22 November 2008 PROFIELWERKSTUK DIGITALE VERSTERKER

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "22 November 2008 PROFIELWERKSTUK DIGITALE VERSTERKER"

Transcriptie

1 22 November PROFIELWERKSTUK DIGITALE VERSTERKER Peter Oostewechel & Sander Brinkhof V6a

2 Hoofdstuk: Voorwoord Voorwoord Voor u ligt het profielwerkstuk van Peter Oostewechel en Sander Brinkhof. Wij hebben een digitale versterker ontworpen als technisch ontwerp. Dit onderwerp hebben wij gekozen naar aanleiding van onze Masterclass; Digitale versterker voor je ipod welke wij gevolgd hebben aan de Technische Universiteit te Enschede. Een digitale versterker is een versterker die niet alleen het geluid versterkt, maar ook het analoge geluidssignaal omzet in een digitaal gemoduleerde blokgolf, waardoor het rendement veel hoger is dan bij een analoge lineaire versterker. Wij gaan proberen een digitale versterker te maken die aan een aantal eisen voldoet, te weten: De versterker moet het analoge geluidssignaal omzetten in een digitaal geluidssignaal De versterker moet het geluid goed versterken, met ruis en randgeluiden op een acceptabel niveau. De versterker moet de mogelijkheid hebben om aangesloten te worden op een geluidsdrager De versterker moet een zo groot mogelijke effectiviteit hebben (zo min mogelijk energieverlies)(rendement) De versterker moet genoeg vermogen leveren om de luidspreker aan te sturen Het uitgangssignaal moet een versterkte versie zijn van het ingangssignaal Het geheel moet veilig zijn Wij hopen zo veel mogelijk aan deze eisen te voldoen en een goed eindresultaat neer te zetten. Veel leesplezier! Peter Oostewechel en Sander Brinkhof Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 2

3 Hoofdstuk: Voorwoord Inhoudsopgave Voorwoord... 2 Inhoudsopgave... 3 Digitale versterker... 4 Rendement... 4 Geluidskwaliteit... 4 De OpAmp... 5 Wat is een OpAmp?... 5 Hoe werkt een OpAmp?... 5 Transistors... 6 Wat zijn transistors?... 6 Hoe werkt een transistor?... 6 Technische uitleg... 6 De Spanningsdeler... 7 Terugkoppeling... 8 Wat is terugkoppeling?... 8 Terugkoppeling toegepast... 9 Definiëren van de versterking Conclusie Frequentiefilters Wat is een frequentiefilter? Hoe werkt een frequentiefilter? Hoe ziet een frequentiefilter er uit Lowpass filter Highpass filter Ontwerpcyclus Eerste Ontwerp Tweede Ontwerp Derde Ontwerp Vierde Ontwerp Conclusie Geavanceerde Versterker Evaluatie Begrippenlijst Breadboard Vergelijking Versterkersklasse Condensator Spoel Weerstand Bronnenlijst Logboek Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 3

4 Hoofdstuk: Digitale versterker Digitale versterker Een digitale versterker of klasse D versterker is een versterker die niet alleen het geluid versterkt, maar ook het analoge geluidssignaal omzet in een digitale blokgolf, waardoor het rendement veel hoger ligt dan bij een analoge versterker. Rendement Dit is een voorbeeld van een digitale blokgolf, zoals het er uit ziet op een oscilloscoop. Het rendement ligt hoger door de directe schakeling van laag naar hoog of vice versa. In een normale versterker gaat de schakeling geleidelijk van hoog naar laag en andersom. Doordat dit geleidelijk gaat, gaat er veel energie verloren aan warmte. In een digitale versterker is dit niet het geval. Ter vergelijking, in een analoge versterker, bijvoorbeeld een klasse AB versterker, ligt het rendement onder de 75%. Bij een klasse D versterker is dit boven de 95%! Kleiner, koeler en goed voor het milieu! Geluidskwaliteit Door het snelle schakelen van de versterker, en de mogelijkheid tot alleen een hoog, of een laag signaal, lijkt een voorbode voor een slechte geluidskwaliteit. Maar het tegendeel is waar bij een klasse D versterker. Door het snelle schakelen krijg je de volgende grafiek zoals hiernaast (onder). Ter vergelijking is het originele signaal er boven gezet. Zoals te zien is schakelt de klasse D versterker met een wisselende frequentie. Op toppen van het analoge signaal duurt het langer voordat de versterker weer terug schakelt daardoor krijg je gemiddeld een top in het analoge signaal. Deze wisselingen in de frequentie zorgen er voor dat het geluid aanvaardbaar wordt voor het menselijk oor. Het menselijk oor hoort dit snelle schakelen (100 tot 300 KHz) met wisselende frequentie als een gewoon, analoog, signaal. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 4

5 Hoofdstuk: De OpAmp De OpAmp Wat is een OpAmp? De OpAmp, oftewel Operational Amplifier (operationele versterker) is een essentieel onderdeel van een digitale versterker. Het is het onderdeel wat zorgt voor de daadwerkelijke versterking van het inkomende geluidssignaal. Hoe werkt een OpAmp? Een ideale OpAmp versterkt oneindig veel, maar in de praktijk is dit 10 5, 10 6 of zelfs meer. Ideale OpAmps ondervinden geen invloed van temperatuurswisselingen, hebben een oneindig kleine ingangsspanning en het uitgangssignaal is onvervormd en vrij van ruis. Bij een OpAmp in de praktijk is dit natuurlijk niet zo. Als de temperatuur te hoog of te laag wordt, dan veranderen er eigenschappen van de OpAmp. Bij een OpAmp in de praktijk is de ingangsspanning verwaarloosbaar, maar hij is er wel. En bij een echte OpAmp is er veel ruis, maar daar zijn manieren voor om dat op te lossen. Ideale OpAmp (bestaat niet) Onze OpAmp Versterking A is oneindig Versterking 10 5 of 10 6 Geen ingangsstroom Ingangsstroom bijna 0 R in = oneindig R in is 1,5 T, is praktisch oneindig R uit = 0, dus elke uitgangsstroom mogelijk R uit = maximaal 2 K (de weerstand is zo hoog, omdat er anders te veel stroom gaat lopen en daarmee het risico op oververhitting van de OpAmp te groot). Onafhankelijk van frequentie Afhankelijk van frequentie Onafhankelijk van temperatuur Afhankelijk van temperatuur Oneindig grote bandbreedte Bandbreedte van 4 MHz Hoe ziet een OpAmp er uit? Dit is de schematische weergave van een OpAmp. De plus en de min aan de linkerkant zijn respectievelijk de niet inverterende en de inverterende ingang. De pinnen boven(7) en beneden(4) zorgen voor de voeding, en uit de uitgang(6) komt het versterkte signaal. Er zijn erg veel verschillende OpAmps, welke allemaal andere eigenschappen hebben. De OpAmp hier links is de OpAmp die wij gebruiken in onze versterker, de CA3140. Aan de rechterkant staat nog een foto welke laat zien hoe OpAmps er fysiek uitzien. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 5

