Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Met MRI kijken naar neuropsychiatrische SLE"

Transcriptie

1 Prof. dr. Tom Huizinga (l) en prof dr. Mark van Buchem leiden al jaren het onderzoek naar NPSLE Martijn Steenwijk, Bsc; prof. dr. Mark van Buchem, neuroradioloog; drs. Margreet Steup-Beekman, internist-reumatoloog; dr. Stefan Steens, radioloog; prof. dr. Tom Huizinga, reumatoloog; drs. Jasper Luyendijk, promovendus radiologie 10 Lupus Magazine

2 Systemische lupus erythematosus (SLE) is een aandoening die verschillende orgaansystemen kan aantasten. Patiënten kunnen daarbij in de loop van hun ziekte ook neurologische, psychiatrische en/of psychologische verschijnselen ondervinden. Wanneer dit het geval is, wordt gesproken van neuropsychiatrische SLE (NPSLE). Het Leids Universitair Medisch Centrum is wereldwijd toonaangevend op het gebied van onderzoek naar NPSLE en ontwikkelde een manier om NPSLE beter te kunnen diagnosticeren Een aanzienlijk deel van de SLE-patiënten krijgt tijdens het beloop van de ziekte klachten die te maken hebben met het centrale zenuwstelsel: de hersenen of het ruggenmerg. Deze klachten kunnen variëren van hoofdpijn en vergeetachtigheid tot psychoses, en van stemmingswisselingen tot zelfs herseninfarcten. De oorzaak van deze klachten is vaak onbekend en er bestaat geen gouden standaard voor het stellen van de diagnose. Daarom wordt de diagnose NPSLE alleen gesteld wanneer er geen andere oorzaak dan SLE voor de neuropsychiatrische klachten kan worden gevonden. Oorzaak Het is vaak erg moeilijk om een oorzaak voor NPSLE aan te tonen. Neuropsychiatrische klachten kunnen zich voordoen als bijwerkingen van medicatie, als gevolg van het krijgen van de ziekte en als gevolg van de lupus zelf. Wanneer dit laatste het geval is dus wanneer het centrale zenuwstelsel door SLE is aangetast wordt gesproken van NPSLE. Alhoewel er verschillende theorieën bestaan, is de oorzaak van NPSLE onbekend. In het algemeen wordt aangenomen dat problemen met de bloedstolling, de aanwezigheid van antistoffen of vasculitis (bloedvatwandontsteking) de neuropsychiatrische klachten kunnen veroorzaken. Het is vaak erg moeilijk om een oorzaak voor NPSLE aan te tonen Bij NPSLE-patiënten met het anti-fosfolipiden syndroom wordt gedacht dat kleine bloedstolsels de oorzaak van de neuropsychiatrische klachten kunnen zijn. Deze bloedstolsels ontstaan als gevolg van het antifosfolipidensyndroom en kunnen bloedvaatjes in de hersenen afsluiten. Hierdoor kan het zijn dat een deel van de hersenen (tijdelijk) geen zuurstof krijgt en afsterft. Dergelijke (hersen)infarcten kunnen zowel op grote schaal als op kleine schaal in het hersenweefsel voorkomen. Lupussymptomen in andere organen dan de hersenen gaan vaak gepaard met de aanwezigheid van antistoffen tegen lichaamseigen weefsel. Deze antistoffen bevinden zich in de bloedbaan en komen terecht in verschillende organen. Doordat ze het lichaamseigen weefsel aanvallen, ontstaan ziektesymptomen zoals ontstekingen. Hersenweefsel wordt echter van de bloedstroom afgescheiden door de bloed-hersenbarrière. De bloed-hersenbarrière laat alleen stoffen door die de hersenen nodig hebben om te kunnen functioneren, bijvoorbeeld voedingsstoffen zoals zuurstof. Daarnaast kunnen afvalstoffen die de hersenen moeten verlaten, zoals CO 2, de bloed-hersenbarière passeren. Op deze manier wordt blootstelling van de hersenen aan schadelijke stoffen zo veel moge- Lupus Magazine 11

3 ø Figuur 1: Een T2-gewogen MRI-scan van een gezond persoon. T2-weging is een cmri-techniek. Figuur 2: Een FLAIR-opname met enkele hyperintense laesies. lijk voorkomen. Antistoffen in het bloed kunnen dus niet zomaar hersencellen bereiken en aanvallen. Ze moeten eerst de bloedhersenbarrière oversteken. Een andere gangbare theorie voor de oorzaak van NPSLE houdt in dat de bloed-hersenbarrière bij NPSLE-patiënten beschadigd raakt, waardoor antistoffen de barrière kunnen passeren. Weer een andere oorzaak zou vasculitis in de hersenen kunnen zijn, waardoor enerzijds de bloedhersenbarrière aangetast kan worden en anderzijds de zuurstofvoorziening naar de hersenen tekortschiet. Kijken in het brein Het stellen van de diagnose NPSLE is erg moeilijk, omdat vrijwel nooit een biopt van de hersenen wordt afgenomen om in een laboratorium onder de microscoop te bekijken. Daarnaast bestaat er voor het stellen van de diagnose geen gouden standaard. Vaak moeten er verschillende specialisten aan te pas komen om andere oorzaken voor de klachten uit te sluiten en de diagnose NPSLE te stellen. Onderzoek in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) heeft aangetoond dat nieuwe MRI-technieken een waardevolle bijdrage kunnen leveren bij het stellen van de diagnose. In tegenstelling tot röntgenapparaten, CT-scanners en PETscanners is een MRI-scanner een apparaat dat werkt zonder gebruik te maken van radioactieve straling. Een MRI-scanner is een apparaat dat in staat is om eigenschappen van watermoleculen in het lichaam te meten. Omdat elk soort weefsel een andere hoeveelheid water met andere eigenschappen bevat, kan Met nieuwe MRI-technieken kan de activiteit van NPSLE gemeten worden van een reeks MRI-metingen een afbeelding worden gemaakt. Een voorbeeld van zo n MRI-scan is weergegeven in figuur 1. In de radiologie wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten MRI-technieken: de zogenaamde conventionele MRI-technieken (cmri) en nieuwe MRI-technieken zoals Magnetic 12 Lupus Magazine

