prod_gism_ :55 Pagina 1 Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Jan./Feb jaargang 5

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "prod_gism_01-2007 25-01-2007 09:55 Pagina 1 Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Jan./Feb. 2007 jaargang 5"

Transcriptie

1 prod_gism_ :55 Pagina 1 1 Ontwikkelingen in Ruimtelijke Informatie & Geo-ICT Jan./Feb jaargang 5 Miramap s droogtescanner vanuit vliegtuig Energiebedrijf DELTA implementeert nieuw GIS-systeem Gaat Amsterdam ondergronds? Transfer Solutions: GIS-kennis vanuit perspectief van Oracle Spatial

2 prod_gism_ :55 Pagina 2 Transfer Solutions maakt uw geografische data toegankelijk en bruikbaar ICT Advisering Ontwikkeling Beheer Opleidingen Transfer Solutions helpt uw organisatie optimaal gebruik te maken van geografi sche informatie. Dit doen wij door solide en fl exibele oplossingen te leveren die op OpenGIS standaarden zijn gebaseerd. Wij maken hierbij gebruik van betrouwbare technologie zoals Oracle Spatial, Mapviewer en XML/GML. Wilt u zelf leren hoe u geografi sche data naar waardevol digitaal kaartmateriaal vertaalt? Onze trainers leren het u graag tijdens een Oracle Spatial-cursus. Kijk voor cursusinformatie en cursusdata op onze website: opleidingen Wilt u meer weten over onze GIS-dienstverlening, neem dan contact op met Harm Bodewes via tel of Transfer Solutions BV Stationsweg HB Leerdam T F E AdvGIS_210x297.indd :29:07

