De duurzame school CSG- Comenius Mariënburg.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De duurzame school CSG- Comenius Mariënburg."

Transcriptie

1 CSG-COMENIUS Leeuwarden Profiel Natuur en Gezondheid VAK BIOLOGIE De duurzame school CSG- Comenius Mariënburg. Narmin Marroufi en Nilofar Karimi Schooljaar Begeleider F.Sibers 1

2 Inhoud Voorwoord 3 Hoofdstuk 1: Inleiding 1.1 Onderwerp en aanleiding Probleemstelling Doelstelling Methode aanpak 4 Hoofdstuk 2: Analyse Csg-Comenius 2.1 Het enegieverbruik van Csg-Comenius Leerlingen over Csg-Comenius Resultaten van de enquête 7 Hoofdstuk 3: De ideale school 3.1 Voorbeeldfunctie Maatregelen duurzaamheid 9 Hoofdstuk 4: Vergelijking Csg-Comenius met de ideale school 4.1 Hoe staat Csg-Comenius ervoor? Veranderingen binnen het Csg-Comenius 13 Hoofdstuk 5: De duurzame school Csg-Comenius met behulp van zonnepanelen 5.1Duurzamer worden m.b.v. zonnepanelen Welke leverancier zonnepanelen? Hoe gaat Csg-Comenius de zonnepanelen financieren? Berekening energiebesparing en terugwinning kosten 19 Hoofdstuk 6: Samenwerking Csg-Comenius met de wijk 6.1 Energiecoöperatie Leeuwarden De duurzaamste wijk van Friesland Achter de Hoven Hoe Kan Csg-Comenius in toekomst energie-leverancier van de wijk 22 worden? Hoofdstuk 7: YES!-project 7.1 Het YES!-project Beleid duurzaamheid scholen binnen de EU Ervaringen YES!-project 24 Conclusie 28 Nawoord 30 Bijlage 31 2

3 Voorwoord Financieel korte termijn denken is een cruciale barrière voor bedrijven in hun overgang naar duurzaamheid Conslusie van Sustainability Survey, uitgebracht door Globescan en SustainAbility, via bericht op Duurzaamnieus.nl Dit wetenschappelijk artikel is geschreven ter afsluiting van ons vwo carrière op het CSG- Comenius Mariënburg te Leeuwarden. Een school die veel voor ons betekend heeft en met een geloof in je toekomst als motto. Duurzaamheid hoort daarbij. We zijn met ons onderzoek dicht bij school gebleven en hebben als doel de school duurzaam te maken. Iets wat als onderzoek is begonnen maar waar we toch wel een beetje onze passie van gemaakt hebben. We willen iedereen overtuigen dat onze school er zeker in kan slagen om duurzaam te worden. Het schrijven van dit wetenschappelijk artikel hebben wij als een plezierige maar ook vooral als een leerzame tijd ervaren. Graag willen wij van deze gelegenheid gebruik maken om een aantal mensen te bedanken. Allereerst willen wij Douwe Beimin bedanken vooral zijn hulp en ook voor zijn begeleiding deze periode. We konden hem altijd bellen, en dat is iets wat we niet gauw zullen vergeten. Daarnaast willen wij Rob Blesma bedanken voor de tijd die hij voor ons had om onze vragen te beantwoorden. Ook willen wij Johan Bakker bedanken voor de offerte van zonnepanelen voor bij ons op school. Tenslotte willen wij onze PWS-begeleider Frits Sibers bedanken voor zijn begeleiding gedurende ons onderzoek. Leeuwarden, februari 2013 Narmin Marroufi en Nilofar Karimi 3

4 Hoofdstuk 1 Inleiding: 1.1 Onderwerp en aanleiding Duurzaamheid was iets wat ons beide erg aansprak, wij hebben daarom ook meegedaan met het YES!-project om te leren over verschillende onderwerpen binnen het grote onderwerp Duurzaamheid. Iets wat iedereen wil bereiken als hij/zij aan de toekomst denkt. YES!-project ging dan vooral over duurzaamheid binnen Europa. Heel interessant om naar verschillende college's te luisteren van professors. Maar op een gegeven moment vroegen wij ons af hoe het op school gaat als we het over duurzaamheid hebben. Want wij hadden niet echt het idee dat onze school erg milieubewust bezig is. Althans dat beeld hadden wij aangezien wij als leerlingen niet weten hoe het zit met duurzame voorzieningen bij ons op school. Wij vonden het belangrijk om eerst klein te beginnen voordat we gaan kijken hoe het binnen de EU is. Waarom dan niet meteen beginnen bij de bron van ons onderwijs? Wij vonden het erg interessant om te onderzoeken hoe duurzaam het CSG-Comenius Mariënburg eigenlijk is, en hoe wij als 2 leerlingen van het CSG-Comenius, deze school er toch tot aan te zetten om duurzamer te worden. 1.2 Probleemstelling Hoe kunnen we van CSG-Comenius Mariënburg een duurzame school maken? 1.3 Doelstelling Ons doel van dit onderzoek is niet alleen leren over de mogelijkheden van duurzaamheid, maar ons doel is ook om onze school te motiveren ook echt duurzamer te worden met behulp van ons plan die wij ook aan de locatiedirecteur willen presenteren. 1.4 Methode aanpak Met ons ambitieuze onderzoek is natuurlijk wel een goed plan van aanpak nodig. Voordat wij willen onderzoeken hoe wij CSG-Comenius zo duurzaam mogelijk kunnen maken, moeten we ons eerst verdiepen in duurzaamheid, en hoe je een gebouw duurzamer kunt maken. YES- Project heeft ons erg geholpen met het formuleren van onze vragen en informatie over duurzaamheid. Daarnaast moeten wij de juiste mensen vinden die ons met ons plan kunnen helpen. Ook moeten wij de school inlichten over bepaalde zaken zoals betreding van het dak. We willen niet alleen veel leren door gebruik van literatuur, wij willen ook graag veel leren van mensen die veel ervaring hebben op het gebied van duurzame ontwikkelingen. 4

5 Hoofdstuk 2: Analyse Csg-Comenius 2.1Het energieverbruik van Csg-Comenius Om Csg-Comenius te kunnen analyseren is het belangrijk te weten wat de school zelf verbruikt aan energie. Volgens het internet 1 is de definitie van energieverbruik: Het energieverbruik is de elektriciteit en gas die daadwerkelijk verbruikt is. Het verbruik wordt gemeten met een energiemeter die in de meterkast zit. Als u gebruik maakt van energie dan registreert de energiemeter dit in eenheden van kwh (elektriciteit) en m3 (gas). We stuurden een naar meneer H.Feenstra 2 en vroegen naar het energieverbruik van Csg- Comenius Mariënburg. Na nog een paar keer naar hem g d te hebben, kregen we eindelijk het energieverbruik over het jaar We kregen het gas, water en elektriciteit verbruik per maand toegestuurd. Aangezien wij ons alleen richten op het energieverbruik hebben we met het water verbruik verder niks gedaan. Om het energieverbruik per jaar te weten, gingen we het energieverbruik van alle maanden bij elkaar optellen. Dit hebben we voor zowel gas als elektriciteit gedaan. Gas (essent): Totaal verbruikt: m 3 Elektriciteit (oxxio): Totaal verbruik: Hoog tarief: = ,00 kwh Laag tarief: = ,00 kwh 1 2 Hoofdadministratie van Csg-Comenius 3 Zie Bijlage A.1 voor het energieverbruik van Csg-comenius 5

