier eerder genoemde benaderingen een onderscheid tussen een docent met een leerlinggerichte benadering en een docent met een cultuurgerichte benadering. De eerste docent is voornamelijk bezig met de individuele en maatschappelijke vorming van de leerling, terwijl de tweede docent voornamelijk bezig is met cultuuroverdracht. Hier is het wederom zo dat het geen twee uitersten zijn. Een leerlinggerichte docent kan ook bezig zijn met cultuuroverdracht en een cultuurgerichte docent kan zich ook bezig houden met de vorming van leerlingen, maar 1 Ter vergelijking: Harry Potter and the Philosopher s Stone van JK Rowling heeft ongeveer woorden (332 pagina s, met redelijk grote letters), The Hobbit van J.R.R. Tolkien heeft er ongeveer (310 pagina s, met redelijk kleine letters) woorden komt dus neer op 2 redelijk dikke boeken, of 3 wat dunnere boeken.

8 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 8 van 23 meestal heeft een docent wel een bepaalde invalshoek. Uit het onderzoek van Verboord kwam naar voren dat een leerlinggerichte aanpak leidde tot een grotere leesfrequentie dan een cultuurgerichte aanpak, niet alleen wanneer de leerlingen op school zitten, maar ook nadat ze van school af waren. (Kok 2006:16) Voor het huidige onderzoek zou dit betekenen dat de docenten A en B een redelijk cultuurgerichte aanpak hebben (wat wel sterk neigt naar een leerlinggerichte aanpak), en dat docent C een zeer leerlinggerichte aanpak heeft. De verwachting is dus dat de leerlingen van docent C lezen leuker vinden en ook meer lezen buiten school. Het is echter zo dat literatuur niet alleen bij Engels wordt gegeven, maar ook bij Nederlands (en eventueel Frans en Duits), hierdoor is het niet duidelijk te zeggen hoeveel invloed de aanpak van de docent Engels heeft. 5 Deelnemers Het onderzoek is uitgevoerd bij zes HAVO4 klassen van de drie eerder genoemde docenten. Voor dit onderzoek is uitsluitend gekozen voor HAVO klassen, omdat er tussen HAVO en VWO veel verschillen zitten in literatuuronderwijs, waardoor deze klassen moeilijker met elkaar te vergelijken zijn. In tabel 1 hieronder is te zien hoe deze klassen verdeeld zijn: Klas N Mean Age Aantal CM Aantal EM Aantal NG Aantal NT A ; A ; B ; B ; C ; C ;1 15 Totaal: ; Tabel 1: Verdeling van de klassen.

9 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 9 van 23 In deze tabel staat A voor docent A, B voor docent B en C voor docent C. Iedere docent had twee HAVO4 klassen. Het onderzoek werd uitgevoerd door middel van een vragenlijst (zie bijlage 2) die tijdens de Engelse les door de leerlingen werd ingevuld. Van te voren werden de leerlingen door de huidige auteur ingelicht over het doel van het onderzoek. Hen werd verteld dat het onderdeel was van een afstudeeronderzoek en of zij het serieus wilden invullen aangezien de docent er niet achter kwam wat zij hadden opgeschreven. 6 Resultaten alle leerlingen Allereerst werd er gekeken naar de vraag of leerlingen lezen leuk vinden en of ze lezen in het Engels leuk vinden. Vraag Antwoord Aantal Percentage Lees je buiten school ook boeken voor de lol? Ja 87 63,5% Nee 50 36,5% Zo ja, lees je ook boeken in een andere taal? Ja 32 36,8% Nee 55 63,2% Zo ja, welke taal? (meerdere antwoorden mogelijk) Engels 26 68,4% Frans 4 10,5% Duits 3 7,9% Spaans 3 7,9% Arabisch 2 5,3% Vroeger vond ik lezen leuker Ja 70 51,1% Nee 67 48,9% Ik lees nu minder dan vroeger Ja 79 57,7% Nee 58 42,3% Ik vind het vervelend om voor school te lezen Ja 72 52,6% Nee 63 46% Soms 2 1,5% Ik vind de boeken die ik voor school lees leuk Ja 53 38,7% Nee 66 48,2% Soms 18 13,1% Ik vind de boeken die ik voor Engels heb gelezen Ja 62 45,3% leuk Nee 51 37,2% Soms 11 8 % Geen boeken 13 9,5% gelezen Tabel 2: Wat vinden de leerlingen van lezen (alle leerlingen).

10 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 10 van 23 Uit deze tabel is te zien dat meer dan de helft van de leerlingen (63,5%) buiten school ook nog boeken leest. In sectie 8 wordt ingegaan op de verschillen tussen leerlingen die wel buiten school nog lezen en leerlingen die niet buiten school lezen. 36,8% van de leerlingen die buiten school ook lezen, leest ook wel eens boeken in een andere taal, waarvan 68,4% in het Engels leest. In sectie 8 wordt hier ook naar gekeken. Over het algemeen vindt maar 38,7% van de leerlingen de boeken die ze lezen voor school leuk. Wanneer het gaat over de boeken die ze voor Engels moeten lezen vindt 45,3% van de leerlingen de boeken leuk. In de volgende sectie wordt er gekeken naar hoe dit per docent verschilt. 7 Resultaten per docent 7.1 Docent A Vraag Antwoord Aantal Percentage Lees je buiten school ook boeken voor de lol? Ja 33 62,3% Nee 20 37,7% Zo ja, lees je ook boeken in een andere taal? Ja 10 30,3% Nee 23 69,7% Zo ja, welke taal? (meerdere antwoorden mogelijk) Engels 8 61,5% Frans 1 7,7% Duits 2 15,4% Spaans 2 15,4% Ik mag de boeken die ik voor Engels lees zelf Ja 21 39,6% uitzoeken Nee 32 60,4% Ik vind de boeken die ik voor Engels lees leuk Ja 19 35,8% Nee 20 37,7% Soms 7 13,2% Niets 7 13,2% gelezen Tabel 3: Resultaten Vragenlijst Docent A Uit deze tabel is op te maken dat een groot deel van de leerlingen van deze docent ook buiten school leest, namelijk 62,3%. Acht leerlingen hebben aangegeven ook wel eens boeken in het Engels te lezen buiten school.

11 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 11 van 23 39,6% van de leerlingen heeft aangegeven dat ze alle boeken mogen kiezen die ze zelf willen, de overige 60,4% heeft aangegeven dat ze niet alles mogen kiezen. Twee leerlingen hebben gezegd dat ze worden beperkt door het kleine aantal boeken in de mediatheek, één leerling heeft aangegeven dat niet alle boeken van één schrijver mogen zijn. De rest van de leerlingen (28) heeft gezegd dat ze worden beperkt in het niveau. Dit is ook wat de docente had gezegd, de leerlingen mogen ieder boek kiezen wat ze willen, als het maar wel bij hun niveau past. Dit betekent dat het vrij duidelijk is voor de leerlingen wat voor boeken ze mogen kiezen, maar kiezen ze dan ook nog leuke boeken? Er waren maar 19 mensen (35,8%) die hebben aangegeven dat ze de boeken die ze gelezen hebben leuk vonden. 7 leerlingen vonden de boeken soms leuk, dit zou kunnen betekenen dat ze het ene boek wel leuk vonden en het andere boek niet. Wanneer gevraagd werd waarom de leerlingen het boek niet leuk vonden antwoordden sommigen het waren saaie onderwerpen (19), het boek was te moeilijk (5) of ik hou niet van lezen (2). Ondanks dat de leerlingen weten dat ze alle boeken mogen lezen die ze willen als het maar bij hun eigen niveau past, kiezen ze toch vaak saaie boeken of te moeilijke boeken. De leerlingen die de boeken wel leuk vonden antwoordden het onderwerp sprak me aan (13), het was een makkelijk boek (3) of ik heb het zelf kunnen kiezen (2).