6 Hoofdstuk: Transistors Wat zijn transistors? Transistors Een transistor is in principe een elektrische schakelaar, door een klein stroompje er op te zetten krijg je een grote stroom. Dit is vergelijkbaar met een waterkraan. Door een kleine kracht er op te zetten (vergelijkbaar met de kleine stroom) gaat er een grotere kracht of stroom lopen. Het woord transistor is een samenvoeging van de woorden transfer and resistor, wat overdracht en weerstand betekent. Er zijn twee verschillende soorten transistors: bipolaire transistors en veldeffect transistors (FET s) Wij gebruiken bipolaire transistors. De bipolaire transistors zijn in te delen in PNP en NPN, waarvan de eigenschappen hierna uitgelegd worden. De transistor is een elektronisch component met drie elektroden, een B(asis), een E(mitter) en een C(ollector). Een transistor is een component die onder andere een elektrische trilling kan versterken, zoals in onze versterker. Hoe werkt een transistor? Er zijn, zoals hierboven verteld, twee soorten bipolaire transistors, de NPN en de PNP. De linker is de NPN, de rechter de PNP. Het pijltje geeft de richting van de stroom aan, en staat altijd aan de kant van de emitter. De N staat voor de negatieve kant, en de P voor de positieve kant. In een transistor zijn dus altijd twee overgangen van P naar N (of andersom). Dit zijn de overgangen van basis naar emitter, en van basis naar collector. Tussen deze twee overgangen zit een diode. De basis is de zogenaamde stuurelektrode. Door een stroom om de basis te zetten wordt de stroomsterkte in de collectoremitter overgang geregeld. Dit is te vergelijken met een waterkraan. Als de kraan dicht is, is er geen doorstroom. Staat de kraan helemaal open, is de doorstroming ook maximaal. Technische uitleg De precieze werking van de PN en NP overgang heeft te maken met gaten en vrije elektronen. Bij een stukje Pmateriaal gaat de geleiding vooral door gaten (vandaar de positieve lading), en bij een stukje Nmateriaal gaat de geleiding vooral door vrije elektronen (de negatieve lading). Beide stukjes hebben geen lading. In een transistor gaat bij de overgang van PN en NP een stroom lopen, doordat gaten naar het negatieve deel gaan, en de vrije elektronen naar het positieve. Daardoor ontstaat er een elektrisch veld, waardoor er stroom kan lopen, en de kraan dus open gaat staan. Dit is een voorbeeld van een bipolaire transistor, in dit geval een NPN. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 6

7 Hoofdstuk: De Spanningsdeler De Spanningsdeler Een spanningsdeler is een schakeling van twee weerstanden die de spanning verdeelt afhankelijk van de verhouding tussen de weerstanden. Dit is een simpel schema voor een spanningsdeler. De stroom loopt van onder naar boven. Hierdoor passeert de stroom eerst R 1 en daarna R 2. De vervangingsweerstand R v van deze schakeling is de som van R 1 en R 2. Een feit is dat de stroom in een serieschakeling overal hetzelfde is, dus varieert de spanning, en dat is precies de bedoeling van een spanningsdeler. De vergelijkingen zijn dan als volgt: I = Uin / (R 1 + R 2 ) U r1 = R 1 * I U r2 = R 2 * I I is in de gehele stroomkring hetzelfde dus U uit wordt met deze formule berekend: I = U in / (R 1 + R 2 ) U uit = R 2 * I U uit = R 2 * Uin / (R 1 + R 2 ) De verhouding tussen U uit en U in wordt bepaald door de volgende formule. U uit / U in = R 2 / (R 1 + R 2 ) De verhouding tussen R1 en R2 bepaalt in welke verhouding de spanning verdeeld wordt. Aangezien I altijd hetzelfde is in een serieschakeling (de eerste wet van Kirchhoff), bepaalt de weerstandswaarde ook de spanning. Dit is het principe van een spanningsdeler. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 7

8 Hoofdstuk: Terugkoppeling Terugkoppeling Wat is terugkoppeling? Dit is een simpele weergave van het proces wat men terugkoppeling noemt. Het principe is dat er een bewerking is over een invoer. Logischerwijs is er dus ook een uitvoer. De terugkoppeling vergelijkt datgene bij de uitvoer met de invoer, en indien nodig voert hij een bewerking uit. Er zijn meerdere vormen van terugkoppeling: Tegenkoppeling en meekoppeling. Een voorbeeld van tegenkoppeling is het verkeer op een snelweg: wanneer het aantal auto s op een weg groter is dan de capaciteit van die weg, ontstaan er files. Dit wordt via de verkeersinformatie bekend gemaakt, waardoor mensen de betreffende weg, indien mogelijk, gaan mijden. Hierdoor neemt het verkeersaanbod weer af, en de files lossen uiteindelijk op. Een voorbeeld van meekoppeling is het broeikaseffect. Doordat de broeikasgassen in de atmosfeer komen, wordt het warmer, waardoor het ijs smelt, waar broeikasgassen in zijn opgeslagen. Hierdoor komen deze gassen vrij en wordt het broeikaseffect groter, waardoor er nog meer ijs gaat smelten, enzovoort. Hoe werkt terugkoppeling? In onze versterker hebben we een ingangssignaal (sinusoïde) dat versterkt wordt. Dat is de bewerking. Bij de uitvoer is het de bedoeling om hetzelfde signaal te hebben als bij de ingang, maar dan x keer versterkt. Is dit signaal niet hetzelfde, dan voert de terugkoppeling een bewerking uit om het signaal hetzelfde te maken. Dan wordt er weer vergeleken of het hetzelfde is. Is het niet hetzelfde, dan is er weer een bewerking door de terugkoppeling. Dit gaat net zo lang door totdat het signaal hetzelfde is. Dit is het principe van tegenkoppeling. Er bestaat ook nog meekoppeling maar in de praktijk is dit vaak ongewenst. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 8

9 Hoofdstuk: Terugkoppeling Terugkoppeling toegepast Nu terugkoppeling in de praktijk, met als voorbeeld tegenkoppeling met een OpAmp, die gebruikt wordt in onze versterker! Schematische weergave van terugkoppeling met de OpAmp. De OpAmp bestaat uit een optelpunt en de versterking (A). A = versterking U uit = uitgangssignaal U in = ingangssignaal B = deel van het uitgangssignaal / tegenkoppelingssignaal U uit = A * (U in B*U uit ) U uit = A * U in A * B * U uit + A * B * Uuit U uit + A * B * U uit = A * U in U uit * (1 + A * B) = A * U in / (1 + A * B) U uit = A / (1 + A * B) * U in Hier is de formule voor de uitgangsspanning naar een vereenvoudigde formule uitgewerkt, door de U uit buiten de formule te halen. Hierdoor is het rekenwerk een stukje makkelijker. Uiteindelijk ontstaat de formule U uit = A / (1 + A * B) * U in, waar dus de U uit een bewerking is van de U in, met de versterkingsfactor en het terugkoppelingssignaal in de formule, dus hij klopt helemaal. Voor een grote A (een grote versterking, in het geval van de opamp 10 6 ) valt A tegen 1+A weg en houd je dus 1/B * U in over, gaat de formule naar: U uit ~ 1 / B * U in?? Een voorbeeld met getallen: A = 10 6 = B = 0,1 U uit = / ( * 0,1) * Uin U uit = / ( ) * Uin = 10 * Uin U uit Nog een voorbeeld met getallen: A = 5 5 = B = 0,1 U uit = / ( * 0,1) * Uin U uit = / (50.001) * Uin U uit = 10 * Uin Dus: de versterkingsfactor hangt niet af van de A, maar van de B. De enige voorwaarde is wel dat A heel groot is, zoals in onze OpAmp. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 9

10 Hoofdstuk: Terugkoppeling Definiëren van de versterking. Het is mogelijk de versterking te definiëren met spanningsdeler 1. De standaardformule voor een spanningsdeler uitgewerkt: U in = R 1 / (R 1 + R 2 ) * U uit U in / U uit = R 1 / (R 1 + R 2 ) U uit / U in = (R 1 + R 2 ) / R 1 U uit / U in = R 1 / R 1 + R 2 / R 1 U uit / U in = 1 + (R 2 / R 1 ) Daaruit volgt dat de verhouding tussen de weerstanden, de verhouding tussen U in en U uit bepaalt. Dus de versterking wordt bepaald door de weerstandswaarden R 1 en R 2. Conclusie Als we beide formules combineren, komen we er achter dat de verhouding tussen de weerstanden de versterking bepaalt. Als de terugkoppelingsfactor B gedefinieerd is als 0,1; wordt de versterking 10x. Als de B gedefinieerd is als 0,01 dan wordt de versterking 100x. Dus door goede waarden te kiezen voor de weerstanden R 1 en R 2 kun je de versterking vooraf bepalen. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 10