6 2.2 Leerlingen over Csg-Comenius Omdat we zeker wilden zijn dat niet alleen wij twee op school merkten dat er niks aan duurzaamheid wordt gedaan, hebben we een enquête gemaakt voor de leerlingen van Csg-Comenius. Op dit moment zitten er 1322 leerlingen op Csg-Comenius. We hebben besloten om bij 30 willekeurige leerlingen van elk leerjaar een enquête af te nemen. We hebben in totaal 6 leerjaren op het Csg-Comenius, hierbij hebben we ook een onderscheid gemaakt tussen havo en vwo. Dus bij elk leerjaar hebben we 15 vwo leerlingen en 15 havo leerlingen gevraagd de enquête in te vullen. In totaal hebben 165 enquêtes afgenomen. Hypothese Aangezien wij al 6 jaar op het Csg-Comenius zitten en niks weten over de duurzaamheid hier op school, verwachten we dat andere leerlingen er ook niks over we weten. Dus we verwachten dat de meerderheid van die een enquete hebben ingevuld niet weten of Csg-Comenius iets aan duurzaamheid doet of niet. Ook verwachten we dat de leerlingen willen dat Csg-Comenius meer aan duurzaamheid gaat doen. We denken dat de meeste leerlingen het belangrijk vindt dat school denkt aan hun toekomst. We verwachten dat als leerlingen weten hoeveel energie Csg-Comenius wel niet verbruikt en hoeveel dit eigenlijk verminderd kan worden, ze zelf ook stil staan bij onnodig energieverbruik. Vooral in de onderbouw zal de invloed hiervan groot zijn, jongere leerlingen nemen snel aan wat ze op school te horen krijgen. Dus verwachten we ook dat als de school leerlingen meer aan duurzaamheid doet, de leerlingen dit overgaan nemen. Duurzaamheid is iets waar mensen bewust van moeten worden, en als school kan je dit op een simpele manier doen: door zelf het goede voorbeeld te geven. We verwachten daarom dat de leerlingen vinden dat de school de leerlingen meer op de hoogte moet stellen van de energiebesparing op school. Als de school, die een voorbeeldfunctie heeft, niks doet aan duurzaamheid, waarom zouden de leerlingen dit dan wel doen? 6

7 2.3 De resultaten van de enquête 4 Vraag 1: Denk je dat Csg-Comenius Mariënburg iets doet aan duurzaamheid? aantal leerlingen die ja zegt aantal leerlingen die nee zegt vraag 2: Vind je het belangrijk dat de school meer doet aan duurzaamheid? aantal leerlingen die ja zegt aantal leerlingen die nee zegt Vraag 3: Als je beter bekend bent met het (te hoge) verbruikersgedrag hier op school, verwacht je dan dat je zelf meer maatregelen neemt tegen onnodig energieverbruik? aantal leerlingen die ja zegt aantal leerlingen die nee zegt 4 Zie bijlage A.2 voor het totale overzicht van de onderzoeksresultaten 7

8 Vraag 4: Hoe zou je als school ervoor kunnen zorgen dat de leerlingen energiebewust worden? antwoord A antwoord B antwoord C 129 antwoord D Conclusie Nadat we alle enquêtes hadden verzameld gingen we eraan rekenen. De resultaten gingen we vergelijken met onze hypothese, en we kwamen erachter dat wat we verwacht hadden op een vraag na klopte met de resultaten. Uit de resultaten 5 blijkt dat meer dan 84% van de leerlingen denkt dat Csg-Comenius niets doet aan duurzaamheid. Dit voldoet aan onze hypothese, we hadden verwacht dat niet alleen wij, maar de meeste leerlingen niet weten of Csg-Comenius iets aan duurzaamheid doet. Ook geeft meer dan 95% van de leerlingen die een enquête hebben ingevuld aan dat zij het belangrijk vinden dat de school meer aan duurzaamheid doet. Ook dit voldoet aan onze hypothese, we verwachten dat de leerlingen duurzaamheid belangrijk vinden. Van de leerlingen geeft meer dan 72% aan dat ook zij meer maatregelen zullen nemen tegen onnodig energieverbruik als ze bekend zijn met het hoge energieverbruik op school. Dit hadden wij ook al verwacht aangezien leerlingen de school als voorbeeld zien. Van de leerlingen geeft 4% aan dat de school leerlingen meer energiebewust kan maken door meer theoretische opdrachten te geven over duurzaamheid in de les. We hadden al verwacht dat dit percentage niet zo hoog zou zijn, wij vinden theoretische opdracht namelijk ook niet zo leuk. Ook geeft 14 % aan dat de school leerlingen meer energiebewust kan maken door leerlingen op de hoogte te stellen van de energiebesparing op de school. We hadden eigenlijk een hogere percentage verwacht, wij dachten dat als leerlingen er dagelijks mee worden geconfronteerd ze dit gedrag gaan overnemen. Verder gaf meer dan 2% van de leerlingen aan dat school leerlingen meer energiebewust kan maken door op school meer poster over duurzaamheid te hangen. We hadden bij deze vraag al een laag percentage verwacht, we denken dat posters niet altijd door iedereen gezien worden. En niet alle leerlingen nemen het serieus. De meerderheid van de leerlingen, namelijk meer dan 78%, geeft aan dat de school leerlingen meer energiebewust kan maken door de leerlingen zelf praktische opdrachten te laten uitvoeren over duurzaamheid. We begrijpen de keuze van de leerlingen eigenlijk wel. Een praktisch opdracht maken is leerzaam en je bent met je handen bezig, hierdoor onthoud je het ook veel beter. 5 Zie bijlage A.2: De resultaten van de enquête 8