4 Resonance Spectroscopy (MRS), Diffusion Weighted Imaging (DWI) en Magnetic Transfer Imaging (MTI). Elke techniek is in staat een andere eigenschap van het water in hersenweefsel te meten. Zo onderdrukt FLAIR (een cmritechniek) het signaal van water, waardoor hersenweefsel op een bepaalde manier kan worden beoordeeld, kan met MRS de aanwezigheid van andere stoffen dan water worden gemeten en wordt DWI gebruikt om verplaatsing van watermoleculen te meten, bijvoorbeeld om kleine infarcten op te sporen. Uit onderzoek blijkt dat bij NPSLE-patiënten zowel focale (plaatselijke) als diffuse (door het hele brein) afwijkingen op MRIscans voorkomen. Focale afwijkingen kunnen door een radioloog vaak direct worden gevonden en beoordeeld. Om diffuse afwijkingen te kunnen vinden zijn vaak geavanceerdere technieken nodig. Conventionele MRI bij patiënten met NPSLE Onderzoek naar het gebruik van cmri bij patiënten met NPSLE heeft aangetoond dat er bij 47% van de patiënten geen afwijkingen worden gevonden. Desondanks is het maken van conventionele MRI-scans noodzakelijk bij het onderzoeken van patiënten die wordt verdacht van NPSLE. Met cmri kunnen immers andere oorzaken voor de neuropsychiatrische klachten (die niet gerelateerd zijn aan de ziekte SLE), zoals bijvoorbeeld een tumor, eenvoudig opgespoord worden. Wanneer er afwijkingen worden gevonden die mogelijk met de ziekte SLE te maken hebben, dan zijn dit vaak focale afwijkingen. Een voorbeeld zijn de zogenaamde hyperintense laesies (laesies = afwijkingen): lichte vlekjes zoals weergegeven in figuur 2. Uit onderzoek blijkt dat deze hyperintense laesies relatief vaak voorkomen bij patiënten met NPSLE, maar het is bekend dat ze ook voorkomen bij gezonde mensen of SLE-patiënten zonder neuropsychiatrische symptomen. De aanwezigheid van hyperintense laesies zegt dus eigenlijk niet veel over de aanwezigheid van NPSLE. Nieuwe MRI-technieken helpen Het LUMC doet al jaren onderzoek naar het gebruik van nieuwe MRI-technieken bij het diagnosticeren van NPSLE. Dit mede door het Reumafonds gefinancierde onderzoek heeft de laatste jaren Figuur 3: Resultaat van de MTI-analyse voor gezonde mensen (controls), SLE-patiënten en patiënten met NPSLE (B.J. Emmer et al., 2008) Lupus Magazine 13

5 veelbelovende resultaten opgeleverd. Zo bleek dat de activiteit van NPSLE bij een patiënt kan worden gemeten met behulp van een nieuwe techniek: Magnetization Transfer Imaging (MTI). Deze kwantitatieve MRI-techniek is met name gevoelig voor het meten van schade aan weefsel op microscopisch niveau. Door een statistische berekening uit te voeren op een MTI-scan, ontstaat een grafiek waarop een piek te zien is. Uit het onderzoek in het LUMC bleek dat veranderingen in de hoogte van de piek gecorreleerd zijn aan de ernst van de neuropsychiatrische symptomen die een NPSLE-patiënt op dat moment ondervindt (figuur 3). De gegevens van de MTI-analyse kunnen daarmee de diagnose NPSLE ondersteunen. Een onderwerp van studie is of met behulp van MTI-scans de behandeling van de NPSLE beter kan worden geoptimaliseerd. We kunnen wel aantonen dat er sprake is van NPSLE, maar nog niet precies wat daarvan de oorzaak is. Daarom is meer onderzoek hard nodig. Toekomst Alhoewel het onderzoek goede resultaten heeft opgeleverd, is het nog lang niet klaar. In de toekomst zullen ook andere nieuwe MRI-technieken worden onderzocht. Met MTI kan weliswaar worden aangetoond dat er sprake is van NPSLE, maar niet wat daarvan de oorzaak is. Voor een goede behandeling is het erg belangrijk te weten waardoor de klachten worden veroorzaakt. Vasculitis moet immers met heel andere medicijnen worden behandeld dan een infarct, respectievelijk met ontstekingsremmers of bloedverdunners. Wij hopen in de toekomst, voortbouwend op de stappen die al zijn gezet, nieuwe stappen vooruit te kunnen maken, die leiden tot een betere diagnose en behandeling van patiënten met neuropsychiatrische SLE (NPSLE). Informatiebrochure over neuropsychiatrische SLE In samenwerking met drs. Margreet Steup-Beekman, internist-reumatoloog in het Leids Universitair Medisch Centrum, heeft de Lupus Patiënten Groep een brochure samengesteld over neuropsychiatrische SLE. De informatiebrochure behandelt mogelijke verschijnselen, stappen tijdens het diagnosetraject en een overzicht van verschillende behandelingen. Daarnaast wordt in de brochure aandacht besteed aan het Zorgpad NPSLE in het LUMC. Patiënten die van NPSLE worden verdacht, kunnen door hun specialist worden verwezen naar dit zorgpad voor analyse en advies. Het doorlopen van het uitgebreide diagnostische programma duurt één dag. De brochure kan worden besteld met behulp van het bestelformulier elders in dit Lupus Magazine, of via de website van de Lupus Patiënten Groep: 14 Lupus Magazine