12 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 12 van Docent B Vraag Antwoord Aantal Percentage Lees je buiten school ook boeken voor de lol? Ja 27 61,4% Nee 17 38,6% Zo ja, lees je ook boeken in een andere taal? Ja 11 25% Nee 33 75% Zo ja, welke taal? (meerdere antwoorden mogelijk) Engels 7 58,3% Frans 2 16,7% Arabisch 2 16,7% Spaans 1 8,3% Ik mag de boeken die ik voor Engels lees zelf Ja 14 31,8% uitzoeken Nee 30 68,2% Ik vind de boeken die ik voor Engels lees leuk Ja 20 45,5% Nee 17 38,6% Soms 2 4,5% Niets 5 11,4% gelezen Tabel 4: Resultaten Vragenlijst Docent B Ook bij deze docente leest een groot deel van de leerlingen buiten school boeken (61,4%), zeven leerlingen hebben aangegeven ook Engelse boeken te lezen buiten school om. Bij deze klassen zijn er maar 14 leerlingen die hebben aangegeven dat ze elk boek mogen kiezen wat ze willen. 68,2% geeft aan dat ze niet alles mogen lezen. Vijf leerlingen noemden geen reden waarom ze dit vonden. Eén leerling gaf aan dat het boek wel in het Engels moet zijn, en de rest van de leerlingen (24) gaf aan dat het boek van een bepaald niveau moet zijn. De leerlingen hier zijn redelijk verdeeld over of ze de boeken leuk vinden. 45,55% geeft aan de boeken altijd leuk te vinden. 38,6% geeft aan de boeken niet leuk te vinden. Wanneer gevraagd wordt waarom de leerlingen de boeken niet leuk vinden wordt er geantwoord het onderwerp sprak me niet aan (13) of ik hou niet van lezen (2). Leerlingen die de boeken wel leuk vonden antwoordden: het was een leuk onderwerp (15) of het was een makkelijk boek (4).

13 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 13 van Docent C Vraag Antwoord Aantal Percentage Lees je buiten school ook boeken voor de lol? Ja 27 67,5% Nee 13 32,5% Zo ja, lees je ook boeken in een andere taal? Ja 12 30% Nee 28 70% Zo ja, welke taal? (meerdere antwoorden mogelijk) Engels 11 84,6% Frans 1 7,7% Duits 1 7,7% Ik mag de boeken die ik voor Engels lees zelf Ja 30 75% uitzoeken Nee 10 25% Ik vind de boeken die ik voor Engels lees leuk Ja 23 57,5% Nee 14 35% Soms 2 5% Niets 1 2,5% gelezen Tabel 5: Resultaten Vragenlijst Docent C In deze klassen leest ook weer een groot deel buiten school boeken, namelijk 67,5%. Elf leerlingen gaven aan buiten school ook Engelse boeken te lezen. Ondanks dat de docent heel duidelijk aangeeft dat leerlingen alles mogen lezen als het maar in het Engels is, geeft 25% aan dat ze niet alles mogen lezen. Eén leerling geeft aan dat ze niet alles mogen lezen omdat het een Engels boek moet zijn, de overige 9 leerlingen geven toch aan dat het boek van een bepaald niveau moet zijn. Dit is vreemd, aangezien de docent aangeeft dat ze alles mogen lezen (van het tijdschrift Cosmopolitan tot een rapport over de aanslagen van 11 september) als ze het maar leuk vinden. Toch leeft er dus nog steeds de veronderstelling dat de boeken van een hoog niveau moeten zijn. 35% van de leerlingen geeft ook nog aan dat ze de boeken niet leuk vinden. Wanneer gevraagd wordt waarom geven ze aan: het boek was te moeilijk (7) of het onderwerp was saai of (5) ik hou niet van lezen (3). De leerlingen die de boeken wel leuk vonden gaven de volgende redenen: Het onderwerp sprak me aan (15) of Ik heb zelf kunnen kiezen (6) of Het was makkelijk te lezen (3).

14 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 14 van 23 8 Verband lezen voor school / lezen vrije tijd Nadat er is gekeken naar een eventueel verband tussen het beleid van de docent en de visie van de leerling op het lezen voor Engels wordt er in deze sectie gekeken naar het eventuele verband tussen leerlingen die graag lezen in hun vrije tijd en hun mening ten opzichte van het lezen voor Engels. Vraag Antwoord Aantal Percentage Hoeveel van de verplichte boeken heb je gelezen? Niets 11 22% Alles 31 62% Niet Alles 8 16% Ik vind de boeken die ik voor Engels lees leuk Ja 17 34% Nee 23 46% Soms 4 8% Niets 6 12% gelezen Tabel 6: Resultaten leerlingen die niet lezen buiten school. 50 leerlingen hebben aangegeven niet te lezen buiten school. 22% van die leerlingen heeft aangegeven dit jaar helemaal niet voor Engels te hebben gelezen. 16% heeft niet alles gelezen, maar wel iets. 62% van de leerlingen heeft de boeken wel gelezen. 13 leerlingen hiervan hebben aangegeven de boeken die ze voor Engels hebben gelezen niet leuk te vinden. Van de leerlingen die niet alles hebben gelezen zijn er 7 leerlingen geweest die de boeken niet leuk vonden. Dus ook al lezen de leerlingen geen boeken buiten school, toch zijn er 16 leerlingen (32%) die alle boeken wel hebben gelezen en ook leuk vonden. Vraag Antwoord Aantal Percentage Hoeveel van de verplichte boeken heb je gelezen? Niets 8 9,2% Alles 65 74,7% Niet Alles 14 16,1% Ik vind de boeken die ik voor Engels lees leuk Ja 45 51,7% Nee 28 32,2% Soms 7 8,05% Niets 7 8,05% gelezen Tabel 7: Resultaten leerlingen die wel lezen buiten school.

15 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 15 van leerlingen hadden aangegeven buiten school ook nog boeken te lezen. 74,7% hiervan heeft ook alles gelezen wat ze moesten lezen. Van de leerlingen die alles hebben gelezen vond 63,1% de boeken ook leuk. Van de leerlingen die niet alles hebben gelezen vindt 28,6% de boeken leuk. Er was ook een groep leerlingen (26) die aangaf buiten school Engelse boeken te lezen. Wat zij van het lezen voor de lijst vinden staat in Tabel 8: Vraag Antwoord Aantal Percentage Hoeveel van de verplichte boeken heb je gelezen? Niets 2 7,7% Alles 22 84,6% Niet Alles 2 7,7% Ik vind de boeken die ik voor Engels lees leuk Ja 18 69,2% Nee 7 3,9% Soms 1 26,9% Tabel 8: Resultaten Leerlingen die Engels lezen in hun vrije tijd In deze tabel is te zien dat leerlingen die buiten school Engels lezen over het algemeen wel alle boeken lezen. Maar vier leerlingen gaven aan geen of niet alle boeken voor Engels te lezen. Ook gaven zeven leerlingen aan dat ze de boeken niet leuk vonden, één leerling gaf aan het boek te moeilijk te vinden, een andere leerling gaf aan dat de mediatheek te klein was en daarom geen boek voor de lijst had gelezen. Drie andere leerlingen gaven aan dat ze de boeken saai vonden. 9 Discussie 9.1 Verschillen Drie Docenten Anders dan verwacht is het percentage van leerlingen dat ook buiten school boeken leest bij iedere docent ongeveer hetzelfde. Kijkend naar de boeken die ze voor Engels lezen is er wel een klein verschil. Bij docenten B en C leest 75% alle boeken die ze moeten lezen, bij docent A is dit 62,3%. Dit verschil kan komen omdat in deze klassen het 2 e boek pas een week na het afnemen van de

