Werkconferentie Vijf routes naar een duurzame gashuishouding 6 maart 2007 in de Jaarbeurs te Utrecht

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Werkconferentie Vijf routes naar een duurzame gashuishouding 6 maart 2007 in de Jaarbeurs te Utrecht"

Transcriptie

1 Platform Nieuw Gas Werkconferentie Vijf routes naar een duurzame gashuishouding 6 maart 2007 in de Jaarbeurs te Utrecht Verslag van de werkgroepsessie Warmtemarkt Er waren een veertigtal aanwezigen, waaronder onderzoekers, adviseurs en vertegenwoordigers van energiebedrijven, van gemeenten, uit de bouwkolom en van een consumentenorganisatie. De discussie was levendig en bij tijd en wijle fel, met name waar het grootschalige warmtedistributie en de warmtewet betrof. Voorzitter was Frans Rooijers. Stand van zaken werkgroep Warmtemarkt De werkgroep houdt zich bezig met: ontwikkelen van innovatieve technieken, met name de ontwikkeling van compacte gebouwgebonden warmteopslag; ontwikkelen van een structurele vraag naar energiebesparing en een duurzame en schone warmtevoorziening; rendabele exploitatie van energiezuinige systemen. Eind maart wordt een expertsessie gehouden om te bezien wat er precies nodig is om compacte warmteopslag in Nederland verder te ontwikkelen. De uitkomst van deze sessie is een advies aan het Platform Nieuw Gas over hoe dit thema verder op te pakken. Voor een gezonde markt in energiezuinige technieken is het nodig om vraag te creëren. Hier is instrumentarium voor nodig. In samenwerking met het Platform Energietransitie Gebouwde Omgeving wordt dit onderzocht. Hiervoor worden simulaties ontwikkeld omdat het slecht mogelijk is om beleidsinstrumenten in de praktijk te testen. Rendabele exploitatie van zuinige warmtesystemen is het thema van deze workshop. Achtereenvolgens: schets van de verschillende technieken waarmee in de toekomstige warmtevraag kan worden voorzien; voorbeeld gemeente Den Haag; ervaringen van de gemeente Almere met grootschalige warmtedistributie en de implicaties die de conceptwarmtewet zou hebben op nieuwe warmtetoepassingen. Hoe maken we warmte in de komende decennia? Door: Jos Benner, CE Technieken die in de toekomst warmte gaan maken zullen aan de volgende criteria moeten voldoen: schoon, flexibel, betaalbaar en duurzaam. Jos Benner maakt een brug met de actualiteit door Oscars uit te reiken voor de beste toekomstige technieken: Beste hoofdrol (m): lage temperatuursystemen. Beste hoofdrol (v): restwarmte en bodemwarmte. Beste bijrol (m): micro-wkk. Beste bijrol (v): biogas. De volgende technieken zijn beschouwd (van individueel naar collectief): passief bouwen micro-wkk warmtepomp zonneboiler brandstofcel

2 elektrische verwarming koude/warmte-opslag decentrale WKK aardgassubstituten warmte uit industrie of bodem biomassacentrale WKK Het gaat uiteindelijk om integrale concepten. Hiervan zijn er drie beschouwd: Warmtelevering via een grootschalig warmtenet (Stadsverwarming). De voordelen hiervan zijn dat restwarmte (in sommige regio s) ruim beschikbaar is en dat warmtelevering flexibel is naar de bron: er kan relatief gemakkelijk op andere bronnen overgeschakeld worden. De kosten van de infrastructuur zijn echter hoog en bovendien sluit het vraagpatroon in de gebouwde omgeving slecht aan op het aanbod (veel in de winter, weinig in de zomer). Gasnet met substitutie door biogas/stortgas of waterstof (Nieuw gas). De voordelen zijn dat de gasinfrastructuur reeds aanwezig is en dat biogas lokaal een reële optie is. Nadeel is dat er op het terrein van biogas beperkte vooruitgang is geboekt. Warmte-autarkie, met lokaal warmtenet, KWO en decentraal WKK (Semi allelectric ). Dit is een echte stap voorwaarts (passief bouwen, duurzame energie, warmte- en koudeopslag, warmtepompen) en deze opties geven veel flexibiliteit. Nadeel is wel dat de kosten relatief hoog zijn en dat de haalbaarheid vooral in de (ver)nieuwbouw ligt. Jos Benner trekt drie eindconclusies: Restwarmte zou primair buiten de gebouwde omgeving ingezet moeten worden. Het aanleggen van een warmtefles (voor opslag van warmte) zou kunnen helpen vraag en aanbod beter in balans te brengen. In nieuwbouw zou in ieder geval met lagetemperatuursystemen gewerkt moeten worden. Passief bouwen en toepassing van schone energiedragers gaat de norm worden. In bestaande bouw moet de lokale situatie goed beschouwd worden. In gebieden met hoge dichtheden en beschikbare industriële restwarmte is grootschalige warmtedistributie een optie. In andere gebieden komt de micro-wkk als zuinige toepassing in beeld. Hoe maken we warmte in de komende decennia? Een benchmark Door: Hans Buitenhuis, DWA Hans Buitenhuis presenteerde de resultaten van een studie die DWA heeft uitgevoerd in opdracht van drie Haagse woningcorporaties. De opdracht was om verschillende opties te vergelijken op basis van dezelfde uitgangspunten. Het ging om een gebied met woningen met een warmtevraag van 14 GJ per jaar voor ruimteverwarming en 8 GJ per jaar voor warm tapwater. De warmteverliezen waarmee DWA heeft gerekend bij warmtedistributie (70/40) waren 6 GJ per jaar voor het distributienet en 8 GJ per jaar indien er een extra transportleiding noodzakelijk was. Een achttal verschillende warmteopties zijn doorgerekend op besparing van primair energiegebruik, CO 2 -emissiereductie en kosten. Een dilemma bij dit soort vergelijkingen is het centrale opwekkingsrendement voor elektriciteit waarmee wordt gerekend. Dit geldt met name voor opties als micro-wkk en elektrische warmtepompen, waar de verhoudingen radicaal anders kunnen worden naarmate gerekend wordt met een hoger centraal rendement. DWA heeft ervoor gekozen om de opties door te rekenen met zowel het gemiddelde rendement anno 2006 als het best beschikbare rendement anno Deze laatste optie schetst een beeld dat past in de energietransitie, maar is nu nog geen werkelijkheid. De besparing op primaire energie van de verschillende opties ten opzichte van een standaard HR-ketel zijn weergegeven in onderstaande grafiek.

