Machinetaal in datacenters. Interconnect opent datacenter in Eindhoven. beheer. praktijk

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Machinetaal in datacenters. Interconnect opent datacenter in Eindhoven. beheer. praktijk"

Transcriptie

1 beheer Machinetaal in datacenters praktijk Interconnect opent datacenter in Eindhoven dcw november 2011 in samenwerking met: advancing information transport systems

2 DataCenter Infrastructure Solutions First Class****** Power IT Rack IT Cool IT Connect IT Monitor IT Different situations and different conditions require the right club on the golf course. So success is always that bit closer when you have the right club at hand. And it s pretty much the same situation when we re talking about data center infrastructure analysis. Emerson Network Power has the right solution available for all situations and the respective given complexity up-to-date, as required and highly efficient in reducing operating costs (TCO/ROI). We give you future-proof solutions from one single source. More information at Maintain IT Emerson Network Power and the Emerson Network Power logo are trademarks and service marks of Emerson Electric Co Emerson Network Power Ideas, Graphics, Editorial Team: Gropp/Huber EMERSON. CONSIDER IT SOLVED. TM

3 dcw colofon datacenterworks is hét vakblad over de technische infrastruc tuur van datacenters. jaargang 4, november 2011, nummer 9 datacenterworks verschijnt tienmaal per jaar. toezending geschiedt op abonnement basis en controlled circulation. uitgever arnoud van gemeren Hoofdredactie ferry waterkamp eindredacteur Marjan van Hoorn postadres redactie maredijk 17, 2316 vr leiden telefoon advertentie-exploitatie bureau voor marketing media hans potharst Commercieel Directeur telefoon +31 (6) telefoon +31 (0) in dit nummer bijdragen van jeroen aijtink, michiel van blommestein, lex coors, peter gloudemans, frank de kruijf, valerie maguire, teus molenaar, erik de ruijter, hans vandam, jan wiersma vormgeving laura willemsen graf isch ontwerp druk 3l drukkerij bv, rotterdam kopij kan worden ingezonden in overleg met de redactie. geplaatste artikelen vertegenwoordigen niet noodzakelijk de mening van de redactie. de redactie noch de uitgever aanvaarden enige aansprakelijkheid voor de inhoud van artikelen van derden, ingezonden mededelingen, advertenties en de juistheid van genoemde data en prijzen. fotokopie en overname van artikelen, geheel of gedeeltelijk op welke wijze dan ook, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke toestemming van de redactie en onder vermelding van: overgenomen uit datacenterworks, vakblad over de Industriële blik In deze editie nemen we een kijkje in de industriële wereld om tot de ontdekking te komen dat we daarvan nog veel kunnen leren. Dat ondervond ook Teus Molenaar na een bezoek aan de Orsyp Labs, een training- en kenniscentrum over IT Operations Management (ITOM). Om na te gaan hoe efficiënt een rekencentrum werkt, inclusief menselijk handelen, speelt Orsyp leentjebuur bij de fabriekswereld waar al jaren de OEE (Overall Equipment Effectiveness) opgeld doet. Volgens Orsyp vormt de OEE een goede aanvulling op de PUE en DCIE die zijn uitgevonden om de efficiëntie van een datacenter te meten, maar die daarbij alleen naar het stroomverbruik kijken. Overigens is de PUE, de dominante standaard voor efficiëntieberekeningen in het datacenter, nog altijd door veel onduidelijkheid omgeven. Het probleem is dat er geen eenduidige methode is om de PUE te meten, stelt Loek Wilden, system engineer van APC by Schneider Electric, in een interview met DatacenterWorks. APC dringt er dan ook op aan dat de overheid of een brancheorganisatie met een richtlijn komt voor de bepaling van de PUE. Erik de Ruijter ging voor zijn artikelenreeks over failover en clustering eveneens bij een Frans bedrijf op bezoek, en wel Groupe Bull. Deze speler uit de pionierstijd van de ict kennen we onder andere van zijn High Performance Computing-systemen. Dergelijke supercomputers troffen we in het verleden vooral aan in industriële sectoren, waar voor de kernprocessen brute rekenkracht nodig is. Daarbij kunnen we denken aan de olie- en gaswinning waar geologische gegevens worden verwerkt of de auto-industrie waar prototypen uitgebreid in windtunnels worden getest. Dergelijke systemen vinden steeds vaker hun weg naar het datacenter. Hiermee is een eind gekomen aan de sterke scheiding die er altijd was tussen HPC en het enterprise-datacenter. De vervaging van de grens tussen IT-omgevingen (kantoorautomatisering) en de industrie heeft ook een keerzijde, leren we van Jeroen Aijtink en Jan Wiersma. Industriële besturingssystemen worden vervangen door standaard IT-protocollen met een verhoogd risico op een cyberaanval. In het kader van het Aurora-project is al in 2007 aangetoond dat het mogelijk is een noodstroomgenerator uit te schakelen via een cyberaanval. Ferry Waterkamp dcw november redactioneel 3

4 dcw november inhoud 4 dcw praktijk 06 datacenter met een slotgracht Equinix wil graag met zijn datacenter in het midden van het Europese internetknooppunt zitten. En dan kom je vanzelf terecht op het Science Park te Amsterdam. Maar het geijkte hek rond het gebouw is daar uit den boze, omdat het niet past in de stedelijke beleving. Zonder architectuur was dit plan gedoemd te mislukken, zegt Michiel Eielts, directeur van Equinix Nederland. 26 interconnect opent datacenter in eindhoven De zakelijke internet-serviceprovider Interconnect heeft in oktober een nieuw datacenter in gebruik genomen. Het tweede datacenter van de provider bevindt zich op het Park Forum-terrein in Eindhoven. 33 nieuwe serverruimte bouw je in goed overleg Van twee serverruimtes naar één; van een historisch gegroeide computerverzamelplek naar een modern datacenter. Die slag heeft staalconstructiebedrijf Hollandia het afgelopen jaar gemaakt. Samen met Lasent dat de vrije hand kreeg in de inrichting van de serverruimte. dcw reportage 10 ook oracle in converged infrastructures Oracle een softwarebedrijf? Wie begin oktober aanwezig was op Openworld in San Francisco, zou bijna denken van niet. Zelfs de keynote over applicatie- en databaseproducten draaide om apparatuur en hardware. Maar slaagt het bedrijf erin de Apple van de enterprise te worden? dcw beheer 12 machinetaal in datacenters PUE en DCIE zijn uitgevonden om de efficiëntie van een datacenter te meten. Maar die twee meten alleen het stroomverbruik. Om na te gaan hoe efficiënt een rekencentrum werkt, speelt Orsyp leentjebuur bij de fabriekswereld. 20 de kracht van hardware-beschikbaarheidstools Bij HA-systemen hebben we vaak softwareaanpassingen en goed ingerichte servers en besturingssystemen nodig. Ter aanvulling van wat de middlewarevendoren zelf bieden, kijken we naar wat er met Unix- en VMware-servers kan bij technisch systeemintegrator Bull.

5 dcw netwerken 16 een virus in je noodstroomgenerator In de zomer van 2010 werd bekend dat er een zeer geavanceerd wormvirus was gevonden die als doel had Iraanse ultracentrifuges te saboteren. Het virus kreeg de naam Stuxnet mee en het was het eerste virus dat industriële besturingssystemen als specifiek doel had. dcw en verder 37 it roominfra 40 bicsi 41 nieuws 46 column dcw bekabeling 24 korte kabels introduceren risico s Hoewel dat misschien tegen de intuïtie ingaat, bieden kabelstructuren die in overeenstemming zijn met de normen toch de grootste flexibiliteit met het oog op uitbreidingen en nieuwe toepassingen. dcw energie-efficiëntie 29 de ene pue is de andere niet De ene PUE is de andere niet. Schneider Electric dringt erop aan dat de overheid of een brancheorganisatie met een richtlijn komt voor de bepaling van de PUE. dcw november inhoud 5

6 Het zijn projecten waarin we graag onze tanden zetten Datacenter met een slotgracht equinix wil graag met zijn datacenter in het midden van het europese internetknooppunt zitten. en dan kom je vanzelf terecht op het science park te amsterdam. maar het geijkte hek rond het gebouw is daar uit den boze, omdat het niet past in de stedelijke beleving. een gracht brengt uitkomst. er was echter meer nodig; zonder architectuur was dit plan gedoemd te mislukken, zegt michiel eielts, directeur van equinix nederland. Teus Molenaar is freelance journalist dcw november praktijk 6 Meestal geven datacentra een nieuw leven aan een verlaten magazijn of een ander logistiek knooppunt. Veelal huizen zij in een betonnen, rechthoekige doos met gesloten fronten en een afschrikwekkend hek erom heen. Met de overduidelijke boodschap dat passanten daar niets te zoeken hebben. Je vraagt je af of er als architect wel enige eer aan een datacenter is te behalen. Nou en of, reageert Joost Vos van architectenbureau Benthem Crouwel. Het was een feest om ermee bezig te zijn; een puzzel waaraan we jaren hebben gewerkt met een prachtig resultaat. Belangrijke projecten waaraan Benthem Crouwel momenteel werkt, zijn onder andere de Noord-Zuidlijn en de vernieuwing van het centraalstation te Amsterdam, de OV-terminal Utrecht, Rotterdam Centraalstation, station Den Haag Centraal en het Stedelijk Museum te Amsterdam. Daarnaast doet het bureau veel op Schiphol. Veel gebouwen met een technische inhoud. Dat was ook de reden dat Eielts in 2007 bij deze architecten aanklopte om een ontwerp te laten maken voor een datacenter op het Science Park Amsterdam. Techniek is nauw verweven met de functie van het gebouw. Het zijn projecten waarin we graag onze tanden zetten, zegt Vos. punten Leed is een evaluatie- en certificatiesysteem voor duurzaam bouwen (dubo). Het is opgezet door de Green Building Council uit de Verenigde Staten en het is voor de eerste maal toegepast in Ondertussen is het de hoofdstandaard in de Verenigde Staten; vooral omdat de overheid een dergelijk certificaat verlangt. Er zijn meer dubo-certificaten behalve Leed, zoals Breeam, CasCert, Eco Quantum en het Nederlandse initiatief GreenCalc, maar Equinix is een Amerikaans bedrijf met veel Amerikaanse klanten. Leed is een vereiste van de opdrachtgever, stelt Vos. Moeten we dan spreken van het leed van de architect die op zijn creatieve reis overal stopborden en omleidingsroutes tegenkomt bij het toepassen van dergelijke ccertificatiesystemen? Welnee, reageert Vos. Ik ben juist blij met Leed, of met elk ander duurzaamheidscriterium, want dan hoef je dat in elk geval niet te onderstrepen bij de opdrachtgever. Een groen dak met beplanting zorgt voor isolatie en verkoeling, omdat het water vasthoudt. Daarnaast heb je geen piekbelasting van het rioolstelsel bij de korte, hevige buien die we tegenwoordig in Nederland kennen, omdat de begroeiing een eerste buffer vormt. En het is bovendien een mooier gezicht vanuit de hoger gelegen universiteitsgebouwen dan een zwart asfaltdak. Omdat dit Leed-punten oplevert, heb je daar geen discussie over. Leed werkt dus met een puntensysteem dat wel op de Amerikaanse leest is geschoeid. Zo krijg je punten voor een fietsenstalling. In Nederland is er geen bedrijf dat geen voorziening heeft voor tweewielers. Wie dicht bij een treinstation zit, krijgt daarvoor ook punten. Alleen is de afstand van het datacenter naar het station meer dan 500 m en Amerikanen verwachten niet dat iemand vrijwillig zo n eindje gaat lopen, dus liep Equinix die punten mis. Maar we hebben wel punten gekregen voor