3 prod_gism_ :55 Pagina 3 COLOFON GIS-Magazine informeert over ontwikkelingen op het gebied van ruimtelijke informatie en Geo-ICT. GIS-Magazine verschijnt 8 maal per jaar in Nederland en België. Directie/uitgevers: Ruud. Groothuis Koos van der Lei Redactie: Tel.: (0527) Fax: (0527) Hoofdredacteur: Remco Takken Redacteuren: Job van Haaften Lambert-Jan Koops Aan deze uitgave werkten mee: Jesper Erlandsen Rowalt Kannekens Egge-Jan Pollé Met vaste bijdragen van: Guido van den Heuvel Huibert-Jan Lekkerkerk Berend Vonk Hans Vos Robin Wevers Advertentie-exploitatie: Wilfred Westerhof Tel.: (0527) Fax: (0527) Abonnementenservice, kort nieuws en website: Janneke Regterschot Tel.: (0527) Fax: (0527) Vormgeving: Sander van der Kolk CMedia Productions, Emmeloord Druk: Drukkerij Giethoorn ten Brink, Meppel Uitgever: CMedia Productions B.V. Noordzijde 2b, 8302 GL Emmeloord Postbus 231, 8300 AA Emmeloord Tel: (0527) Abonnementen: Uitgebreide informatie over een abonnement op GIS-Magazine vindt u in de rubriek Lezersservice. Meer dan geo-ict Het zijn fantastische tijden voor geo-informatie en de digitale kaart. Anno 2007 weten zo ongeveer alle Nederlanders wat GPS-navigatie is, dat een telefoon locatiegevoelig is en dat hun huis op Google Earth staat. Geo-informatie integreert in hoog tempo met andere technologieën. Denk aan webservices, automatische machinebesturing, 3-D visualisatie, Location Based Services, Radio Frequency Identification (RFID) en zelfs pixelherkenning. Op vakbeurzen en congressen regent het primeurs. Nieuwe toepassingen en innovaties komen doorlopend binnen bij de redactie van dit blad. De vaart zit er dus lekker in. Vakidioten en andere enthousiastelingen staan er niet altijd bij stil, maar er is nog veel meer te beleven dan geo-ict en GIS-technologie. Meer nog dan op de beste digitale kaart te vinden is. Wellicht daarom liet hoofdredacteur Hans Vos enige tijd geleden weten dat hij graag wat snelheid zou willen minderen. Dat hij wel eens wat meer vrije tijd zou willen hebben. GIS-Magazine staat er prima voor en kan best op eigen benen verder, zo besloot hij. Bestemming bereikt, kopte Hans laatste voorwoord dan ook in het vorige nummer. De vertrekkende aanvoerder doet er niet sentimenteel over. Het liefst zou hij een foto plaatsen van een pot pindakaas met daarboven het woord helaas. Dat doen we maar even niet, maar wel een kort maar krachtig: Hans Vos, bedankt voor alles! GIS-Magazine zal het beste podium blijven voor al je ideeën, innovaties, visies en meningen. Ook je onuitputtelijke golf van geo-gerelateerde moppen en woordspelingen blijven welkom ter redactie. Anataal of Digiloog aangeleverd, dat maakt niks uit. In dit eerste nummer zonder Hans vinden we al meteen een productbespreking van de Sokkia SRX. Door Hans Vos dus. Maar nu, nu prijkt míjn kop bovenaan deze pagina. Ik zal mij even voorstellen. Mijn naam is Remco Takken, vanaf oktober 2003 betrokken bij GIS-Magazine. Eerst als razende reporter, sinds vorig jaar als eindredacteur. Daarvoor was ik freelance jazzjournalist bij De Volkskrant. s Avonds een concert, de volgende ochtend een recensie op de kunstpagina, en s middags lonkte de digitale tekentafel. Naar gelang de opdracht was ik gedetacheerd conversie operator, geospatial tekenaar of cartografisch medewerker. Vraag me niet hoe ik aan deze gespleten loopbaan kom, feit is dat er weinig Neerlandici rondlopen met kennis van ondergrondse netwerken en revisietekeningen, A0 plots, GBKN-bijhouding, Maplex, Smallworld, Diasys of SPY. Geknipt voor de geo-ict-journalistiek dus. Welkom bij de eerste GIS-Magazine van 2007! GIS-Magazine op Internet: ISSN Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden overgenomen en vermenigvuldigd zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Copyright 2006 CMedia Productions B.V. Remco Takken, hoofdredacteur GIS-Magazine Januari/Februari

4 prod_gism_ :55 Pagina 4 GIS-Magazine Tips & Tricks GIS-trainers en docenten geven enkele van hun meestgebruikte handigheidjes weg! In deze aflevering legt Egge-Jan Pollé uit hoe je papier bespaart met een PDF-printer. Het kan bijvoorbeeld met een CutePDF Writer. Dat is freeware en dus geheel gratis. Tips & Tricks, Pagina 21. Basisbeginselen geodesie, deel 1 In de praktijk blijkt het vaak noodzakelijk dat ook de GIS-specialist een (beperkte) kennis heeft van de achtergronden van geodesie. In deze serie zet Huibert-Jan Lekkerkerk de komende maanden de basisbeginselen uiteen voor zover deze bij landmeetkundige en GIS-toepassingen van belang zijn. Data-inwinning, Pagina 36. De Geograaf, krant voor geografisch Nederland In de nieuwe rubriek De Geograaf is vanaf nu ruimte voor kort nieuws met een twist. Originele toepassingen voor Google Earth, tentoonstellingen en exposities van (digitale) kaarten en plannen en luchtig nieuws. De krant voor geografisch Nederland is ook te downloaden van De Geograaf, Pagina 41. Hoe kom je van geodata naar de kaart? Bij GIS-cursussen denken we aan trainers die vertrouwd zijn met de bekende software-pakketten en docenten die toepassingen in gespecialiseerde vakgebieden beheersen. Transfer Solutions heeft gekwalificeerde Oracle-specialisten in dienst die de cursisten kennis bijbrengen omtrent de Spatial-optie in de Oracle Database. GIS, Pagina Januari/Februari