3 Individuele HR-ketel (= referentie) Centr. warmtepomp + WKO + piekketel (incl. distributienet) Gaswarmtepomp + riool + piekketel (incl. distributienet) Micro-WKK + HR-brander Indiv. elektr. warmtepomp + elektr. naverwarming Stadsverwarming + piekketel (incl. distributienet) Geothermie + piekketel (incl. distributienet) Industriële restwarmte + piekketel (incl. distributienet) 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% besparingspercentage Gemiddeld opwekkingsrendement 2006 Beste opwekkingsrendement anno 2006 Industriële restwarmte en geothermie scoren ruimschoots het best als het gaat om besparing van primaire energie omdat er immers vrijwel alleen pompenergie nodig is om in de warmtevraag te voorzien. Stadsverwarming en individuele elektrische warmtepompen scoren eveneens goed. Laatstgenoemde met name als gerekend wordt met een hoog centraal elektrisch opwekrendement. Een centrale warmtepomp met WKO (warmte/koude-opslag) en een piekketel bespaart bij het huidige centrale opwekrendement enkele procenten. De micro-wkk bespaart bij het huidige centrale opwekkingsrendement van elektriciteit bijna 20%, maar dit percentage neemt af naarmate het centrale opwekkingsrendement verbetert. Naast de energiebesparing zijn natuurlijk ook de kosten en de samenstelling van de kosten van belang voor de haalbaarheid van de beschouwde systemen. Deze zijn weergegeven in de onderstaande grafiek. Jaarlijkse lasten bij huidige energietarieven Individuele HR-ketel (= referentie) Centr. warmtepomp + WKO + piekketel (incl. distributienet) Gaswarmtepomp + riool + piekketel (incl. distributienet) Micro-WKK + HR-brander Indiv. elektr. warmtepomp + elektr. naverwarming Stadsverwarming + piekketel (incl. distributienet) Geothermie + piekketel (incl. distributienet) Industriële restwarmte + piekketel (incl. distributienet) Euro per jaar per wooneenheid (excl BTW) rente & afschrijving energie onderhoud exploitatie

4 Het blijkt dat de referentie (individuele HR-ketel) op kosten moeilijk is te verslaan omdat de initiële investering laag is. Grootschalige warmtedistributieopties komen qua totaalkosten in dezelfde orde van grootte terecht als de referentie, maar de kostenopbouw is totaal anders. Rente en afschrijving van de investeringen vormen hier verreweg de grootste kostenpost, terwijl bij de HR-ketel de energielasten de grootste kostenpost vormen. Overigens werd in de discussie het lage aandeel van energielasten bij stadsverwarming in twijfel getrokken door een exploitant van een warmtenet. Micro- WKK en individuele elektrische warmtepompen zijn de duurste opties, waarbij nog wel aangetekend kan worden dat bij de warmtepompconfiguraties ook koude geleverd kan worden, hetgeen zich in hoger comfort vertaalt. De conclusies van Hans Buitenhuis op grond van deze studie waren: vele technieken zijn mogelijk; warmte-aansluitingen zijn essentieel in een duurzame energiehuishouding; lokale omstandigheden geven de doorslag bij de keuze. In stedelijk gebied allereerst beschouwen: restwarmtebenutting, aardwarmte. Op het platteland: kleine warmtenetten met warmtepompen en bodemwarmte; individuele warmteproductie (micro-wkk, zonthermisch, bodem). Warmte in de praktijk Door: Edwin van der Wel, gemeente Almere Edwin van der Wel schetst een beeld van de ontwikkelingen in Almere: de theorie en de praktijk van een warmteproject van plan tot oplevering, de aspecten die daarbij zoal aan de orde komen, en een vooruitblik naar de rol van de ontwerpwarmtewet. Almere is de snelstgroeiende stad van Nederland. De stad bestaat pas dertig jaar, maar heeft nu inwoners en zal doorgroeien naar inwoners in Er zijn momenteel aansluitingen op het warmtenet en dit zal vermoedelijk in de toekomst verder groeien. Er zijn in het proces van schetsontwerp tot oplevering van een wijk allerlei instrumenten beschikbaar om een weloverwogen energiesysteem aan te leggen. Dit begint met een energievisie en eindigt met de uiteindelijke aansluiting. In de praktijk zijn er echter talloze verschillen in accenten en uitwerkingen mogelijk. Als het gaat om warmtenetten zijn de verschillen tussen een aantal gemeenten demonstratief hiervoor. In Amsterdam is de gemeente een samenwerking met Nuon aangegaan, in Almere is ervoor gekozen om te tenderen en in Rotterdam is een soort tussenvorm gekozen. Contracten geven maar een beperkte zekerheid. Niet alles is af te dekken. Planning en realisatie lopen nogal eens uiteen. Dit kan grote consequenties hebben voor de rentabiliteit van projecten. Is de leveringszekerheid gegarandeerd? Hoe staat het met aansluitverplichting en keuzevrijheid? Betekent PPP in het geval van warmtelevering dan Probleem, Probleem, Probleem in plaats van People, Planet, Profit? De gemeente zit voor zeer lange tijd aan bepaalde keuzes vast en heeft te maken met een onzeker en deels inadequaat instrumentarium (EPC, EIA, MEP). Het energiebedrijf kampt eveneens met onzekerheid van instrumentarium en heeft bij de huidige structuur een sterk afwijkende inkomsten- en uitgavenstructuur. De consument ervaart gebrek aan keuzevrijheid en heeft het idee met onacceptabel hoge tarieven te worden opgezadeld. Is de nieuwe warmtewet dan een oplossing? Partijen zijn het er wel over eens dat een warmtewet een duidelijk kader kan scheppen en dat dit grote voordelen biedt. Maar ook dat er in de huidige conceptwarmtewet een aantal zaken zijn opgenomen waardoor er bij