16 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 16 van 23 enquête uit moest zijn en sommige leerlingen dat nog niet uit hadden en dus hebben opgegeven dat ze het tweede boek niet hadden gelezen. Bij docent A leest 15,1% de boeken helemaal niet, bij docent B is dit 18,2% en bij docent C is dit 7,5%. Bij docent A en B ligt dit dus ongeveer gelijk, maar bij docent C is dit de helft lager. Dit kan komen omdat er bij deze docent niet perse boeken gelezen hoeven te worden, en leerlingen daardoor makkelijker aan hun woordenaantal komen door heel vaak kleine beetjes te lezen. Wanneer er boeken gelezen moeten worden beginnen leerlingen toch vaak pas op het laatste moment en dit resulteert toch vaak in tijdnood waardoor leerlingen de boeken uiteindelijk niet lezen. Het is ook te zien dat bij docent A en B, waar de leerlingen toch redelijk worden beperkt in het niveau, de leerlingen het lezen in het Engels minder leuk vinden (35,8% bij docent A en 31,8% bij docent B) dan bij de docent waar het helemaal niet uitmaakt wat je leest als je maar in het Engels leest (docent C: 57,5%). Ook is het opmerkelijk om te zien dat bij docent C meer leerlingen buiten school ook in het Engels lezen (27,5%) dan bij docent A en B (15% en 15,9%). Dit zou kunnen komen doordat docent C een leerlinggerichtere aanpak heeft, en dus de leerlingen stimuleert om naast school meer Engels te lezen. Uit deze resultaten zou je dus kunnen opmaken dat het niet uitmaakt wie de docent is wat betreft het lezen voor school, maar wel of ze echt boeken kiezen die ze leuk vinden. Ook is het zo dat een aanpak waarin leuke dingen lezen gestimuleerd wordt kan helpen tot meer lezen in het Engels buiten school. 9.2 Verband lezen voor school / lezen vrije tijd De meeste leerlingen die geen boeken lezen buiten school lezen toch wel de boeken voor Engels (62%), en 74,7% van de leerlingen die buiten school boeken leest leest alle boeken voor Engels. Dit is iets meer. Van de leerlingen die aangeven buiten school geen

17 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 17 van 23 boeken te lezen geeft ook bijna de helft aan dat ze de boeken niet leuk vinden (46%) tegenover 32,2% in de andere groep. Dit zou kunnen komen doordat leerlingen die buiten school ook boeken lezen al weten wat voor boeken ze leuk vinden en daardoor minder moeite hebben met het vinden van een leuk boek in het Engels dan leerlingen die normaal nooit boeken lezen. Ook als leerlingen buiten school boeken in het Engels lezen is dit geen garantie dat ze deze boeken ook voor hun lijst lezen of leuke boeken voor hun lijst lezen. Dit zou kunnen komen doordat er bij deze leerlingen toch een opvatting leeft dat de boeken die zij in hun vrije tijd lezen (bijvoorbeeld Chick Lits) niet geaccepteerd worden door hun docent. 10 Conclusie De theorie zegt het, leerlingen die mogen lezen wat ze leuk vinden leren meer (niet getest in dit onderzoek) en ze lezen ook buiten school meer Engels (zie resultaten docent C). Al met al blijft het nog steeds moeilijk om leerlingen een boek te laten lezen dat ze leuk vinden. Ook als het expliciet genoemd wordt in de instructie blijft het idee leven dat ze boeken van een bepaald niveau moeten lezen, maar ook zullen ze een te moeilijk boek kiezen omdat ze denken dat de docent dit graag ziet. Het antwoord op de hoofdvragen (zie inleiding) is dus dat leerlingen wel mogen lezen wat ze willen, maar dat ze dit niet altijd zo percipiëren. Over het algemeen vinden ongeveer evenveel leerlingen het niet erg om voor school te lezen als leerlingen die het wel vervelend vinden (zie tabel #). Ook vindt ongeveer de helft van de leerlingen het lezen in het Engels leuk. Dit heeft wel te maken met hoe duidelijk de docent is in het aangeven wat ze mogen lezen. Nu rest bij mij alleen nog de volgende vraag Hoe krijg je een leerling zo ver om een boek te vinden wat ze leuk vinden? Dit zou ik graag onderzocht willen zien in een eventueel

18 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 18 van 23 vervolgonderzoek. Mijn voorspellingen naar aanleiding van de resultaten in dit onderzoek zijn: 1. Het doel van de docent moet duidelijk zijn: Wanneer de docent het belangrijk vindt dat een leerling literatuur leest, zou hij/zij duidelijk moeten laten merken aan de leerlingen dat het niet erg is om een vertaling van een beroemd Engels werk te lezen. Wanneer de docent het belangrijk vindt dat een leerling leest in het Engels om de taalvaardigheid te verbeteren dan moet duidelijk gemaakt worden aan de leerling dat ze alles mogen lezen wat ze willen. Dit is echter erg moeilijk, zelfs wanneer het specifiek vermeld staat in de instructies (docent C) lezen nog niet alle leerlingen boeken die ze leuk vinden. Hier zou meer onderzoek naar gedaan kunnen worden in hoe dit begeleid kan worden. 2. De leerling moet een boek van het juiste niveau kiezen: Leerlingen die het lezen voor Engels niet leuk vonden gaven vaak aan dat ze de boeken te moeilijk vonden, terwijl leerlingen die de boeken wel leuk vonden vaak als reden opgaven dat het boek makkelijk te lezen was. Het is ook belangrijk wanneer een leerling leest om zijn taalvaardigheid te vergroten dat hij/zij boeken leest die van het juiste niveau zijn. 3. Een docent moet weten waar leerlingen naar kijken als ze een boek uitkiezen: Om leerlingen te kunnen helpen kiezen, moet een docent weten waar leerlingen naar kijken als ze een boek uitkiezen, zodat de docent hier ook naar kan kijken in een boek. In dit onderzoek is dit ook gevraagd aan leerlingen. De meesten antwoordden dat ze van grote letters houden. Ook kijken de meeste leerlingen naar de achterkant en het plaatje voorop. Een enkeling kijkt ook naar het taalgebruik.