9 H3 De ideale duurzame school 3.1 Voorbeeldfunctie Voordat wij zijn begonnen met plannen maken hoe wij het CSG-Comenius zo duurzaam mogelijk kunnen maken zijn we eerst gaan bedenken wat voor ons nou de ideale duurzame school zou zijn. Een school die niet alleen duurzaam is maar ook een school is die iets betekend voor de leerlingen. Een school die een voorbeeld is voor de leerlingen. Als je duurzamer wilt worden moet er ook sprake zijn van gedragsverandering. Iets wat door school overgedragen moet worden aan de leerlingen. Met voorbeeldfunctie bedoelen we dat de school zelf duurzaam is, en dat de leerlingen hiervan bewust zijn. We vinden het erg belangrijk dat de leerlingen er iedere dag wel even mee te maken krijgen door bijvoorbeeld posters op de gangen over duurzaamheid, of dat leerlingen zicht hebben op de besparingen die de ideale school ieder jaar heeft. 3.2 Maatregelen duurzaamheid De ideale duurzame school voor ons is niet alleen zoals we hiervoor beschreven hadden een voorbeeld voor de leerlingen doordat ze zo milieubewust zijn, ze moeten ook daadwerkelijk duurzame maatregelen genomen hebben op de school. De duurzame maatregelen die wij bedoelen zijn: Zonnepanelen gebruik van zoveel mogelijk zonnepanelen op het dak van de school. Waterbesparing 6 regenwater gebruiken in plaats van weglatenspoelen met het riool. Regenwater kun je gebruiken door toiletten door te spoelen. Klein windmolenmodel Er zou iets kunnen zijn als een klein windmolen model die je op een plaats zou kunnen zetten waar het nuttig is voor opwekking van energie. Biogasinstallatie met behulp van uitwerpselen van de leerlingen op school die normaal naar het riool gaan, kan doorgeleid worden en er kan biogas van gemaakt worden. Een voorbeeld daarvan is de wijk Techum die draait op biogas met behulp van koeienmest 7. Computers niet op stand-by maar volledig afsluiten van stroom. Leerlingen niet zomaar veel afdrukken maken op school. Wanneer de kachel aanstaat de ramen niet openzetten. Geen onnodig gebruik van elektrische apparaten op school. ( TV's op de gang plaatsen waar toch niemand naar kijkt 6 Idee van Rob Blesma, zie Bijlage B.1 voor interview 7 Bron: 9

10 H4 Vergelijking CSG-Comenius met de ideale school 4.1 Hoe staat CSG-Comenius ervoor? De ideale duurzame school CSG-Comenius 1. zonnepanelen Geen gebruik van zonnepanelen 2. Waterbesparing regenwater De school maakt alleen gebruik van schoon leidingwater 8. Er is dus geen waterbesparing met behulp van regenwater 3. Biogasinstallatie Geen biogasinstallatie 4. Computers volledig afsluiten De mediatheek sluit iedere dag om 15:00 uur tenzij en is na 15:00 alleen beschikbaar voor lessen in klassikale ruimte. Wanneer er niemand meer aanwezig is worden de computers wel afgesloten. Maar de stroom gaat volledig uit om 19:00 uur. 9 Wij vinden dat de volledige afsluiting van stroom veel eerder kan. 5. Leerlingen niet zomaar laten afdrukken op school. 6. Wanneer kachel aanstaat raam niet openzetten. 7. Geen onnodig gebruik van elektrische apparaten (onnodig TV-gebruik) Leerlingen moeten op school betalen voor kopie of afdruk. Zo probeert school overmatig kopiëren of afdrukken te verminderen. Gebeurt bij bijna alle lokalen wanneer leerlingen behoefte hebben aan wat frisse lucht gaat het raam open. Zelfs als de kachel aanstaat. We hebben aan de TOA 10 van natuurkunde gevraagd of hem dit ook opgevallen was. Hij verklaarde dat Is op CSG-Comenius wel het geval. tv natuurkunde lokaal. 2 TV's in de kantine. 8 Hoofdcongiërge Eeltje van der Wal verklaarde dit op Hoofd van de Mediatheek Piet Postma verklaarde dit op Technisch onderwijs assistent vannatuurkunde 10

11 Extra toelichting onnodig gebruik van elektrische apparaten op school: Voordat wij begonnen waren aan ons onderzoek was ons opgevallen dat er een televisie in de kast staat bij het natuurkunde lokaal die altijd aan staat. Wij vroegen ons af waarom je een tv in de kast zou plaatsen, waar toch niemand naar kijkt en wat alleen maar stroom kost? We gingen de TOA van natuurkunde vragen om een rede van het feit dat een televisie aan staat in een kast. De TOA liet merken het zelf ook niet echt te weten, en kwam toen met een stamelend antwoord dat er genoeg mensen zijn die wel naar de televisie kijken. Maar waarom zou je naar zo'n kleine televisie op de gang kijken terwijl je ook geen geluid hoort? Genoeg redenen om deze televisie op te nemen in ons verslag. Want als het aan ons ligt, moet deze televisie gewoon weg van school en moet deze televisie gegeven worden aan iemand die hem wellicht echt nodig heeft. Maar dit is niet de enige onnodige televisie bij ons op school, zo hebben wij in onze kantine 2 televisies vlak naast elkaar staan. Wij begrepen niet waarom de nieuwe televisie naast de oude geplaatst was en vooral waarom de oude daar nog hangt. We hebben aan verschillende mensen gevraagd hoe het nou zit met de aanschaf van televisies bij ons op school. 11

12 Zo vertelde Johan Bakker 11 ons dat de school verschillende potten heeft. De 1 voor onderwijs, de ander voor materialen etc. Er komt dan wel eens voor dat de school aan het einde van het jaar wat geld over houdt van het te besteden bedrag aan apparatuur. Als dit geld niet wordt opgemaakt zal dit terug gaan naar de overheid waar het geld in de eerste plaats vandaan komt. De school kan dan besluiten aan het einde van het jaar alsnog het geld te besteden aan apparatuur, ook al is het niet nodig. Wij vroegen aan Johan Bakker en Douwe Beimin of het mogelijk was het overgebleven geld van een bepaalde pot te gebruiken voor andere zaken zoals aanschaf zonnepanelen. Dit is echter niet mogelijk. Al het geld wat in de pot zit voor apparatuur moet ook daarvoor gebruikt worden anders kan het weer terug naar de overheid. Erg teleurstellend vonden we dit. Aangezien onnodige aanschaf van televisies alleen maar meer stroom kosten, en dus slechter is voor het milieu. Op een gegeven moment zal het de school ook meer gaan kosten. Iets wat ze nu niet inzien aangezien de televisie gratis is. 11 Zie Bijlage B.2 voor interview Johan Bakker 12

13 4.2 Veranderingen binnen het CSG-Comenius zijn wij op bezoek geweest bij locatiedirecteur W.Bok om hem te vertellen over ons onderzoek, en ook om te vragen naar zijn plannen op het gebied van duurzaamheid bij ons op school. Meneer Bok vertelde ons dat er op dit moment niet heel veel duurzame maatregelen genomen worden op het Csg-Comenius Mariënburg. Wel wordt er zoveel mogelijk gedacht om de kleine dingen zoals het licht uit doen wanneer je de kamer/ het lokaal verlaat. Ook wordt er gebruik gemaakt van recycled papier bij ons op school. En is er dit jaar voor het eerst ingevoerd dat leerlingen niet zomaar kunnen printen. Voor iedere kopie of afdruk moet betaald worden. Dit om de kosten te verminderen en ook omdat het slecht is voor het milieu zoveel te printen. We vroegen hem of er ook al nagedacht is over aanleg van zonnepanelen op het dak van Csg-Comenius. Meneer Bok vertelde ons dat er een nieuw dak op de begroting staat of dat het dak flink onder handen genomen wordt. ( of er een nieuw dak komt is dus niet zeker). Hij had dus aangegeven dat als er toch gewerkt wordt aan een nieuw dak waarom niet meteen zonnepanelen erbij? Het grote argument is dat zonnepanelen grofweg te duur zouden zijn voor Csg-Comenius. Aan het einde van het gesprek was het ons wel duidelijk. Er is genoeg te doen om Csg-Comenius en de locatiedirecteur de duurzame richting op te krijgen. 13