5 ongewijzigde implementatie van de wet geen warmteprojecten meer van de grond zullen komen. Voor de energiebedrijven zijn er veel verplichtingen (dubbele aansluiting) waardoor het zeer lastig zal zijn een gezond rendement te halen. De consument lijkt goed beschermd, maar is er niet zeker van dat er een maatschappelijk aanvaardbaar tarief wordt gerekend. Edwin van der Wel eindigt met een schets van wat er volgens hem nodig is om warmteprojecten van de grond te trekken: Vanwege de monopoliepositie bij warmtelevering een stevig toezicht vanuit de overheid (vgl. NMa/DTe). Een maatschappelijk aanvaardbaar en goed uit te leggen tarief voor de consument. Het mogelijk maken van een redelijk rendement voor warmtebedrijven (cost-plus berekeningsmethodiek, redelijke hoogte BAK, bijdrage vanuit het rijk of een heffing op geloosde warmte). Een betere aansluiting op de EPC-regelgeving. Een sterke positie van de lokale overheid. Het nieuwe kabinet met klimaatambities biedt wellicht nieuwe kansen. Discussie over de warmtewet Na de presentaties volgt er een stevige discussie over de conceptwarmtewet. Kees den Blanken van Cogen signaleert dat het CDA wil doorzetten met de huidige conceptwarmtewet. Als deze eenmaal is aangenomen, moet er dan snel worden gewerkt aan het doorvoeren van substantiële veranderingen in de wet. Vertegenwoordigers van energiebedrijven benadrukken dat er stemmingmakerij plaatsvindt over vermeende woekerwinsten van warmtebedrijven. Volgens hen is dit geenszins het geval. Dhr. Karskens van de Consumentenbond is het met Ten Hoopen (één van de initiatiefnemers van het wetsvoorstel) eens en wil dat de wet snel wordt ingevoerd. De consument moet volgens hem echt beter beschermd worden, en hij heeft in deze sessie geen nieuwe argumenten gehoord waarom dit niet het geval zou moeten zijn. Nu is er tenminste een goede check in de wet om consumenten te beschermen tegen te hoge tarieven. Volgens dhr. Karskens staat het huidige NMDA voor nooit minder dan aardgas. Er zou een goede analyse moeten plaatsvinden van goede en slechte warmteprojecten en alleen de goede zouden uitgevoerd moeten worden. Dhr. Kemmeren (projectleider stadsverwarming Amsterdam) constateert dat als de warmtewet in de huidige vorm wordt ingevoerd, de aansluitbijdrage omlaag zou gaan en dat de consumententarieven juist omhoog zouden gaan. Dhr. Rooijers constateert dat het milieuvoordeel van warmteprojecten op dit moment volstrekt onvoldoende tot uiting komt in de prijs. Dhr. Buitenhuis constateert dat er mede door de discussies rondom de warmtewet veel wantrouwen is en dat dit contraproductief werkt voor het transitieproces. Hij constateert dat het ook anders kan en refereert daarbij aan Den Haag, waar energiebedrijven en woningcorporaties een convenant hebben gesloten. Mw. Postma (Postma Vastgoed) is van mening dat we niet te veel in regels moeten willen vastleggen. De omstandigheden moeten zo zijn dat de vastgoedsector goed rendement uit energiebesparende maatregelen kan halen. Dan komt het vanzelf op gang. Dhr. Willemsen (IF Technology) vraagt zich af of we voor warmte niet een parallel kunnen trekken met de watersector. Dit is een nutsvoorziening, zou dat met warmte ook niet mogelijk zijn? Verder vraagt hij zich af of particulieren niet bereid zouden zijn om een deel van de investering op zich te nemen in ruil voor een lagere maandrekening. Dit