19 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 19 van 23 Het lijkt erop dat lezen voor de leerlingen op het moment nog een last is, en dat de docent er toch een grotere taak in heeft dan eerder gedacht om er een lust van te maken voor leerlingen. Bibliografie Kok, F.K. Literatuuronderwijs Vergeleken MA thesis, Universiteit Utrecht Kwakernaak, E. Vreemdetalendidactiek Universitair Onderwijs Centrum Groningen (UOCG) Rijksuniversiteit Groningen Verboord, M. Moet de Meester Dalen of de Leerling Klimmen? De Invloed van Literatuuronderwijs en Ouders op het Lezen van Boeken tussen 1975 en 2000 Dissertatie, Universiteit Utrecht

20 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 20 van 23 Bijlagen Bijlage 1: Vragenlijst docenten Beste docent, De vragenlijst gaat over het lezen van boeken voor Engels. De leerlingen hebben ook een vragenlijst ingevuld over wat zij van lezen vinden en nu wil ik van jou weten hoe het volgens jou met lezen zit in jouw klassen. Mocht het lezen van boeken in de ene klas anders gaan dan in de andere, wil je dan bij het antwoord dat je geeft erachter zetten voor welke klas dit geldt. Alvast bedankt voor het invullen. 1. Hoeveel boeken hebben de leerlingen dit jaar moeten lezen voor Engels? 2. Bepaal jij het aantal boeken zelf, of staat dat al vast? 3. Mogen de leerlingen hun boeken zelf kiezen? a. Als ze zelf mogen kiezen, hoe begeleid je ze dan in het vinden van een boek? b. Hoe worden ze eventueel beperkt in hun keuze? c. Als er een lijst is, kun je mij een kopie geven van die lijst? 4. Hoe maak je aan de leerlingen duidelijk welke boeken ze mogen kiezen of dat ze alle boeken mogen kiezen? 5. Denk je dat de leerlingen het lezen (in het Engels) leuk vinden? 6. Vind je het belangrijk dat de leerlingen lezen (in het Engels) leuk vinden? 7. Denk je dat de leerlingen de boeken daadwerkelijk lezen? 8. Wat doe je als je vermoedt dat een leerling een boek niet heeft gelezen? 9. Neem je bepaalde maatregelen om te voorkomen dat leerlingen een verslag van internet kopiëren? Zo ja, wat voor? 10. Hoe belangrijk vind je het dat leerlingen kennismaken met de Engelse literatuur? niet belangrijk heel belangrijk evt. toelichting: 11. Hoe belangrijk vind je het dat leerlingen Engels lezen? niet belangrijk heel belangrijk evt. toelichting: 12. Als een leerling de vertaling van een Engels boek voor de lijst wil lezen, mag dit dan?

21 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 21 van 23 Bijlage 2: Vragenlijst Leerlingen Beste leerling, Deze vragenlijst is bedoeld om een beeld te krijgen van wat er aan lezen gedaan wordt bij jou op school en wat jij daar van vindt. De vragenlijst is anoniem, jouw docent komt er niet achter wat jij precies hebt ingevuld. Alvast bedankt voor het invullen. Om een beeld te krijgen van wat jij van lezen vindt, wil ik eerst weten wat voor type persoon jij bent en wat jij zelf van lezen vindt. Voordat de vragen beginnen eerst nog een paar vragen over jou. Ben je een jongen of een meisje? Hoe oud ben je? Welk profiel heb je? Dit gedeelte van de vragenlijst gaat over lezen in het algemeen. 1. Lees je ook boeken buiten de boeken die je voor school moet lezen? Ja / Nee a. Zo ja, hoeveel boeken heb je al gelezen voor je lol? b. Wat voor boeken lees je dan? c. Waar let je op als je een boek uitzoekt? binnenkant: buitenkant: d. Lees je voor je lol ook wel eens boeken in een andere taal? Ja / Nee Zo ja, welke taal? Geef dan nu van de volgende vragen aan of ze betrekking hebben op jou of niet: 2. Vroeger vond ik lezen veel leuker Ja / Nee 3. Ik lees nu minder dan vroeger omdat ik voor school veel moet lezen Ja / Nee 4. Ik vind het vervelend dat ik voor school boeken moet lezen Ja / Nee 5. De boeken die ik voor school lees vind ik leuk Ja / Nee 6. Ik mag de boeken die ik voor school moet lezen zelf uitzoeken Ja / Nee Het volgende gedeelte van de vragenlijst gaat over het lezen wat je dit jaar voor Engels gedaan hebt. Nogmaals, je docent komt er niet achter wat jij hebt ingevuld, dus wees eerlijk. 7. Hoeveel boeken heb je dit jaar voor Engels moeten lezen? 8. Mag je alle boeken lezen die je zelf wil? Ja / Nee a. Zo nee, hoe word je beperkt in je keuze? 9. Hoe kies je een Engels boek? Waar kijk je naar bij het zoeken van een Engels boek? binnenkant: buitenkant: 10. Hoeveel boeken van de verplichte boeken heb je daadwerkelijk gelezen? 11. De boeken die je wel hebt gelezen, vond je die leuk? Ja / Nee

22 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 22 van 23 a. Waarom wel/niet? 12. Van de boeken die je niet hebt gelezen, hoe heb je dat opgelost voor je verslag? 13. Was er van de boeken die je hebt gelezen ook een film? Ja / Nee a. Zo ja, kruis aan welke van de volgende stellingen voor jou van toepassing zijn, en zet er achter voor welk boek. o Ik heb de film niet gekeken. o Ik heb de film gekeken, om het verhaal van het boek beter te begrijpen. o Ik had de film al gezien, en ben naar aanleiding daarvan het boek gaan lezen. o Ik had eerst het boek gelezen en ben daarna de film gaan kijken. o Ik heb de film gekeken omdat ik het boek niet had gelezen. 14. Was er van de boeken die je hebt gelezen ook een vertaling? Ja / Nee a. Zo ja, kruis aan welke van de volgende stellingen voor jou van toepassing zijn, en zet er achter voor welk boek. o Ik heb de vertaling niet gelezen. o Ik heb de vertaling gelezen, om het verhaal van het Engelse boek beter te begrijpen. o Ik had de vertaling al gelezen, en ben naar aanleiding daarvan het boek in het Engels gaan lezen. o Ik heb de vertaling gelezen omdat ik het boek niet in het Engels had gelezen.

23 PGO Hannie van Rooijen, Pagina 23 van 23 Bijlage 3 Huidige Eindtermen Literatuur Havo (van Domein E: Literatuur Subdomein: Literaire ontwikkeling 40 De kandidaat is in staat leerervaringen op te doen door het lezen van een gevarieerd aanbod aan teksten, zodat hij in aansluiting op zijn persoonlijke voorkeuren zijn leessmaak kan ontwikkelen. 41 De kandidaat is in staat aan de hand van literaire teksten leerervaringen op te doen ten aanzien van een aantal aspecten van de maatschappij, op grond waarvan hij zijn visie op de werkelijkheid en zijn plaats daarin kan ontwikkelen. 42 De kandidaat kan op grond van de leerervaringen, genoemd in eindterm 40 en 41, van de persoonlijke leeservaringen beargumenteerd verslag uitbrengen aan de hand van een persoonlijke selectie van drie werken uit de werken die hij uit het betrokken taalgebied gelezen heeft. Onder werken worden oorspronkelijke werken verstaan. De teksten liggen binnen het bereik van de kandidaten, wat niet wil zeggen dat alleen jeugdliteratuur in aanmerking komt; wel moeten werken voor de kandidaten herkenbaar zijn. In voorkomende gevallen kan naast de oorspronkelijke tekst een vertaling worden gebruikt. 43 De kandidaat kan naar aanleiding van een aantal (fragmenten uit) literaire werken de persoonlijke leeservaringen beschrijven, verdiepen en evalueren. De beschrijving: In de beschrijving geeft de kandidaat een persoonlijke reactie op het werk, motiveert zijn boekkeuze en geeft de inhoud kort weer. Bijlage 4 Eindtermen Literatuur 2007 (van faseloket.nl) Domein E: Literatuur Subdomein E1: Literaire ontwikkeling 7. De kandidaat kan beargumenteerd verslag uitbrengen van zijn leeservaringen met ten minste drie literaire werken.