7 Illustraties: Benthem Crouwel Architekten. de bushalte die hier dichterbij is dan het station, grapt Eielts. een gracht Het Science Park Asmterdam is een gebied waar een deel van de Universiteit van Amsterdam is neergestreken. Het moet het (internationaal vermaarde) kenniscentrum worden van de hoofdstad. Behalve de laboratoria en onderwijsgebouwen die deel gaan uitmaken van het kenniscentrum, voorziet het programma in m 2 kantoorruimte, een hotel, congresruimte, sport- en culturele voorzieningen, een nieuw NS-station en ruim woningen. Gewoonlijk staan datacentra op bedrijventerreinen. Maar hier staat het in een levendige omgeving waarbij de uitstraling van het datacenter moet aansluiten op de rest van de stedenbouwkundige invulling. Je kunt er geen loods neerzetten. Het moest een gebouw worden dat past binnen het fijnmazige netwerk voor fietsers en voetgangers. Een gebouw dat de lijnen volgt van de infrastructuur in de polder en dat aanraakbaar is. Om het zo maar eens uit te drukken, zegt Vos. Dat laatste is vrijwel ondenkbaar, want onze klanten stellen de hoogste beveiligingseisen, vertelt Eielts. Vos heeft de oplossing gevonden door een gracht om het gebouw te leggen. Want wat is er Amsterdamser dan een gracht? Verder hebben wij het kantoorgedeelte en de ruimte waar de servers en alle randtechniek staan, in gescheiden gebouwen ondergebracht. Zij zijn via een loopbrug met elkaar verbonden. Wie het gebouw in wil, komt eerst in de zeer ruime ontvangsthal van het kantoor, waar een beveiligingsbeambte zit. Daar moet de bezoeker of gebruiker de eerste controle ondergaan. Vervolgens kan hij of zij naar boven waar we een ruimte hebben gecreëerd waar het personeel kan rusten, zich kan douchen en kan ontspannen. Wie het datacenter verder in wil, moet bij de loopbrug door een sluis. Ook dat is een controlepunt, verklaart Vos. Wij verhuren alleen vierkante meters en connectiviteit om het simpel te zeggen de bedrijven zetten hier zelf hun apparatuur neer, vertelt Eielts. Daarmee zijn hun mensen soms weken bezig. Dan moet je een gelegenheid bieden waar mensen dag en nacht terecht kunnen en zich ook kunnen ontspannen en opfrissen. transparant Hoewel het een geheel nieuw gebouw betreft, had de architect geen carte blanche. Vos vertelt dat hij met de hoogte van de gevels moest aansluiten op die van de overige gebouwen in dit Amsterdams stadsdeel. Het datacenter heeft heel veel puzzelwerk gekost; bijvoorbeeld om de optimale afmetingen van de draagvloer te berekenen in relatie tot de omgeving. En voor het kantoorgebouw van twee verdiepingen We hebben de vloer waarop de servers en andere apparatuur staan, 4,5 m opgetild. dcw november praktijk 7

8 dcw november praktijk 8 zou Vos op een laag gebouw of te veel vierkante meters uitkomen. Dit is opgelost door twee L-vormige bouwsels gedraaid op elkaar te plaatsen. Dit betekent dat aan de voorkant een driehoek van de bovenste etage uitsteekt en eronder een lege ruimte creëert. Die lege ruimte is geheel van glazen wanden voorzien wat is equinix? In 1998 werkten Jay Adelson en Al Avery als facility managers bij Digital Equipment Corporation (DEC) aan een onderzoeksproject. Daar, in de kelderverdieping van de R&D-afdeling, werkten ze hard aan de ontwikkeling van ideeën die later zouden uitgroeien tot de PAIX, de Palo Alto Internet Exchange. Zij legden daarmee de basis voor wat nu het bedrijf Equinix is. Ze bouwden datacenters niet alleen voor colocatie, maar ook voor de uitwisseling van dataverkeer. Ze wisten dat deze datacenters de allerhoogste beveiliging en operationele betrouwbaarheid zouden moeten bieden, wilden ze de telecombedrijven kunnen binnenhalen. In april 1998 investeerden verscheidene pio nierende bedrijven in Silicon Valley in de visie van Adelson en Avery. Op 22 juni 1998 werd Equinix opgericht. Vandaag de dag heeft Equinix IBX-datacenters (international business exchange) in 38 markten in Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Azië en Oceanië. en is bestempeld tot ontvangstruimte. Wij wilden helemaal niet zo n grote lobby, zegt Eielts, maar we zijn uiteindelijk wel erg blij met dit resultaat. Dit atrium geeft de transparantie die we wilden hebben. Er zijn nog meer onbedoelde effecten die zeer gunstig uitpakken. Neem de polder waarin het Science Park ligt (de Watergraafsmeer). Die ligt onder NAP en loopt dus een risico om eens in de zoveel duizenden jaren onder te stromen. In Nederland gaan we daar soepel mee om, maar voor Amerikanen is dat onbespreekbaar. We hebben dus de vloer waarop de servers en andere apparatuur staan, 4,5 m opgetild. Daarmee ontstaat, vervolgt de architect, onderin het datacenter een ruimte waar de vrachtwagens hun apparatuur kunnen afleveren. Er is een lus voor deze logistieke afhandeling gemaakt onder het gebouw door. De trucks mogen natuurlijk niet onder het gedeelte komen waar de apparatuur staat opgesteld, omdat je niet het risico wilt lopen dat bijvoorbeeld een brandende vrachtwagen de machines vernielt. Maar het mooie is wel dat we dat deel van de logistiek met pallets en vrachtwagens op deze manier aan het zicht onttrekken. gebouw met lamellen Je zou kunnen zeggen dat Vos de hele techniekbehuizing aan het zicht heeft onttrokken door het pand te omranden met lamellen. Open op bodemniveau, onder een hoek van 45 op plaatsen waar de techniek, zoals uitlaten en pijpen, door de wanden van het datacenter heen steekt en gesloten op de white-spaceruimten, waar de servers en andere apparatuur staan. Ook daarmee krijgt het gebouw een open karakter op leefniveau. Op de koppen van de white space heeft Vos ruimte gelaten voor de ondersteunende apparatuur, zoals generatoren, ups en en batterijen. Aan de ene kant de elektrische apparatuur en aan de andere kant van het gebouw de mechanische, zoals pompen en ventilatoren. Deze positie, gecombineerd met de logistieke ruimte onder de vloer, zorgt ervoor dat die apparatuur van onderaf is te wisselen. We hebben het gebouw architectonisch zo ingericht dat onderhoud aan alle apparatuur is te plegen zonder een voet in de cages van de klanten te hoeven zetten. We hebben ook aparte servicegangen gemaakt waar alleen onderhoudspersoneel loopt. De medewerkers van de klanten gebruiken andere gangpaden. Zij zullen nooit last hebben van onderhoud, vertelt Vos. Eielts knikt instemmend. We hebben zelfs de plafonds beloopbaar gemaakt, zodat je lampen kunt verwisselen zonder dat een klant daar last van heeft. En er zitten heel wat lampen in het gebouw! compacte bouw Voor het technische gedeelte heeft Benthem Crouwel nauw samengewerkt met het ervaren datacenterexpertisecentrum van Equinix. Dit

9 heeft geresulteerd in de opvallende, compacte bouw. Meestal zijn het platte, langgerekte dozen en dan staan bijvoorbeeld de ups en en de batterijen naast elkaar. Hier zijn drie vloeren boven elkaar gemaakt, zodat je die zaken boven elkaar kunt plaatsen, waardoor je kortere kabels nodig hebt, wat leidt tot minder energieverlies. En natuurlijk lagere investeringskosten. De lucht in het datacenter wordt met water gekoeld. We hebben er bewust voor gekozen geen koeling in de racks toe te passen, vertelt Eielts, want dat brengt toch een risico met zich mee. Computerapparatuur en water gaan gewoonlijk niet samen. Op het verdiepte gedeelte van het dak staan koeltorens om het opgewarmde water weer terug te koelen. Dat is een efficiënt systeem, zegt Eielts. Voorts wordt wko toegepast. Warm water verdwijnt s zomers in de bodem om s winters het kantoor te verwarmen en het nabijgelegen universiteitsgebouw. Juist de inpassing in een stedelijk gebied, met een korte afstand tussen warmteopwekker en -gebruiker, maakt zo n oplossing mogelijk. Voor deze energie-uitwisseling tekenen Unica en Dura Vermeer. De koeltorens zijn 8 m hoog. We wilden niet dat die zichtbaar vanaf de straat boven het dak uitsteken, zegt Vos. Dit is opgelost door het dak aan weerszijden van het gebouw, die gedeelten waar de elektrische en mechanische systemen zijn ondergebracht, te verlagen. De lamellen aan die zijden van het gebouwen onttrekken die ontsierende elementen aan het oog. Het is een heel gepuzzel geweest, erkent het tweetal, maar het heeft een uniek, duurzaam datacenter opgeleverd. nu al interesse Vos en Eielts beschrijven het ontwerp als een reis. Nu het plan er ligt, is de reis overigens nog niet ten einde. Tijdens de uitvoering stelt de omgeving ook weer haar eisen. Zo kwamen we erachter dat we de funderingspalen niet kunnen heien, maar moeten boren. In het universiteitsgebouw nemen mensen namelijk allerlei chemische en natuurkundige proeven met uiterst gevoelige apparatuur. Die proeven advertentie moeten in alle rust kunnen worden uitgevoerd, verklaart Eielts. De verwachting is dat het datacenter in het derde kwartaal van 2012 operationeel zal zijn. Het kantoor zal een kwartaal eerder al in bedrijf zijn. Er is nu al interesse bij bedrijven om vloerruimte te huren, terwijl we nog maar net zijn begonnen met de bouw, glundert Eielts. stroomgebrek fabeltje Het nieuwe datacenter van Equinix komt in het uiterste hoekje van het Science Park. Daar waar het verkeersluw is. Daar waar Liander een 10 kv-gebouw heeft staan. Elektriciteit genoeg dus in de buurt? Het is een hardnekkig fabeltje dat er niet genoeg stroom zou zijn in de hoofdstad, reageert Michiel Eielts, directeur van Equinix. Zo n tien jaar geleden wilde iedereen stroom hebben en was er zoveel aangevraagd dat er een stroomgebrek leek te ontstaan. Maar dat heeft zichzelf opgelost, omdat heel veel aanvragen niet zijn doorgezet. Tegenwoordig kun je overal in de stad stroom krijgen. Als je maar betaalt, dan trekt Liander wel een kabel. All IT Rooms is een computerruimte System Integrator. Wij ontwerpen en bouwen nieuwe computerruimtes maar ook de herinrichting, verbouwing of verhuizing van uw huidige computerruimte is bij ons in goede handen. Onze dienstverlening op een rij: Consultancy Ontwerp Project management Realisatie Service Lange Kleiweg 50B 2288 GK Rijswijk Tel A5 adv def.indd :05:47