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 193 Nederlandse samenvatting Systemische lupus erythematosus (SLE) is een autoimmuun aandoening die potentieel schade kan geven in verschillende orgaansystemen. Neuropsychiatrische

Nadere informatie

Magnetic resonance imaging studies on neuropsychiatric systemic lupus erythematosus. Stefan Steens

Magnetic resonance imaging studies on neuropsychiatric systemic lupus erythematosus. Stefan Steens Magnetic resonance imaging studies on neuropsychiatric systemic lupus erythematosus Stefan Steens acl anticardiolipine-antilichamen ADC apparent diffusion coefficient CS corticosteroïden dsdna dubbelstrengs

Nadere informatie

NPSLE polikliniek LUMC

NPSLE polikliniek LUMC NPSLE polikliniek LUMC Afdeling Reumatologie Margreet Steup-Beekman, reumatoloog Liesbeth Beaart-van de Voorde, verpleegkundige NPSLE = Neurologische of psychiatrische symptomen bij patiënten met systemische

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/31686 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/31686 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/31686 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Zirkzee, Els Title: Care for patients with (neuropsychiatric) SLE Issue Date: 2015-02-03

Nadere informatie

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis

Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Zeldzame Juveniele Primaire Systemische Vasculitis Versie 2016 2. DIAGNOSE EN THERAPIE 2.1 Wat voor types vasculitis zijn er? Hoe wordt vasculitis geclassificeerd?

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5

Nederlandse Samenvatting. Chapter 5 Nederlandse Samenvatting Chapter 5 Chapter 5 Waarde van MRI scans voor voorspelling van invaliditeit in patiënten met Multipele Sclerose Multipele Sclerose (MS) is een relatief vaak voorkomende ziekte

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 203 Nederlandse samenvatting Wittere grijstinten Klinische relevantie van afwijkingen in de grijze stof in multipele sclerose, zoals afgebeeld met MRI Multipele sclerose (MS) is

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het promotieonderzoek dat wordt beschreven in dit proefschrift staat schade aan de bloedvaten bij dementie centraal. Voordat ik een samenvatting van de resultaten geef zal ik

Nadere informatie

MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek

MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek MRI (Magnetic Resonance Imaging) onderzoek Wat is MRI? MRI is een afkorting van Magnetic Resonance Imaging. Dit is een moderne techniek, waarbij met een krachtig magneetveld in het lichaam kleine radiogolven

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting GENETISCHE EN RADIOLOGISCHE MARKERS VOOR DE PROGNOSE EN DIAGNOSE VAN MULTIPLE SCLEROSE Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

Nadere informatie

Summary in Dutch / Nederlandse Samenvatting. Chapter 7

Summary in Dutch / Nederlandse Samenvatting. Chapter 7 Summary in Dutch / Nederlandse Samenvatting Chapter 7 Chapter 7 3D en Subtractie MRI bij MS: Verbeterde detectie van spatiotemporele ziekteactiviteit Multiple sclerosis (MS) is een inflammatoire, demyeliniserende

Nadere informatie

ANTIVIRALE BEHANDELING BIJ PSYCHOSE Het verbeteren van denkvermogen met valaciclovir

ANTIVIRALE BEHANDELING BIJ PSYCHOSE Het verbeteren van denkvermogen met valaciclovir ANTIVIRALE BEHANDELING BIJ PSYCHOSE Het verbeteren van denkvermogen met valaciclovir Universitair Medisch Centrum Groningen Universitair Centrum Psychiatrie Voor wie is het onderzoek bedoeld? Voor dit

Nadere informatie

Proefschrift Jeroen Geurts MR imaging and histopathology studies of the grey matter in multiple sclerosis

Proefschrift Jeroen Geurts MR imaging and histopathology studies of the grey matter in multiple sclerosis Proefschrift Jeroen Geurts MR imaging and histopathology studies of the grey matter in multiple sclerosis Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (CZS), die over het algemeen

Nadere informatie

Trombolyse. Acute behandeling van een herseninfarct

Trombolyse. Acute behandeling van een herseninfarct Trombolyse Acute behandeling van een herseninfarct In deze folder vindt u informatie over de behandeling van een herseninfarct met een stolseloplossend medicijn (Alteplase). Deze behandeling wordt trombolyse

Nadere informatie

Sarcoïdose. & het hart

Sarcoïdose.  & het hart Sarcoïdose & het hart Het hart kan op twee manieren door sarcoïdose zijn aangedaan: enerzijds doordat de sarcoidose in het hart optreedt en anderzijds als gevolg van longsarcoïdosew. Beide aandoeningen

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 99 Nederlandse Samenvatting Depressie is een veel voorkomend en ernstige psychiatrisch ziektebeeld. Depressie komt zowel bij ouderen als bij jong volwassenen voor. Ouderen en jongere

Nadere informatie

NEUROLOGIE. De eerste hulp bij een beroerte. trombolyse DRUKPROEF BEHANDELING

NEUROLOGIE. De eerste hulp bij een beroerte. trombolyse DRUKPROEF BEHANDELING NEUROLOGIE De eerste hulp bij een beroerte trombolyse BEHANDELING De eerste hulp bij een beroerte U bent via de Spoedeisende Hulp (SEH) het St. Antonius Ziekenhuis binnengekomen, omdat de artsen vermoeden