Examenprogramma Frans 1-2 havo

Examenprogramma Frans 1-2 havo 1 Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Leesvaardigheid; Domein B Luistervaardigheid; Domein

Nadere informatie

Waarom ga je dat doen volgend jaar?

Waarom ga je dat doen volgend jaar? Waarom ga je dat doen volgend jaar? Susanne de Haar, Marlien Douma, Jan-Willem Kalhorn, Michiel Tolboom, Lotte Bonsel Begeleider: Marja ter Wal Inleiding Aan het einde van de middelbare school komt voor

Nadere informatie

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010

Friese taal en cultuur VWO. Syllabus centraal examen 2010 Friese taal en cultuur VWO Syllabus centraal examen 2010 oktober 2008 2008 Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven vwo, havo, vmbo, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Einddoelen Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg - informatie

Nadere informatie

Vragenlijst leerlingen nameting

Vragenlijst leerlingen nameting Bijlage C Vragenlijsten Vragenlijst voor leerlingen Vragenlijst leerlingen nameting Dit schooljaar doe jij mee aan de pilot havo Carrousel. Je bent bij een aantal organisaties op Carrouselbezoek geweest

Nadere informatie

Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH

Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH Januari 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 2 OP WEG NAAR KLAS 3 VMBO 2 TH Inhoudsopgave 1. Inleiding... blz. 1 2. Hoeveel jaar heb je nog voor de boeg op de SGL?... blz. 2 3. Het schooladvies... blz. 3 4. Revisie...

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen Als je een tekst leest, kunnen er allerlei vragen bij je opkomen. Bijvoorbeeld: Welke leerwegen zijn er binnen het vmbo? Waarom moet je kritisch zijn bij

Nadere informatie

CM AK CM ECO EM Taal EM AK NG AK NG NAT NT

CM AK CM ECO EM Taal EM AK NG AK NG NAT NT RUDOLF STEINER COLLEGE Klas 9 OVERZICHT EN HANDLEIDING PROFIELKEUZE voor HAVO / VWO 4 in klas 10 voor SCHOOLJAAR 2010-2011 CM AK CM ECO EM Taal EM AK NG AK NG NAT NT e lijk Prieldeel Prieldeel Prieldeel

Nadere informatie

Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 3 december 2015

Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 3 december 2015 Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 3 december 2015 Het profiel I II Het gemeenschappelijk deel Profielvakken III Keuzevakken in het vrije deel De inrichting van de profielen 1 Het gemeenschappelijk deel Nederlands

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

Vragenlijst voor leesclubs

Vragenlijst voor leesclubs Vragenlijst voor leesclubs Deze vragenlijst is bestemd voor leesclubs. Het is de bedoeling dat de vragenlijst slechts eenmaal per leesclub wordt ingevuld, bijvoorbeeld tijdens een bijeenkomst. Het is belangrijk

Nadere informatie

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht

Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Inventarisatie enquête over het gebruik van videofragmenten bij het onderwijs van Inleiding Staats- en Bestuursrecht Faculteit der Rechtsgeleerdheid, Universiteit Leiden Afdeling ICT&O, Cleveringa Instituut,

Nadere informatie

A1) Kennismakingsgesprek over sociale media en internetgebruik

A1) Kennismakingsgesprek over sociale media en internetgebruik Mediawijsheid A1) Kennismakingsgesprek over sociale media en internetgebruik Ik heb samen met de kinderen een gesprek gevoerd over de sociale media en het internet gebruik. Ik heb voor mezelf thuis een

Nadere informatie

Samenvatting van de enquête over de screening (53 reacties)

Samenvatting van de enquête over de screening (53 reacties) Samenvatting van de enquête over de screening (53 reacties) Juni 2014 Wat is de leeftijd van je leerling? jonger dan 13 4 8 13 5 9 14 17 32 15 12 23 16 3 6 17 10 19 18 1 2 19 1 2 ouder dan 19 0 0 Is de

Nadere informatie

PROFIELKEUZE havo (presentatie van de voorlichtingsavond)

PROFIELKEUZE havo (presentatie van de voorlichtingsavond) PROFIELKEUZE 2017 3 havo (presentatie van de voorlichtingsavond) Nu nog even een profiel kiezen In welke vakken ga je examen doen? Profielkeuze is een proces Leerling + ouders + school Tijdspad profielkeuze

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

Profielkeuze in VWO 3. Gonnie Zegers Decaan Havo/VWO 3, 4, 5 en 6

Profielkeuze in VWO 3. Gonnie Zegers Decaan Havo/VWO 3, 4, 5 en 6 Profielkeuze in VWO 3 Gonnie Zegers Decaan Havo/VWO 3, 4, 5 en 6 gzegers@donboscocollege.com De profielen Cultuur en Maatschappij (C&M) Economie en Maatschappij (E&M) Natuur en Gezondheid (N&G) Natuur

Nadere informatie

Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken. Introductiefase

Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken. Introductiefase Les 2 Integratie Leestekst: Begeleid Werken "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de vorige les hebben we weer met een kaart gewerkt. Daarop stonden alle 4 de vragen die we de vorige lessen gebruikt hebben

Nadere informatie

Profielkeuze in Havo 3. Gonnie Zegers Decaan Havo/VWO 3, 4, 5 en 6

Profielkeuze in Havo 3. Gonnie Zegers Decaan Havo/VWO 3, 4, 5 en 6 Profielkeuze in Havo 3 Gonnie Zegers Decaan Havo/VWO 3, 4, 5 en 6 gzegers@donboscocollege.com De profielen Cultuur en Maatschappij (C&M) Economie en Maatschappij (E&M) Natuur en Gezondheid (N&G) Natuur

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Audit Beta-beleid. Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop. Opdracht:

Audit Beta-beleid. Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop. Opdracht: Audit Beta-beleid Opdrachtgever: Strabrecht College te Geldrop Opdracht: We willen inzicht krijgen in de voor de school tegenvallende resultaten t.a.v. keuze voor het N-profiel. Inzicht krijgen in de voor

Nadere informatie

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO

KIESWIJZER 2015. Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO KIESWIJZER 2015 Laar & Berg STROOMKEUZE VWO EN MYP PROFIELKEUZE HAVO PROFIELKEUZE VWO INHOUD INLEIDING... 3 STROOMKEUZE V3 EN T3... 4 PROFIELKEUZE HAVO... 5 Maatschappijprofielen in havo 4 en 5... 6 Natuurprofielen

Nadere informatie

Algemene instructies voor de strategie: Voorspellen. Introductiefase bij de eerste les: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?