10 Apple van de enterprise Ook Oracle in converged infrastructures oracle een softwarebedrijf? wie begin oktober aanwezig was op openworld in san francisco, zou bijna denken van niet. zelfs de keynote over applicatie- en databaseproducten draaide om apparatuur en hardware. oracle probeert te doen wat velen in de branche converged infrastructure noemen. maar slaagt het bedrijf erin de apple van de enterprise te worden? Michiel van Blommestein is freelance journalist Fundamenteel verzorgt het product enorme bandbreedte tussen de processors en de storage. Via software wordt vervolgens heel efficiënt gebruikgemaakt van die bandbreedte om gegevens op te kunnen vragen, vanaf de storagelaag via het netwerk naar het geheugen... Je zou bijna zeggen dat de persoon die dergelijke woorden in de mond neemt, vertegenwoordiger is van een hardwarereus als Cisco of HP. Maar deze quote is rechtstreeks afkomstig van Thomas Kurian, opperhoofd van de productendivisie van Oracle, en het product is de Oracle Exadata. Tijdens zijn keynote op de Openworld, het Oracle-spektakel dat begin oktober plaatshad in San Francisco en bezoekers trok, was hardware uiterst prominent. Kurian was daarin geen uitzondering. Een dag eerder kondigde Larry Ellison tijdens zijn openingsspeech de nieuwe Sparc T4 aan, samen met nog wat apparatuur voor het hoge segment: de Exalytics intelligence machine en wat Oracle de Big data appliance noemt. Wat bezielt Oracle in vredesnaam? Het is Ellison zelf die de gedachte erachter uitlegt. Als wij hardware en software samen ontwerpen, kunnen wij betere prestaties, lagere kosten, beter gebruiksgemak en betere beveiliging krijgen. Oracle wordt de Apple van de enterprise, aldus Ellison. balanceren Reinier van Grieken, managing director van Oracle Benelux, licht tijdens een perslunch toe: We staan bekend als software-, maar niet als hardwarebedrijf. Om de integratie in de markt te zetten, moeten we ons dus richten op het promoten van de hardware. We hebben daar wel duidelijke keuzes gemaakt. We doen helemaal niet mee met aanbestedingen aan de onderkant van de markt. We willen in de high-end zitten. Ondanks deze woorden zal het bedrijf vooral slag blijven leveren op 10

11 softwaregebied, zo meent Peter ffoulkes, research director servers and virtualization bij analistenbureau TheInfoPro. Tenslotte is de hardware niets meer dan het platform waarop de software draait. En de software is de dienst die klanten uiteindelijk afnemen. Bedenk dat Sun Microsystems, in 2009 overgenomen door Oracle, ooit groot is geworden door zijn enorme software directory, die verkopers demonstratief op het bureau van potentiële klanten lieten ploffen. Mensen kozen Sun omdat zoveel applicaties werden ondersteund. samengevoegd In dat licht moet ook de Oracle-strategie van geïntegreerde oplossingen worden gezien. Oracle probeert te doen wat velen in de branche converged infrastructure noemen, legt ffoulkes uit. Bij converged infrastructure worden verschillende ict-componenten samengevoegd tot een geïntegreerd geheel. Voorbeelden daarvan zijn de Cloud system matrix van HP, Vblock van EMC, VMware en Cisco gezamenlijk en Cisco s Unified computing system. Die van Cisco kun je zelfs zien als de puurste vorm, waarbij de boel vanaf een blanco stuk papier opnieuw is ontworpen met standaarden als FCoE. Technologieën heeft het bedrijf helemaal opnieuw ontwikkeld. Maar waarin Oracle afwijkt, is dat zijn platformen echt gericht zijn op database, -toegang en -analyse. De oplossing van HP is bijvoorbeeld veel algemener inzetbaar, zegt ffoulkes. Volgens hem kiest Oracle duidelijk voor hardware die zijn eigen specialisatie ondersteunt, en niet voor de traditionele hardwareaanpak van Sun Microsystems en andere high-endleveranciers. niet populair Dat is logisch, want in de slag om het datacenter gaat Oracle met zijn Sun-servers het nog moeilijk krijgen. Vooral bij de Sun-klanten heeft het bedrijf een slechte reputatie. Zo is de ondersteuning flink uitgekleed en duurder geworden. Van Grieken meent dat Sun voor de overname te goed was voor zijn klanten, en daarom in de problemen kwam. Wij zijn niet de partij voor een één-op-één hardwaregevecht. Voor ffoulkes is dat geen verrassing. Dat is hoe zaken worden gedaan: goed met technologie, maar het is een waardeloze zakenpartner. Dat komt terug in de tevredenheidonderzoeken die TheInfoPro houdt. Maar liefst 58 % van de ondervraagde Oracle-klanten is actief op zoek naar een alternatief. Ffoulkes vertelt lachend een recent commentaar van een ex-klant: Oracle moet uitsterven, want het bedrijf behandelt zijn klanten nog slechter dan zijn werknemers. Hij vervolgt: Uit onze enquêtes blijkt dat 43 % van de ondervraagden minder willen gaan besteden aan systemen om risico s te analyseren, dus dat is slecht nieuws voor Sparc. Ook wil 43 % minder aan Unix besteden, terwijl Linux sterk groeit. DatacenterWorks looft geen prijs uit voor wie raadt welk Unix-systeem de hardste klappen krijgt van Linux: want dat is Solaris. Daar zijn heel veel verklaringen voor, zegt ffoulkes. Solaris wordt gezien als een systeem met hoge kwaliteit, maar Linux is flexibeler. Daarbij kiest de meerderheid voor Red Hat Enterprise Linux en dus niet voor Linux van Oracle. klanten wachten af Ligt topman Ellison daar wakker van? Het lijkt er niet op: ondanks de 6 % verlies die Sun jaarlijks maakt, blijft zijn bedrijf communiceren tevreden te zijn met de Sun-resultaten. Larry zegt zelfs dat hij het niet erg vindt als Suns x86-servers op 0 uitkomen, meldt ffoulkes. Oracle lijkt zijn heil daarvoor te zoeken in converged infrastructure, gebaseerd op Intel met Oracle Linux als basis. Maar succes is niet verzekerd. De uitdaging is daarbij dat het nog wordt gezien als cutting edge, analyseert ffoulkes. De meerderheid van onze respondenten ziet het als interessant, maar heeft nog geen plannen op dergelijke platformen over te stappen. Als meer dan 76 % zoiets aangeeft, is dat een grote kloof voor Oracle om te overbruggen. Toch ziet ffoulkes best mogelijkheden voor Oracle om de Apple van de enterprise te worden. Bedenk dat het bedrijf heel veel klanten heeft die erg tevreden zijn over de database. Als Oracle het daarop gooit, kan het bedrijf met deze hardwarestrategie best succesvol worden. Vergelijkingen zijn nu al te maken: net als Apple wordt de ondersteuning bekritiseerd, en nu probeert Oracle een end-to-end platform te bieden voor databases, zoals Apple end-to-end consumentenproducten biedt. Maar er is een groot verschil. Ondanks de grote gebruikersbasis lukt het Oracle nog niet om iedereen aan hem verknocht te maken. Apple heeft heel veel loyale, tevreden gebruikers. Oracle heeft op hardwaregebied juist heel veel mensen kwaad gemaakt. 11

12 Overall Equipment Effectiveness Machinetaal in datacenters pue en dcie zijn uitgevonden om de efficiëntie van een datacenter te meten. maar die twee meten alleen het stroomverbruik. om na te gaan hoe efficiënt een rekencentrum werkt, inclusief menselijk handelen, speelt orsyp leentjebuur bij de fabriekswereld waar al jaren oee (overall equipment effectiveness) opgeld doet. ceo françois-xavier floren hoopt een wereldstandaard neer te zetten en spreekt van overall operations insight. Teus Molenaar is freelance journalist dcw november beheer 12 Orsyp is een van oorsprong Frans bedrijf, ontstaan in 1986, dat zich richt op IT operations management (ITOM). Aanvankelijk was de onderneming specialist in batchmanagement, maar dit is allengs uitgebreid naar andere onderdelen van het beheer van een geautomatiseerde omgeving. Het vlaggenschip van Orsyp is Dollar Universe. Dit product, waarvan onlangs versie 6 is uitgebracht, is een planningsoplossing voor organisatiebrede automatisering van IT-processen in een heterogene omgeving. Het maakt inzichtelijk hoe jobs binnen het automatiseringsplatform worden afgehandeld. Vooral batchprocessen, ongeveer 70 % van alle IT-processen, worden ordentelijk afgewerkt. Dit is des te belangrijker in een complexe, virtuele omgeving. In combinatie met Orsyps Sysload serverperformance-technologie is het mogelijk ITtaken te laten uitvoeren op machines (servers, storage) die op dat moment het minst hebben te doen. Dat gebeurt geheel automatisch. labs opgericht Xavier Muller, COO (chief operating officer) van Orsyp Labs, vertelt dat de onderneming in 2010 het Labs heeft opgericht: een trainingen kenniscentrum over ITOM. Wij zijn een softwarebedrijf en we hebben de inbreng nodig van mensen uit de praktijk om onze producten te verbeteren. Zo praten we met IT-managers over bijvoorbeeld cloud computing. Niet over de technologie, maar over de bedrijfswaarde die dit fenomeen met zich kan meebrengen. Hij geeft aan dat Labs in het leven is geroepen om meer begrip te krijgen over en onderzoek te doen naar de prestaties van een datacenter. Deskundigen van Orsyp uit Europa, Verenigde Staten en Canada hebben hun inbreng in Labs. De onderneming is nu bezig met expansie naar Azië, zodat ook Oosterse expertise is gewaarborgd. Om na te gaan hoe de prestaties van een datacenter zijn te verbeteren, is binnen het Labs een denktank in het leven geroepen. Onlangs heeft deze groep het rapport Performance Management of IT Operations uitgebracht. De club heeft over de eigen grenzen heen gekeken en is nagegaan hoe andere industrieën aan prestatieverbetering doen. Al gauw kom je dan terecht bij bijvoorbeeld de auto-industrie waar Toyota al in de jaren vijftig met zijn Kanban-methode en kaizens de Westerse wereld in het defensief drong. Inmiddels zijn kaizens een welbegrepen aspect bij bijvoorbeeld het onderhoud van machines en installatieparken (van onder meer de petrochemische industrie). Dit begon natuurlijk al met de organisatiedeskundige Taylor en de lopende band van Ford. De laatste jaren heeft deze ontwikkeling zijn weerslag gekregen in het Lean-denken dat de belangen van de klant altijd voorop stelt en in alle productieprocessen probeert verspilling tegen te gaan; daar wil de klant immers niet voor betalen. Denk aan een monteur die uren verspilt, omdat hij zijn gereedschap niet kan vinden. praktijktest De verkenning bij andere industrieën heeft ertoe geleid dat de denktank enkele sessies heeft gedaan met Christian Hohmann, een Franse specialist in Lean. Aan hem is de vraag voorgelegd welke industriële principes geschikt lijken te zijn voor een diepgravende analyse van de processen binnen een datacenter. Bovenaan de lijst stond OEE (Overall Equipment Effectivenss). Vervolgens heeft de denktank zichzelf de vraag gesteld of OEE noodzakelijk is om de prestaties van IT-operaties te verbeteren. Na een geanimeerde discussie, zo valt in het rapport te lezen, besloot de groep dat het antwoord hierop bevestigend moet zijn. De derde principiële kwestie waarover de groep zich heeft gebogen, is de vraag of er dan een