Nadere informatie

MCTD (mixed connective tissue disease)

MCTD (mixed connective tissue disease) MCTD (mixed connective tissue disease) Wat is MCTD? MCTD is een zeldzame systemische auto-immuunziekte. Ons afweersysteem (= immuunsysteem) beschermt ons tegen lichaamsvreemde indringers, zoals o.a. bacteriën

Nadere informatie

MRI van de dunne darm

MRI van de dunne darm MRI van de dunne darm Uw behandelend arts heeft voor u een MRI-onderzoek aangevraagd. In deze folder leest u wat u moet doen om het onderzoek te laten slagen. Verder vindt u hier informatie over hoe het

Nadere informatie

De puzzel MS oplossen

De puzzel MS oplossen De puzzel MS oplossen Een korte inleiding in MS Wat is het VUmc MS Centrum Amsterdam Wat voor MS-onderzoek wordt er gedaan Wat is MS? Chronische ziekte van het centraal zenuwstelsel Auto-immuunziekte,

Nadere informatie

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff)

Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Je gaat het pas zien als je het doorhebt. (Johan Cruijff) Chapter 6 NEDERLANDSE SAMENVATTING Nederlandse Samenvatting 6 Nederlandse samenvatting Multiple sclerose (MS) is een neuro-inflammatoire en neurodegeneratieve

Nadere informatie

HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE

HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE HERSENATROFIE GEMETEN MET BEHULP VAN MRI BIJ MULTIPELE SCLEROSE Samenvatting 193 Het doel van dit proefschrift was het onderzoeken van de waarde van hersenatrofie gemeten met behulp van MRI voor het vervolgen

Nadere informatie

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Een op de zes mannen krijgt er last van. Maar het is ook een erg lastig op te sporen

Nadere informatie

Hersenonderzoek bij de ziekte van Rendu-Osler-Weber

Hersenonderzoek bij de ziekte van Rendu-Osler-Weber LONGGENEESKUNDE Hersenonderzoek bij de ziekte van Rendu-Osler-Weber ONDERZOEK U wordt op dag om uur verwacht op de poli/afdeling. Als u verhinderd bent, wilt u dit dan tijdig melden en een nieuwe afspraak

Nadere informatie

Tia Service Radboud universitair medisch centrum

Tia Service Radboud universitair medisch centrum Tia Service Inleiding In overleg met uw behandelend arts bent u doorverwezen naar de TIA poli op de polikliniek Neurologie of Spoedeisende Hulp van het Radoudumc. Dit omdat u kortgeleden mogelijk kortdurend

Nadere informatie

Meer mensen met MS, beter helpen

Meer mensen met MS, beter helpen Meer mensen met MS, beter helpen De progressie van de zenuwslopende ziekte multiple sclerose (MS) stoppen door het voorkomen van beschadiging aan de hersencellen bij mensen MS. Achtergrond MS werd tot

Nadere informatie

Primair-progressieve. Primair-progressieve multiple sclerose. Dit is een uitgave van het Nationaal MS Fonds

Primair-progressieve. Primair-progressieve multiple sclerose. Dit is een uitgave van het Nationaal MS Fonds Primair-progressieve Primair-progressieve multiple scerose multiple sclerose Dit is een uitgave van het Nationaal MS Fonds Wagenstraat 25 3142 CR Maassluis telefoon: 010-591 98 39 fax: 010-592 86 86 e-mail:

Nadere informatie

De ziekte van Alzheimer. Diagnose

De ziekte van Alzheimer. Diagnose De ziekte van Alzheimer Bij dementie is er sprake van een globale achteruitgang van de cognitieve functies, zoals het geheugen of de taalfuncties. Deze achteruitgang leidt tot functionele beperkingen in

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Dit proefschrift beschrijft een aantal studies naar de klinische toepassing van hoog veld MRI in Multiple Sclerose. Daarbij is vooral gekeken naar sequenties die waardevol bleken

Nadere informatie

Chapter 14. Samenvatting

Chapter 14. Samenvatting Samenvatting Inleiding Schizofrenie is een chronische en ernstige psychiatrische aandoening die wordt gekenmerkt door abnormale gedachten en verstoord gedrag. De eerste beschrijving van schizofrenie dateert

Nadere informatie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 00 Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 1 Inleiding U heeft MS. Deze woorden veranderen in één keer je leven. Gevoelens van ongeloof, verdriet en angst. Maar misschien ook opluchting, omdat de vage klachten

Nadere informatie

Behandeling met mycofenolaatmofetil

Behandeling met mycofenolaatmofetil Behandeling met mycofenolaatmofetil (CellCept en Myfortic ) Informatie voor patiënten F1068-3129 juli 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

MPA - Microscopische PolyAngiitis

MPA - Microscopische PolyAngiitis Informatie uit deze brochure mag vrijelijk worden overgenomen onder de voorwaarde dat als bronvermelding duidelijk wordt aangegeven: -. INHOUD INLEIDING... 2 SYMPTOMEN... 2 LUCHTWEGEN... 2 LONGEN... 2

Nadere informatie

Omgaan met lupus. 28 maart 2017

Omgaan met lupus. 28 maart 2017 Omgaan met lupus 28 maart 2017 INLEIDING Aanbevelingen geven artsen en patiënten advies over de beste manier om aandoeningen te behandelen en ermee om te gaan. EULAR heeft aanbevelingen geschreven over

Nadere informatie

ALS Onderzoek. ALS biobank en database. ALS Onderzoek. Onderzoeksprojecten

ALS Onderzoek. ALS biobank en database. ALS Onderzoek. Onderzoeksprojecten ALS Onderzoek ALS Centrum Nederland doet onderzoek naar ALS, PLS en PSMA met als doel om zo snel mogelijk een behandeling voor deze ziektes te vinden. We verzamelen gegevens van zoveel mogelijk patiënten.