14 Hoofdstuk 5: De duurzame school Csg-Comenius met behulp van zonnepanelen 5.1 Duurzamer worden met behulp van zonnepanelen Na lang brainstormen over hoe wij, twee leerlingen van Csg-Comenius, de school kunnen overtuigen duurzamer te worden hebben wij besloten zelf een plan te maken. We hebben naar verschillende mogelijkheden 12 gekeken om onze school duurzaam te maken, uiteindelijk hebben we besloten verder in te gaan op zonnepanelen. Dit leek ons de beste keuze aangezien plaatsing van zonnepanelen geen wettelijke beperkingen kent. De plaatsing van bijvoorbeeld een windmolen in een wijk heeft dit wel. Aangezien Csg- Comenius een enorme dakoppervlakte heeft, kunnen hier veel zonnepanelen op. Csg-Comenius heeft ook nog eens een plak dak, hierdoor kan je zelf de hoek bepalen die een zonnepaneel met het dakoppervlakte maakt. Ook zal de school en de omgeving van de school geen last van zonnepanelen hebben aangezien het op het dak ligt. Ook zijn wij in contact gekomen met Rob Blesma en Douwe Beimin die ervaring hebben op het gebied van duurzaamheid met behulp van zonnepanelen. Het gebruik van zonnepanelen bij ons op school is iets wat we willen bereiken bij ons op school. We willen dus een plan opstellen waaruit blijkt hoeveel energie de school per jaar kan besparen, en na hoeveel jaar er overproductie is. Ook hebben we gekeken wat de rol van de gemeente hierin is. Dus of er eventuele subsidies zijn of andere mogelijkheden. 12 Zie hoofstuk

15 5.2 Welke leverancier zonnepanelen? Voordat er een plan is over de aanleg van de zonnepanelen op het CSG-Comenius, hebben we eerst gekeken naar welke leverancier we kunnen uitnodigen bij ons op school voor een mogelijke offerte. Er zijn veel verschillende zonnepanelenleveranciers in Friesland en buiten Friesland. Maar elke leverancier heeft zijn eigen manier van aanpak. Belangrijk voor ons was om naar de voordelen en nadelen van deze manier van aanpak van de verschillende leveranciers te kijken. Om de voor en nadelen in kaart te kunnen brengen hebben we eerst een lijst van criteria opgesteld waaraan de leverancier moet voldoen. Lijst van criteria: Criteria Toelichting 1. Goede prijskwaliteit Om de school te kunnen overtuigen zonnepanelen aan te schaffen moeten we er goed om denken dat we een leverancier kiezen die voor een goede prijs kwalitatieve zonnepanelen levert. Want de voornaamste reden van school om dit niet te doen is dat ze het te duur vinden. Ook willen wij een goede prijskwaliteit zodat er veel zonnepanelen besteld kan worden aangezien de school een groot dak heeft. 2. Hoge energieopbrengst We vinden het erg belangrijk dat de school zoveel mogelijk energie bespaart per jaar. En dat kan alleen met een zo hoog mogelijke energieopbrengst voor een aanvaardbare prijs. 3. Garantie Een zo hoog mogelijke garantie is erg fijn voor de school en dat biedt ook zekerheid dat wanneer op de lange duur iets niet klopt de leverancier als nog verantwoordelijk is. 4. Bedrijf is in de regio We vinden het onverantwoord als een bedrijf veel CO2 uitstoot heeft omdat hij veel km moet rijden naar de klant. Bijvoorbeeld een bedrijf die uit zeeland zijn zonnepanelen levert aan de school in Leeuwarden 15

16 5. Werkgelegenheid 13 Werkloze mensen die in de wijk wonen kunnen helpen met de aanleg van zonnepanelen, en zo in de toekomst in dienst genomen worden door de leverancier voor bijvoorbeeld het onderhoud van de zonnepanelen van deze wijk. Nadat we de lijst van criteria hadden opgesteld gingen we eerst uitzoeken welke bedrijven er in de regio gevestigd zijn. Dit zijn de volgende bedrijven: - Damstra - LEASE Energie - Solar Electricity - Technea - Awizon - The Sun Factory - TSF panelen - EnergieWacht Met de hulp van Rob Blesma 14, onder andere werkzaam bij Energie Coöperatie Leeuwarden 15, hebben we samen gekeken naar de leverancier de het beste aansluit bij onze gezamenlijke criteria voor de wijk en die het beste aansluit bij onze criteria voor Csg-Comenius. De leverancier die het beste aansluit bij onze criteria is Awizon Idee van D.Beimin, zie bijlage B.1 14 Rob Blesma is Managing Director van Marovision Company INT, zie bijlage B.1 15 Zie Hoofdstuk 6.1 Energie Coöperatie Leeuwarden 16 Zie Bijlage C.2 Offerte Vergelijking 16

17 5.3 Hoe gaat Csg-Comenius de zonnepanelen financieren? hadden wij een afspraak met Bouwe de Boer( Energiecoördinator bij Gemeente Leeuwarden). 17 We hadden hem ons plan voor gelegd en hem de offerte laten zien van Awizon met de totale kosten. Ons doel was om de gemeente te overtuigen dat Csg-Comenius wel degelijk vooruit zal gaan als de school de zonnepanelen aan zal schaffen. Het grote argument die de locatiedirecteur ons gaf was dat de school het niet voor elkaar kan krijgen zo n groot bedrag in zonnepanelen te investeren. Wij vroegen meneer de Boer naar de mogelijkheden. En het volgende voorstel werd gedaan: - Wij kunnen onze school aanmelden voor het zonnepanelen project van de gemeente Leeuwarden. en dat hebben we ook gedaan. - Het project bestaat uit een voorfinanciering waarbij de school uit de besparing het bedrag weer terug betaalt. Elke school krijgt daarvoor een apart voorstel. Het is dus echt wel mogelijk om als school te investeren in zonnepanelen met een voorfinanciering van project zonnepanelen van Leeuwarden. 17 Zie Bijlage B.3 voor interview met Bouwe de Boer. 17

18 5.4 Berekening energiebesparing en terugwinning kosten Uitnodiging Johan Bakker op Csg-Comenius We hebben Johan Bakker 18 opgebeld en we vroegen hem of hij een afspraak met ons wou maken. Hij was erg enthousiast over ons idee en wou zeker met ons samenwerken. We nodigden uit op Csg-Comenius om te kijken naar ons plan. Op ontvingen wij Douwe Beimin 19 en Johan Bakker directeur van Awizon op onze school. Wij hadden een afspraak met Johan Bakker gemaakt zodat hij ons wat over zijn bedrijf kon vertellen. Ook was hij hier naartoe gekomen om het dak van CSG-Comenius te bekijken voor een eventuele plaatsing van zonnepanelen. Nadat we een paar vragen hadden gesteld aan Johan Bakker kwam Rob Blesma er ook bij en gingen wij met Rob Blesma 20, Douwe Beimin, Johan Bakker en Eeltje van der Wal 21 het dak op. Johan Bakker had het dak gezien en beloofde ons een offerte te maken over hoeveel zonnepanelen er op het dak zouden kunnen en hoeveel het in totaal gaat kosten. 18 Directeur van zonnepanelen bedrijf Awizon 19 Werkzaam bij Energiecoöperatie Leeuwarden en de wijk Achter de Hoven 20 Managing Director Marovision Company INT. 21 Hoofdcongiërge op Csg-Comenius 18