11 Hoofdstuk: Frequentiefilters Wat is een frequentiefilter? Frequentiefilters Een frequentiefilter is een spanningsdeler die frequentieafhankelijk is. Afhankelijk van de frequentie laat hij wel of niet door. Er zijn frequentiefilters in verschillende vormen. De eerste vorm is een low pass filter welke alleen lage frequenties doorlaat tot op een zekere hoogte, de tweede vorm is highpass filter die alleen hoge frequenties doorlaat. Een frequentiefilter bestaat uit een weerstand en een condensator of weerstand en spoel. Afhankelijk van de plaats waarop je de onderdelen plaatst wordt de schakeling een hoog of laag doorlaatfilter. Hoe werkt een frequentiefilter? Om het een simpel te houden wordt hier alleen een frequentiefilter met een weerstand en een condensator besproken. Met de wetenschap dat een condensator een onderdeel is wat lading op kan slaan kun je een frequentiefilter maken. Voor een condensator geldt dat het niet direct oplaad als je er spanning opzet en ook niet direct ontlaad als je de spanning eraf haalt. Wat er dus gebeurt als er een wisselspanning op een condensator wordt gezet (zoals hieronder in het bovenste plaatje te zien is), krijgt de spanning over de condensator de vorm van het onderste plaatje. Wat er gebeurt is dat de condensator langzaam oplaad en ook weer langzaam ontlaad. Als je de frequentie maar groot genoeg maakt zal de condensator nooit helemaal opladen zoals hier onder te zien is. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 11

12 Hoofdstuk: Frequentiefilters Als de frequentie nog groter wordt zal het signaal er ongehinderd doorheengaan. Dit kun je vertalen naar een weerstand die afhankelijk is van de frequentie. Voor hoge frequenties is de weerstand 0 en voor lage frequenties oneindig groot. Hoe ziet een frequentiefilter er uit Lowpass filter Hiernaast is de schakeling van een laag doorlaat filter afgebeeld. Weerstand R heeft een vaste waarde. De weerstand van C 1 is afhankelijk van de frequentie. Als de frequentie van U in groot is zal de weerstand van C 1 heel laag zijn. Lager dan de weerstand die aan de uitgang zit. De hoge tonen zullen dus kortgesloten worden met ground en dus niet aan de uitgang verschijnen. Voor lage tonen is de weerstand van condensator C 1 erg hoog en deze lage tonen zullen dus geblokkeerd worden door C 1 en dus ongehinderd naar de U out gaan. Highpass filter Hiernaast is de schakeling van een hoog doorlaat filter afgebeeld. Weerstand R heeft een vaste waarde. De weerstand van C 2 is eveneens afhankelijk van de frequentie. Net is er besproken dat hoge frequenties ongehinderd door de condensator kunnen gaan. Voor lage tonen is de weerstand van de condensator erg hoog. Lage tonen worden dus geblokkeerd door de condensator en hoge tonen worden ongehinderd doorgelaten en doorgegeven aan U out. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 12

13 Hoofdstuk: Ontwerpcyclus Ontwerpcyclus Nu we de theorie achter versterkers een klein beetje weten kunnen we beginnen met het ontwerpen. Het uiteindelijke doel was om een digitale versterker te maken. We zijn zo simpel mogelijk begonnen omdat we allebei nog geen ervaring hebben met versterkers. Vervolgens zijn we steeds een stapje verder gegaan totdat we een goed werkende versterker hebben ontworpen. We hebben bij het ontwerpen en uitproberen alles op een breadboard gemaakt om snel en makkelijk aanpassingen te maken. We zijn tegen verschillende problemen aangelopen en hebben die zo goed mogelijk proberen op te lossen en verantwoorden. Veiligheid is ook een belangrijk punt. Er kan niet zo veel fout gaan als we de spanning maar onder de 50V houden. Tot die spanning is het niet gevaarlijk. Wij hebben van de volgende onderdelen gebruikgemaakt bij de verschillende ontwerpen: Weerstanden Condensatoren Halfgeleiders Overig R1, R4 = 2.2k C1 = 1000μ/16V IC1 = CA Jackplug R2, R3 = 100k C2 = 100n IC2 = 4001BL 2x koellichaam TO220 R5 = 10k C3 = 2x 220n IC3 = IR2110 L1 = 2x 70 μh / 5 A R6 = 33k D1 D3 = BYT 52 Speaker 4Ohm 25W R7 = 330k T1 = BD 139 T2 = BD 140 T3, T4 = IRF540 Naast de elektrische onderdelen die hiernaast staan zijn er ook nog diverse andere apparaten en materialen gebruikt: Oscilloscoop Gestabiliseerde voeding Breadboard Kabels met banaanstekkers Breadboard draadjes Multimeter Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 13

14 Hoofdstuk: Eerste Ontwerp Eerste Ontwerp Schema Dit is het eerste schema wat we geprobeerd hebben. Dit is de simpelste versie van een versterker die mogelijk is. De voeding (5V tot 5V) is gekoppeld aan een OpAmp 1, waarachter twee bipolaire transistors 2 zijn geschakeld. De transistors zijn nodig om voldoende stroom te leveren aan de speaker zodat er ook werkelijk geluid uit komt. We hebben deze schakeling op het breadboard 3 gemaakt. De input is een 3.5 jackplug die beveiligd is met een 10kΩ weerstand zodat niet direct je mp3 speler kapotgaat als er wat mis is. Resultaat Het resultaat was niet om aan te horen. Het enige wat uit de luidspreker kwam was heel veel ruis. Er kwam geen muziek uit, alleen maar heel veel ruis. Hier is een simpele verklaring voor. De OpAmp versterkt het signaal met een factor Als er een heel klein ingangsignaal is wordt deze direct heel erg versterkt. De voedingsspanning is 5V, dus bij een klein ingangsignaal is de uitgang dus 5V. Aangezien een geluidssignaal varieert van klein naar iets groter, zal hij altijd direct naar de maximale of minimale spanning gaan. Dit verschijnsel wordt ook wel clippen genoemd. Het enige wat er dan nog uit de versterker komt is ruis, wat dus ook goed te verklaren is. Verbetering? Een eis van onze versterker was dat hij weinig ruis en randgeluiden produceert, dus daar gaan we aan werken. Ook werkt hij op een voeding die 5V en 5V geeft. Deze voedingen komen niet zo vaak voor en het werkt onhandig. Het is handig om dat terug te brengen naar een enkele voeding zodat de schakeling ook op een accu kan werken. 1 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, hoofdstuk OpAmp 2 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, hoofdstuk Transistors 3 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, begrippenlijst Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 14

15 Hoofdstuk: Eerste Ontwerp Mogelijke oplossingen? Het probleem met de voeding zou kunnen worden opgelost als de sinus rond de halve voedingsspanning zou wisselen. Daarna kan de gelijkspanning er heel makkelijk uitgefilterd worden door een Hoog doorlaat filter. Een andere oplossing is maar een kant van de sinus versterken. Dat is ongewenst omdat de uitgang dan niet meer op de ingang lijkt. Om het geluid beter te laten klinken moeten we op een of andere manier zorgen dat het geluid minder hard versterkt wordt. In plaats van 10 6 x iets in de richting van 30x. Tweede Ontwerp Probleem opgelost? Het probleem is gedeeltelijk opgelost. Het eerste probleem is aangepakt, het probleem met de voeding. Nu zijn we dus in staat om een simpele standaard voeding of batterij te gebruiken. Schema Dit is het tweede schema, wat naar aanleiding van de vorige is bedacht. Het probleem is opgelost door gebruik te maken van een spanningsdeler 4. Doordat er spanningsdelers gebruikt zijn schakelt de OpAmp niet meer tussen 5 en 5V maar tussen 0 en 12V. Hierdoor is er geen symmetrische voeding meer nodig, maar volstaat een enkele voeding. Voor de rest is de opbouw van de versterker hetzelfde, de enige aanpassing is de condensator voor en na de schakeling (c1 en c2). Deze zijn nodig omdat de ingang en uitgang wel schakelen tussen een negatieve en positieve spanning. Resultaat Het grote verschil met het vorige schema is dat de voeding niet van 5V tot 5V loopt, maar van 0V tot 12V. Het is ook mogelijk om de versterker aan te sluiten op een 9V batterij of 12V accu. 4 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, hoofdstuk spanningsdeler. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 15