5 prod_gism_ :55 Pagina 5 GIS-Magazine Verder GIS Pagina Geo-informatie in Moerdijk van balie tot tablet-pc 6 Dg Dialog breidt uit met BAG-toepassing 8 Overzicht en samenhang van bouwprojecten Utrecht in PROF 10 Energiebedrijf DELTA implementeert nieuw systeem 13 Transfer Solutions meer dan Oracle opleidingsinstituut 16 Je richting zoeken in gekleurde geoloketten 18 De workspace binnen MapInfo Sharemaps 21 Miramap s droogtescanner voor waterbeheerders 22 Meer lezers op 60 Tips & Tricks Kaarten afdrukken naar een PDF-bestand 24 Data-inwinning Je voelt je beter met een Sokkia SRX 29 Magellan ProMark-3: drie GPS-oplossingen in één 31 Geodesie in de praktijk. Deel 1: de basis 36 GNSS, de stand van zaken 38 Evenementen Gaat Amsterdam ondergronds? 44 IncGeo versus RGI: vriendschappelijk België-Nederland 46 Met Urbidata van spaghetti naar cannelloni 47 De Toekomst van de Randstad 48 RGI en GIN geven vuurwerk en een frisse blik 50 Geomatics-opleiding TU Delft opent GEOlab 52 Pythagoras GIS+CAD op Technotopo 53 VNG Gemeentebeurs van veiligheidsschoen tot virtuele stad 56 Hardware HP Designjet Z Photo Printer 57 Contex 3D-printen zal precisie en effectiviteit verbeteren 58 Zoals altijd Agenda: 56, Data-inwinning: 26, De Geograaf: 41, Kort nieuws: 61, Lezersservice: 66, Trainingswijzer: 20. Voorplaat: Als veendijken te droog of nat worden, neemt hun stevigheid af. Met een nieuwe radiometrietechniek lijken enkele vluchten voldoende om de vochtigheid op en zelfs in de dijk te kunnen vaststellen. Dat is althans de missie van het hightech bedrijf Miramap. Zie ook het artikel op pagina 22. Januari/Februari

6 prod_gism_ :55 Pagina 6 GIS Gemeentelijke informatie uit backoffice-systemen toegankelijk Geo-informatie in Moerdijk van ba Door: Rowalt Kannekens Met de komst van Nedgraphics Generieke Browser in de gemeente Moerdijk is veel informatie uit de backofficesystemen voor elke medewerker toegankelijk geworden. Hiermee zijn veel mensen geholpen, van de opzichters tot baliemedewerk(st)ers. En zeker niet in de laatste plaats de beheerders van de backoffice-systemen. In de printmodule kan een afdruk automatisch worden voorzien van logo, schaal, schaalbalk en datum. Sinds 2002 maakt de gemeente Moerdijk gebruik van Nedbrowser om kaarten, eventueel met koppeling, te raadplegen. Het systeem wordt in Moerdijk GIM (Geografische Informatie Moerdijk) genoemd en is sinds de uitrol een groot succes. In eerste instantie waren alleen de GBKN, Luchtfoto s en Kadastrale kaart met koppeling naar de AKR gegevens te raadplegen. Met de komst van de Generieke Browser zijn daar meerdere kaarten aan toegevoegd. Sommige met koppeling naar een administratieve database, sommige met een koppeling naar documenten of foto's en sommige kaarten zonder koppeling. Generieke Browser De Generieke Browser maakt gebruik van een stuurmodel waarin nagenoeg alles wordt geregeld. Een van de onderdelen van het stuurmodel is de autorisatie. Hiermee kunnen gebruikersgroepen aangemaakt worden die allemaal een eigen set gegevens en een eigen set tools toegewezen krijgen. De gebruikers worden op basis van inlognaam toegevoegd aan een gebruikersgroep. Hiermee regel je dat de gebruiker alleen die informatie te zien krijgt die voor hem relevant is. Hierdoor kun je het aantal kaartlagen en tools voor de gebruiker beperken. Dat houdt het geheel overzichtelijk en simpel in gebruik. Printmodule Een andere grote vooruitgang is de Printmodule. Deze is zo in te richten dat er uiteindelijk heel simpel een afdruk van een kaart kan worden gemaakt welke automatisch voorzien wordt van logo, schaal, schaalbalk en datum. Tevens is er de mogelijkheid om in het tekeninghoofd een eigen tekst te plaatsen. En doordat we een PDF-printerdriver hebben toegevoegd zijn kaartjes ook als pdf te mailen naar klanten of opdrachtnemers. Zo zijn zij binnen een paar minuten van hun informatie voorzien. Praktijkvoorbeelden Een vergunningverlener kan tijdens het behandelen van een aanvraag eenvoudig informatie krijgen over het geldende welstandsbeleid. Door op de locatie in de kaart te klikken wordt in een resultaatscherm het ter plaatse geldende welstandsniveau en de naam van de gebiedsomschrijving getoond. De naam van deze gebiedsomschrijving is tevens een link naar het bijbehorende Word-document met daarin een checklist. Wanneer dit document geopend wordt heeft de vergunningverlener de mogelijkheid om de checklist in te vullen. Daarna kan het document worden afgedrukt of opgeslagen op elke willekeurige locatie. De handhavers zijn voorzien van tablet-pc s waarmee ze buiten tijdens de controles kunnen inloggen en NedBrowser raadplegen. Hierdoor kan in het veld de eigendomssituatie ge- 6 Januari/Februari