Nadere informatie

Sam envatting en conclusies T E N

Sam envatting en conclusies T E N Sam envatting en conclusies T E N Samenvatting en conclusies Samenvatting en conclusies Sinds de zeventigerjaren van de vorige eeuw zijn families beschreven met dominant overervende herseninfarcten,dementie

Nadere informatie

Nieuwsbrief CSA 2017

Nieuwsbrief CSA 2017 Nieuwsbrief CSA 2017 2 Nieuwsbrief over het CSAonderzoek (Clinically Suspect Arthralgia cohort) Geachte mevrouw of meneer, Met deze nieuwsbrief brengen wij u weer graag op de hoogte van de ontwikkelingen

Nadere informatie

Uitzaaiingen in de wervelkolom

Uitzaaiingen in de wervelkolom Oncologie Uitzaaiingen in de wervelkolom Inleiding Kwaadaardige gezwellen (tumoren) kunnen soms uitzaaien naar andere delen van het lichaam. We spreken dan van uitzaaiingen of metastasen. Uitzaaiingen

Nadere informatie

Medicijnen na een beroerte of TIA

Medicijnen na een beroerte of TIA Medicijnen na een beroerte of TIA stroke service assen 1 U bent enige tijd opgenomen geweest op de afdeling Neurologie van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen vanwege een beroerte of TIA. In deze brochure

Nadere informatie

Chapter 8 -RKDQ &UX\II 182

Chapter 8 -RKDQ &UX\II 182 Chapter 8 182 Samenvatting 183 Chapter 9 Vasculitis betekent letterlijk vaatontsteking. Een vaatontsteking kan in principe overal in het lichaam voorkomen en heeft als gevolg dat het orgaan waarin het

Nadere informatie

Geschreven door Diernet Team zondag, 25 september :00 - Laatst aangepast zondag, 25 september :20

Geschreven door Diernet Team zondag, 25 september :00 - Laatst aangepast zondag, 25 september :20 Omschrijving Oorzaken Verschijnselen Diagnose Therapie Prognose Omschrijving Ataxie/ Incoördinatie is een signaal dat er problemen zijn met het zenuwstelsel. Ataxie kan ongecoördineerde bewegingen geven

Nadere informatie

Polymyositis/ dermatomyositis. informatie voor patiënten

Polymyositis/ dermatomyositis. informatie voor patiënten Polymyositis/ dermatomyositis informatie voor patiënten INLEIDING Deze informatiefolder licht toe wat polymyositis of dermatomyositis is, wat de symptomen zijn en hoe de behandeling verloopt. Omdat het

Nadere informatie

Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen

Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen Mycofenolaat Mofetil (MMF CellCept ) bij reumatische aandoeningen Uw behandelend arts heeft aangegeven u met het geneesmiddel mycofenolaat mofetil te willen gaan behandelen. Deze folder geeft informatie

Nadere informatie

De eerste hulp bij een beroerte

De eerste hulp bij een beroerte NEUROLOGIE De eerste hulp bij een beroerte trombolyse BEHANDELING De eerste hulp bij een beroerte U bent via de Spoedeisende Hulp (SEH) het St. Antonius Ziekenhuis binnengekomen, omdat de artsen vermoeden

Nadere informatie

Medicijnen na een beroerte of TIA

Medicijnen na een beroerte of TIA Medicijnen na een beroerte of TIA z z stroke service assen U bent enige tijd opgenomen geweest op de afdeling Neurologie van het Wilhelmina Ziekenhuis Assen vanwege een beroerte of TIA. In deze brochure

Nadere informatie

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek?

MRI onderzoek. Voor wie? Waarom een MRI-onderzoek? Gerichte MRI De intake Als u besluit zich te laten onderzoeken krijgt u allereerst een intakegesprek met één van de verpleegkundige onderzoekscoördinatoren van Prescan. Hij of zij neemt, namens de artsen

Nadere informatie

Alzheimercentrum Belangrijk

Alzheimercentrum Belangrijk Alzheimercentrum U bent verwezen naar het Alzheimercentrum van VU medisch centrum (VUmc). In dit centrum wordt voor u op één dag al het onderzoek verricht dat nodig is voor het stellen van een diagnose.

Nadere informatie

Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax

Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: mycofenolaatmofetil

Nadere informatie

Summary in dutch / Nederlandse samenvatting

Summary in dutch / Nederlandse samenvatting Summary in dutch / Nederlandse samenvatting 115 Van diagnose tot prognose Multiple sclerose (MS) is een chronische progressieve auto-immuum ziekte met onbekende origine die word gekarakteriseerd door laesies

Nadere informatie

St. Anna Borstzorg (mammapoli)

St. Anna Borstzorg (mammapoli) St. Anna Borstzorg (mammapoli) Uw huisarts heeft u doorverwezen naar St. Anna Borstzorg (mammapoli), van het St. Anna Ziekenhuis. In deze folder geven wij u meer informatie over de werkwijze binnen St.

Nadere informatie

Eerste bezoek aan de mammapoli. polikliniek chirurgie

Eerste bezoek aan de mammapoli. polikliniek chirurgie Eerste bezoek aan de mammapoli polikliniek chirurgie Wie is wie Op de mammapoli wordt u geholpen en onderzocht door verschillende verpleegkundigen en artsen. Hier volgt een overzicht van de verschillende

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 en 2 bestaan uit de inleiding en de beschrijving van de onderzoeksdoelen.