16 Hoofdstuk: Eerste Ontwerp Verbetering? Het volgende wat moet worden aangepakt is het verschrikkelijke geluid wat de versterker uitbrengt. Het is nu alleen maar ruis, waar een klein beetje muziek doorkomt. Absoluut niet luisterwaardig. Mogelijke oplossingen? De slimste oplossing zou zijn om het ingangssignaal te vergelijken met het uitgangssignaal. Het enigste probleem is dat het signaal dan niet versterkt is en geen blokgolf meer. We zouden ook een deel van de uitgang kunnen vergelijken met de ingang, dan is de uitgang dus wel versterkt. Er moet nog even gekeken worden hoe het aangepakt kan worden. Derde Ontwerp Probleem opgelost? Ja het probleem is absoluut opgelost. Het geluid klinkt echt helder en goed. Schema Het schema is niet heel veel veranderd in vergelijking met het vorige schema. De toevoeging is de weerstand (r6) onderaan het schema. Dit is een vorm van terugkoppeling 5. De weerstanden r1 en r4 zijn ook aangepast voor de terugkoppeling. R6 samen met R4 en R1 vormen een spanningsdeler. Deze deelt de uitgangsspanning door 30. Deze wordt vervolgens vergeleken met de ingang. Het teruggekoppelde signaal is dus uiteindelijk hetzelfde. De uitgang is dan logischerwijs 30 keer groter dan het ingangsignaal. Resultaat Eindelijk komt er een goed geluid uit de speaker. De terugkoppeling doet zijn werk goed. Het geluid is nu 30 keer versterkt en het klinkt echt een stuk beter. Zo ziet de uitgang van de versterker er nu uit. 5 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, hoofdstuk terugkoppeling. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 16

17 Hoofdstuk: Eerste Ontwerp Verbetering? Er zijn nog wel een aantal punten voor verbetering vatbaar. De transistors worden erg warm, doordat de transistors maar voor de helft open gestuurd worden, de kraan staat maar half open. De andere helft gaat verloren in warmte. Dit brengt ons direct op het andere punt voor verbetering, het is geen digitale versterker meer. Het is nu een klasse AB versterker 6 geworden. Dit komt doordat het uitgangssignaal lijkt op het ingangssignaal (de sinusoïde). De uitgang is geen blokgolf meer, dus geen digitale versterker. Mogelijke oplossingen? Nu moet uitgangsignaal een blokgolf worden terwijl die wel goed moet klinken. Dan moet er toch gebruik gemaakt van een of andere manier van terugkoppeling. Negatieve terugkoppeling om het geluid goed te laten klinken, en misschien wel positieve terugkoppeling om er een blokgolf van te maken. Het is in ieder geval wel duidelijk dat nu alles gebruikt moet worden wat we geleerd hebben over filters terugkoppeling OpAmps en dergelijke. 6 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, begrippenlijst Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 17

18 Hoofdstuk: Eerste Ontwerp Vierde Ontwerp Probleem opgelost? De uitgang is nu een blokgolf en het klinkt ook nog ergens naar. Het probleem is dus opgelost. Schema In vergelijking met het vorige schema is er een extra weerstand toegevoegd(r7)en een extra condensator (c3). L1 is ook toegevoegd. L1 vormt samen met de speaker een laag doorlaatfilter waardoor de blokgolf eruit gefilterd wordt. Zo verlies je geen kostbare energie in de speaker die zo n hoge frequentie toch niet weer kan geven. Vervolgens was dat een van onze eisen. De uitgang moet op de ingang lijken. Resultaat De weerstand R 7 is voor de meekoppeling, oftewel positieve terugkoppeling 7. Deze weerstand zorgt ervoor dat de uitgang een blokgolf wordt. Weerstand R6 in combinatie met C3 is een laag doorlaatfilter die de blokgolf filtert naar een gewoon audiosignaal. Dit signaal wordt vergeleken en constant aangepast zodat het overeenkomt met de ingang, het principe van negatieve terugkoppeling. Op de uitgang komt nu een blokgolf te staan door de meekoppeling, die toch klinkt als een normaal geluid, doordat de uitgang na filtering overeenkomt met de ingang. Verbetering Dit is het uiteindelijke ontwerp. Er zijn nog wel een paar kleine puntjes die beter kunnen. De versterker kan absoluut niet hard. Tevens is hij nogal onstabiel en begint te kraken bij hogere volumes. Mogelijke oplossingen De versterker kan veel harder als het voltage over de speaker groter wordt. Onstabiliteit krijg je er ook wel uit door middel van een beetje fijn afstemming. 7 Hoe Bouw Ik Mijn Versterker encyclopedie, hoofdstuk terugkoppeling. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 18

19 Hoofdstuk: Conclusie Conclusie De uiteindelijke versie doet zijn werk goed. Het is een digitale versterker die aan de eisen voldoet. De versterker verwerkt het geluid digitaal, zet het daarna weer om naar een analoog geluidsignaal dat vervolgens weer wordt gegeven door de luidspreker. Doordat het geluid digitaal verwerkt wordt heeft de versterker een zo groot mogelijke effectiviteit. De versterker heeft in principe genoeg vermogen om de luidspreker aan te sturen. Ook het uitgangssignaal is uiteindelijk een versterkte versie van het ingangssignaal doordat we het signaal filteren met een laag doorlaatfilter. Het geheel is aangesloten met een 3.5 jackplug die in bijna alle mp3spelers past. Toch was het zo nadat de laatste versie klaar was, het nog niet helemaal voldeed aan onze verwachtingen. De versterker voldeed aan alle eisen, maar het liefste wouden we toch nog ietsje meer. Daarom is er besloten om een laatste geavanceerde versterker te ontwerpen die net wat meer in huis heeft. Dit gaat buiten de theorie van ons profielwerkstuk maar het is wel leuk om even te zien hoe het nu is gedaan. Zie hiervoor de volgende pagina. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 19

20 Hoofdstuk: Geavanceerde Versterker Geavanceerde Versterker Schema Dit is de geavanceerde versterker die wij ontworpen hebben. De onderdelen in blok 1 komen overeen met het uiteindelijke ontwerp wat wij gemaakt hebben. Dit is het versterker gedeelte. Die maakt van het ingangssignaal een digitale versie van dat signaal. Vervolgens wordt deze digitale blokgolf doorgegeven aan de onderdelen in blok 2. Hier wordt het signaal verwerkt. De onderdelen in blok 2 sturen de uitgangstrap in blok 3 aan. De IR2110 zorgt ervoor dat de ene keer de bovenste MOSFET aangestuurd wordt en daarna de onderste MOSFET. Dit kun je vertalen naar het bewegen van de speaker. De ene keer wordt die naar voren getrokken en de andere keer naar achteren. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 20

21 Hoofdstuk: Geavanceerde Versterker De geavanceerde versterker opgebouwd op een experimenteerprint. Om meer vermogen te krijgen kun je op de voeding van de bovenste transistor tot 100V zetten. Aangezien we toch veilig willen werken gaan we tot 50V. Als daar 50V opstaat dan kun je maximaal 80W aan vermogen halen. Dat is naar ons inzicht ruim voldoende. Deze versterker levert dus ruim voldoende vermogen en je kunt hem toch compact houden doordat het rendement zo hoog ligt. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 21