Algemene instructies voor de strategie: Voorspellen. Introductiefase bij de eerste les: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Algemene instructies voor de strategie: Voorspellen "Welkom,." Introductiefase bij de eerste les: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Nadere informatie

Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 27 november 2014

Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 27 november 2014 Profielkeuzevoorlichting 3 Havo 27 november 2014 Het profiel Het gemeenschappelijk deel Profielvakken Keuzevakken in het vrije deel Het gemeenschappelijk deel Nederlands Engels Maatschappijleer Lichamelijke

Nadere informatie

Profielkeuze-test (PKT)

Profielkeuze-test (PKT) Profielkeuze-test (PKT) Anoniem 2014 TalentFocus Inleiding Het kiezen van een profiel is voor veel leerlingen lastig. Want als je nog niet precies weet wat je later wilt studeren is het moeilijk om op

Nadere informatie

normen per leerjaar onderbouw PSC schooljaar 09-10

normen per leerjaar onderbouw PSC schooljaar 09-10 normen per leerjaar onderbouw PSC schooljaar 09-10 Algemene normen onderbouw 1. Voor de bevordering in diverse klassen zijn bevorderingsnormen vastgesteld. 2. Een leerling mag slechts éénmaal doubleren

Nadere informatie

Factsheet persbericht

Factsheet persbericht Factsheet persbericht Nut vakbonden onbekend bij jongeren 30 november 2011 Inleiding Van oktober 2011 tot november 2011 hield Zoekbijbaan.nl het Nationale Bijbanen Onderzoek. Aan het onderzoek deden 2464

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

Nu alleen nog even een profiel kiezen

Nu alleen nog even een profiel kiezen Nu alleen nog even een profiel kiezen CM EM NG NT Welkom op de voorlichtingsavond 3 VWO Programma 19.00u 19.30u: uitleg over het profielkeuzeproces 19.35u 21.10u: vakkenvoorlichting van bovenbouwvakken,

Nadere informatie

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts

Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts Les 1 Vragen stellen Leestekst: De tandarts "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie heet vragen stellen. We gaan

Nadere informatie

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan:

Op de vraag of men de artikelen zelf in het Engels schrijft, gaf één wetenschapper het volgende aan: NEDERLANDS, TENZIJ Onderzoek Vakgroep Marktkunde en Marktonderzoek RUG In dit onderzoek zijn de volgende vragen geformuleerd: Welke factoren zijn op dit moment van invloed op de beslissing of Nederlandse

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

VERPLICHT LEZEN VERSUS VOOR DE LOL LEZEN

VERPLICHT LEZEN VERSUS VOOR DE LOL LEZEN VERPLICHT LEZEN VERSUS VOOR DE LOL LEZEN Naam: Klas: School: INHOUD 3 Verplicht lezen versus voor de lol lezen 5 Onderzoeksstappen Deel 1: vragenlijst Deel 2: stellingen Deel 3: maakt het uit of je een

Nadere informatie

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS

Vwo+ en Gymnasium WINKLER PRINS Met kop en schouder Vwo+ en Gymnasium OP WINKLER PRINS Grieks en Latijn geven je diploma een gouden randje! Is vwo+ of het gymnasium wat voor jou? Om deze vraag te kunnen beantwoorden, moet je jezelf de

Nadere informatie

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo

Profielkeuze 2014-2015. M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Profielkeuze 2014-2015 M. van den Bremer, decaan bovenbouw havo/vwo Inrichting tweede fase 4 havo 4 vwo 5 havo 5 vwo 6 vwo Opbouw vakkenpakket havo en vwo algemeen deel profieldeel vrij deel Het algemene

Nadere informatie

Enquête Leerlingenraad

Enquête Leerlingenraad www.survio.com 30-03-2015 08:57:51 Algen Enquête naam Enquête Leerlingenraad Auteur Taal Nederlands Enquête URL http://www.survio.com/survey/d/r5i6q1c0t8t0l5l6f Eerste antwoord 19-02-2015 Laatste antwoord

Nadere informatie

Bijlage interview meisje

Bijlage interview meisje Bijlage interview meisje Wat moet er aan de leerlingen gezegd worden voor het interview begint: Ik ben een student van de Universiteit van Gent. Ik wil met jou praten over schrijven en taken waarbij je

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

OP WEG NAAR HET EINDEXAMEN

OP WEG NAAR HET EINDEXAMEN Oktober 2015 INFORMATIEBOEKJE KLAS 3 TL OP WEG NAAR HET EINDEXAMEN VMBO 3 TL Inhoudsopgave 1. Inleiding... blz. 2 2. Welke keuzes moet ik als derdeklasser maken?... blz. 3 3. Wanneer ga ik over van klas

Nadere informatie

Werkstuk. En natuurlijk ook spreekbeurt. Gemaakt door: Dimanida Kemkievelden Groep 7abcd

Werkstuk. En natuurlijk ook spreekbeurt. Gemaakt door: Dimanida Kemkievelden Groep 7abcd Werkstuk En natuurlijk ook spreekbeurt Gemaakt door: Dimanida Kemkievelden Groep 7abcd (Op het voorblad komt de titel van je werkstuk, een foto of een plaatje van je onderwerp, je naam en je klas.) Inhoudsopgave

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

De informatie betreft alleen het mavo-traject, omdat dat traject al vanaf de 9e klas start met een vakkenpakket.

De informatie betreft alleen het mavo-traject, omdat dat traject al vanaf de 9e klas start met een vakkenpakket. Informatie Mavo Eamentraject 8e klas 2014/2015 1 Beste ouders en leerlingen, Deze informatie is op 5 februari 2015 aan ouders en leerlingen gepresenteerd en geldt alleen voor leerlingen die in het schooljaar

Nadere informatie

Totaalrapportage Nul- en éénmeting leesattitude vragenlijst. Kunst van Lezen de Bibliotheek op school

Totaalrapportage Nul- en éénmeting leesattitude vragenlijst. Kunst van Lezen de Bibliotheek op school Totaalrapportage Nul- en éénmeting leesattitude vragenlijst Kunst van Lezen de Bibliotheek op school Cubiss, 2012 0 Inhoudsopgave Inleiding pagina 3 Samenvatting pagina 5 Theoretisch kader pagina 6 Hoofdstuk

Nadere informatie

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek Wat leert u in deze les? Hoe je kunt leren in de bibliotheek en op het internet Grammatica: voltooide tijd Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Gelet op artikel 7 van het Eindexamenbesluit v.w.o.- h.a.v.o.- m.a.v.o.- v.b.o. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 13602 25 juli 2011 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 29 juni 2011, nr. VO/309740, houdende

Nadere informatie

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING:

De DOELSTELLING van de kunstbv-opdrachten & De BEOORDELING: beeldende vorming De DOELSTELLING van de -opdrachten & De BEOORDELING: Doelstellingen van de opdrachten. Leren: Thematisch + procesmatig te werken Bestuderen van het thema: met een open houding Verzamelen

Nadere informatie

Hoe gaat het met je studie?

Hoe gaat het met je studie? 195 195 HOOFDSTUK 12 Hoe gaat het met je studie? WOORDEN 1 Kies uit: onvoldoende controleren gymnastiek mening huiswerk 1 Heb je je al gemaakt? 2 Ik was op school niet zo goed in. Ik vond sport niet leuk.

Nadere informatie

PTA Nederlands HAVO Belgisch Park cohort 14-15-16

PTA Nederlands HAVO Belgisch Park cohort 14-15-16 Examenprogramma Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Leesvaardigheid Domein B Mondelinge taalvaardigheid Domein

Nadere informatie

Het vak Frans in 4 en 5 havo. Un choix pour l avenir

Het vak Frans in 4 en 5 havo. Un choix pour l avenir Het vak Frans in 4 en 5 havo Un choix pour l avenir Wanneer kies je Frans? * Cultuur en Maatschappij / Economie en Maatschappij. * Leerlingen met het profiel C&M hebben verplicht een tweede moderne vreemde

Nadere informatie

ARABISCHE TAAL EN LITERATUUR VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.9.1

ARABISCHE TAAL EN LITERATUUR VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.9.1 ARABISCHE TAAL EN LITERATUUR VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.9.1 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

INZETBAARHEIDS ASSESSMENT

INZETBAARHEIDS ASSESSMENT INZETBAARHEIDS ASSESSMENT Hoe werkt dat? INSTRUCTIE: Vragenlijst: Dit is een vragenlijst die is gemaakt om een beeld te krijgen van je inzetbaarheid. Het is hierom belangrijk dat je de vragenlijst zo eerlijk

Nadere informatie

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les:

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les: Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen "Welkom,." Introductiefase bij de eerste les: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie

Nadere informatie

Engels. Klas 1 en 2. Nederlands, Frans, Spaans, Engels, Geschiedenis: klas 1 t/m 3. Engels, Spaans en wiskunde: klas 1 t/m 3. Duits.