19 Offerte Na drie weken kregen we via de mail een offerte toegestuurd van Johan Bakker. Uit de offerte haalden wij de volgende gegevens 22 : Aantal zonnepanelen: 542 kunnen er in totaal op het dak. Waarvan 233 op de school en op elke hal 103 (3 hallen) Merk zonnepanelen: De zonnepanelen die geplaatst kunnen worden zijn van JA Solar. Vermogen 250 wp 23 per zonnepaneel Totale vermogen wp Oriëntatie De panelen worden op verschillende daken geplaatst op aluminium light Frames en worden naar het zuidoosten of zuidwesten georiënteerd. Opgewekte energie kwh per jaar Totaalprijs PV systeem inclusief btw ,00 Garantie 10 jaar Na hoeveel jaar zijn de kosten terugverdiend ( ,00)? 1. Berekening totale kosten aan vermogen per jaar van Csg-Comenius 24 : Hoog tarief kwh x 0,072559= 19312,376 Laag tarief kwh x 0, = 7092,025 Totale kosten ( met 19% BTW) = 31421,24 2. Totale vermogen school = = kwh kwh bespaart de school dat is 27,7% besparing per jaar. 4. De school bespaart 27,7% x 31421,24= 8703,68 per jaar i / 8703,68= 22 jaar en ongeveer 3 maanden voordat de investering in de zonnepanelen is terugverdiend. 22 Zie Bijlage C.3 voor de offerte van Awizon 23 Wattpiek (Wp) is een meeteenheid om het maximaal vermogen van een toestel of installatie aan te duiden, bron: 24 Gegevens komen uit de Factuur vermogen zie bijlage A.1 19

20 Hoofdstuk 6: Samenwerking Csg-Comenius met de wijk 6.1 Energiecoöperatie Leeuwarden De gemeente Leeuwarden organiseerde op 11 november 2010, de dag van de duurzaamheid, een bijeenkomst voor bedrijven en instellingen om te praten over de duurzaamheid in Leeuwarden. Op deze dag ondertekenden maar liefst 33 bedrijven en instellingen de verklaring waarin staat dat Leeuwarden in 2020 onafhankelijk moet zijn van fossiele brandstoffen. Dit willen ze bereiken door onder andere het gebruik van biogas en het effectief gebruik van de restwarmte. Met de restwarme kun je dan huizen opwarmen. Ook wil de gemeente Leeuwarden op de industrieterreinen zonnepanelen plaatsen Duurzaamste wijk Achter de Hoven Ook in de wijk Achter de Hoven is men enthousiast over duurzamer worden. 125 Belangstellende bewoners van de wijk wilden tijdens een wijkbijeenkomst begin april 2012 meedenken aan hoe ze de wijk Achter de Hoven de duurzaamste wijk van Friesland kunnen maken. Om dit te bereiken heeft de bewoners Platform Achter de Hoven de Energie Coöperatie Achter de Hoven opgericht. De bewoners Platform heeft hierbij eerst gekozen om zich te richten op zonnepanelen op de daken van de woningen van de bewoners van de wijk. Om de beste zonnepanelen leverancier te kiezen, zijn er offertes aangevraagd bij 6 verschillende zonnepaneelbedrijven in Friesland. De beste van de 6 bedrijven is gekozen voor de leverancier van zonnepanelen voor de wijk. Ook bewoners van de wijk die een woning huren kunnen zonnepanelen op hun dak plaatsen, dit in overleg met de woningcorporaties. Maar zonnepanelen plaatsen is niet de enige initiatief wat men wil nemen, ook wil men van Achter de Hoven de duurzaamste wijk maken door gedragsverandering. De leerlingen van de 2 scholen in de wijken worden geconfronteerd met duurzaamheid en hoe ze hiermee om moeten gaan. Ook is er met een Leeuwarder HBO-opleiding gesproken over een game waar duurzaamheid in is verwerkt. Aangezien het gamen onder de jongeren erg populair is, komen de jongeren hierdoor sneller in contact met duurzaamheid. De kinderen en jongeren worden zo op een speelse manier geconfronteerd met energie. De leerlingen van beide scholen gaan ook op school zich meer bezig houden met duurzaamheid. 25 Bron:http://www.leeuwarden.nl/sites/leeuwarden.nl/files/images/verslag_klimaattop_verslag.pdf 20

21 6.3 Kan Csg-Comenius in toekomst energieleverancier van de wijk worden? Csg-Comenius Mariënburg staat in een wijk die de duurzaamste wijk van Friesland wil worden en in een stad die in 2020 onafhankelijk moet zijn van fossiele brandstoffen. Genoeg redenen dus om als school ook plannen te gaan maken wat betreft duurzame energie. Met het oog op de enorme dakoppervlakte van Csg- Comenius waar zonnepanelen op kan, kan Csg-Comenius een enorm hoeveelheid duurzame energie opwekken. Door naast zonnepanelen ook aan andere manieren van duurzamer worden te werken zoals het verhogen van de isolatiekwaliteit, gedragsverandering, de verlichting etc. kan Csg-Comenius zelfs meer energie opwekken dan het verbruikt. Csg-Comenius is dan niet meer een gebouw die energie opvreet, maar eerder een energieleverancier. Het punt is alleen dat het wettelijk niet toegestaan is om als energiecentrale op te treden. Omdat je dan zou concurreren met grote bedrijven en dat is niet toegestaan Zie Bijlage B.3 voor interview Bouwe de Boer 21

Worldschool Young European Specialists. Programma voor deelnemende leerlingen. YES! in het kort. YES! Young European Specialists

Worldschool Young European Specialists. Programma voor deelnemende leerlingen. YES! in het kort. YES! Young European Specialists Worldschool Young European Specialists YES! Young European Specialists Programma voor deelnemende leerlingen YES! is een speciaal onderwijsprogramma voor leerlingen van het VWO, vijfde leerjaar. Honderd

Nadere informatie

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school.

Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Startactiviteit groep 1/2 Hoofddoel Bewustwording: Leraren en leerlingen worden zich bewust van het energieverbruik op school. Subdoelen 1. Leerlingen en leraren worden zich bewust van welke apparaten

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

ECO Oostermoer in oprichting

ECO Oostermoer in oprichting Samen sterk voor een leefbaar en duurzaam platteland ECO Oostermoer in oprichting Nieuwsbrief 18 juni 2012 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van ECO Oostermoer, waarin wij u nader informeren over de stand

Nadere informatie

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS

GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS ZONSTATION GEEN EIGEN DAK, WEL EIGEN ZONNEPANELEN? KOOP NU PANELEN OP ZONSTATION 1. EEN COLLECTIEF ZONNEDAK OP METROSTATION REIGERSBOS Amsterdam staat aan de vooravond van een energietransitie. Van vieze

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

Zonne-energie gratis en schoon

Zonne-energie gratis en schoon Zonne-energie gratis en schoon Samen gaan we voor duurzaam Genieten van de zon. Buiten in de tuin, in het park of op het strand. De zon geeft ons gratis energie. We kunnen de zon ook op een andere manier

Nadere informatie

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering!

DUW Parkstad. De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad De uitstoot van broeikasgassen zorgt voor klimaatverandering! DUW Parkstad Woningen stoten veel broeikasgassen uit. Nieuwbouw moet vanaf 2020 energieneutraal zijn. Maar hoe maken we bestaande

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen

Veel gestelde vragen Over zonnepanelen A. Opbrengsten zonnepanelen Hoeveel brengen de zonnepanelen op en kunnen jullie dat garanderen? De te verwachten opbrengst van een installatie is een indicatie. De werkelijke opbrengst kan iets hoger of

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

YES! Programma en uitnodiging. om in te schrijven voor een van de onderzoeksprogramma s

YES! Programma en uitnodiging. om in te schrijven voor een van de onderzoeksprogramma s Worldschool Young European Specialists YES! Programma en uitnodiging om in te schrijven voor een van de onderzoeksprogramma s YES! biedt onderzoeksprogramma s voor leerlingen van het VWO, vijfde leerjaar.

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1

Waarom zonnestroom? 21 maart 2013 1 Waarom zonnestroom? De zon is ruim voorradig. Je eigen stroom duurzaam zelf opwekken. Verwachte levensduur panelen ca. 30 jaar. Minder afhankelijk van de grote maatschappijen Minder invloed van wat ver

Nadere informatie

Meten = weten Instructie voor leerkrachten

Meten = weten Instructie voor leerkrachten Meten = weten Instructie voor leerkrachten Dit opdrachtenblad Meten = Weten is ontwikkeld als een voorproefje voor het lespakket Zonnepanelen op school. Het opdrachtenblad is zelfstandig te gebruiken.

Nadere informatie

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing:

Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Voorbeeld van een lessenserie over energiebesparing: Deze lessenserie is niet helemaal door ons gemaakt maar gedeeltelijk afkomstig van www.webquests.nl Lesdoelen: kerndoelen leerdoelen 4,34,39 Leerlingen

Nadere informatie

De zon als energiebron!

De zon als energiebron! De zon als energiebron! Zelf elektriciteit opwekken met de zon? Door middel van (diverse) subsidie(s) is het zéér rendabel! Met zonnepanelen verlaagt u uw energiekosten. Deze besparing wordt alleen maar

Nadere informatie

Zonnestroom in Enspijk

Zonnestroom in Enspijk Zonnestroom in Enspijk Waarom zonnestroom? Wat is zonnestroom? Wat levert zonnestroom op? Hoe begin ik er aan? De zon straalt in 1 uur evenveel energie op aarde als het jaarlijkse wereldwijde energieverbruik

Nadere informatie

De zon als energiebron

De zon als energiebron De zon als energiebron Voor bedrijven nog aantrekkelijker! Panelen die elektra opwekken worden ook wel zonnepanelen of PV (in Engels photo voltaic) panelen genoemd. De panelen worden aangesloten op één

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Onderwerp: Verstrekken krediet voor het aanschaffen van zonnepanelen

Onderwerp: Verstrekken krediet voor het aanschaffen van zonnepanelen Raadsvergadering, 10 december 2013 Voorstel aan de Raad Nr.: 20131210 8 RV Agendapunt: 8 Datum: 19 november 2013 Onderwerp: Verstrekken krediet voor het aanschaffen van zonnepanelen Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL

STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL STAPPENPLAN AANSCHAF ZONNE-COLLECTOREN INDIVIDUEEL Introductie De ontwikkelingen op het gebied van zonne-energie staan nooit stil. Heeft u ook belangstelling, dan kunt u zich als deelnemer aansluiten bij

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepaneleninstallatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Gastlessen Duurzaam Energie Gebruik

Gastlessen Duurzaam Energie Gebruik Gastlessen Duurzaam Energie Gebruik 17 en 19 november 2009 Strabrecht College, Geldrop HAVO/VWO-2 Het doel Het doel van deze gastlessen is om de leerlingen bewust te maken van energieverbruik. De gastles

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions

Informatiebrochure. Besparen met zonnepanelen. Quality solar solutions Informatiebrochure Besparen met zonnepanelen Quality solar solutions Er is steeds meer vraag naar zonnepanelen. Zonnepanelen hebben veel voordelen. Een zonnepanelen-installatie levert duurzame elektrische

Nadere informatie

Zonnecollectief Overbetuwe heet u mede namens het Klimaatbureau van de Gemeente Overbetuwe van harte welkom in de Bongerd.

Zonnecollectief Overbetuwe heet u mede namens het Klimaatbureau van de Gemeente Overbetuwe van harte welkom in de Bongerd. Zonnecollectief Overbetuwe heet u mede namens het Klimaatbureau van de Gemeente Overbetuwe van harte welkom in de Bongerd. 2 e informatie avond Zonnecollectief Overbetuwe Programma 19.30 uur: Inloop met

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

De energiecoach wordt op vraag vanuit de wijk ingezet. Gemiddeld zal ongeveer een uur per week nodig zijn. Deze tijd kan in blokjes worden ingezet.

De energiecoach wordt op vraag vanuit de wijk ingezet. Gemiddeld zal ongeveer een uur per week nodig zijn. Deze tijd kan in blokjes worden ingezet. iedereen mee kan doen. Om de duurzaamste wijk te worden, gaan we met elkaar nog meer dingen doen zoals isoleren, zonnepanelen plaatsen, tochtstrippen plaatsen enz. Als energiecoach geeft u ondersteuning

Nadere informatie

Kees Smitskamp Guido Weber. 18 januari 2016

Kees Smitskamp Guido Weber. 18 januari 2016 Kees Smitskamp Guido Weber 18 januari 2016 } 19.30 Presentatie van Zonnecollectief Tuindorp Hengelo } 20.00 Presentatie Pure Energie uit Enschede } 20.15 Pauze } 20.45 Vragen } 21.30 Einde Zaalhuur, koffie,

Nadere informatie

SLUIPVERBRUIK IN HUIS

SLUIPVERBRUIK IN HUIS SLUIPVERBRUIK IN HUIS Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

9-5-2014 B.v.d.Hoek Driebergen 0655965653

9-5-2014 B.v.d.Hoek Driebergen 0655965653 Zonnepanelen op het dak van uw VvE? Draagvlak creëren en offertes aanvragen en communiceren met de VvE (Nieuwsbrief) Kosten en baten analyse Berekenen terug verdien tijd Spreadsheet offerte gegevens Communicatie

Nadere informatie

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld.