13 praktijktest moet komen met OEE. Ook hierop is het antwoord positief. Sommige leden zouden het erg frustrerend vinden als het geheel het academische niveau niet zou ontstijgen. Op dit moment loopt, onder leiding van Orsyp en in samenwerking met een aantal klanten, zo n test. wat is oee? Overall Equipment Effectiveness is een graadmeter voor de daadwerkelijke benutting van machines. Die apparaten staan in een fabriek om productie te draaien. Liefst zonder storingen en stilsant, op maximale snelheid en met de beoogde kwaliteit. De OEE wordt opgebouwd uit de Zes Grote Verliezen ; geplande en ongeplande verliezen in de categorieën Beschikbaarheidsgraad, Prestatiegraad en Kwaliteitsgraad. OEE is te berekenen zoals hieronder is weergegeven. OEE = Beschikbaarheidsgraad Prestatiegraad Kwaliteitsgraad OEE = B/A D/C F/E Het meten van OEE wordt veelal toegepast als hulpmiddel bij verbeterprogramma s, zoals World class manufacturing, Lean maufacturing en TPM (Total productive maintenance). OEE geeft kwantitatief inzicht in de verliezen. Het daadwerkelijke meten in de fabriek kan met de hand worden uitgevoerd (met de zogenoemde kruisjeskaarten), of geautomatiseerd, waarbij zoveel mogelijk informatie direct aan de machinebesturing wordt onttrokken. Het geautomatiseerd meten heeft als voordeel dat de operator minimaal wordt belast en de gegevens nauwkeuriger en gedetailleerder zijn. Het ligt voor de hand dat Orsyp zijn producten geschikt maakt om de OEE van een datacenter geautomatiseerd te meten. De toepassing van OEE in het rekencentrum moet nog nader worden gespecificeerd. wereldstandaard Jean-Michel Breul, de CTO (chief technical officer) van Orsyp, benadrukt dat juist in deze tijd met gevirtualiseerde servers (hij spreekt van het dynamische datacenter ) een gestandaardiseerde methode noodzakelijk is om greep te krijgen op de preformance van het rekencentrum. In een dynamisch datacenter hebben we het over honderden applicaties; sommige hypermodern, andere nog uit een grijs verleden. Het is de kunst om al die toepassingen over de beschikbare servers te verdelen op een manier die de beste OEE oplevert. OEE is een graadmeter voor het nuttig gebruik van machines in fabrieken. Hieraan verwant, is het begrip hands on tools time : de tijd dat een operator daadwerkelijk met zijn gereedschap aan de slag is. De verwantschap met een datacenter is volgens de denktank reëel: ook hier gaat het om machines die uiteindelijk een product (of dienst) moeten leveren; ook hier gaat het erom dat zo effectief en efficiënt mogelijk te doen. François-Xavier Floren, Orsyps directeur, verwacht met de invoering van machinetaal in het datacentrum een wereldwijde standaard te kunnen neerzetten. Wij gaan hier zeker mee door en zullen de methode op het datacenter afstemmen en verder verfijnen. chaos en verspilling In de conclusie van het rapport noemt een groot deel van de leden van de denktank de huidige staat van ITOM een koninkrijk van chaos en verspilling. Overigens wil de denktank dcw november beheer 13

14 Wij gaan hier zeker mee door en zullen de methode op het datacenter afstemmen en verder verfijnen. dcw november beheer 14 geen pessimistische kijk op ITOM geven. In tegendeel: de afgelopen jaren zijn er aanzienlijke productiewinsten gehaald. In de praktijk lijkt het evenwel of een bepaalde grens is bereikt en mensen staan te trappelen om prestatiebeheer een stap verder te brengen. Een groeiende groep beslissers meent dat ze nieuwe indicatoren nodig hebben om de IT-handelingen beter te kunnen beheren. Juist om aan deze verwachting te voldoen, beschrijft de denktank, zijn we op zoek gegaan buiten het eigen werkveld om methoden te verkennen. De denktank bleef evenwel nog zitten met de leden van denktank Uit de samenstelling van de denktank van Orsyp ITOM (IT operations management) blijkt de brede inbreng uit de IT-praktijk van alledag. Zo zien we daar Xavier Blachot (informatique-banque Populaire), Eric Bouvet (Arkema; chemisch bedrijf, voortgekomen uit Total), Patrick Duriez (Casino; detailhandelspecialist, bekend van Carrefour en Super de Boer), Philippe Manceau (Franse minister van Arbeidszaken en Gezondheid), Nicolas Marraud (Natixis; financiële dienstverlener en investeringsmaatschappij), Hubert Quarantel Colombani (Brinks; beveiliging), Jean-René Spagnou (DCNS; marinescheepsbouwer), Sylvain Taché (Rexel; kantoorbenodigdheden), Olivier Boulanger (Orange Business Services, telecombedrijf), Gilles Lavigne (Groupama; verzekeringen), Patrick Murzeau (DGFIP; Frans ministerie van financiën), Christian Renard (Orange FT Group; telecom), Philippe Retif (DCNS), Didier Schnurr (Nataxis) en Philippe Tabary (Agence France Presse; persbureau). Voorzitter was Xavier Muller van Orsyp. Toegevoegd lid was Christian Hohmann, mede-oprichter van Iter Consult en tevens Lean-expert. moeilijkheid de prestaties van een datacenter als een geheel te beschouwen. Het dagelijks beheer van de systemen draait immers om quality of service, terwijl de beslissingen worden genomen op grond van financiële criteria. De groeiende complexiteit en de hang naar flexibiliteit maken een hoger niveau van prestatiebeheer noodzakelijk: dat van doelmatigheid. ontdekkingsreis Volgens de denktank combineert OEE beheer naar kosten en beheer naar kwaliteit in één methode. OEE is een verbindende indicator die het mogelijk maakt de prestaties van operations zowel intern als extern te laten zien via generieke processen uit de maakindustrie. Het is geen antwoord op alle beheervraagstukken in het datacenter, stelt de denktank, en de toepassing van OEE in het rekencentrum moet nog nader worden gespecificeerd. Maar uit de studie blijkt wel dat het begrip de weg plaveit naar prestatieverbetering. De denktank heeft het werk als een ontdekkingsreis ervaren en acht een vergelijking met de ontdekking van Amerika door Columbus op zijn plaats. Zoals de reis van Columbus, samen met de boekdrukkunst, het einde van de middeleeuwen en het begin van de moderne tijd inluidde, zo ervaart de denktank de ontdekking van OEE als een waterscheiding met de periode van chaos en verspilling. De volgende bestemming van het reisschip is de praktijkproef met OEE. Alle hens aan dek, is de Orsyp van oproep.

15 REINIGEN, RECONDITIONEREN EN CONSERVEREN VAN KLIMAATTECHNISCHE INSTALLATIES PROGREEN CONDENSORCOATING Duurzaam elastisch Wering vuilaangroei Goed geleidend Alu-membraam Titaandioxide Zeer goede hechting en bescherming Watergedragen GROEN! Kijk voor meer informatie op: Bunsenstraat GC Dordrecht T Conpro adv..indd :16:15 People are the basis for our success: clients, employees, partners and stakeholders. And many other people whose lives we want to improve through our work. That is what makes us a people s business. Close to the markets, in which our clients operate and close to their projects, in which we are personally involved. Worldwide, local Tebodin. Always close. Part of Royal BAM Group Tebodin always close Datacenter services Our ability to offer consulting and engineering services provides our clients with a single point of contact for all their needs. Our datacenter specialists are on hand with the experience and expertise necessary to assist in the selection, development, design, construction and maintenance of datacenters on both greenfield and brownfield sites. For further information please contact Bramske Dudok van Heel via

16 Scada-systemen kwetsbaar voor cyberaanvallen Een virus in je noodstroomgenerator in de zomer van 2010 werd bekend dat er een zeer geavanceerd wormvirus was gevonden die als doel had iraanse ultracentrifuges te saboteren. door de programmacode in plc s van siemens te wijzigen waren de motoren van de centrifuges te beïnvloeden. het virus kreeg de naam stuxnet mee en het was het eerste virus dat industriële besturingssystemen als specifiek doel had. Door Jeroen Aijtink, Cissp, en Jan Wiersma, technical director EvoSwitch dcw november netwerken 16 Tot voor kort was het idee dat Scada (Supervisory control and data acquisition) en industriële besturingssystemen kwetsbaar waren voor een cyberaanval, voor velen slechts theorie. Op basis van de complexiteit van deze systemen en hun bijzondere communicatieprotocollen achtten leveranciers en gebruikers zich veilig tegen cyberaanvallen. De redenatie was dat industriële besturingssystemen, zoals plc s, simpelweg zo verschillend zijn van normale IT-systemen, dat ze geen interessant doel voor traditionele hackers zouden zijn. De verschillen zijn: industriële besturingssystemen bevatten componenten, zoals plc s, motorcontrollers en intelligente automaten waarvan de kennis ver buiten die van de meeste hackers ligt; industriële besturingssysteemcomponenten zijn uitgevoerd in wijdvertakte netwerken met honderden onderdelen waarbij meestal alleen ervaren engineers de complexiteit ervan begrepen; industriële besturingssysteem-communicatieprotocollen, zoals Modbus en BacNet, zijn onbekend in de wereld van de meeste hackers. Datapakketten in deze omgeving zijn niet te vertalen zonder specifieke kennis van dit soort systemen; zonder gedetailleerde kennis van de specifieke systeemarchitectuur, zegt veel van de systeemdata de hacker niet veel; industriële besturingssystemen bevatten geen financiële of persoonlijke data die normaliter het doel zijn van de traditionele hacker. Een beveiligingsstrategie gebaseerd op de bovenstaande systeemcomplexiteit en unieke systeemarchitecturen worden door beveiligingsspecialisten ook wel security through obscurity genoemd. Dit alles heeft ervoor gezorgd dat de meeste Scada-netwerken slechts zijn beveiligd met een wachtwoord voor het bedienend personeel en niet veel meer. gesloten systemen worden open In de afgelopen jaren is de wereld van industriële besturingssystemen en Scada s echter behoorlijk veranderd. (Oudere) legacy industriële besturingssystemen bestonden uit speciale hardware, merkgebonden communicatieprotocollen en aparte communicatienetwerken. Moderne industriële besturingssystemen bestaan uit standaard pc s en servers die communiceren via standaard IT-protocollen, zoals IP, en die hun netwerkomgeving delen met andere IT-eindgebruikersnetwerken.