7 prod_gism_ :55 Pagina 7 GIS Verantwoord beschikbaar Met de komst van de Generieke Browser is veel informatie uit de backoffice-systemen voor elke medewerijk an balie tot tablet-pc De afdeling realisatie & beheer (R&B) gebruikt het beheerprogramma GBI van Oranjewoud onder andere voor groenbeheer. raadpleegd worden of bijvoorbeeld luchtfoto's uit verschillende jaren. Handig als je wilt weten hoe lang een opstal al aanwezig is. De afdeling realisatie & beheer (R&B) gebruikt het beheerprogramma GBI van Oranjewoud. Hierin wordt het groen, de wegen, riolering, drukriolering en openbare verlichting beheerd. Verder gebruikt de afdeling nog enkele eigen beheerspakketten. Een daarvan is het beheerpakket voor verkeersborden. Elk bord heeft eigen beheergegevens en minimaal één eigen foto. Met NedBrowser wordt al deze informatie raadpleegbaar gemaakt, inclusief de foto's van de verkeersborden. ker toegankelijk geworden. Hiermee zijn veel mensen geholpen. Van de opzichters tot baliemedewerk(st)ers. En zeker niet op de laatste plaats: de beheerders van de backoffice-systemen. Zij hoeven zich steeds minder bezig te houden met het verstrekken van informatie aan hun collega s. NedBrowser wordt nog steeds uitgebreid. Denk hierbij aan plaatjes van huisaansluitingen, de Wkpb, BAG en DURP. Momenteel is de gemeente Moerdijk bezig om de gegevens uit NedBrowser via internet te ontsluiten. Nu worden alleen nog de vergunninggegevens ontsloten. Dit gebeurt via een webservice die gebruik maakt van de kaartmotor van NedBrowser. Maar wellicht dat binnen een jaar de helft van alle informatie die nu alleen voor de medewerkers van de gemeente Moerdijk beschikbaar is, op een verantwoorde manier wordt aangeboden aan de burger. Dit levert ook weer een winst op voor de baliemedewerker. Een belangrijk vereiste is wel dat de informatie betrouwbaar, actueel en goed te interpreteren is. Anders kan het wel eens zo zijn dat de baliemedewerk(st)er alsnog heel wat uit te leggen heeft... Schermafdruk van gebruikersgroepen in de autorisatietool van het stuurmodel. Rowalt Kannekens is Applicatie en Gegevensbeheerder Geo-informatie Gemeente Moerdijk. Voor meer informatie over de in dit artikel besproken onderwerpen kijkt u op Januari/Februari