26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. Resultaat Vragenlijst: Waarom doe je mee met de lokale energiecoöperatie? 26 actieve leden van VET-Vught en ECSchijndel hebben de enquête ingevuld. 1. Ik ben op de volgende manier betrokken bij de lokale

Nadere informatie

Wie wijs is met ENERGIE. ...is een. School. planning connecting respecting the future. ggrontmij

Wie wijs is met ENERGIE. ...is een. School. planning connecting respecting the future. ggrontmij Wie wijs is met...is een ENERGIE Energieke School Goeiemorgen lieve kinderen! Sjaan (van nr. 36) Annet (van nr. 34) Wat gaan wij jullie vertellen: Energieke School, De Energie-wedstrijd Onderzoeken Lesprogramma

Nadere informatie

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren.

Tijdens de lessen loop ik rond en probeer ik de leerlingen te helpen, vragen te beantwoorden, tips te geven en de leerlingen wat te leren. Fase 1 Reflectie week 1 Wat gedaan De eerste week meteen alleen voor een nieuwe klas en een nieuwe les opstarten. Hoe zullen de leerlingen reageren? Hoe hoog is het niveau? Hoe is de werkhouding? Zijn

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011

Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011 Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011 Het Bètasteunpunt van de Hanzehogeschool is in 2009 opgezet om o.a. hulp te bieden aan leerlingen uit het voortgezet onderwijs die bezig zijn met hun profielwerkstuk.

Nadere informatie

Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl

Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl Veelgestelde vragen & antwoorden. 020-80 80 854 info@sungevity.nl Ontdek de voordelen van de zon. Onafhankelijk Verzekerd van het gebruik van schone stroom die u zelf opwekt. Besparen Bespaar op uw energierekening

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen

Veel gestelde vragen over zonnepanelen Veel gestelde vragen over zonnepanelen Hieronder treft u de antwoorden aan op veel gestelde vragen over zonnepanelen 1. Opbrengsten zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Terug levering 4. Techniek

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Zonnepanelen op school. Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen. Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen

Zonnepanelen op school. Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen. Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen Zonnepanelen op school Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken in een team.

Nadere informatie

Themadag Energie op school

Themadag Energie op school De hele school doet mee aan Energie op school. De focus ligt op besparing door gedragsverandering. Leerlingen bedenken hoe je met zijn allen het energieverbruik kunt terugbrengen en ze ontwikkelen een

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

EEN OPEN DAG BEZOEKEN

EEN OPEN DAG BEZOEKEN Activiteit voor in de les: EEN BEZOEKEN Middels dit document wil De Haagse Hogeschool de aankomende studenten tools geven om zich goed voor te bereiden op hun studiekeuze via het bezoeken van een Open

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL

ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL ENERGIE RONDGANG OP SCHOOL Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO 2 -zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Duurzaamheid. Complex Duinstate

Duurzaamheid. Complex Duinstate Duurzaamheid Complex Duinstate Kaatsheuvel Maart 2010 Leerling Hans van Ierland Casade Woondiensten 09-03-2010 Docent Ellen Venhuizen Wijkwerk niveau 3 fase 3 helicon opleidingen 1 Inhoud Bladzijde: Inleiding

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT

QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT QUESTIONBOXLES ZONNECELLEN EN ELEKTRICITEIT Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan

Nadere informatie

Voorbereiding assessment

Voorbereiding assessment Voorbereiding assessment 1. Zelfportret gemaakt door malou... 1 2. Samenvatting... 3 3. Zelfportret door een docent... 5 4. Zelfportret door Slc er... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 5. Aanvullende

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak

Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Eemstroom ZonneBerg - Licht op het dak Globaal denken, lokaal handelen Zonlicht voorziet de aarde van enorm veel energie: duurzame energie. De hoeveelheid zoninstraling en de daaruit te halen energie is

Nadere informatie

ROMS interieur & display makers

ROMS interieur & display makers Gespreksverslag januari 2013 Duurzaamheid ROMS interieur & display makers Waarderveldseweg 97 Dhr. O. Meijer 023-5347284 oscar@roms.nl Rinco Bakker 06 532 95 684 energiecoach@parkmanagement.nl Aanleiding:

Nadere informatie

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent

Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Persoonlijke offerte voor Dhr. S. Sent Zonlaan 265 1234 AB Zelfstad 1 augustus 2014, s-hertogenbosch Geachte heer Sent, Hartelijk dank dat we u een aanbod op maat mogen doen voor Zelfstroom Alles-in-1

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over:

Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: Veel gestelde vragen over zonnepanelen gaan over: 1. Opbrengst zonnepanelen 2. Huurverhoging en energiekosten 3. Teruglevering 4. Techniek 5. Plaatsing 6. Gebruik 7. De slimme meter 1. Opbrengst zonnepanelen

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013

Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013 Deventer Digipanel Energiebesparend gedrag Juni 2013 Uitgave : Team Kennis en Verkenning Naam : Jaap Barink Telefoonnummer : (0570) 693369 Mail : j.barink@deventer.nl 2 Introductie Team Kennis en Verkenning

Nadere informatie

Belangrijke vragen over zonnepanelen

Belangrijke vragen over zonnepanelen Persoonlijk advies? Bent u benieuwd naar de mogelijkheden voor uw situatie? Neem geheel vrijblijvend contact op via mail: info@sygosolar.nl, of bel 0183-565308. Belangrijke vragen over zonnepanelen Met

Nadere informatie

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland

Tropisch Nederland. 1. Aanzetten. 1.a Tropisch Nederland 1. Aanzetten Tropisch Nederland 1.a Tropisch Nederland Jij gaat aan de slag met het dossier Tropisch Nederland. Welke onderdelen van het dossier ga jij maken? Overleg met je docent. GA IK DOEN STAP ONDERDEEL

Nadere informatie

Nieuwsbrief Ouders. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2013-2014 April nr. 7

Nieuwsbrief Ouders. In deze nieuwsbrief. Schooljaar 2013-2014 April nr. 7 Beste ouder(s)/verzorger(s), In mijn voorwoord in de voorgaande nieuwsbrief maakte ik melding van het feit dat er enquêtes uitgezet zouden gaan worden. De ouders van leerlingen in het 1 e en 3 e leerjaar

Nadere informatie

Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012

Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012 Onderzoek Week van de Energierekening Gfk i.o. Milieu Centraal oktober 2012 Achtergrond bij onderzoek In het onderzoek is gebruik gemaakt van een aselecte steekproef van 1.038 huishoudens. Deze steekproef

Nadere informatie

RESEARCH & DESIGN. keuzeonderzoeken. Verwondering: het begin van wetenschap. klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A:

RESEARCH & DESIGN. keuzeonderzoeken. Verwondering: het begin van wetenschap. klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A: RESEARCH & DESIGN klas 1 havo/atheneum 2013-2014, periodeboek 1A: Verwondering: het begin van wetenschap keuzeonderzoeken locatie Mariënburg, Leeuwarden Research & Design Project: Verwondering: het begin

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie

Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Zon, wind, water... Ontdek je eigen energie Groen Duurzame energie komt voort uit schone en onuitputtelijke bronnen zoals de bodem, zon, wind of water. U kunt deze op kleine schaal zelf opwekken. De energie

Nadere informatie

J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0

J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 J.A. Boer BV CO2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO2-prestatieladder 3.0 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling brandstofverbruik

Nadere informatie

Informatieavond Zonnepanelen. Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar)

Informatieavond Zonnepanelen. Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar) Informatieavond Zonnepanelen Hans Pulles in samenwerking met: Wilko Kistemaker (Groen Zonnig) Pieter Biewenga (NewSolar) 16 mei 2013 Agenda Informatieavond 19:30 Welkom Aanleiding Energiepunt Wonen (Gem.