17 Deze verandering heeft diverse voordelen opgeleverd, zoals gereduceerde hardwarekosten en verhoogde flexibiliteit en bruikbaarheid van deze industriële besturingssystemen. Het heeft de leveranciers van industriële besturingssystemen de mogelijkheid gegeven hun systemen te ontwikkelen op standaard Windows- of Unix-platformen. De systemen hebben nu ook de mogelijkheid gemakkelijk data en rapportages te delen met andere IT- en netwerksystemen. Hierdoor is in de afgelopen jaren echter wel de grens tussen IT-omgevingen (kantoorautomatisering) en de facilitaire industriële besturingssystemen vervaagd. De voordelen brengen ook de nadelen van de traditionele IT omgeving met zich mee; de verhoogde kans op cybercrime. In 2008 schreef het Amerikaanse Nist hierover in hun Guide to industrial control system security: Widely available, low-cost internet protocol (IP) devices are now replacing proprietary solutions, which increases the possibility of cyber security vulnerabilities and incidents. Dat de verhoogde kans op cybercrime een reële bedreiging vormt, toonden DOE-engineers van het Idaho National Engineering Lab (Verenigde Staten) in het Aurora-project uit 2007 aan. Samen met hackers van het Department of Homeland Security (DHS) startten ze een cyberaanval met als doel een grote dieselgenerator te vernielen. Enkele minuten nadat de hackers toegang kregen tot het Scada-systeem, wisten ze de generator in handen te krijgen. Op een video, die in 2009 werd getoond in het Amerikaanse tv-programma CBS 60 Minutes, was te zien dat de 27 ton wegende generator werd gestart, flink begon te schudden en na enige seconde volledig gehuld was in rook. De generator overleefde de cyberaanval niet. Het Aurora-project toonde daarmee aan dat hackers via een netwerktoegang fysieke schade konden toebrengen aan een generator. De hackers hadden daarbij gebruikgemaakt van kwetsbaarheden die in de meeste industriële besturingssystemen vandaag de dag aanwezig zijn. het uitgangspunt is verschillende zones Het feit dat de leveranciers hun moderne Scada-systemen hebben gebaseerd op standaard IT-onderdelen en -protocollen, heeft als voordeel dat er al veel kennis is over de beveiliging van dergelijke omgevingen. De basis voor een goed beveiligde omgeving begint met het bepalen van bedreigingen en risico s die er zijn voor de organisatie en haar infrastructuur. Door de facilitaire systemen met de IT-omgeving te combineren is de stelling we hebben toch een firewall niet meer afdoende. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het draadloze netwerk, laptops van bezoekers of een accountmanager die regelmatig via draadloze netwerken in hotels of restaurants op internet gaat. Let ook op zaken die niet direct met ict hebben te maken. Welke (openbare) informatie is over de organisatie beschikbaar, welke communicatiestromen zijn er met onderhoudsleveranciers en hoe controleer ik de onderhoudsmonteur. De vraag waartegen beveilig ik de organisatie? is een belangrijke vraag om te beantwoorden. Elke organisatie heeft tenslotte andere tegenstanders. Goede beveiligingmaatregelen zijn dus afgestemd op de bedreigingen en de tegenstanders van een organisatie. Zorg dat beveiligingmaatregelen bruikbaar zijn en de processen de organisatie ondersteunen. Naast techniek is scholing van medewerkers over beveiliging erg belangrijk. Het Aurora-project toonde daarmee aan dat hackers via een netwerktoegang fysieke schade konden toebrengen aan een generator. dcw november netwerken 17

18 Het creëren van verschillende zones is het uitgangspunt bij de beveiliging van een bedrijfsnetwerk. Elke zone heeft zijn eigen functie en de overgang tussen zones verloopt via een firewall. Communicatie met een zone die minder vertrouwd wordt, zoals internet, verloopt via een proxyserver in een demilitarized zone. Door de proxyserver ontstaat een scheiding in de verkeersstroom en wordt de inhoud gecontroleerd op virussen en malware. Ook moeten het rekencentrum voor kantoorautomatisering en de facilitaire systemen van elkaar gescheiden worden gehouden met eigen zones. Door de verschillende zones zijn de facilitaire systemen gescheiden van de IT-omgeving en de communicatiestromen hiernaar toe zijn te inspecteren met intruesion detection systemen. Een tweede voordeel van advertentie

19 het aanbrengen van zones is een performanceverbetering doordat communicatiestromen elkaar niet hinderen. De basis voor een goed beveiligde omgeving begint met het bepalen van bedreigingen en risico s die er zijn voor de organisatie en haar infrastructuur. f irewall uit? Naast beveiliging binnen het netwerk zijn servers, besturingssystemen, applicaties en databases goed beveiligd en voorzien van de laatste (security) patches en antivirussoftware. Serverbeveiliging is belangrijk, omdat de firewall alleen kijkt of de communicatie is toegestaan terwijl antivirussoftware de servers beveiligt tegen bekende virussen. Patches voor het besturingssysteem zorgen dat beveiligingslekken worden gedicht. Na installatie moet software in een doorlopend proces onderhouden worden. Steeds meer facilitaire systemen hebben remotesupport vanuit de leverancier. Hierbij moet je goed nadenken over welke informatie de organisatie kan verlaten. Daarnaast kan het een goed idee zijn de leverancier alleen toegang te geven wanneer er daadwerkelijk een probleem is. Het oplossen van storingen vanuit de locatie lijkt ouderwets, maar geeft wel de meeste controle. Zeker wanneer de monteur wordt begeleid door iemand die inhoudelijk kan beoordelen wat die monteur uitvoert. Het bovenstaande lijkt niet in lijn te zijn met de visie van de laatste jaren op informatiebeveiliging volgens Jericho. Jericho gaat namelijk uit van netwerken zonder firewall slotgrachten, waarbij beveiliging wordt aangebracht op die servers en werkplekken waar dat nodig is. De traditionele firewall zou hierdoor overbodig zijn. Wanneer beveiliging op alle systemen integraal is geregeld, kan de firewall uit. Voordat dit moment is aangebroken, is er bij veel organisaties nog een lange weg te gaan. stuxnet In de lente van 2010 ontdekte de beveilingsfirma VirusBlokAda een virus dat geschreven was om kwetsbaarheden in industriële besturingssystemen te exploiteren. Verborgen in de programmacode van het industriële besturingssysteem van een Iraanse klant vond men malware, Stuxnet genaamd. De beveiligsfirma Symantec analyseerde Stuxnet en bracht aan het licht dat het een computerworm betrof die de mogelijkheid had zichzelf van pc naar pc te verplaatsen en te vermenigvuldigen zonder menselijke interventie. Sommige wormen, zoals Stuxnet, kunnen zich zelfs verspreiden zonder een netwerkconnectie. Het analysedossier van Symantec beschrijft de worm als een van de meest complexe die men ooit heeft geanalyseerd. De complexiteit en geraffineerdheid van het Stuxnet-virus maakt het al bijzonder, maar het doel van het virus maakt die echt uniek. Daar waar malware die tot nu toe werd gevonden, als doel IT-systemen had, was Stuxnet specifiek geschreven om industriële besturings- en Scada-systemen aan te vallen. De worm vermenigvuldigde zichzelf via internet van pc naar pc tot hij uiteindelijk via de pc, laptop of zelfs usb-disk van een nietsvermoedende onderhoudstechnicus toegang kreeg tot de juiste faciliteit. Zodra Stuxnet het juiste systeem kon infecteren, opende het een backdoor waardoor ongeautoriseerde personen toegang kregen tot het facilitair systeem. Op deze manier konden zij gegevens van de lay-out en parameters van het Scada-systeem downloaden. Daarnaast kon Stuxnet ongemerkt de programmacode van plc s herschrijven die onderdeel waren van de communicatie in het industriële besturingssysteem. Alle intelligentie voor deze actie was onderdeel van Stuxnet en daarbij was geen externe toegang of hulp nodig. Zo was het mogelijk de controle van het industriële besturingssysteem ongemerkt over te nemen en schade aan te richten in een bedrijfskritische omgeving. advertentie Drie uitdagingen voor iedere datacenter manager garanderen van betrouwbaar dataverkeer, plannen voor toekomstige migratie en energiebeheer Nexans helpt met betrouwbare netwerkinfrastructuren die een migratiepad bieden naar hoge data snelheden (40G/100G) en tegelijk meeste potentieel biedt voor energiebesparing. Met Environmental Monitoring en Access Control ( EMAC ) en LANsense Intelligent Infrastructure Management, biedt Nexans een compleet pakket van infrastructuuroplossingen voor datacenters. Nexans Cabling Solutions Overschieseweg 317 NL NC Schiedam Tel: Global expert in cables and cabling systems

20 Failover en clustering (2) Bull: de kracht van hardwarebeschikbaarheidstools bij ha-systemen (high available) hebben we vaak softwareaanpassingen en goed ingerichte servers en besturingssystemen nodig. ter aanvulling van wat de middlewarevendoren zelf bieden, kijken we naar wat er met unix- en vmware-servers kan bij technisch systeemintegrator bull. zowel de basislaag als de middlewarestack zelf kan de ha-oplossing geven. dit geeft de klant keuzevrijheid en hopelijk het beste kostenplaatje! Erik de Ruijter is IT-architect bij ABN Amro Bank dcw november beheer 20 In deze vierdelige serie behandelt Erik de Ruijter vier modellen voor clustering en failover om een maximale uptime te realiseren, benaderd vanuit zowel de serverhardware, loadbalancers als middleware. De middlewareproducten die hiervoor worden ingezet, vormen wel steeds het uitgangspunt. In de eerste aflevering kwam aan de orde de data(base)dimensie, specifiek de oplossing binnen de middlewaretechnologie. In deze aflevering aandacht voor de oplossingen buiten de middleware : met clustering binnen Unix (AIX) en VMware en opslagreplicatie door EMC en NetApp. Dit alles aan de hand van het productaanbod van een oude bekende die tegenwoordig opvallend innovatief aan systeemintegratie doet: het Franse Bull. Groupe Bull bestaat al sinds de pionierstijd van de ict, en heeft, zoals zoveel closed platform pioniers, de nodige ups en downs gekend met de intrede van open systemen en standaards. Die heeft het bedrijf met verve overleefd en tegenwoordig zit het in de markt van mission-critical digital systems. Daarvoor wordt de eigen legacy nog steeds onderhouden: de GCOS-mainframes en de Liber-TP/DB-middleware. Ook is er integratiegerichte middleware, zoals de AccessMaster single signontooling. Belangrijk voor nieuwe klanten zijn echter drie productlijnen: high performance computing oftewel supercomputers. Dit is de bullx-lijn, gebaseerd op standaard x64-processoren, Linux en interconnects, zoals Infiniband. Referentieklanten zijn onder andere het KNMI, dat hiermee de weermodellen gaat doorrekenen; missioncritical Windows-Linux-servers via de bullion VMware-platforms, gecombineerd met opslagsystemen van EMC en NetApp; missioncritical Risc-Unix-servers via het Escala-platform; dit zijn IBM PowerPC/AIX-systemen met een Bull OEM-laagje. Bull heeft tien tot vijftien jaar geleden aanzienlijk veel kennis en ontwikkeling bijgedragen aan AIX. Ook hier kan voor opslag naar EMC en NetApp worden gekeken, maar tevens naar de standaard IBM-diskclusters rond AIX. De laatste twee lijnen zijn relevant voor onze failover en clustering. Dit geldt met name voor bullion, omdat dit voor een beduidend bredere markt geschikt is dan Escala. Boeiend aan bullion is dat het claimt meer te zijn dan gewoon een x64-vmware-server. Door de rackgebaseerde opzet, met grote schaalbaarheid en vooral gigantische hoeveelheden Ram, mikt bullion op een veel meer scale-upmodel dan pakweg een Dell-blade, die Bull ook als reseller kan leveren. Daar waar een bepaalde Mips-capaciteit bijvoorbeeld gewoonlijk wordt geleverd door driehonderd VM s verspreid over een groep Dell-blades, zal Bull proberen datzelfde te leveren met dertig VM s over een set bullion-servers. Let wel: het kiezen voor grote of kleine VM s zegt niets over het gekozen middlewaremodel. Dat kan scale-up of scale-out zijn. Al met al kunnen we Bull voor deze twee lijnen zien als een technisch systeemintegrator. Het bedrijf levert open platforms, waarbij de bouwstenen veelal van derden komen, maar het zorgt zelf voor alle onderlinge afregeling en voor de overall support. En zo n soort leverancier kan voor een aantal marktsegmenten met high-endeisen goed concurreren met reseller XYZ die zelf Dell-, HP- of IBM-servers integreert, en zelfs met de large-accountaanpak van de directe grote serverbouwers. doelen en sessieoplossingen op OS-niveau Het doel bij high availability, als deel van een hoge beschikbaarheid (aantal negens achter 99-komma ), is een zo laag mogelijke RPO (recovery point objective) en RTO (recovery time objective). De eerste betekent de hoeveelheid data die verdwenen mag zijn na een crash en de tweede is dus de echte downtime. Uitwerking van RPO en RTO vertaalt zich in beschikbaarheid van data en in herstel van gebruikerssessies.

Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt

Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt Onze gedifferentieerde benadering tot de Intelligent Workload Management markt de markt 1 het IT-landschap is aan het veranderen De risico's en uitdagingen van computerservices in meerdere omgevingen moeten

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening

Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening Whitepaper Garandeer de continuïteit van uw dienstverlening Hoe voorkomt u downtime? Hoe vermindert u de impact als het toch optreedt? Hoe bent u zo snel mogelijk weer online? INHOUD» Technische mogelijkheden»

Nadere informatie

Remote maintenance 4.0

Remote maintenance 4.0 Locatie A Locatie B Remote maintenance 4.0 Onderwerpen 1 2 3 Uitleg Remote maintenance 4.0 Verschillende manieren van Remote maintenance Remote maintenance als een service 4 Twee voorbeelden van mogelijke

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving

Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving Cloud of Clouds Meerdere clouds samensmeden tot één grote, hybride omgeving whitepaper CUSTOM 1 Bedrijven maken steeds vaker gebruik van meerdere clouddiensten, omdat ze aan iedereen in de organisatie

Nadere informatie

IT Security in de industrie

IT Security in de industrie IT Security in de industrie Praktische ervaringen met cyber security in de Energiesector en Procesindustrie Henk Spelt Henk.Spelt@kema.com Experience you can trust. Onderwerpen Waarom is (cyber) security

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Software Defined Datacenter Visie van Cisco Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Tomorrow Starts Here. Make amazing things happen by connecting

Nadere informatie

Whitepaper SCADA / ICS & Cyber Security

Whitepaper SCADA / ICS & Cyber Security Whitepaper SCADA / ICS & Cyber Security Kasper van Wersch Erwin van Harrewijn Qi ict, januari 2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 1. Risico s industriële netwerken 2 2. SCADA / ICS beveiliging 4 3. Qi ict

Nadere informatie

Bring it Secure. Whitepaper

Bring it Secure. Whitepaper Whitepaper Imtech ICT Communication Solutions, Rivium Boulevard 41 2909 LK Capelle a/d IJssel T +31 88 988 96 00, info.cs@imtech.nl, www.imtech.nl/cs Imtech Vandaag de dag moet security een standaard

Nadere informatie

Vervang uw verouderde hardware

Vervang uw verouderde hardware Whitepaper Vervang uw verouderde hardware Dedicated of Cloud? Alles over virtualisatie. Wat is het, hoe werkt het en wat zijn de voordelen? INHOUD» Wat is virtualisatie?» Wat is een Virtual Server?» Besparen

Nadere informatie

Intern (On-Premise) Co-Location Infrastructure-as-a-Service (IaaS) Platform-as-a-Service (PaaS)

Intern (On-Premise) Co-Location Infrastructure-as-a-Service (IaaS) Platform-as-a-Service (PaaS) Tot een aantal jaren geleden was het redelijk vanzelfsprekend om in een gebouw met een groot aantal werkplekken een eigen serverruimte te maken. Dit heeft nog steeds een aantal voordelen. Vandaag de dag

Nadere informatie

Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten. Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten

Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten. Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten Alles in de cloud: bent u er al klaar voor? Whitepaper OGD ict-diensten 1 Cloudcomputing is populair, en niet zonder reden. Clouddiensten

Nadere informatie

Identity & Access Management & Cloud Computing

Identity & Access Management & Cloud Computing Identity & Access Management & Cloud Computing Emanuël van der Hulst Edwin Sturrus KPMG IT Advisory 11 juni 2015 Cloud Architect Alliance Introductie Emanuël van der Hulst RE CRISC KPMG IT Advisory Information

Nadere informatie

Windows Server 2003 End of support

Windows Server 2003 End of support Windows Server 2003 End of support Wat betekent dit voor mijn organisatie? Remcoh legt uit Met dit nieuwsitem brengt Remcoh de naderende End of Support datum voor Windows Server 2003 onder uw aandacht.

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Iedere beveiligingsprofessional kent waarschijnlijk het schillenconcept. Dit staat bekend onder verschillende benamingen zoals defence in depth of layers

Nadere informatie

TELECOM UTILITIES & MEDIA SOFTWARE SOLUTIONS. Geïntegreerde Operations Support oplossingen

TELECOM UTILITIES & MEDIA SOFTWARE SOLUTIONS. Geïntegreerde Operations Support oplossingen TELECOM UTILITIES & MEDIA SOFTWARE SOLUTIONS Geïntegreerde Operations Support oplossingen Geïntegreerde Operations Support voor Telecom, Utilities & Media Als branchespecialist ondersteunt Atos Origin

Nadere informatie

IBM; dataopslag; storage; infrastructuur; analytics; architectuur; big data

IBM; dataopslag; storage; infrastructuur; analytics; architectuur; big data Asset 1 van 10 Big Data Analytics voor Dummies Gepubliceerd op 30 june 2014 Gelimiteerde editie van de populaire Dummies-reeks, speciaal voor managers. Het boek legt uit waarom Big Data Analytics van cruciaal

Nadere informatie

De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen

De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen Kaseya Onderzoek De Uitdagingen van Mobiele Apparaten Managen 2011 www.kaseya.nl Over dit rapport In dit rapport worden de resultaten gepresenteerd van een onderzoek dat door Kaseya is geïnitieerd en uitgevoerd

Nadere informatie

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015

EPLAN User group. Siemens in Nederland. Unrestricted Siemens Nederland N.V. 2015 EPLAN User group Siemens in Nederland siemens.nl Wereldwijde aanwezigheid Dicht bij de klant overal ter wereld 10,9 115.000 69 Omzet (in miljard ) 2 15% van wereldwijd totaal Werknemers 3 33 % van wereldwijd

Nadere informatie

Business Event AGENDA. 13 November 2014. Arrow ECS Houten

Business Event AGENDA. 13 November 2014. Arrow ECS Houten 13 November 2014 Business Event Arrow ECS Houten AGENDA OCHTEND Registratie en ontbijt 08:00-09:15 uur U kunt kiezen uit onderstaande sessies PRE-SALES & CONSULTANT Sessie Sessie 1 Sessie 2 NetApp - Converged

Nadere informatie

Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert

Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert Cloud Computing: Met HPC in de wolken Ron Trompert Wat is Cloud computing Voorbeelden Cloud Soorten Cloud SaaS (Software as a Service) Software die als een dienst wordt aangeboden, bijv. google calendar,

Nadere informatie

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010

Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Oplossingen overzicht voor Traderouter > 02/11/2010 Netconnex is opgericht in 2004 (Gezeteld in Belgie maar het hoofd datacenter gelegen in Nederland [omgeving Amsterdam]). Zeer gestaag groeiende onderneming

Nadere informatie

HOUD UW BEDRIJFSVOERING ALTIJD EN OVERAL VEILIG. Protection Service for Business

HOUD UW BEDRIJFSVOERING ALTIJD EN OVERAL VEILIG. Protection Service for Business HOUD UW BEDRIJFSVOERING ALTIJD EN OVERAL VEILIG Protection Service for Business WE LEVEN IN EEN MOBIELE WERELD WiFi Voetganger We maken gebruik van meer apparaten en verbindingen dan ooit tevoren. De mogelijkheid

Nadere informatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie

Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Werken zonder zorgen met uw ICT bij u op locatie Naast de mogelijkheden om uw programmatuur en gegevens bij Drie-O via Evy 2.0 in de cloud te hosten hebt u ook de mogelijkheid om uw ICT omgeving bij u

Nadere informatie

Frank Krommenhoek. Smart LED

Frank Krommenhoek. Smart LED Frank Krommenhoek Smart LED Achtergrond Agenda Trends in (LED) verlichting Concept Smart LED Case Total Smart Building ICT neemt een steeds belangrijkere rol in als backbone van de organisatie ook voor

Nadere informatie

Asset 1 van 17. Mobile Application Management en security. Gepubliceerd op 18 april 2015

Asset 1 van 17. Mobile Application Management en security. Gepubliceerd op 18 april 2015 Asset 1 van 17 Mobile Application Management en security Gepubliceerd op 18 april 2015 Veel organisaties hebben de afgelopen jaren hun eigen mobiele enterprise apps ontwikkeld. De data hierin is potentieel

Nadere informatie

Whitepaper. Cloud Computing. Computication BV 2013. Alleen naar cloud bij gewenste flexibiliteit

Whitepaper. Cloud Computing. Computication BV 2013. Alleen naar cloud bij gewenste flexibiliteit Whitepaper Cloud Computing 1 Computication BV 2013 Nu we op de toppen van de hypecyclus van cloud computing zijn beland, lijkt iedereen te denken dat deze vorm van automatisering zaligmakend is. Het is

Nadere informatie

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s

m.b.v. digitale certificaten en PKI Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Beknopte dienstbeschrijving Beveiligen van VPN's m.b.v. digitale certificaten en PKI Document: Versie: mei 2002 Beknopte Dienstbeschrijving beveiligen van VPN s Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Snel te

Nadere informatie

CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN. Opening nieuw kantoor. door virtualisatie. datacenters met zeer hoge snelheid

CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN. Opening nieuw kantoor. door virtualisatie. datacenters met zeer hoge snelheid CENTRIC MAGAZINE ICT INFRA STRUCTUREN JAARGANG 7, NUMMER 3, RAVU: Business Intelligence is een proces Opening nieuw kantoor Moordrecht Saxion bespaart fors door virtualisatie Glasvezelring verbindt datacenters

Nadere informatie

Een centrale Operations bridge met Service Level Management

Een centrale Operations bridge met Service Level Management HP Software: Apps meet Ops 2015 Een centrale Operations bridge met Service Level Management Marcel de Wit/ March 31 st, 2015 HP Software: Apps meet Ops 2015 Operations Bridge "A physical location where

Nadere informatie

Agenda 26-4-2009. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie.