Hoofdstuk 1 en 2 bestaan uit de inleiding en de beschrijving van de onderzoeksdoelen. Chapter 9 Nederlandse samenvatting 148 CHAPTER 9 De kans dat een kind kanker overleeft, is de laatste decennia sterk gegroeid. Tot in de jaren zestig van de vorige eeuw was kinderkanker meestal fataal,

Nadere informatie

Indeling systemische vasculitis

Indeling systemische vasculitis Patiëntenfolder systemische vasculitis van de Friedrich Wegener Stichting De vormen van systemische vasculitis waar de patiëntenorganisatie de Friedrich Wegener Stichting zich mee bezig houdt zijn: - De

Nadere informatie

Het antifosfolipiden syndroom (APS)

Het antifosfolipiden syndroom (APS) Het antifosfolipiden syndroom (APS) NVLE www.nvle.org Het antifosfolipiden syndroom Het antifosfolipiden syndroom is een auto-immuunziekte en kenmerkt zich door verhoogde bloedstolling, waadoor trombose

Nadere informatie

Samenvatting g ttin a v n e m a S

Samenvatting g ttin a v n e m a S Samenvatting Samenvatting Sam envatting Samenvatting Veroudering is een onvermijdelijk biologisch proces dat na de geboorte begint en onomkeerbaar doorgaat tot aan de dood. In tegensteling tot wat algemeen

Nadere informatie

MRI in de diagnostiek van acute trombose Techniek van de toekomst

MRI in de diagnostiek van acute trombose Techniek van de toekomst MRI in de diagnostiek van acute trombose Techniek van de toekomst Dr. Frederikus. Klok fd. Trombose en Hemostase, LUMC Erik - de jonge onderzoeker V Trombose Erik - de (nog steeds) jonge onderzoeker V

Nadere informatie

Mammografie Onderzoek van de borsten

Mammografie Onderzoek van de borsten Mammografie Onderzoek van de borsten Afdeling radiologie Locatie Eindhoven De mammografie vindt plaats op: Datum:. Dag/tijdstip: dag uur locatie Eindhoven, afdeling radiologie, eerste etage, route 180

Nadere informatie

Vasculitis. informatie voor patiënten

Vasculitis. informatie voor patiënten Vasculitis informatie voor patiënten INLEIDING Uw arts heeft u verteld dat u lijdt aan vasculitis. Deze informatiebrochure legt uit wat vasculitis is, welke de symptomen zijn, hoe de diagnose gesteld wordt

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Longkanker

Patiënteninformatie. Longkanker Patiënteninformatie Longkanker Inhoudsopgave Pagina Wat is longkanker? 4 Onderzoek en diagnose 4 De meest voorkomende onderzoeken. 5 Behandeling 7 De meest voorkomende behandelmethoden 8 Revalidatie 9

Nadere informatie

Chapter 5. Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting)

Chapter 5. Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting) Chapter 5 Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting) Chapter 5 Summary in Dutch (Nederlandse samenvatting) 146 Multiple Sclerose (MS) is een chronische ontstekingsziekte van de hersenen en het ruggenmerg

Nadere informatie

Herseninfarct bij kinderen. Sophia Kinderziekenhuis. Wat is een herseninfarct? Klachten en symptomen bij het ontstaan van het infarct

Herseninfarct bij kinderen. Sophia Kinderziekenhuis. Wat is een herseninfarct? Klachten en symptomen bij het ontstaan van het infarct Sophia Kinderziekenhuis Bij uw kind is de diagnose herseninfarct gesteld. U wilt waarschijnlijk weten wat dit voor gevolgen heeft voor u en uw kind. In deze folder geven wij daarom algemene informatie

Nadere informatie

Artrose: nieuwe inzichten. Margreet Kloppenburg. 7 maart 2009

Artrose: nieuwe inzichten. Margreet Kloppenburg. 7 maart 2009 Artrose: nieuwe inzichten. Margreet Kloppenburg 7 maart 2009 Onderwerpen van de presentatie Wat is artrose? In het onderzoek naar artrose in het LUMC MRI van waarde bij artrose? Behandeling van artrose?

Nadere informatie

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen

Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom. aandoeningen Behandeling van bindweefselziekten en het secundair optreden van het Sjögrensyndroom bij reumatische aandoeningen M. Walravens, reumatoloog K. Thevissen, reumatoloog i.o. Hoboken, 12 oktober 2013 Opbouw

Nadere informatie

Chronische niet-bacteriële osteomyelitis/osteitis (CNO) en chronisch recidiverende multifocale osteomeyelitis/osteitis (CRMO)

Chronische niet-bacteriële osteomyelitis/osteitis (CNO) en chronisch recidiverende multifocale osteomeyelitis/osteitis (CRMO) www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Chronische niet-bacteriële osteomyelitis/osteitis (CNO) en chronisch recidiverende multifocale osteomeyelitis/osteitis (CRMO) Versie 2016 1. WAT IS CNO/CRMO?

Nadere informatie

Belangrijkste punten van deze folder:

Belangrijkste punten van deze folder: Longkanker: wat nu? HMC (Haaglanden Medisch Centrum) en het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) werken intensief samen binnen het Universitair Kankercentrum Leiden - Den Haag (UKC). De belangrijkste

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 175 Grote infarcten in het stroomgebied van de arteria cerebri media (ACM) kunnen gepaard gaan met oedeemvorming, die in ernstige gevallen kan leiden tot cerebrale inklemming. Patiënten met

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING 167 168 Systemische lupus erythematosus (SLE) is een chronische auto-immuunziekte waarbij auto-antilichamen een ontstekingsreactie door het gehele lichaam kunnen veroorzaken.