Engels. Klas 1 en 2. Nederlands, Frans, Spaans, Engels, Geschiedenis: klas 1 t/m 3. Engels, Spaans en wiskunde: klas 1 t/m 3. Duits. Naam 4 +PLUSSER Klas e-mailadres Onderbouw Geef bijles in / en aan (klassen) Profiel Maartje Schaapherder maartje_pink@live.nl Digna de Bruin digna_tineke@hotmail.com Robbin Hegeman robbinschool@gmail.com

Nadere informatie

Lek en Linge GYMNASIUM

Lek en Linge GYMNASIUM Lek en Linge GYMNASIUM Gymnasium: Verbreed je culturele horizon! Heb je plezier in leren? Zoek je graag dingen uit? Ben je geïnteresseerd in de wereld van de Grieken en de Romeinen? Wil je extra tools

Nadere informatie

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld.

Voor SE-3 (in de derde SE-periode van het jaar) schrijf je een uiteenzetting aan de hand van documentatie die door de docent is gebundeld. PROGRAMMA VAN TOETSING EN AFSLUITING 2015-2018 Vak: Nederlandse taal en literatuur 2 f vwo Inleiding Voor het vak Nederlands ben je bezig met de onderdelen taalvaardigheid, taalkunde en literatuuronderwijs.

Nadere informatie

Profielkeuze Tweede Fase

Profielkeuze Tweede Fase Profielkeuze Tweede Fase 3e leerjaar havo/vwo 3 december 2015 Even voorstellen Loek Zoon - afdeling havo/vwo leerjaar 1 t/m 3 (ter vervanging van decaan) Maud Knook - afdeling havo/vwo leerjaar 4 t/m 6

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de 3 e klas HTL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het goed

Nadere informatie

1. Voor welke opleiding wil je in ons bedrijf een stage- of leerwerkplaats? Opleiding:

1. Voor welke opleiding wil je in ons bedrijf een stage- of leerwerkplaats? Opleiding: Intake instrumenten HorecaVakPunt A Vragenlijst nieuwe leerling Je wilt graag een stage- of leerwerkplaats in ons bedrijf Dat stellen wij op prijs en daarom hebben we graag een sollicitatiegesprek met

Nadere informatie

KIEZEN VOOR DE TOEKOMST

KIEZEN VOOR DE TOEKOMST KIEZEN VOOR DE TOEKOMST 2013-2013 Keuzetraject en loopbaanoriëntatie * De mentor * Boek: MC (multiple choice) 2de fase * Het Toekomstformulier * Dossiervorming A4 - A5 - A6 TOEKOMSTFORMULIER LOOPBAANORIENTATIE

Nadere informatie

Profielkeuzevoorlichting 3 atheneum + 3 gymnasium 3 december 2015

Profielkeuzevoorlichting 3 atheneum + 3 gymnasium 3 december 2015 Profielkeuzevoorlichting 3 atheneum + 3 gymnasium 3 december 2015 Het profiel I II Het gemeenschappelijk deel Profielvakken III Keuzevakken in het vrije deel De samenstelling van het vakkenpakket. I: Het

Nadere informatie

Leesattitudeonderzoek Kunst van Lezen Bibliotheek op de basisschool

Leesattitudeonderzoek Kunst van Lezen Bibliotheek op de basisschool onderzoek Kunst van Lezen Bibliotheek op de basisschool In het kader van de Bibliotheek op de Basisschool heeft Cubiss een onderzoek uitgevoerd naar de leesattitude bij 3235 kinderen van de groepen 5 en

Nadere informatie

Dossieropdracht 3. Analyse 1 - Didactiek

Dossieropdracht 3. Analyse 1 - Didactiek Dossieropdracht 3 Analyse 1 - Didactiek Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 22 november, 2007 Samenvatting Het realistische wiskundeonderwijs heeft

Nadere informatie

Leesdossier moderne vreemde talen (Engels / Duits) VMBO onderbouw

Leesdossier moderne vreemde talen (Engels / Duits) VMBO onderbouw Leesdossier moderne vreemde talen (Engels / Duits) VMBO onderbouw 2 boekjes 2 boekjes WAT MOET JE DOEN? Engels: Duits: Kies op school een boek uit dat bij jouw niveau past ( beginner of starter). Dit in

Nadere informatie

2.1 FaVoriete leestips

2.1 FaVoriete leestips Verhalend 2.1 FaVoriete leestips Van klasgenoten heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften die mij leuk lijken: 1.... 2.... 3.... Van de leraar heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften

Nadere informatie

Enkele gegevens evens over jezelf en de school:

Enkele gegevens evens over jezelf en de school: VEILIGHEID VRAGENLIJST LEERLINGEN Een belangrijke taak voor de school is te zorgen dat leerlingen zich prettig en veilig voelen. Dat lukt niet altijd. Bijvoorbeeld, omdat er soms wordt gediscrimineerd

Nadere informatie

Lesbrief nummer 23 december 2015

Lesbrief nummer 23 december 2015 Lesbrief nummer 23 december 2015 Wilt u laten weten wat u van deze TLPST vond? Hebt u tips voor de volgende aflevering? Mail ons: redactie@tlpst.nl. Hoe klink jij? Wat vinden andere mensen van hoe jij

Nadere informatie

SPA pilot St. Bonifatius College Utrecht i.s.m. Project-You! en MyPem

SPA pilot St. Bonifatius College Utrecht i.s.m. Project-You! en MyPem SPA pilot St. Bonifatius College Utrecht i.s.m. Project-You! en MyPem Nieuwe producten: de Student Profiel Analyse (SPA) en studiekeuzerichtlijnen In april 2015 lanceerde Thomas Education twee nieuwe producten:

Nadere informatie

Naam:. Klas:. Schooljaar:..

Naam:. Klas:. Schooljaar:.. Handleiding Lezen voor je literatuurlijst Nederlands Havo bovenbouw Naam:. Klas:. Schooljaar:.. Inhoudsopgave Lezen voor de lijst 3 Bepalen van je leesniveau 4 Overzicht van de leesniveaus 5 Literatuurlijsten

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2017 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A

DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A DE BIBLIOTHEEK VAN JE DROMEN? groep A 4 opdrachten! 60 minuten! Bij iedere opdracht zet iemand zijn wekker/ chronometer (op gsm of uurwerk), zodat je zeker niet veel langer dan een kwartier bezig bent.