6 verlaagt het probleem van de hoge initiële investeringen. Dhr. Willemsen ervaart desgevraagd niet dat de kosten voor een warmte-infrastructuur een probleem zijn in zijn eigen (kleinschalige) projecten. Hij signaleert wel dat in de markt wantrouwen bestaat jegens de grote energiebedrijven. Nuon en Essent geven vanuit verrichte marktonderzoeken aan dat het overgrote deel van hun warmteklanten tevreden is. Frans Rooijers geeft aan dat de discussie nog niet af is. Consumentenbescherming is een belangrijk punt, daar is iedereen het wel over eens. De milieuvoordelen van warmtevoorziening zullen op de een of andere manier verdisconteerd moeten worden in de prijs. Bij een transitie in de warmtemarkt hoort warmtelevering, maar dan wel verstandig: grootschalige netten in dichtbevolkte gebieden waar echte restwarmte beschikbaar is. Plenaire terugkoppeling werkgroep Warmtemarkt (Frans Rooijers) De discussie in de werkgroep ging over warmtetechnieken en over de warmtewet. Dit laatste onderwerp kent voor- en tegenstanders. Ook kwam naar voren dat consumentenorganisaties wantrouwig kunnen staan tegenover warmteprojecten. De boodschap voor Hugo Brouwer, directeur Energietransitie, zou zijn: warmte in de gebouwde omgeving is een belangrijk onderwerp. Alle gebieden kennen hun eigen oplossingen: het gebruik van restwarmte, stadsverwarming, straks micro-wkk, warmtepompen... Het is belangrijk dat de continuïteit van de subsidieregelingen wordt gewaarborgd.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster?

De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? De Warmtewet, gaan we nu echt voor besparing en verduurzaming of hebben we een bureaucratisch monster? Drs ing Teus van Eck Biomassabijeenkomst Bodegraven, 7 mei 2009 Warmte is de grootste post in de

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011

Illustratie VESTA. energiemodel gebouwde omgeving. Ruud van den Wijngaart Rob Folkert. Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den Wijngaart Rob Folkert 1 Workshop energiebesparing gebouwde omgeving 26 mei 2011 Illustratie VESTA Energiemodel gebouwde omgeving Ruud van den

Nadere informatie

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond

Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Warmte Nieuwegein Raads Informatie Avond Frank Kersloot & Alex Kaat 21 april 2016 Inhoud presentatie 1. Stadswarmte in Nieuwegein 2. Het equivalent opwek rendement (EOR) 3. Tarieven voor klanten 4. Afsluitkosten

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders

28 december 2004. Notitie Anders dan niet meer dan anders 28 december 2004 Notitie Anders dan niet meer dan anders Niet-meer-dan-anders (NMDA) Begin jaren tachtig is voor warmtelevering via stadsverwarming het NMDA-principe ingevoerd. Het principe is indertijd

Nadere informatie

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte

partners partners Aardwarmte Den Haag Zuid-West Het project Aardwarmte Den Haag Zuid-West basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Het project is een initiatief van de volgende zes partijen. Deze zes partners participeren op gelijkwaardige basis in de nieuwe organisatie Aardwarmte Den Haag VOF die de realisatie en exploitatie van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 29 048 Voorstel van wet van de leden Ten Hoopen en Samsom tot het stellen van regels omtrent de levering van warmte aan verbruikers (Warmtewet)

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Toelichting Instrument 5 Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Instrument 5, Concepten voor energieneutrale wijken De gehanteerde definitie voor energieneutraal is als volgt: Een

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Warmte kost veel energie Warmtevoorziening is verantwoordelijk voor bijna 40% van het energiegebruik in Nederland.

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl

Net voor de toekomst. Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl Net voor de toekomst Frans Rooijers directeur CE Delft rooijers@ce.nl CE Delft Onafhankelijk onderzoek en advies sinds 1978 Energie, Transport en Grondstoffen Economische, technische en beleidsmatige expertise

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk

Warmte in Nederland. Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk Nationaal Expertisecentrum Warmte maakt duurzame warmte en koude mogelijk Warmte in Nederland Onze warmtebehoefte kost veel energie: grote besparingen zijn mogelijk In opdracht van 1 Warmte kost veel energie

Nadere informatie

Duurzame Warmte voor Iedereen

Duurzame Warmte voor Iedereen Duurzame Warmte voor Iedereen Welke Warmtepomp Waar? Charles Geelen partner technisch secretaris Dutch Heat Pump Association Welke Warmtepomp Waar Toepassen 2 Geen tijd te verliezen! Welke Warmtepomp Waar

Nadere informatie

Themabijeenkomst Warmtewet

Themabijeenkomst Warmtewet Themabijeenkomst Warmtewet Bas de Zwart Even voorstellen: Adviseur bij IF Technology Adviesbureau op het gebied van hernieuwbare warmte en koude en marktleider advies bodemenergie 60 mensen in Arnhem Beleid

Nadere informatie

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030

Gas als zonnebrandstof. Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 Gas als zonnebrandstof Verkenning rol gas als energiedrager voor hernieuwbare energie na 2030 1 Inhoudsopgave 1 2 3 4 5 Introductie Meer hernieuwbare energie Extra hernieuwbare energie in Nederland? Verkennen

Nadere informatie

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland

Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Energie Exploitatie Ontwikkelingen in Nederland Leo Brouwer Programma adviseur Duurzame Energie en Energietransitie 16 oktober 2007 donderdag 18 oktober 2007 1 Daan van Vliet Directeur Unica Bestuurslid

Nadere informatie

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar Drie scenario s bestaande technologie Netgebonden Infrastructuur: elektriciteit en warmte (gas) Actuele gegevens van 2012 vertaald naar 2035

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Langs deze weg wil DWA haar reactie geven op de huidige voorstellen betreffende het ontwerpbesluit en de ontwerpregeling voor de warmtewet.