22 Hoofdstuk: Evaluatie Evaluatie Nu we ons profielwerkstuk zo bekijken, wanneer alles klaar is, kunnen we concluderen dat we een mooi profielwerkstuk hebben gemaakt. Het was een periode waar veel theorie langs kwam, maar ook het werken aan de versterker. De theorie was niet altijd even makkelijk, maar uiteindelijk was het wel goed te doen. Het werken aan de versterker was vooral leuk om te doen, je leert er veel van door het in de praktijk uit te voeren. Door de theorie toe te passen is het gemakkelijker om het te begrijpen. De theorie kan lastig te begrijpen zijn, maar als je de werking in de praktijk ziet, heb je direct door waar het over gaat. We kunnen ook concluderen dat we er veel van hebben geleerd, van onze digitale versterker. Op het gebied van elektronica hebben we veel bijgeleerd, ook hoe je snel en eenvoudig schema s op kunt zetten en in de praktijk uit te voeren. Maar ook hoe je elkaar goed aan kan voelen zijn we erg vooruit gegaan. De samenwerking was erg goed te noemen, ook omdat we precies wisten wat we aan elkaar hadden. Een groot voordeel voor ons profielwerkstuk was dat we de masterclass Een digitale versterker voor je IPod gevolgd hebben. Wij hebben hier hulp gekregen van echte professionals, hoogleraren in de elektrotechniek. Wij hebben ook contact gehouden met een van de hoogleraren, de heer Annema, en hij heeft ons ook kunnen helpen als wij een stuk van de theorie niet helemaal begrepen. Al resumerend kunnen we zeggen dat we een erg leuke tijd hebben gehad terwijl we werkten aan ons profielwerkstuk. We hebben er vooral veel plezier in gehad, we hebben er ook nog van geleerd, en het eindresultaat mag er zijn. De conclusie van het verhaal is dus dat wij vinden dat onze digitale versterker, en daarmee ons profielwerkstuk, erg geslaagd is! Peter Oostewechel en Sander Brinkhof,. Sander Brinkhof & Peter Oostewechel Profielwerkstuk: Digitale versterker 22

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Inhoud De schakeling Een blokspanning van 15 V opwekken De wisselspanning omhoog transformeren Analyse van de maximale stroom door de primaire

Nadere informatie

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Deze handleiding is speciaal geschreven voor kinderen vanaf 10 jaar. Op een eenvoudige manier en in begrijpelijke tekst leer je stapsgewijs wat elk elektronica-onderdeel

Nadere informatie

Algemene Breadboard tips

Algemene Breadboard tips Hoe gebruik ik een breadboard? Een breadboard is een handig hulpmiddel om schakelingen snel en gemakkelijk uit te testen voordat je ze definitief gaat bouwen. Het voordeel van een breadboard is dat je

Nadere informatie

De leugendetector. Jacco Dekkers. April 11, 2007

De leugendetector. Jacco Dekkers. April 11, 2007 Jacco Dekkers April 11, 2007 1 De elektronische componenten In dit hoofdstuk beschrijven we de toepassing van een populaire bouwblok: de operationele versterker (opamp). Het elektrische symbool van de

Nadere informatie

Versterking Principe van de versterking

Versterking Principe van de versterking 6. 6.1.a Versterking Principe van de versterking Signalen worden versterkt door lampen of halfgeleiders. Halfgeleiders worden gemaakt van halfgeleidende materialen ( bv. silicium of germanium ) waar onzuiverheden

Nadere informatie

Klasse B versterkers

Klasse B versterkers Klasse B versterkers Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 359 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk bespreken we de Klasse B en de klasse G versterker. Deze versterker

Nadere informatie

Gestabiliseerde netvoeding

Gestabiliseerde netvoeding Gestabiliseerde netvoeding Een gestabiliseerde voeding zet de netspanning van 23 volt wisselspanning om in een stabiele gelijkspanning. Dit gebeurt door middel van een handvol relatief eenvoudige elementen

Nadere informatie

Deel 1 De Operationele versterker

Deel 1 De Operationele versterker Deel 1 1)Symbool Henry Torfs 6TIICT 1/11 2)Inwendige + werking 2.1)Inwendige structuur van de Op-Amp Verschilversterker Versterker Eindtrap Henry Torfs 6TIICT 2/11 3)Werking De operationele versterker

Nadere informatie

Deel 1: Metingen Bouw achtereenvolgens de onderstaande schakelingen en meet de klemspanning en de stroomsterkte. VOORKOM STEEDS KORTSLUITING!!

Deel 1: Metingen Bouw achtereenvolgens de onderstaande schakelingen en meet de klemspanning en de stroomsterkte. VOORKOM STEEDS KORTSLUITING!! Practicum elektronica: Spanningsbron Benodigdheden: Niet-gestabiliseerde voeding of batterij, 2 multimeters, 5 weerstanden van 56 Ω (5 W), 5 snoeren, krokodillenklemmen. Deel : Metingen Bouw achtereenvolgens

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Universiteit Twente EWI. Practicum ElBas. Klasse AB Versterker

Universiteit Twente EWI. Practicum ElBas. Klasse AB Versterker Universiteit Twente EWI Practicum ElBas Klasse AB Versterker Jeroen Venema (s1173375 Danie l Sonck (s1176366 j.venema-1@student.utwente.nl) d.e.sonck@student.utwente.nl) 23 april 2012 Samenvatting Voor

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Laagfrequent vermogenversterkers

Hoofdstuk 5: Laagfrequent vermogenversterkers Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 5: Laagfrequent vermogenversterkers 1: De gemeenschappelijke emitterschakeling Beschouw de gemeenschappelijke emitterschakeling weergegeven

Nadere informatie

Impedantie V I V R R Z R

Impedantie V I V R R Z R Impedantie Impedantie (Z) betekent: wisselstroom-weerstand. De eenheid is (met als gelijkstroom-weerstand) Ohm. De weerstand geeft aan hoe goed de stroom wordt tegengehouden. We kennen de formules I R

Nadere informatie

Fig. 5.1: Blokschema van de 555

Fig. 5.1: Blokschema van de 555 5 Timer IC 555 In de vorige drie hoofdstukken hebben we respectievelijk de Schmitt-trigger, de monostabiele en de astabiele multivibrator bestudeerd. Voor ieder van deze schakelingen bestaan in de verschillende

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen,

Nadere informatie

12 Elektrische schakelingen

12 Elektrische schakelingen Elektrische schakelingen Onderwerpen: - Stroomsterkte en spanning bij parallel- en serieschakeling - Verangingsweerstand bij parallelschakeling. - Verangingsweerstand bij serieschakeling.. Stroom en spanning

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

Aan de totstandkoming van dit boekje hebben meegewerkt: HET ELEKTROCARDIOGRAM (ECG).

Aan de totstandkoming van dit boekje hebben meegewerkt: HET ELEKTROCARDIOGRAM (ECG). HET ELEKTROCARDIOGRAM (ECG). Zoals iedere spier die beweegt in ons lichaam een elektrische spanning afgeeft, geeft ook het hart bij iedere hartslag een elektrische spanning af. Deze spanning, die door

Nadere informatie

Elektronica monteur, Technicus Elektronica

Elektronica monteur, Technicus Elektronica Elektronica monteur, Technicus Elektronica Patrick De Locht Business Developer SYNTRA Limburg vzw Versie Mei 2016 Patrick.delocht@syntra-limburg.be 1 Beschrijving traject Heb je al langer zin om je te

Nadere informatie

Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker

Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker Inleiding Vermogenversterkers en de Klasse A versterker Jan Genoe KHLim Universitaire Campus, Gebouw B 3590 Diepenbeek Belgium http://www.khlim.be/~jgenoe In dit hoofdstuk situeren we eerste in het algemeen

Nadere informatie

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen

vanwege het hoge rendement weinig warmte-ontwikkeling vanwege de steile schakelpulsen genereert de schakeling sterke hf-stoorsignalen SCHAKELENDE VOEDING INLEIDING Bij de examenstof over voedingen is sinds 2007 behalve de stof in hoofdstuk 3.3. van het cursusboek ook kennis van de werking van schakelende voedingen opgenomen. De voordelen

Nadere informatie

Condensator = passieve component bestaande uit 2 geleiders (platen) met een isolator/diëlectricum(lucht, papier, kunststoffen) tussen.