Agenda 26-4-2009. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie. Wat zijn de gevolgen van Cloud en Gridcomputing voor de gebruikersorganisatie en de beheersfunctie. John Lieberwerth Agenda Even voorstellen Cloud Computing De tien Plagen Gebruikersorganisatie en ICT

Nadere informatie

hoogwaardige IaaS Cloudoplossingen

hoogwaardige IaaS Cloudoplossingen hoogwaardige IaaS Cloudoplossingen Exclusieve partnership Cloudleverancier NaviSite is als onderdeel van mediaconglomeraat Time Warner Cable één van de grootste wereldwijde providers van enterprise class

Nadere informatie

DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio.

DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio. DICHTBIJ EN BETROUWBAAR Een betrouwbaar, milieubewust en innovatief datacentrum bij u in de regio. EEN UITERST MODERN EN KLANTVRIENDELIJK DATACENTRUM. Gelegen op een perfecte locatie tussen Groningen en

Nadere informatie

Bring it To The Cloud

Bring it To The Cloud Whitepaper Imtech ICT Communication Solutions, Rivium Boulevard 41 2909 LK Capelle a/d IJssel T +31 88 988 96 00, info.cs@imtech.nl, www.imtech-ict.nl/cs Imtech Voor organisaties is de keuze over hoe

Nadere informatie

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security.

Unified Enterprise Security wordt geleverd door onze strategische partner Masergy, de wereldspeler in global communications en security. Het verlengstuk van uw IT security operations: altijd (24x7) de beste expertise en meest actuele kennis, geïntegreerd zicht op wat er gebeurt in uw datacenter en eerder en Security as a Service Het verlengstuk

Nadere informatie

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE

EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE EIGENSCHAPPEN CONVERGED HARDWARE Eigenschappen Converged Hardware 1 van 8 Document Informatie Versie Datum Omschrijving Auteur(s) 0.1 29-09-2015 Draft Remco Nijkamp 0.2 29-09-2015 Volgende Versie opgesteld

Nadere informatie

Leven na Windows Server 2003 end of service

Leven na Windows Server 2003 end of service whitepaper Leven na Windows Server 2003 end of service Gedwongen migratie is vooral een kans 2 De dagen van Windows Server 2003 zijn geteld. Op 14 juli 2015 trekt Microsoft definitief de stekker uit dit

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

www.novell.com Veelgestelde vragen van Partners WorkloadIQ Veelgestelde vragen 17 augustus 2010

www.novell.com Veelgestelde vragen van Partners WorkloadIQ Veelgestelde vragen 17 augustus 2010 Veelgestelde vragen van Partners www.novell.com WorkloadIQ Veelgestelde vragen 17 augustus 2010 W a t i s d e I n t e l l i g e n t W o r k l o a d M a n a g e m e n t m a r k t? De Intelligent Workload

Nadere informatie

Partneren met een Cloud broker

Partneren met een Cloud broker Partneren met een Cloud broker Vijf redenen om als reseller te partneren met een Cloud broker Introductie Cloud broker, een term die je tegenwoordig vaak voorbij hoort komen. Maar wat is dat nu precies?

Nadere informatie

Efficiëntie? Dat is werken

Efficiëntie? Dat is werken Efficiëntie? Dat is werken met actuele informatie. Punt. Isabel Corporate Synchroniser Isabel Corporate Synchroniser Hoe efficiënt werkt u vandaag? Vandaag is het uitwisselen van bestanden tussen Isabel

Nadere informatie

Een veilige draadloze internet-en netwerkverbinding in uw gemeente, voor u en uw burgers. Hoe pakt u dit aan? impakt.be

Een veilige draadloze internet-en netwerkverbinding in uw gemeente, voor u en uw burgers. Hoe pakt u dit aan? impakt.be Een veilige draadloze internet-en netwerkverbinding in uw gemeente, voor u en uw burgers. Hoe pakt u dit aan? IMPAKT Secure ICT IMPAKT is meer dan 25 jaar actief in België en Luxemburg als ICT beveiliging

Nadere informatie

Factsheet Outsourcing

Factsheet Outsourcing Factsheet Outsourcing www.vxcompany.com U wilt er zeker van zijn dat de IT-infrastructuur van uw organisatie in goede handen is, zodat u uw aandacht volledig kunt richten op de core business. Wij beheren

Nadere informatie

Hoge beschikbaarheid bij Lips Textielservices Johan Westerduin, Transfer Solutions

Hoge beschikbaarheid bij Lips Textielservices Johan Westerduin, Transfer Solutions Hoge beschikbaarheid bij Lips Textielservices Johan Westerduin, Transfer Solutions 22 April, 2010 Woerden, Nederland Introductie Transfer Solutions Transfer Solutions is een gespecialiseerde

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

PatchLink Corporation

PatchLink Corporation PatchLink Corporation Een succesverhaal in netwerkoplossingen PatchLink biedt al sinds 1991 geavanceerd netwerkbeheer en beveiligingssoftware aan zowel klanten als partners. Eén van deze oplossingen was

Nadere informatie

Shared Service Center. Elkaar ontmoeten in het Shared Service Center

Shared Service Center. Elkaar ontmoeten in het Shared Service Center Shared Service Center Elkaar ontmoeten in het Shared Service Center Programma Inleiding thema Het Shared Service Center Diner Het Shared Service Center (vervolg) Coach Opdrachtgever Studenten / medewerkers

Nadere informatie

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder

Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder IT beheerder als bedreigde diersoort: Door toenemende automatisering en slimmere tools verdwijnt het werk voor de klassieke IT beheerder Auteur: Reinout Dotinga Quality Assured Services B.V. Thorbeckestraat

Nadere informatie

in verhuur van IT en multimedia.

in verhuur van IT en multimedia. in verhuur van IT en multimedia. slim veilig voordelig bezoekers hebben de boodschap ontvangen Livingston levert jaarlijks voor meer dan 200 beurzen, evenementen en congressen IT-oplossingen op maat. Dit

Nadere informatie

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment

Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Overzicht van oplossingen Zet de volgende stap in bedrijfsinnovatie met een Open Network Environment Wat u leert De opkomst van nieuwe technologieën zoals cloud, mobiliteit, sociale media en video die

Nadere informatie

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing

Cloud Computing. Definitie. Cloud Computing Cloud Computing Definitie In de recente literatuur rond Cloud Computing zijn enorm veel definities te vinden die het begrip allemaal op een verschillende manier omschrijven. Door deze diversiteit zijn

Nadere informatie

Introduceert KASPERSKY ENDPOINT SECURITY FOR BUSINESS

Introduceert KASPERSKY ENDPOINT SECURITY FOR BUSINESS Introduceert KASPERSKY ENDPOINT SECURITY FOR BUSINESS 1 Business strategieën en de impact voor de IT FLEXIBILITEIT Snel handelen met wendbaarheid en flexibiliteit Voor 66% van de organisaties staat flexibiliteit

Nadere informatie

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk

IP Services. De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk IP Services De grenzeloze mogelijkheden van een All IP -netwerk Voor wie opgroeit in deze tijd is het de grootste vanzelfsprekendheid. Je zet de computer aan en je kunt mailen, chatten, elkaar spreken

Nadere informatie

Thin-Clients architectuur bij een farmaceutisch bedrijf.

Thin-Clients architectuur bij een farmaceutisch bedrijf. Thin-Clients architectuur bij een farmaceutisch bedrijf. Vincent Wagenaar Raster Products BV (vw@raster-products.com) Erik van Noort Strypes Nederland BV (erik.van.noort@merck.com) Raster Products B.V.

Nadere informatie

Dromen, durven, doen, samen doen

Dromen, durven, doen, samen doen Overheids-DataCenter Noord-Nederland Dromen, durven, doen, samen doen Henk Bultje Projectmanager ODC-Noord Roelof Moraal Projectmanager RDW Aanleiding Samenwerking Noord versus Programma consolidatie

Nadere informatie

Fors besparen op uw hostingkosten

Fors besparen op uw hostingkosten Whitepaper Fors besparen op uw hostingkosten Hoe kunt u een kostenvoordeel behalen zonder dat dat ten koste gaat van de kwaliteit van uw dienstverlening? INHOUD» De hostingmarkt» Cloud technologie» Uitbesteden

Nadere informatie

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services CLOUD DESIGN Managed Services We ontwerpen flexibele en kosteneffectieve cloud-architecturen als fundament voor uw digitale platform(en). De ontwikkelingen binnen

Nadere informatie

IP Businessmanager voor gevorderden

IP Businessmanager voor gevorderden IP Businessmanager voor gevorderden mobiel integratie total cost of ownership (tco) management rapportages netwerken en ict vm en hosted oplossingen business manager integratie bedrijfs applicaties voip

Nadere informatie

Hoe fysiek is informatiebeveiliging?

Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Johan de Wit Siemens Nederland NV Hoe fysiek is informatiebeveiliging? Informatie is voor organisaties van onschatbare waarde, het beschermen ervan heeft binnen organisaties

Nadere informatie

Cloud Ready Datacenters

Cloud Ready Datacenters Cloud Ready Datacenters Door Kurt Glazemakers, CTO Terremark Europe November 2010 1 Inleiding Cloud computing heeft op verschillende niveaus invloed op de inrichting van een datacenter. Met als aanjager

Nadere informatie

Process Control Netwerk Security bij Lyondell. Dave Chong European IT Project Manager Lyondell Chemie Nederland B.V.