Langs deze weg wil DWA haar reactie geven op de huidige voorstellen betreffende het ontwerpbesluit en de ontwerpregeling voor de warmtewet. Ministerie van Economische zaken Kenmerk Uw kenmerk Datum 25 januari 2010 Behandeld door ir. D.A. van 't Slot Direct nummer 088-163 53 34 betreft Reactie op ontwerpbesluit en de ontwerpregeling warmtewet

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet

Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet Uitgevoerd door: Caubergh Huygen, Lowexnet In opdracht van Platform energietransitie Gebouwde Omgeving, Innovatiewerkgroep, 2007 Inhoudsopgave 2 1. Inleiding 2. Het concept 3 - - - - - - 3. Contouren voor

Nadere informatie

VisieDuurzame Warmte/Koude

VisieDuurzame Warmte/Koude VisieDuurzame Warmte/Koude Teun Bokhoven Voorzitter Versterkingrolvan Duurzame Warmte/Koudealsonderdeelvan de EU doelstelling : De is de Nederlandse overkoepelende samenwerkingsorganisatie voor de duurzame

Nadere informatie

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels

Warmteopwekking in de Muziekwijk. Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Warmteopwekking in de Muziekwijk Duurzame warmte door houtsnippers 10 december 2014 M. Gehrels Artikelen 2 Muziekwijk Wijk met 333 woningen Gefaseerde bouw Duurzaam verwarmen Opdrachtgever: SWZ Opdracht

Nadere informatie

Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht?

Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht? Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht? Kaderstelling Door Claudia Bouwens, NEPROM Programmabegeleider Energie & Duurzaamheid NEPROM Programmaleider kennis en stimulering Lente-akkoord Uitgangspunten

Nadere informatie

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN

EEN DUURZAME ENERGIEVOORZIENING VOOR IEDEREEN A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE A SUSTAINABLE ENERGY SUPPLY FOR EVERYONE o o o o Portaal (6x) Bo-Ex Stanleylaan Bo-Ex Livingstonelaan Isolatie Geen Wel Wel Glas enkel Dubbel Dubbel

Nadere informatie

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens

1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens 1 juni 2011 Minisymposium Groen Gas W. Deddens Agenda. Wie is RENDO Duurzaam? Voorbeeld project Toekomst duurzame energie projecten icm groen gas 2 RENDO Duurzaam. Aantal medewerkers : RENDO totaal ca.

Nadere informatie

Local Energy Solutions

Local Energy Solutions 24 mei 2011 Warmtelevering vanuit energiefabriek Apeldoorn Ontwikkeling van energie voor eigen gebruik naar externe levering aanleiding samenwerking warmteleiding Zuidbroek extra energie uit slachtafval

Nadere informatie

C. Monitoring en backcasting

C. Monitoring en backcasting C. Monitoring en backcasting Backcasting en monitoring Deelsessie werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 dr. C. (Cor) Leguijt Inhoud 1. Backcastingproject stadsgewest Haaglanden 1. Klimaat- en

Nadere informatie

Energie voor nieuwbouw- en herstructureringslocaties

Energie voor nieuwbouw- en herstructureringslocaties Energie voor nieuwbouw- en herstructureringslocaties Mogelijkheden voor energieneutraliteit Knibbelweg-Oost te Zevenhuizen en Kerkweg West Waddinxveen Esther Roth, Erik Alsema, Jappe Goud, W/E adviseurs

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Programma Kas als Energiebron

Programma Kas als Energiebron Programma Kas als Energiebron Co-innovatie in de glastuinbouw KIVI NIRIA jaarcongres 2010 Ir. P. Jan Smits 6 oktober 2010 Inhoud Introductie Kengetallen en energietransitie Convenant Schone en Zuinige

Nadere informatie

Verschuivingen Energiebelasting. verkenning effecten

Verschuivingen Energiebelasting. verkenning effecten Verschuivingen Energiebelasting verkenning effecten Verschuivingen Energiebelasting verkenning effecten Delft, juni 2015 Deze notitie is opgesteld voor Eneco Ons kenmerk: 3.F51/FR Opgesteld door: F.J.

Nadere informatie

Het kan minder! ing. P. Hameetman

Het kan minder! ing. P. Hameetman Het kan minder! ing. P. Hameetman manager innovatie BAM Vastgoed bv Inleiding Afbakening: Presentatie is toegespitst op woningbouw Verdieping van technische mogelijkheden 2 Klimaatakkoord Gemeenten en

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014

Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Reactie van Eneco op vragen uit Regio Utrecht Dit document is het laatst bewerkt op 14-03-2014 Vanuit de Regio Utrecht heeft Eneco diverse vragen ontvangen en zijn er onduidelijkheden ontstaan over de

Nadere informatie

Voorbeeld berekening van een (actueel) Maximumtarief, volgens het Niet Meer Dan Anders principe, voor levering van Warmte aan kleinverbruikers.