Condensator = passieve component bestaande uit 2 geleiders (platen) met een isolator/diëlectricum(lucht, papier, kunststoffen) tussen. H2: Condensatoren: Opbouw: Condensator = passieve component bestaande uit 2 geleiders (platen) met een isolator/diëlectricum(lucht, papier, kunststoffen) tussen. Opgelet: 2 draden/printbanen kort naast

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

Zelf een simpele ionisatiekamer bouwen

Zelf een simpele ionisatiekamer bouwen Zelf een simpele ionisatiekamer bouwen Simpele ionisatiekamer Een ionisatiekamer is een detector voor ioniserende straling, zoals alfa-, bèta- en gammastraling. Ten gevolge van ionisaties wordt de lucht

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

daudio Daudio ASP AMP

daudio Daudio ASP AMP Daudio ASP AMP Gebruiksaanwijzing 4 mei 2014 Introductie De daudio ASP AMP bevat actieve filtering en versterking die specifiek zijn ontwikkeld voor de daudio luidsprekers. Voor een stereo systeem zijn

Nadere informatie

Elektrotechniek voor Dummies

Elektrotechniek voor Dummies Elektrotechniek voor Dummies Het programma Spoedcursus Elektrotechniek voor dummies Spanning/stroom Vermogen Weerstand (Resistantie) Wet van Ohm Serie/Parallel AC-DC Multimeter Componenten Weerstand Draadweerstand

Nadere informatie

V: Snelheidsregeling van DC-motor

V: Snelheidsregeling van DC-motor V: Snelheidsregeling van DCmotor 1 Inleiding Deze laboproef omvat de snelheidsregeling van een klein DCmotortje. De motor wordt aangestuurd via een vermogentrap die een Hbrug bevat. De Tacho geeft de sneldheid

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken

HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken 1. Netwerken en netwerkelementen elektrische netwerken situering brug tussen fysica en informatieverwerkende systemen abstractie maken fysische verschijnselen vb. velden

Nadere informatie

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Vooraf : expectation management 1. Verwachtingen van deze presentatie (inhoud, diepgang) U = R= R. I = 8 Ω. 0,5 A =

Nadere informatie

Trillingen & Golven. Practicum 1 Resonantie. Door: Sam van Leuven 5756561 Jiri Oen 5814685 Februari 2008-02-24

Trillingen & Golven. Practicum 1 Resonantie. Door: Sam van Leuven 5756561 Jiri Oen 5814685 Februari 2008-02-24 Trillingen & Golven Practicum 1 Resonantie Door: Sam van Leuven 5756561 Jiri Oen 5814685 Februari 2008-02-24 In dit verslag wordt gesproken over resonantie van een gedwongen trilling binnen een LRC-kring

Nadere informatie

De condensator en energie

De condensator en energie De condensator en energie Belangrijkste onderdelen in de proeven De LEGO-condensator De condensator heeft een capaciteit van 1 Farad en is beschermd tegen een overbelasting tot 18 Volt. Wanneer de condensator

Nadere informatie

Elektronica. Voorvoegsels van eenheden. Schakeling van een simpele audioversterker met een opamp

Elektronica. Voorvoegsels van eenheden. Schakeling van een simpele audioversterker met een opamp Elektronica 1 Spanningsbronnen 2 Weerstanden en diodes in de elektronica 3 Spanningsdeler, potentiaal, opamp 4 Stroomsterkte en lading; condensator 5 Het op- en ontladen van een condensator 6 De 555 timer

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE PROEF. VTI Sint-Laurentius. Pakketweegschaal. Industriële informatie & communicatietechnologie SCHOOLJAAR 2010-2011.

GEÏNTEGREERDE PROEF. VTI Sint-Laurentius. Pakketweegschaal. Industriële informatie & communicatietechnologie SCHOOLJAAR 2010-2011. VTI Sint-Laurentius De school voor Wetenschap, Techniek en Technologie Pr. Thuysbaertlaan 1 9160 Lokeren www.vti-lokeren.be info@vti-lokeren.be GEÏNTEGREERDE PROEF Pakketweegschaal Industriële informatie

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT Wanneer loopt er stroom? Elektrische apparaten werken alleen als er een stroom door loopt. Om de stroom te laten lopen is er altijd een spanningsbron nodig. Dat kan een

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: De gelijkrichting

Hoofdstuk 4: De gelijkrichting Hoofdstuk 4: De gelijkrichting 4.1. Inleiding: De gelijkrichting is een toepassing op het gebruik van de diode. Elektronische en elektrische apparatuur maken gebruik van de netspanning. Niettegenstaande

Nadere informatie

De Electronische Smoorspoel

De Electronische Smoorspoel De Electronische Smoorspoel Introductie Bij het gelijkrichten van een 50 Hz spanning, is een smoorspoel haast onontbeerlijk als een mooie gelijkspanning verlangd wordt. Bij de betere buizenversterkers

Nadere informatie

Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002]

Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002] Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002] Dit artikel moet de beginners helpen simpele metingen te kunnen uitvoeren met de multimeter. Soorten multimeters Eerst en vooral hebben we digitale

Nadere informatie

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS Amplitude Harmonischen: een virus op het net? FOCUS In het kader van rationale energieverbruik (REG) wordt steeds gezocht om verbruikers energie efficiënter te maken. Hierdoor gaan verbruikers steeds meer

Nadere informatie

Inhoudsopgave. - 2 - De condensator

Inhoudsopgave.  - 2 - De condensator Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Capaciteit...3 Complexe impedantie...4 De condensator in serie of parallel schakeling...4 Parallelschakeling...4 Serieschakeling...4 Aflezen van de capaciteit...5

Nadere informatie

Digitaal is een magisch woord

Digitaal is een magisch woord Digitaal is een magisch woord Hieronder leest u over digitale logica. De theorie en de praktijk. Dit werk moet nog uitgebreid worden met meer informatie over TTL, CMOS en varianten. Daarnaast kunnen de

Nadere informatie

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting.

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Basis Elektriciteit Gelijkstroom (Direct Current) Wisselstroom (Alternating Current) Gesloten stroomkring (Closed circuit) DC AC Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Lichtnet;

Nadere informatie

N najaar 2004. 1- Tijdens een morse-verbinding wilt u weten of uw signalen door andere stations gestoord worden. QRM? QRP? QRT?

N najaar 2004. 1- Tijdens een morse-verbinding wilt u weten of uw signalen door andere stations gestoord worden. QRM? QRP? QRT? N najaar 2004 1- Tijdens een morse-verbinding wilt u weten of uw signalen door andere stations gestoord worden. U zendt: QRM? QRP? QRT? 2 - In het amateur-verkeer is de gebruikelijke afkorting voor ALGEMENE

Nadere informatie

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading.

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. itwerkingen Opgave Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. Opgave 2 Een geleider kan de elektrische stroom goed geleiden. Metalen, zout water, grafiet. c. Een isolator kan de

Nadere informatie

STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding

STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding STROOMSENSOR BT21i Gebruikershandleiding CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Stroomsensor BT21i is een veelzijdige sensor, die de stroomsterkte kan meten

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek

Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 7: Algemene versterkingstechniek 1: Spanningsbronnen en stroombronnen We beginnen dit hoofdstuk met een aantal eigenschappen in verband

Nadere informatie

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen.