Process Control Netwerk Security bij Lyondell. Dave Chong European IT Project Manager Lyondell Chemie Nederland B.V. Process Control Netwerk Security bij Lyondell Dave Chong European IT Project Manager Lyondell Chemie Nederland B.V. Agenda Introductie Korte feiten over Lyondell Chemie Wat doet Lyondell Chemie aan PCN

Nadere informatie

ING stapt over naar de cloud. Rolf Zaal

ING stapt over naar de cloud. Rolf Zaal ING stapt over naar de cloud Rolf Zaal ING stapt over naar de cloud Lagere kosten en kortere doorlooptijden zonder datacentrum 11 september 2012 Rolf Zaal ING zet in rap tempo haar datacentra buiten de

Nadere informatie

Desktop Delivery: een zakelijke afweging

Desktop Delivery: een zakelijke afweging Desktop Delivery: een zakelijke afweging Client - Server, SBC, virtuele desktops, virtuele applicaties of een virtueel besturingssysteem? Er zijn genoeg mogelijkheden om desktop functionaliteit aan de

Nadere informatie

een besparing van 20% tot 65% in veel gevallen mogelijk is!

een besparing van 20% tot 65% in veel gevallen mogelijk is! Heeft u wèl inzicht in de ICT kosten? De laatste jaren vragen organisaties zich steeds vaker af waarom ICT toch altijd duurder uitvalt dan gedacht, en wat men daar als organisatie aan kan doen. Daarom

Nadere informatie

innovaphone Case Study

innovaphone Case Study innovaphone Case Study Retailbedrijf TEDi kiest voor communicatie oplossing van innovaphone om zijn verschillende vestigingen met elkaar te verbinden Retailbedrijf TEDi: Non-foodketen TEDi, met hoofdkantoor

Nadere informatie

Van business eisen naar een. De keuzes en realisatie van een zeer groen datacenter. 18 Januari 2012 - drs. Erwin van den Heuvel

Van business eisen naar een. De keuzes en realisatie van een zeer groen datacenter. 18 Januari 2012 - drs. Erwin van den Heuvel Van business eisen naar een minimale datacenter footprint De keuzes en realisatie van een zeer groen datacenter 18 Januari 2012 - drs. Erwin van den Heuvel Even voorstellen Versie 1.0 Het UMC Utrecht Het

Nadere informatie

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen 1 IaaS als basis voor maatwerkoplossingen De specialisten van Fundaments: uw logische partner INHOUD Vooraf Terugblik Cloud De rol van de IaaS Provider IaaS maatwerkoplossingen in het onderwijs Conclusie

Nadere informatie

Maak kennis met. donderdag 19 november 2015

Maak kennis met. donderdag 19 november 2015 Maak kennis met wie is GeeFirm GeeFirm Ervaring en referenties in allerlei sectoren Synmotive Internet Overal Cloud - Telecom - Web - IT 24 x 7 support 100% web based office onderdeel van AllSolutions

Nadere informatie

Ties Beekhuis ties.beekhuis@proact.nl IT INFRASTRUCTUUR ALS VOEDINGSBODEM VOOR UW BUSINESS

Ties Beekhuis ties.beekhuis@proact.nl IT INFRASTRUCTUUR ALS VOEDINGSBODEM VOOR UW BUSINESS Ties Beekhuis ties.beekhuis@proact.nl IT INFRASTRUCTUUR ALS VOEDINGSBODEM VOOR UW BUSINESS Rol van IT Evolutie virtualisatie Converged Infrastructuur Vendor oplossingen» VCE» EMC» NetApp» Cisco Automatiseren

Nadere informatie

Inkopen van ICT. Inkopen Complexe Techniek? 20 april 2009

Inkopen van ICT. Inkopen Complexe Techniek? 20 april 2009 : Inkopen Complexe Techniek? 20 april 2009 Ir. Richard Heijne den Bak MTD Teamleider IT-inkoop/pakketselectie Mitopics Docent Nevi Inkoopacademie Inhoud Voorstellen Context IT-inkoop Omgaan met complexiteit

Nadere informatie

Bouwstenen voor de G-Cloud Datacenters in de Belgische overheid. Frank Robben www.frankrobben.be

Bouwstenen voor de G-Cloud Datacenters in de Belgische overheid. Frank Robben www.frankrobben.be Bouwstenen voor de G-Cloud Datacenters in de Belgische overheid Frank Robben www.frankrobben.be Agenda Context: besparen door synergie en transformatie Wat is G-Cloud? Waarom G-Cloud? Succesfactoren G-Cloud

Nadere informatie

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen

IaaS als basis voor maatwerkoplossingen 1 IaaS als basis voor maatwerkoplossingen De specialisten van Fundaments: uw logische partner INHOUD Vooraf Terugblik Cloud De rol van de IaaS Provider IaaS maatwerkoplossingen in het onderwijs Conclusie

Nadere informatie

BE READY FOR WHAT S NEXT! Kaspersky Open Space Security

BE READY FOR WHAT S NEXT! Kaspersky Open Space Security BE READY FOR WHAT S NEXT! Open Space Security Internetaanvallen zijn reëel. Alleen vandaag al, heeft de Lab-technologie bijna 3 miljoen aanvallen voorkomen die waren gericht tegen onze wereldwijde klanten.

Nadere informatie

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren M A P I N F O E X P O N A R E Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren INTRODUCTIE VAN MAPINFO EXPONARE MapInfo Exponare is ontwikkeld om gebruikers toegang

Nadere informatie

Optimale ICT-beveiliging. Van advies en ontwikkeling tot implementatie en beheer

Optimale ICT-beveiliging. Van advies en ontwikkeling tot implementatie en beheer Optimale ICT-beveiliging Van advies en ontwikkeling tot implementatie en beheer 1 Inhoud Deze brochure geeft u meer uitleg over de manier waarop Telenet de ICT van uw bedrijf kan beveiligen. Ervaring,

Nadere informatie

Agenda. Aanleiding NPR 5313. Aanleiding NPR 5313. Aanleiding NPR 5313. Normontwikkeling. Opbouw NPR 5313. Feedback. Computerruimtes en datacenters

Agenda. Aanleiding NPR 5313. Aanleiding NPR 5313. Aanleiding NPR 5313. Normontwikkeling. Opbouw NPR 5313. Feedback. Computerruimtes en datacenters Agenda Aanleiding NPR 5313 Normontwikkeling Computerruimtes en datacenters NEN Nederlandse Praktijk Richtlijn 5313 Federatie Het Instrument IT ROOM INFRA Raymond van den Tempel Jeffrey Gadellaa 6 november

Nadere informatie

GOEDE ZORG VOOR ONDERZOEKSDATA.

GOEDE ZORG VOOR ONDERZOEKSDATA. GOEDE ZORG VOOR ONDERZOEKSDATA. Ziekenhuislaboratorium LabWest vertrouwt IT-infrastructuur toe aan Sentia Sinds 2011 werken verschillende ziekenhuizen in en rondom Den Haag met een gezamenlijke laboratoriumorganisatie.

Nadere informatie

Factsheet Enterprise Mobility

Factsheet Enterprise Mobility Factsheet Enterprise Mobility www.vxcompany.com Informatie willen we overal, altijd en op elk device beschikbaar hebben. Privé, maar zeker ook zakelijk. Met het gebruik van mobile devices zoals smartphones

Nadere informatie

Klanten en relatie dag

Klanten en relatie dag Klanten en relatie dag Tijd 13.00 13.05 Welkom door Robbert Hoeffnagel, hoofdredacteur DatacenterWorks (moderator) 13.05 13.30 Monitoring serverruimte met All BaaS door Ronald Kok, directeur All IT Rooms

Nadere informatie

zorgeloos werken in de cloud

zorgeloos werken in de cloud metacom cloud functionele mogelijkheden zorgeloos werken in de cloud vanmeijel.nl bouwen kan simpeler Metacom is één van de meest bedrijfskritische applicaties binnen uw organisatie. De beschikbaarheid,

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

BESCHERM UW BEDRIJF, WAAR U OOK GAAT. Protection Service for Business

BESCHERM UW BEDRIJF, WAAR U OOK GAAT. Protection Service for Business BESCHERM UW BEDRIJF, WAAR U OOK GAAT Protection Service for Business WE LEVEN IN EEN MOBIELE WERELD WiFi Voetganger We maken tegenwoordig gebruik van meer apparaten via meer verbindingen dan ooit tevoren.

Nadere informatie

FLEXIBILITEIT DOOR STABILITEIT

FLEXIBILITEIT DOOR STABILITEIT DATACENTER FLEXIBILITEIT DOOR STABILITEIT Het datacenter vormt de spil van uw ICT-omgeving en organisatie. Niet alleen waarborgt uw MER, SER of datacenter de opslag van grote hoeveelheden bedrijfskritische

Nadere informatie

Welkom ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN

Welkom ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Welkom ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Léon Sigo Directeur ComputerPlan ACHTER ELK SUCCES SCHUILT EEN GOED COMPUTERPLAN Onze organisatie Sinds 1982 32 jaar ICT ervaring 50 medewerkers Meer

Nadere informatie

BeCloud. Belgacom. Cloud. Services.

BeCloud. Belgacom. Cloud. Services. Cloud Computing Steven Dewinter Steven.Dewinter@belgacom.be February 13 th, 2012 Cloud computing is niet nieuw. Het is een evolutie, geen revolutie! Personal Computer, Tekstverwerker, Rekenblad, MS DOS,..

Nadere informatie

Customer Case CED. Feiten in het kort:

Customer Case CED. Feiten in het kort: Feiten in het kort: Bedrijf: European Claim Experts Branche: Verzekeringen Werknemers: 1.150 Activiteiten: Internationale Claims management en Expertise Oplossing: Opbouw Mendix-platform voor het flexibel

Nadere informatie

Netwerkvirtualisatie implementeren in VMware-omgevingen met NSX

Netwerkvirtualisatie implementeren in VMware-omgevingen met NSX Netwerkvirtualisatie implementeren in VMware-omgevingen met NSX VMware vforums 2014 Geordy Korte Networking and Security BU (NSX) System Engineer 2014 VMware Inc. Alle rechten voorbehouden. Agenda Het

Nadere informatie

De case hieronder beschrijft het geval van een groot Belgisch bestuur: het Bestuur van de Provincie Luxemburg.

De case hieronder beschrijft het geval van een groot Belgisch bestuur: het Bestuur van de Provincie Luxemburg. Migratie VoIP Cisco Call Manager -> Asterisk Executive summary Een groot aantal ondernemingen en organisaties hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in Voice over IP (VoIP) op basis van Call Manager van

Nadere informatie

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant

CMS Ronde Tafel. Cloud Continuity. Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant CMS Ronde Tafel Cloud Continuity Ir. Jurian Hermeler Principal Consultant Introductie Quint Wellington Redwood Onafhankelijk Management Adviesbureau Opgericht in 1992 in Nederland Ruim 20 jaar ervaring

Nadere informatie

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN

DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN DE BUSINESS CASE VOOR DE ASP OPLOSSING VAN CRM RESULTANTS VOOR ONDERWIJSINSTELLINGEN Inleiding CRM Resultants biedt aan haar klanten de keuze om Microsoft Dynamics CRM in huis te installeren, of om de

Nadere informatie

Waar moet u op letten bij het kiezen van een datacenter! it starts here

Waar moet u op letten bij het kiezen van een datacenter! it starts here kiezen van een datacenter! it starts here Inleiding Wanneer gekozen wordt voor een extern datacenter, dan wordt er vaak eerst gekeken naar een datacenter dat dicht in de buurt ligt. Dit is eenmaal makkelijk

Nadere informatie

Kijken, kiezen, maar wat te kopen?

Kijken, kiezen, maar wat te kopen? Kijken, kiezen, maar wat te kopen? 15 aandachtspunten bij overgang naar de cloud Cloud biedt voor veel organisaties de mogelijkheid om te innoveren zonder hoge investeringen. Zowel Telecom providers als

Nadere informatie

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware.

Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het besturingssysteem of operating system, vaak afgekort tot OS is verantwoordelijk voor de communicatie van de software met de hardware. Het vormt een schil tussen de applicatiesoftware en de hardware

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

Incore Solutions Learning By Doing

Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Learning By Doing Incore Solutions Gestart in November 2007 Consultants zijn ervaren met bedrijfsprocessen en met Business Intelligence Alle expertise onder 1 dak voor een succesvolle

Nadere informatie