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE STEREOTACTISCHE RADIOTHERAPIE

PATIËNTENINFORMATIE STEREOTACTISCHE RADIOTHERAPIE PATIËNTENINFORMATIE STEREOTACTISCHE RADIOTHERAPIE STEREOTACTISCE RADIOTHERAPIE Stereotactie Het team stereotactie binnen MAASTRO CLINIC legt zich toe op het behandelen van afwijkingen van het centraal

Nadere informatie

Onderzoek op de mammapoli

Onderzoek op de mammapoli Onderzoek op de mammapoli Er is een mogelijke afwijking gevonden in uw borst(en) en/of oksel(s). Daarom bent u doorverwezen naar de mammapolikliniek ( mamma is de Latijnse benaming voor borst) van Maasziekenhuis

Nadere informatie

TGCT (Tenosynovial Giant Cell Tumour)

TGCT (Tenosynovial Giant Cell Tumour) TGCT (Tenosynovial Giant Cell Tumour) is een zeer zeldzame aandoening van het slijmvlies aan de binnenkant van een gewricht, peesschede of slijmbeurs. De afwijking komt in of rond 1 gewricht voor. De meeste

Nadere informatie

Mammografie Onderzoek van de borsten

Mammografie Onderzoek van de borsten Mammografie Onderzoek van de borsten Afdeling radiologie Locatie Eindhoven De mammografie vindt plaats op: Datum:. Dag/tijdstip: dag uur locatie Eindhoven, afdeling radiologie, eerste etage, route 180

Nadere informatie

Onderzoeken bij (vermoeden van) de ziekte Sclerodermie

Onderzoeken bij (vermoeden van) de ziekte Sclerodermie Onderzoeken bij (vermoeden van) de ziekte Sclerodermie Het VUmc is een van de ziekenhuizen die gespecialiseerd is in het behandelen van mensen die bekend zijn met de reumatische aandoening Sclerodermie.

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING 188 Type 1 Diabetes and the Brain Het is bekend dat diabetes mellitus type 1 als gevolg van hyperglykemie (hoge bloedsuikers) kan leiden tot microangiopathie (schade aan de kleine

Nadere informatie

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Scleroderma

I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n. Scleroderma I n f o r m a t i e v o o r p a t i ë n t e n Scleroderma Dienst reumatologie 2 Inleiding Uw arts heeft u meegedeeld dat u scleroderma hebt. Deze informatiefolder licht toe wat scleroderma is, wat de symptomen

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Leukocytenscan met Technetium. Leukocytenscan met Technetium

Patiënteninformatie. Leukocytenscan met Technetium. Leukocytenscan met Technetium Patiënteninformatie Leukocytenscan met Technetium Leukocytenscan met Technetium 1 Leukocytenscan met Technetium Nucleaire Geneeskunde, route 1.5 Telefoon (050) 524 6720 Algemeen Neemt u bij ieder bezoek

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Vaatafsluitingen in het oog

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Vaatafsluitingen in het oog Refaja Ziekenhuis Stadskanaal Vaatafsluitingen in het oog VAATAFSLUITINGEN IN HET OOG INLEIDING De bloedvoorziening in het oog bestaat uit arteriën (slagaders) die het bloed aanvoeren en venen (aders)

Nadere informatie

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen.

Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Sinustrombose Wat is een sinustrombose? Een sinustrombose is een verstopping van een grote ader in de hersenen. Hoe vaak komt een sinustrombose voor bij kinderen? Een sinustrombose komt bij een op 200.000-300.000

Nadere informatie

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Klinisch laboratorium Een bloedtransfusie wordt door uw arts voorgeschreven. Dit gebeurt met uw toestemming, tenzij er sprake is van een acute levensbedreigende

Nadere informatie

Workshop beeldvormend onderzoek

Workshop beeldvormend onderzoek Workshop beeldvormend onderzoek Wat zijn beeldvormende technieken Röntgen(contrast)onderzoek CT-scan Echografie Magnetische resonantie PET-scan RÖNTGENFOTO Op een thoraxfoto kunnen onder andere de contouren

Nadere informatie

Bacteriële endocarditis Ontsteking van de binnenbekleding van het hart

Bacteriële endocarditis Ontsteking van de binnenbekleding van het hart Bacteriële endocarditis Ontsteking van de binnenbekleding van het hart Afdeling cardiologie Locatie Veldhoven Iedereen heeft wel eens bacteriën in het bloed. Wanneer u gezond bent kan dat over het algemeen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting HET BEGRIJPEN VAN COGNITIEVE ACHTERUITGANG BIJ MULTIPLE SCLEROSE Met focus op de thalamus, de hippocampus en de dorsolaterale prefrontale cortex Wereldwijd lijden ongeveer 2.3

Nadere informatie

Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur. ZorgVoor. Foliumzuur bij kinderwens

Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur. ZorgVoor. Foliumzuur bij kinderwens Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur ZorgVoor Foliumzuur bij kinderwens Wat alle vrouwen moeten weten over foliumzuur Een vrouw die in verwachting raakt, heeft extra foliumzuur nodig. Foliumzuur

Nadere informatie

Interne Geneeskunde Nefrologie. Informatie over afstoting na niertransplantatie

Interne Geneeskunde Nefrologie. Informatie over afstoting na niertransplantatie Interne Geneeskunde Nefrologie Informatie over afstoting na niertransplantatie Interne Geneeskunde Nefrologie Wat is afstoting na niertransplantatie? U krijgt medicijnen om afstoting van uw transplantatienier