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen. Weerstand stroombeperking voor LED s Om de stroom door een LED te beperken wordt een weerstand toegepast. Maar hoe hoog moet de waarde van zo n weerstand eigenlijk zijn? In de dagelijkse praktijk wordt

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Praktische opampschakelingen 2

Hoofdstuk 3: Praktische opampschakelingen 2 Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 3: Praktische opampschakelingen 2 1: De nietinverterende versterker i Rf R f i R1 u i u R1 u id 0 i 0 i 0 u Rf u O Figuur 3.1: De nietinverterende

Nadere informatie

Elektriciteit thuis. Extra informatie Elektriciteit, Elektriciteit thuis, www.roelhendriks.eu

Elektriciteit thuis. Extra informatie Elektriciteit, Elektriciteit thuis, www.roelhendriks.eu Elektriciteit thuis Nuldraad, fasedraad In de elektriciteitskabel die je huis binnenkomt, bevinden zich twee draden: de fasedraad en de nuldraad. Zie de onderstaande figuur. De spanning tussen deze draden

Nadere informatie

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk PROEFWERK TECHNOLOGIE VWO MODULE 6 ELECTRICITEIT VRIJDAG 19 maart 2010 R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk 2P 2P 2P Opgave 1 Tup en Joep willen allebei in bed lezen. Ze hebben allebei een fietslampje.

Nadere informatie

10 kω stappenverzwakker als audio volumeregelaar

10 kω stappenverzwakker als audio volumeregelaar 10 kω stappenverzwakker als audio volumeregelaar Inleiding Volumeregelaars voor stereoweergave worden meestal van twee gelijklopende potentiometers gemaakt. Die gelijkloop laat nogal eens te wensen over,

Nadere informatie

Wisselspanningen. Maximale en effectieve waarde. We gaan de wisselspanning aansluiten op een weerstand. U R. In deze situatie geldt de wet van Ohm:

Wisselspanningen. Maximale en effectieve waarde. We gaan de wisselspanning aansluiten op een weerstand. U R. In deze situatie geldt de wet van Ohm: Wisselen Maximale en effectieve waarde We gaan de wissel aansluiten op een weerstand. I I G In deze situatie geldt de wet van Ohm: I = We zien een mooie sinusvormige wissel. De hoogste waarde word ook

Nadere informatie

1 Ontwikkeling van de zeer stabiele frequentiegenerator als bron voor de enkelzijband Zend- Ontvanginstallatie HZO-01

1 Ontwikkeling van de zeer stabiele frequentiegenerator als bron voor de enkelzijband Zend- Ontvanginstallatie HZO-01 1 Ontwikkeling van de zeer stabiele frequentiegenerator als bron voor de enkelzijband Zend- Ontvanginstallatie HZO-01 1 1.1Inleiding: HZO-01 Bij de toepassing van het enkelzijband principe van de Zend-

Nadere informatie

Stroomkringen. opdracht 2

Stroomkringen. opdracht 2 Stroomkringen opdracht 8 Wat ga je doen? Je gaat een aantal stroomkringen maken. HIermee kun je bijvoorbeeld een lamp laten branden of een bel laten rinkelen. Lees eerst goed de opdracht en bekijk de illustratie

Nadere informatie

stap 1 Pak de Lunchbox uit En controleer of je alle componenten hebt~ Als je vragen hebt, neem dan contakt op met: info@unitunlikely.

stap 1 Pak de Lunchbox uit En controleer of je alle componenten hebt~ Als je vragen hebt, neem dan contakt op met: info@unitunlikely. stap 1 Pak de Lunchbox uit En controleer of je alle componenten hebt~ Als je vragen hebt, neem dan contakt op met: info@unitunlikely.com Dit onderdeel wordt de PCB (printed circuit board) genoemd. Alle

Nadere informatie

FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS

FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS FORMULE BLAD - VERON ZENDCURSUS Wet van Ohm U = I R (1) U = spanning in V, I is stroom in A en r is weerstand in Ohm Eerste wet van Kirchhoff Som van alle stromen in een knooppunt is nul. Tweede wet van

Nadere informatie

Elektronica. Voorvoegsels van eenheden. Schakeling van een simpele audioversterker met een opamp

Elektronica. Voorvoegsels van eenheden. Schakeling van een simpele audioversterker met een opamp Elektronica 1 Spanningsbronnen 2 Weerstanden en diodes 3 IC, opamp, spanningsdeler 4 Stroomsterkte en lading; condensator 5 Een condensator op- en ontladen 6 De 555 timer 7 Het frequentieafhankelijke gedrag

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMNVATTING LKTICITIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOVLHID LADING Symbool Q (soms q) enheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen. Als je over

Nadere informatie

(display1.jpg) Display met 8 leds, geheel links zit de MHz / khz schakelaar, rechts de 8 ledjes met erboven de MHz schaal en eronder de khz schaal.

(display1.jpg) Display met 8 leds, geheel links zit de MHz / khz schakelaar, rechts de 8 ledjes met erboven de MHz schaal en eronder de khz schaal. De SUSI frequentie teller. SUSI is de afkorting van SUper Simpel en dat klinkt vele QRPers als muziek in de oren. Deze teller is dan ook bedoeld voor eenvoudige QRP transceivers. Het aantal componenten

Nadere informatie

Figuur 1. Rabo bank Lekkerkerk nr. 3357.90.267 Handelsregister nr. 24345002 K.v.K. te Rotterdam

Figuur 1. Rabo bank Lekkerkerk nr. 3357.90.267 Handelsregister nr. 24345002 K.v.K. te Rotterdam AM PLL zender De AM PLL zender is eenvoudig te bouwen, en eenvoudig in gebruik (behoeft geen afregeling) De schakeling is zeer stabiel (stabiliteit is het kristal) De frequenties zitten exact op het kanaalraster

Nadere informatie

Claxon Inhoud: Gereedschap:

Claxon Inhoud: Gereedschap: Claxon Naam: Groep/ klas: Inhoud: Gereedschap: 1 Condensator C...0,1 µf, Nr. 104 Potlood, passer, liniaal 1 Weerstand R1...1K Ohm, bruin-zwart-rood-goud Hamer 1 Weerstand R2...150 K Ohm, bruin-groen-geel-goud

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

Light Emitting Diode. Auteur: René Kok

Light Emitting Diode. Auteur: René Kok Light Emitting Diode. Auteur: René Kok Om zo compleet mogelijk te zijn met betrekking tot LED s en hun toepassingen zou ik ook graag enkele simpele elektrische berekeningen, en enkele begrippen de revue

Nadere informatie

WRC S Soundcard Interface

WRC S Soundcard Interface WRC S Soundcard Interface Intro door Eddy, ON7PO: De PC is ook bij de radioamateurs niet meer weg te denken de digitale modes zoals SSTV RTTY, PSK, QSK, PACKET enz. nemen met rassen schreden hun plaats

Nadere informatie

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I

Eindexamen natuurkunde / scheikunde 1 compex vmbo gl/tl 2010 - I Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Open vragen Geef niet méér antwoorden dan er worden gevraagd. Als er bijvoorbeeld twee redenen worden gevraagd, geef er dan twee

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

8-VOUDIGE BEZETMELDER

8-VOUDIGE BEZETMELDER Handleiding 8-VOUDIGE BEZETMELDER Werkt met de volgende systemen: alle systemen, analoog én digitaal, gelijkspanning en wisselspanning. Werkt niet met de volgende systemen: - Werkt met de volgende protocollen:

Nadere informatie

FM bug. Roeland J. Dilz (Z)weetvoetje 4 januari 2009

FM bug. Roeland J. Dilz (Z)weetvoetje 4 januari 2009 FM bug Roeland J. Dilz (Z)weetvoetje 4 januari 2009 1 1 Woord vooraf Een FM-bug is een simpele FM-zender van zeer klein tot klein vermogen. Het is een zeer simpele zender, en daardoor goed na te bouwen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: De OPAMP

Hoofdstuk 1: De OPAMP Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 1: De OPAMP 1: Definitie Een opamp (= operational amplifier = operationele versterker) is een versterker met twee ingangen en (meestal)

Nadere informatie

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.1 a Stroomkring b Geleiders en isolatoren 6.2 Chemische spanningsbron 6.3 a Schakelingen b Schakelingen (Crocodile) 6.4 a Stroom meten (Crocodile) b Schakelingen

Nadere informatie

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul.

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul. Hfd 3 Stroomkringen Enkele begrippen: Richting van de stroom: Stroom loopt van de plus naar de min pool Richting van de elektronen: De elektronen stromen van de min naar de plus. Geleiders en isolatoren

Nadere informatie

Een mogelijke oplossing verkrijgen we door het gebruik van gyratoren. In de volgende figuur zien we het basisschema van een gyrator.