Nadere informatie

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu

Een gebouw inrichten. Lesbrief over inrichting en afwerking. Project Topstages www.ontdektechniek.nu Een gebouw inrichten Lesbrief over inrichting en afwerking Project Topstages www.ontdektechniek.nu Deel A: Voorbereiding Inleiding Het Mondial College krijgt binnenkort een nieuw gebouw. In dit gebouw

Nadere informatie

Bewonerspanel Energie

Bewonerspanel Energie Interne Bedrijven, Gemeente Utrecht onderzoek@utrecht.nl / 030 286 1350 www.utrecht.nl/onderzoek Bewonerspanel Energie Novemberpeiling 2014: Energie De gemeente Utrecht ondersteunt bewoners, bedrijven

Nadere informatie

J.A. Boer BV CO 2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1

J.A. Boer BV CO 2 reductiedoelstellingen 2016. Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 J.A. Boer BV CO 2 reductiedoelstellingen 2016 Conform niveau 3 op de CO 2 -prestatieladder 2.1 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1. Doelstellingen 3 2 Subdoelstellingen 4 2.1. Subdoelstelling brandstofverbruik

Nadere informatie

Werkgroep HEET/DEH. Zonnepanelen stralen. Gezamenlijke aankoop 2013

Werkgroep HEET/DEH. Zonnepanelen stralen. Gezamenlijke aankoop 2013 WELKOM Werkgroep HEET/DEH Zonnepanelen stralen Gezamenlijke aankoop 2013 Agenda 20.00-20.10 uur Ontvangst en inleiding (Huub) 20.10-20.40 uur Waarop te letten bij aanschaf en selectie-criteria (Jaap) 20.40-20.45

Nadere informatie

CO 2 reductiedoelstellingen 2016

CO 2 reductiedoelstellingen 2016 Civil at Hart b.v. Koperslager 7 2631 RK Nootdorp T (015) 251 20 10 E info@civilathart.nl I www.civilathart.nl KvK Haaglanden 272.87.214 BTW nr. : NL 8187.43.906.B01 CO 2 reductiedoelstellingen 2016 Conform

Nadere informatie

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015

Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Welkom Energie besparen en opwekken met PV panelen ECOPARK DE LIMES, ALPHEN AAN DEN RIJN, 16 JULI 2015 Een beter klimaat begint bij jezelf! Erik de Ruijter, Coöperatie EnergiekAlphen SAMEN, LOKAAL EN DUURZAAM

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014?

OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? OosterparkBOOM! Waar staat de OosterparkBOOM eind 2014? Mark C Hoogenboom Deze tekst is eind 2013 geschreven alsof het eind 2014 is. De tekst is bedoeld om een beeld te schetsen waar de OosterparkBOOM

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Pagina 1 Profielwerkstuk: stappenplan, tips en ideeën Je gaat een profielwerkstuk maken. Dan is euthanasie een goed onderwerp. Het is misschien niet iets waar je dagelijks over praat of aan denkt, maar

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL

Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Bernd Roemmelt / Greenpeace HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL HET KLIMAAT EN DE NOORDPOOL Greenpeace is een organisatie die ereldijd opkomt voor het milieu. We illen de natuur en de dieren daarin beschermen.

Nadere informatie

Rapportage Energiezuinige Woningen

Rapportage Energiezuinige Woningen Rapportage Energiezuinige Woningen Start peiling : 21 mei 2013 Einde peiling : 3 juni 2013 Aantal uitnodigingen tot deelname : circa 150 Aantal deelnemers peiling : 58 Respons : circa 30% Amersfoort, juli

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Wanneer zijn zonnepanelen voor huurders interessant en hoe moet Acantus zonnepanelen inzetten, zodat het voor huurders en Acantus aantrekkelijk is?.

Wanneer zijn zonnepanelen voor huurders interessant en hoe moet Acantus zonnepanelen inzetten, zodat het voor huurders en Acantus aantrekkelijk is?. Onderwerp: reactie op advies HAG Zonnepanelen Bijlage: reactie op deelvragen Geachte heer, mevrouw, In september is de eerste huurdersadviesgroep (HAG) van Acantus gestart. U heeft deelgenomen aan deze

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD

INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD INITIATIEFVOORSTEL JONGERENRAAD 1 Inleiding. De gemeenteraad van Leeuwarden vindt het erg belangrijk dat de jeugd goed geïnformeerd wordt over wat de gemeente en de politiek

Nadere informatie

Onderzoekscompetentie

Onderzoekscompetentie Onderzoekscompetentie Pool wetenschappen (fysica) Sluimerverbruik op KA De Toverfluit Julien Kestemont & Dalil Chinek Begeleider: Kenny Kerckx Schooljaar 2010-2011 Inleiding: Bij het maken van opdrachten

Nadere informatie

Groeidocument trainingen blok 1

Groeidocument trainingen blok 1 Groeidocument trainingen blok 1 Jeroen Dusseldorp 11-10-2013 Inleiding... 3 Training 1 Competenties... 4 Training 2 Reflecteren... 5 Training 3 Overtuigen... 6 Training 4 Intake (deel 1)... 7 Training

Nadere informatie

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013

Advies zonnepanelen. John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum oktober 2013 Advies zonnepanelen Inleiding p 3 september 2013 is de eerste Huurders Advies Groep (HAG) van Acantus in Winschoten van start

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

26 augustus 2014 Onderweg naar nieuwe duurzame initiatieven in Hilversum 1 26 augustus 2014

26 augustus 2014 Onderweg naar nieuwe duurzame initiatieven in Hilversum 1 26 augustus 2014 1 AGENDA 20.00 uur 1. Welkom / opening 2. Kort voorstelrondje 3. Inventarisatie van initiatieven die aanwezigen graag willen bespreken 4. Vaststellen agenda 5. Korte presentatie Duurzaam Hilversum & Hilversum

Nadere informatie

Belangenorganisatie voor VvE s en Appartementseigenaren. Uw partner in gestapeld wonen!

Belangenorganisatie voor VvE s en Appartementseigenaren. Uw partner in gestapeld wonen! Belangenorganisatie voor VvE s en Appartementseigenaren Uw partner in gestapeld wonen! Opening en welkom Mr C.J.C.M. (Kees) Oomen Directeur Organisatie & Public Affairs VvE Belang Zon op het dak van de

Nadere informatie