Voorbeeld berekening van een (actueel) Maximumtarief, volgens het Niet Meer Dan Anders principe, voor levering van Warmte aan kleinverbruikers. H. Heiner Prozastraat 1 1321 KP Almere Tel. / Fax. 036 5464266 Datum: 9 oktober 2009 e-mail h.heiner@heiner.nl Blad: 1 van 6 Voorbeeld berekening van een (actueel) Maximumtarief, volgens het Niet Meer

Nadere informatie

Warmtewet vervolg. implementatie proces

Warmtewet vervolg. implementatie proces Warmtewet vervolg implementatie proces Indien Verhuurder ook Warmte-leverancier is, verandert de structuur /afwikkeling van de gemaakte kosten naar de huurder! => Advies- e/o Instemmings-plichtig! Landelijke

Nadere informatie

Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland

Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland GJ vs GJ Vergelijking tussen twee warmteopties voor het Nautilus-complex op het Zeeburgereiland Rapport Delft, december 2013 Opgesteld door: B.L. (Benno) Schepers Colofon Bibliotheekgegevens rapport: B.L.

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel 13 oktober 2010 - Warmtenetwerk Externe warmtelevering, EMG, EPC en Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en Achtergrond, doelstelling Getrapte eis Invoering EMG ontwikkeling en inhoud 2 Huidige

Nadere informatie

Ruimte voor Duurzame Energie Portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving Holland Rijnland 17 februari 2016

Ruimte voor Duurzame Energie Portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving Holland Rijnland 17 februari 2016 Ruimte voor Duurzame Energie Portefeuillehoudersoverleg Leefomgeving Holland Rijnland 17 februari 2016 WATER STEDELIJKE TRANSFORMATIES OV KNOPEN ENERGIE ENERGIE OPGAVE LANDELIJK OFFICE ENERGIELANDSCHAP

Nadere informatie

ZWARTBOEK - Warmtewet en ACM Besluit

ZWARTBOEK - Warmtewet en ACM Besluit H. Heiner Prozastraat 1 1321 KP Almere Tel. / Fax. 036-5464266 E-mail: h.heiner@heiner.nl Almere 26 januari 2015 Blad 1 van 4 ZWARTBOEK - Warmtewet en AC Besluit Bij het opstellen van dit zwartboek is

Nadere informatie

Leiden, 13 april 2015. Geacht raadslid van de gemeente Leiden,

Leiden, 13 april 2015. Geacht raadslid van de gemeente Leiden, Leiden, 13 april 2015 Geacht raadslid van de gemeente Leiden, Onze wijken Stevenshof en Roomburg zijn de twee grootste wijken in Leiden waar woningen zijn aangesloten op stadsverwarming. Uit een persbericht

Nadere informatie

John Nieuwmans 19 maart 2015 VERBINDEN! Slimme regie op de duurzame ondergrond in gemeente Den Haag

John Nieuwmans 19 maart 2015 VERBINDEN! Slimme regie op de duurzame ondergrond in gemeente Den Haag John Nieuwmans 19 maart 2015 VERBINDEN! Slimme regie op de duurzame ondergrond in gemeente Den Haag Inhoud presentatie Voorstellen Historie tot huidige rol Beleid: Uitwerking dynamisch kader voor een duurzame

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden,

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden, Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 0 Contactpersoon Doorkiesnummer Mailadres 1/5 Geachte Tweede Kamerleden, U heeft op 5 december de

Nadere informatie

Verschuivingen energiebelasting

Verschuivingen energiebelasting Verschuivingen energiebelasting 1 13-10-2015 3.F51 - Verschuivingen energiebelasting Verschuivingen energiebelasting Aanvullend op de rapportage van juli 2015 is extra variant doorgerekend EBgas =EBelektriciteit

Nadere informatie

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar

Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Bijlage 1 haalbaarheidsstudie Warmtewisselaar Referentienummer Datum Kenmerk 336723.01.N001 1 september 2014 336723 Betreft Indicatieve berekening exploitatie warmtenet Westland 1 Inleiding Om een globale

Nadere informatie

Veemarkt terrein. Invulling energieambities. Martin Mooij. 13 december 2010

Veemarkt terrein. Invulling energieambities. Martin Mooij. 13 december 2010 Veemarkt terrein Invulling energieambities Martin Mooij 13 december 2010 0 Veemarkt terrein Programma 500 woningen 60% koop 20% sociale koop 20% huur Gestapeld/ laagbouw Ambitie duurzaamheid Toonaangevend

Nadere informatie

Warmtelevering in nieuwbouwwoningen: toekomstgericht, consumentgericht?

Warmtelevering in nieuwbouwwoningen: toekomstgericht, consumentgericht? Warmtelevering in nieuwbouwwoningen: toekomstgericht, consumentgericht? Discussiebijeenkomst in het kader van het Lente-akkoord, Utrecht, 21 september 2010 Samenvatting Warmtelevering is een oude en bekende

Nadere informatie

Rekenmodel Gelijk Als Anders (GAA) tarieven warmte

Rekenmodel Gelijk Als Anders (GAA) tarieven warmte 1 Rekenmodel Gelijk Als Anders (GAA) tarieven warmte ies: e kosten: voor bestaande projecten: Vastrecht SV = Vastrecht gas + all in rhoudskosten CV. voor nieuwe projecten (na 1-1-2007) de EAB zodanig in

Nadere informatie

Uitleg bij de presentatie

Uitleg bij de presentatie Uitleg bij de presentatie No 1 1985 Om één GJ te produceren is theoretisch 31,593 m³ gas nodig indien de CV ketel 100% rendement levert. In 1985 was het rendement van een CV ketel 71,1 %, en is er dus

Nadere informatie

PRESENTATIE AANVRAGEN? info@academynl.nl. ir. Chris Zijdeveld

PRESENTATIE AANVRAGEN? info@academynl.nl. ir. Chris Zijdeveld PRESENTATIE AANVRAGEN? info@academynl.nl PASSIEF EN NZEB Nearly Zero Energy Buildings vogel in de hand... vogel in de hand... of vogels in de lucht? we moeten kiezen: waan van de dag we moeten kiezen:

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Glastuinbouwproject Deurne. Een energieconcept met 15% duurzame energie

Glastuinbouwproject Deurne. Een energieconcept met 15% duurzame energie Glastuinbouwproject Deurne Een energieconcept met 15% duurzame energie Glastuinbouwproject Deurne Glastuinbouwproject Deurne Kenmerken! Totale opp. : ca 150 ha! Uitgeefbare kavels: ca 100 ha! Realisatie

Nadere informatie

opgesteld voor Energie Rijnmond

opgesteld voor Energie Rijnmond &( CE 2SORVVLQJHQÃYRRU Oplossingen voor PLOLHXÃHFRQRPLH milieu, economie HQÃWHFKQRORJLH en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 2611 HH Delft 2611 HH Delft tel: tel: 015 015 2 2 150 150 150 150 fax:

Nadere informatie

De toekomst van de netten

De toekomst van de netten De toekomst van de netten Speelveld, energieneutrale wijk, rol van smart grids dr. C. (Cor) Leguijt, presentatie Kivi-Niria, 8 okt. 2013 Inhoud de toekomst van de netten Kort: over CE Delft De hoeken van

Nadere informatie

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland

WKK en decentrale energie systemen, in Nederland WKK en decentrale energie systemen, in Nederland Warmte Kracht Koppeling (WKK, in het engels CHP) is een verzamelnaam voor een aantal verschillende manieren om de restwarmte die bij elektriciteitsproductie

Nadere informatie

WORKSHOP ENERGIEVISIE

WORKSHOP ENERGIEVISIE WORKSHOP ENERGIEVISIE STELLING 1 Wij werken al vanuit een energievisie WAT ZIT ER IN EEN ENERGIEVISIE Hoe gaan we om met energie in bestaande bouw en in nieuwbouw, in zowel woningbouw als utiliteit en

Nadere informatie

Introductie Hoofdrolspelers De handreiking Instrumenten Praktijkvoorbeelden. Print dit hoofdstuk. Hoofdrolspelers

Introductie Hoofdrolspelers De handreiking Instrumenten Praktijkvoorbeelden. Print dit hoofdstuk. Hoofdrolspelers 06 Hoofdrolspelers 07 Een aantal partijen is van cruciaal belang voor een warmteuitwisselingsproject. Dit zijn de hoofdrolspelers. We onderscheiden in deze handreiking de volgende hoofdrolspelers met ieder

Nadere informatie

Warmtewet. Wat houd dit nu in? Maart 2014

Warmtewet. Wat houd dit nu in? Maart 2014 Warmtewet Wat houd dit nu in? Maart 2014 1 Inleiding Per 1 januari 2014 is de Warmtewet van kracht. Vanaf deze datum is de invulling van het Niet Meer Dan Anders beginsel (NMDA) gereguleerd door de overheid.

Nadere informatie

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015

Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam. dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Stadswarmte en alternatieven Technische Sessie Stadswarmte Gemeenteraad Amsterdam dr. C. (Cor) Leguijt, CE Delft, 2 juni 2015 Inhoud 1. Doelen energie- en klimaatbeleid 2. Drie knoppen om aan te draaien

Nadere informatie

Individuele energievoorziening

Individuele energievoorziening 04/12/2014 Potentieel voor collectieve energie en warmte in Vlaanderen Erwin CORNELIS Klankbordgroep Lerend Netwerk Duurzame Wijken 3 december 2014 Presentatie in het kader van het STRATEGO-project Individuele

Nadere informatie

Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst

Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst Vol gas op weg naar een duurzame energietoekomst Innovaties op gasgebied Hans Overdiep en Henk Ensing GasTerra B.V. VSK 2014 Onderwerpen - Verleden, heden en toekomst (aard)gas - Wikipedia, Gas en Energie

Nadere informatie

Energiebesparing in de bouw

Energiebesparing in de bouw Energiebesparing in de bouw - Overheidsbeleid - Wettelijke kaders - Praktische omzetting Bijdragen van: ing. W.Baartman ir. J.Ouwehand Wetgeving en overheidsbeleid Transitie naar een duurzame energiehuishouding

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1

Welkom. StepUp. Wat zijn warmtenetten? StepUp_Warmtenetten 1 Welkom StepUp 8 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds leidingsysteem dat warm water transporteert Koppelt plaatsen met een warmteoverschot ( warmtebron of restwarmte ) aan plaatsen met een warmtevraag ( verwarming,

Nadere informatie

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V.

Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie. Case. A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Restwarmtebenutting in de vleesverwerkende industrie d.m.v. HT-warmtepompen Case A.(Fons)M.G. Pennartz Ir. Manager team Energie KWA Bedrijfsadviseurs B.V. Aan bod komen: Situatie omschrijving case vleesbedrijf

Nadere informatie

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal

Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Rijswijk -Informatiecentrum 9 december 2013 bert nagtegaal Geworteld wonen 9 DECEMBER e.v. Wat verstaan de potentiele bewoners onder duurzaamheid vinden de bewoners belangrijk als het gaat om duurzaamheid

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Transitie naar intelligente warmtenetten

Transitie naar intelligente warmtenetten Transitie naar intelligente warmtenetten Om de transitie naar duurzame energieopwekking te maken is het noodzakelijk om van centrale naar decentrale energievoorziening te gaan. Naast de elektriciteitsvoorziening

Nadere informatie

Betrokken partijen. Potentieelstudie lucht/water warmtepomp in de bestaande bouw. Robert Harmsen. NPW Congres, 12 februari 2009.