Een mogelijke oplossing verkrijgen we door het gebruik van gyratoren. In de volgende figuur zien we het basisschema van een gyrator. 1.1.1 Oplossing met gyratoren Een mogelijke oplossing verkrijgen we door het gebruik van gyratoren. In de volgende figuur zien we het basisschema van een gyrator. Figuur 36.2 Het basisschema van een gyrator

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

inschakelvertraging en DC-beveiliging

inschakelvertraging en DC-beveiliging inschakelvertraging en In dit tweede deel uit de reeks over de XL-audioketen komen de beveiligingsschakelingen voor de Crescendo-eindversterker aan de orde. Een goede eindversterker behoort natuurlijk

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

DHCP-2. Keuzes. inbouw 22RH541. voor. in de. HM 1/19 9 maart 2014 V1.0

DHCP-2. Keuzes. inbouw 22RH541. voor. in de. HM 1/19 9 maart 2014 V1.0 DHCP-2 Keuzes voor inbouw in de 22RH541 HM 1/19 9 maart 2014 V1.0 Inhoud 1.Introductie...3 2.Wat blijft, wat blijft niet, wat wordt nieuw...3 3.Voeding...4 4.Kast en demping...4 5.DHCP-2 ingangscircuit

Nadere informatie

Onderzoek werking T-verter.

Onderzoek werking T-verter. Onderzoek werking T-verter. De Beer Gino Page 1 02/10/2007 Inhoudstabel: 1. Doelstellingen. 2. Benodigd materiaal. 3. Bespreking van de frequentieregelaar. 4. Instellingen en gebruik van de frequentieregelaar.

Nadere informatie

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken.

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken. Inleiding hv Opdracht Statische elektriciteit Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken Opdracht Serie- en parallelschakeling Leg van elke schakeling uit ) of het een serie-

Nadere informatie

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in.

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. Het technologisch proces. Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. We willen zelf een voorwerp maken om

Nadere informatie

Elektronische Basisschakelingen Oefenzitting 1

Elektronische Basisschakelingen Oefenzitting 1 Elektronische Basisschakelingen Oefenzitting 1 Aki Sarafianos http://homes.esat.kuleuven.be/~h01m3/ Materialen Slides, opgaves, extra info,... http://homes.esat.kuleuven.be/~h01m3/

Nadere informatie

BUIZEN-VERSTERKER met ATP4 MOTIVATIE

BUIZEN-VERSTERKER met ATP4 MOTIVATIE BUIZEN-VERSTERKER met ATP4 MOTIVATIE Het bouwen van mijn eerste buislampen versterker (met ECL86) heeft eigenlijk zo n dikke 20 jaar op zich laten wachten. Met het bouwen van deze versterker met ATP4 is

Nadere informatie

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1 Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm Cursus Radiozendamateur 1 DOELSTELLINGEN: Kennis: - Inzicht in de fenomenen spanning, stroom, weerstand en vermogen. - De kleurcodes van

Nadere informatie

43 Keerlusprint. 43.1 Werking. informatieblad 43 keerlusprint KLS versie 2.0

43 Keerlusprint. 43.1 Werking. informatieblad 43 keerlusprint KLS versie 2.0 43 Keerlusprint Beperking aansprakelijkheid De aansprakelijkheid van het bestuur van de HCCM is beperkt als omschreven in informatieblad 1 Bij treingestuurde (digitale) systemen wordt de hele baan door

Nadere informatie

Hand-out Introductieworkshop LED programmeren

Hand-out Introductieworkshop LED programmeren Hand-out Introductieworkshop LED programmeren Inleiding Deze hand-out is bedoeld als naslag voor de introductie workshop LED programmeren. In deze handout vind je de uitleg over LEDs, Arduino s en LED

Nadere informatie

E e n i n t r o d u c t i e in praktische electronica.

E e n i n t r o d u c t i e in praktische electronica. 9 9 1. 1 0 3 E e n i n t r o d u c t i e in praktische electronica. Vantek Electronica Kits Handleiding/Opdrachtenboek. N. B. De OPITEC bouwpakketten zijn gericht op het onderwijs. 1 HOE U AAN DE SLAG

Nadere informatie

Universele Digi Interface

Universele Digi Interface Universele Digi Interface Deze universele interface bestaat uit verschillende modules en kan daardoor ook voor verschillende toepassingen en verschillende type transceivers gebruikt worden. Het uitgangspunt

Nadere informatie

BATTERIJ LAAG? Deze schakeling is uiterst eenvoudig. Op een gaatjesprint is ze in een-twee-drie klaar.

BATTERIJ LAAG? Deze schakeling is uiterst eenvoudig. Op een gaatjesprint is ze in een-twee-drie klaar. BATTERIJ LAAG? Guido Clinckemaillie, ON7CI Mijn Yaesu 8500 is een 2 m/70 cm mobiel toestel dat ik in de shack gebruik. Om de geheugens en andere instellingen te bewaren moet het continu onder spanning

Nadere informatie

5 Weerstand. 5.1 Introductie

5 Weerstand. 5.1 Introductie 5 Weerstand 5.1 Introductie I n l e i d i n g In deze paragraaf ga je verschillende soorten weerstanden bestuderen waarvan je de weerstandswaarde kunt variëren. De weerstand van een metaaldraad blijkt

Nadere informatie

VMBO-B DEEL A LEERWERKBOEK. nask 1

VMBO-B DEEL A LEERWERKBOEK. nask 1 4 VMBO-B LEERWERKBOEK DEEL A nask 1 H8 Stoffen en hun eigenschappen Inhoudsopgave 1 Licht 1 Licht en schaduw 8 2 Het spectrum van wit licht 14 3 Lenzen 21 4 Een reëel beeld tekenen 31 5 Het oog 36 6 Straling

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter Pajottenlandse Radio Amateurs De multimeter ON3BL 05/03/2013 Wat is een multimeter of universeelmeter? Elektronisch meetinstrument waar we de grootheden van de wet van ohm kunnen mee meten Spanning (Volt)

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

Een 13,8 volt - 30 ampere voeding

Een 13,8 volt - 30 ampere voeding Een 13,8 volt - 30 ampere voeding We gaan de opbouw van dit schema van links naar rechts beschrijven zodat een ieder het kan volgen. Als eerste de transformator, neem hiervoor een type dat secundair minstens

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Praktische opampschakelingen 1

Hoofdstuk 2: Praktische opampschakelingen 1 Elektronica: Tweede kandidatuur industrieel ingenieur 1 Hoofdstuk 2: Praktische opampschakelingen 1 1: Inleiding Opamps worden zeer vaak toegepast in diverse elektronische schakelingen. De toepassingsmogelijkheden

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING MPA-BOX ACTIEF OMROEPSYSTEEM

GEBRUIKSAANWIJZING MPA-BOX ACTIEF OMROEPSYSTEEM GEBRUIKSAANWIJZING MPA-BOX ACTIEF OMROEPSYSTEEM 1 1 2 4 6 8 10 5 7 9 11 12 1 15 14 1 2 4 1: hoogte buis 2: borg pen : borg bout van hoogte buis 4: borg bout statief voet Statief Statief is optioneel 2

Nadere informatie

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF NETWERKEN EN DE WETTEN VN KIRCHHOFF 1. Doelstelling van de proef Het doel van deze proef is het bepalen van de klemspanning van een spanningsbron, de waarden van de beveiligingsweerstanden en de inwendige

Nadere informatie

DVM830L -- Digitale Mini Multimeter

DVM830L -- Digitale Mini Multimeter 1. Beschrijving -- Digitale Mini Multimeter De is een compacte multimeter met een 3 ½ digit LCD. Met dit apparaat kunt u AC en DC spanning, DC stroom, weerstanden, diodes en transistors meten. Het apparaat

Nadere informatie