Nadere informatie

Familiaire Mediterrane Koorts

Familiaire Mediterrane Koorts www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro Familiaire Mediterrane Koorts Versie 2016 2. DIAGNOSE EN BEHANDELING 2.1 Hoe wordt het gediagnosticeerd? Over het algemeen wordt de volgende aanpak gehanteerd:

Nadere informatie

Subacromiaal Impingement Syndroom Studie

Subacromiaal Impingement Syndroom Studie Subacromiaal Impingement Syndroom Studie Geachte heer/mevrouw, In aansluiting op het gesprek met uw behandelend arts ontvangt u hierbij de schriftelijke informatie met betrekking tot een wetenschappelijk

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid

Colofon. www.stichtinggezondheid.nl. Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid. Teksten: Stichting Gezondheid Colofon Dit e-book is een uitgave van Stichting Gezondheid Teksten: Stichting Gezondheid Vormgeving: Michael Box (Internet Marketing Nederland) Correspondentie: Stichting Gezondheid (Stefan Rooyackers)

Nadere informatie

In deze folder leest u wat u moet doen om het onderzoek te laten slagen. Verder vindt u hier informatie over hoe het onderzoek gaat. Dag... Tijd...

In deze folder leest u wat u moet doen om het onderzoek te laten slagen. Verder vindt u hier informatie over hoe het onderzoek gaat. Dag... Tijd... MRI-onderzoek Uw behandelend arts heeft voor u een MRI-onderzoek aangevraagd. MRI is de afkorting voor Magnetic Resonance Imaging. MRI is een techniek om afbeeldingen van het lichaam te maken met behulp

Nadere informatie

Infarct van de oogzenuw

Infarct van de oogzenuw Oogheelkunde Infarct van de oogzenuw i Patiënteninformatie AION Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw oogarts heeft bij u een infarct van de oogzenuw geconstateerd, ook wel AION genoemd. In deze folder leest

Nadere informatie

Ontstaan en voorkomen Soorten van hersentumoren Graad 1 Graad 2 Graad 3

Ontstaan en voorkomen Soorten van hersentumoren Graad 1 Graad 2 Graad 3 Hersentumoren In het hoofd kunnen verschillende soorten gezwellen (tumoren) voorkomen. In dit stuk gaat het alleen over tumoren die ontstaan van het hersenweefsel zelf. Andere soorten van tumoren zijn

Nadere informatie

NRLP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts

NRLP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro NRLP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts Versie 2016 1. WAT IS NRLP-12 GERELATEERDE TERUGKERENDE KOORTS 1.1 Wat is het? NRLP-12 gerelateerde terugkerende

Nadere informatie

Hersenweefsel voor onderzoek

Hersenweefsel voor onderzoek Hersenweefsel voor onderzoek De Nederlandse Hersenbank voor Psychiatrie Psychiatrische ziekten zijn aandoeningen die gepaard gaan met veel lijden, niet alleen van de getroffenen zelf, maar ook van hun

Nadere informatie

Medicijnstudies en eindpunten

Medicijnstudies en eindpunten Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. TRACK-HD toont belangrijke veranderingen bij pre-symptomatische

Nadere informatie

Wanneer mag men Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg niet gebruiken? U mag Fem7 niet gebruiken:

Wanneer mag men Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg niet gebruiken? U mag Fem7 niet gebruiken: BIJSLUITER FEM7 50µg/ FEM7 75µg / FEM7 100µg (14-05-2001) blz. 1 Bijsluiter Fem7 50µg / Fem7 75µg / Fem7 100µg Informatie voor de gebruikster Samenstelling Fem7 50µg, Fem7 75µg en Fem7 100µg zijn pleisters

Nadere informatie

Stroke-unit. Eerste zorg en behandeling na een CVA

Stroke-unit. Eerste zorg en behandeling na een CVA Stroke-unit Eerste zorg en behandeling na een CVA imelda omringt u met zorg Inhoud 2 Wat is een CVA? 3 Waarom naar een stroke-unit? 4 Trombolyse 5 Medisch-technische onderzoeken 6 De rol van het CVA-team

Nadere informatie

Adalimumab Humira. Ziekenhuis Gelderse Vallei

Adalimumab Humira. Ziekenhuis Gelderse Vallei Adalimumab Humira Ziekenhuis Gelderse Vallei Het doel van deze folder is u praktische informatie te geven over het nieuwe medicijn dat u gaat gebruiken: adalimumab. Hoe werkt adalimumab? Bij patiënten

Nadere informatie

Mycofenolaatmofetil. Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax

Mycofenolaatmofetil. Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax Mycofenolaatmofetil Mycofenolaat mofetil, CellCept, Myfenax Inhoud Hoe werkt mycofenolaatmofetil? 3 Voor welke aandoeningen wordt mycofenolaatmofetil gebruikt? 3 Hoe moet ik het gebruiken? 3 Hoe moet ik

Nadere informatie

Azathioprine (Imuran ) Voorgeschreven door de reumatoloog

Azathioprine (Imuran ) Voorgeschreven door de reumatoloog Azathioprine (Imuran ) Voorgeschreven door de reumatoloog Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2014 pavo 0898 Inleiding De reumatoloog heeft met u besproken dat u azathioprine gaat gebruiken. In deze folder

Nadere informatie

Orthopedie. Orthopedisch oncologisch spreekuur

Orthopedie. Orthopedisch oncologisch spreekuur Orthopedie Orthopedisch oncologisch spreekuur Orthopedie Inleiding U bent verwezen naar het orthopedisch oncologisch spreekuur voor vervolgonderzoek. Bij dit spreekuur zijn een oncologisch orthopeed en

Nadere informatie