Nadere informatie

Voorbeeld van een praktische opdracht maatschappijwetenschappen - Analyseer het nieuws -

Voorbeeld van een praktische opdracht maatschappijwetenschappen - Analyseer het nieuws - Voorbeeld van een praktische opdracht maatschappijwetenschappen - Analyseer het nieuws - Docentenmateriaal 1. Inleiding Door vaker met leerlingen te oefenen hoe maatschappelijke en actuele vraagstukken

Nadere informatie

Meisjes van nu Linda Duits

Meisjes van nu Linda Duits Meisjes van nu Linda Duits Wat is promoveren Nadat je afgestudeerd bent, kan je aan de universiteit nog verder komen. Je gaat dan een lang onderzoek doen waarover je een boek schrijft. Zo n boek heet een

Nadere informatie

Radulphus College Een school om trots op te zijn. Even voorstellen: Welke profielen zijn er? 2/11/2017. Profiel Cultuur en Maatschappij (C&M)

Radulphus College Een school om trots op te zijn. Even voorstellen: Welke profielen zijn er? 2/11/2017. Profiel Cultuur en Maatschappij (C&M) Radulphus College Een school om trots op te zijn Even voorstellen: Decanen op het RC: Mevr. Celeste Cardoze, geeft ook Spaans c.cardoze@radulphuscollege.org Mevr. Nalini Sewdien, geeft ook scheikunde n.sewdien@radulphuscollege.org

Nadere informatie

PROFIELKEUZE TWEEDE FASE

PROFIELKEUZE TWEEDE FASE PROFIELKEUZE TWEEDE FASE Informatieboekje voor klas 3 Het programma in de tweede fase In de tweede fase bestaat het vakkenpakket voor klas 4, 5 en 6 van het VWO uit 3 delen. 1. Een gemeenschappelijk deel

Nadere informatie

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015

OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 OUDERAVOND DINSDAG 17 NOVEMBER 2015 2 OUDERAVOND 3 (T)VWO 2015-16 Dinsdag 17 november 2015 Op deze speciale ouderavond voor de leerlingen van klas 3 tvwo en 3 vwo krijgt u informatie over de inrichting

Nadere informatie

Onderbouw. Bianca van Rossum. Gymnasium 4. bpvanrossum@hotmail.nl. Nikki Bloemen. nikki.bl@hotmail.com. Florian Tiggeloven

Onderbouw. Bianca van Rossum. Gymnasium 4. bpvanrossum@hotmail.nl. Nikki Bloemen. nikki.bl@hotmail.com. Florian Tiggeloven 4 +PLUSSER Naam Klas e-mailadres Onderbouw Bianca van Rossum Gymnasium 4 bpvanrossum@hotmail.nl Nikki Bloemen nikki.bl@hotmail.com Florian Tiggeloven Floriantiggeloven@hotmail.com Geef bijles in / en aan

Nadere informatie

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen.

Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. 2 Inleiding Aan de leerlingen van de VMBO derde klas TL, Dit jaar moet je een keuze gaan maken voor de vakken, waarin je volgend jaar examen in gaat doen. Om tot een weloverwogen keuze te komen, is het

Nadere informatie

INFOBOEKJE KLAS 4 2013-2014

INFOBOEKJE KLAS 4 2013-2014 INFOBOEKJE KLAS 4 2013-2014 1 Inhoud Inleiding 3 Schoolexamen 4 1. SE PTA. Wat betekenen deze afkortingen? 2. Herkansingen 3. Tijdens het Schoolexamen Rekenexamen 6 Info van de decaan 7 Maatschappelijke

Nadere informatie

PTA Kunst HAVO Belgisch Park cohort

PTA Kunst HAVO Belgisch Park cohort Examenprogramma Kunst Het eindexamen Kunst bestaat uit: een schoolexamen Kunst Beeldende Vormgeving en een centraal schriftelijk examen Kunst Algemeen. Domeinen Kunst Beeldende Vormgeving PTA Kunst HAVO

Nadere informatie

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal LESBRIEF Informatie VOOR DOCENTEN De lesbrief is te gebruiken voor het VMBO en de onderbouw van HAVO/VWO. De lesbrief is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken mét en in te gaan óp de verschillende

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Dienst Studentenzaken Risicoprofiel nieuwe studenten

Dienst Studentenzaken Risicoprofiel nieuwe studenten Dienst Studentenzaken Risicoprofiel nieuwe studenten student: score: studentnummer: vraag 1: opleiding: Rechtsgeleerdheid vraag 8: email: vraag 12: 1 Met welke vooropleiding heb je toegang tot de opleiding

Nadere informatie

OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016. Bertrand Russell College havo en vwo

OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016. Bertrand Russell College havo en vwo OVERSTAP 4-VMBO -> 4-HAVO 2015-2016 Bertrand Russell College havo en vwo Waarom doorstromen naar 4havo? Stel, je zit in 4 VMBO-t. Je haalt goede resultaten, het ziet ernaar uit dat je zult gaan slagen.

Nadere informatie

Vergeet niet achterin deze opdracht de tips voor lay-out te bekijken!

Vergeet niet achterin deze opdracht de tips voor lay-out te bekijken! De film Bridge of Terabithia is een film die past binnen het thema pesten. Je hebt de film bekeken en vooraf werd de afspraak gemaakt dat je er een filmverslag van gaat maken. Deze opdracht helpt je op

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BH5. Bertrand Russell College

Programma van toetsing en afsluiting Schooljaar - 2015 2016 BH5. Bertrand Russell College Schooljaar - 2015 2016 BH5 Bertrand Russell College Studie:BH5 Vak: Nederlands P401 cijfer Moment: per 2/3 Weegfactor: 1 Tijdsduur:25 min Leerstof: Presentatie met discussie in de les in groepjes van 2

Nadere informatie

Tweede fase. profielkeuze

Tweede fase. profielkeuze Tweede fase en profielkeuze Studiehuis Activerend onderwijs rol van de leerling: verantwoordelijkheid zelfstandigheid rol docent: van instructeur naar begeleider. Werkwijzers VWO Studielast: 1600 klokuren

Nadere informatie

Klassieke culturele vorming. Staatsexamen vwo. Programma van toetsing en afsluiting

Klassieke culturele vorming. Staatsexamen vwo. Programma van toetsing en afsluiting Klassieke culturele vorming Staatsexamen vwo Programma van toetsing en afsluiting 2006 Inhoudsopgave Opzet van het examen...3 Het examenprogramma...3 Het commissie-examen...3 Formaat werkstuk (verslag)...4

Nadere informatie

Klassieke culturele vorming. Staatsexamen vwo. Programma van toetsing en afsluiting

Klassieke culturele vorming. Staatsexamen vwo. Programma van toetsing en afsluiting Klassieke culturele vorming Staatsexamen vwo Programma van toetsing en afsluiting 2008 Inhoudsopgave Opzet van het examen... 3 Het examenprogramma... 3 Het commissie-examen... 3 Formaat praktische opdracht

Nadere informatie

Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou.

Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou. Voor jou! 9 Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou. Het boek gaat over geloven. Het gaat over jouw geloof! Lees en bekijk alles goed. Je

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Geef bijles in / en aan (klassen) Onderbouw. Wiskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Engels. Klas 1 t/m 3. Nederlands, Frans, Spaans, Engels, Geschiedenis:

Geef bijles in / en aan (klassen) Onderbouw. Wiskunde, Natuurkunde, Scheikunde, Engels. Klas 1 t/m 3. Nederlands, Frans, Spaans, Engels, Geschiedenis: Naam 4 +PLUSSER Klas e-mailadres Onderbouw Geef bijles in / en aan (klassen) Profiel Arthur van der Weiden Geslaagd voor HAVO 2011-2012 arthurweiden1@gmail.com Lalaine Faber lalainelf@gmail.com Wiskunde,

Nadere informatie