Betrokken partijen. Potentieelstudie lucht/water warmtepomp in de bestaande bouw. Robert Harmsen. NPW Congres, 12 februari 2009. Potentieelstudie lucht/water warmtepomp p in de bestaande bouw Robert Harmsen NPW Congres, 12 februari 2009 Betrokken partijen Opdrachtgevers: SenterNovem Alklima Daalderop Daikin Inventum Stiebel-Eltron

Nadere informatie

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek

Introductie. Ernst van Tongeren. Directeur Besseling Installatietechniek Introductie Ernst van Tongeren Directeur Besseling Installatietechniek Programma 1. Presentatie duurzame technieken (E. vantongeren) 2. Bouwkundige randvoorwaarden (H. Nieman) 3. Presentatie praktijkvoorbeeld

Nadere informatie

Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050

Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050 Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050 0 Mei 2015 3.A31 Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050 Bibliotheekgegevens rapport: Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving

Nadere informatie

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015

Warmtenetten. Agenda. Wat is een warmtenet. Technologie. Projecten. Regulering. Rol Eandis. Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Warmtenetten Visie van een netbeheerder Energik - 28/5/2015 Agenda Wat is een warmtenet Technologie Projecten Regulering Rol Eandis 2 2015 Studiedag Energik - Warmtenetten 1 Wat zijn warmtenetten? Ondergronds

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Algemene principes van WKK Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 COGEN Vlaanderen vzw Doelstelling:

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

NMDA, een redelijke prijs voor warmte

NMDA, een redelijke prijs voor warmte energie ir. J.B. de Wit, ing. A.A.L.Traversari mba De verrekening van warmtelevering (deel 1) NMDA, een redelijke prijs voor warmte Bij de verrekening van warmtelevering wordt uitgegaan van het nietmeer-dan-anders

Nadere informatie

Masterclass Warmtewet 3+5 juni 2014. Albert Koedam

Masterclass Warmtewet 3+5 juni 2014. Albert Koedam Masterclass Warmtewet 3+5 juni 2014 Albert Koedam Tariefcomponenten voor Vanaf 1-1-2014 warmtelevering Plafond = Maximumprijs: Gebruiksonafhankelijk deel in (vastrecht, max 254) Gebruiksafhankelijk deel

Nadere informatie

Studievoormiddag Provincie Vlaams-Brabant Warmtenetten: hoe, wat, waarom?

Studievoormiddag Provincie Vlaams-Brabant Warmtenetten: hoe, wat, waarom? Studievoormiddag Provincie Vlaams-Brabant Warmtenetten: hoe, wat, waarom? Erik De Schutter Vlaams energieonderzoek door VITO Energietechnologie Duurzame stedelijkheid KU Leuven Elektrotechniek Bouwfysica

Nadere informatie

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens

Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens Nieuwveense Landen Meppel Diep onder Drenthe 12-6-2012 Door Wouter Deddens MeppelEnergie Lokaal Duurzaam EnergieBedrijf MeppelEnergie Openingshandeling op 26-1-2012 Duurzame energie voor de woonwijk Nieuwveense

Nadere informatie

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen

Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel. BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EMG, EPC en energielabel BIC, 02-12-2011 Hans van Wolferen Externe warmtelevering, EPC en energielabel! Achtergrond, doelstelling! Getrapte eis! Invoering! EMG ontwikkeling! EMG

Nadere informatie

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer Bestaande bouw verduurzamen met warmte 1 oktober 2015 Peter Heijboer Onderwerpen 1. Routes voor verduurzamen bestaande bouw Kenmerken Nul-op-de-meter concept (Energiesprong) Case studie galerijflat 2.

Nadere informatie

Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050

Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050 Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050 0 Mei 2015 3.A31 Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving 2050 Bibliotheekgegevens rapport: Op weg naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving

Nadere informatie

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010 Warmtelevering Dordtse Kil Kyck over den Dyck 1 juli 2010 Agenda 15:30 Welkom door Roosmarijn Sweers (gemeente Dordrecht) 15:35 Stand van zaken waar staan we nu? (Marc van der Steen Provincie Zuid-Holland)

Nadere informatie

Steek Energie in je huis

Steek Energie in je huis Steek Energie in je huis 9 oktober 2012 Breda 1 Bouwbedrijf Boot B.V. Bouwbedrijf Boot is actief in de woningbouw (particulier, ontwikkeling), zorg huisvesting en utiliteit (scholen, kantoren, bedrijfsgebouwen).

Nadere informatie

Referenties warmtenetten

Referenties warmtenetten Referenties warmtenetten Warmtenetten Twente Ontwikkeling visie op regionale potentie verduurzaming warmtenet en nieuwe samenwerkingsvormen: Warmtenet Essent in Enschede Gemeentelijke warmtenet Hengelo

Nadere informatie

Energievisie Glastuinbouw Bergerden/Huissen - Angeren

Energievisie Glastuinbouw Bergerden/Huissen - Angeren QuickTime en een -decompressor zijn vereist om deze afbeelding weer te geven. Energievisie Glastuinbouw Bergerden/Huissen - Angeren Opdrachtgever: Provincie Gelderland & Gemeente Lingewaard Adviesbureau:

Nadere informatie