8 prod_gism_ :55 Pagina 8 GIS Met dg Dialog volledige vastgoedregistratie ondersteunen Uitbreiding met BAG-toepassing Door: Robin Wevers Al meer dan twintig jaar is dg Dialog een begrip. Met de ontwikkelingen rond de BAG (Basisregistraties voor Adressen en Gebouwen) ontwikkelde Grontmij ook voor deze toepassing een oplossing. Inmiddels is de module Basisregistraties alweer enige tijd verkrijgbaar. het onderhouden van de GBKN en tevens voor het bijhouden van onder andere wegen en groen. Van der Lely: De software is geschikt voor integraal beheer van gegevens, maar niet alle klanten gebruiken het op die manier. Sommige gebruiken het slechts voor een specifiek doel. De software is gebouwd volgens het zogenaamde 3- tier-model : presentatie, logica en database zijn van elkaar gescheiden. Deze tegenwoordig veel gebruikte benadering levert software in de vorm van componenten. Deze keuze maakt het mogelijk om later op relatief eenvoudige wijze functionaliteit toe te voegen of te wijzigen zonder dat een aanpassing op de ene plek leidt tot een serie van aanpassingen in andere modules. De toepassingen zijn op deze wijze beter te onderhouden. Panden en verblijfsobjecten worden bijgehouden conform de eisen van de BAG. 8 Bart van der Lely, teamleider geoinformatie en Ineke Vink, projectleider BAG, vertellen over de historie en vooral over de huidige toepassingen. Zo n twintig jaar geleden zag de eerste module van dg Dialog het licht. Daarna is dit uitgegroeid tot een reeks modules voor een scala aan toepassingen die met elkaar gemeen hebben dat ze een geo-component hebben. Met een start in de jaren tachtig riekt het natuurlijk naar puntoplossingen en de toenmalige modules waren dat eigenlijk ook. Bovendien werden met de technologie en ideeën van die tijd destijds geometrische en administratieve gegevens gescheiden opgeslagen. De modules voorzagen in de toenmalige behoeften van de klanten. Met de groeiende technologische mogelijkheden groeiden ook de eisen en wensen van de klanten. Daarom heeft Grontmij begin jaren negentig een volledige revisie uitgevoerd en is de software volledig herschreven op basis van eigentijdse ideeën. Januari/Februari dg Dialog Bij de huidige software zijn basisgegevens van objecten, die in meerdere modules worden gebruikt centraal beschikbaar. Alle gegevens worden opgeslagen in de database. Er wordt gebruik gemaakt van een ruimtelijke database, bijvoorbeeld Oracle Spatial of ArcSDE, maar ook de open source ruimtelijke database Postgis wordt ondersteund. De klant kiest zijn eigen smaak. Er wordt geen gebruik meer gemaakt van een apart CAD-pakket als AutoCAD of MicroStation. Van der Lely meldt: We benaderen het echt als GIS en juist niet als een verzameling CAD-gegevens. De basis van de huidige producten wordt gevormd door de module Topografie. Van der Lely en Vink stellen eensgezind, dat juist hier de software zich onderscheidt: Dit is de manier om de GBKN te beheren. Geometrie is voor ons het vertrekpunt geweest voor objectenbeheer. Veel organisaties gebruiken dg Dialog voor Ineke Vink: Ik denk dat veel gemeenten ervoor zullen kiezen een BAG-beheerder aan te stellen.

9 prod_gism_ :55 Pagina 9 GIS g Basisregistraties Door de toevoeging van de module Basisregistraties aan de bestaande serie modules wordt nu een geïntegreerde oplossing geboden, die naast de gegevens betreffende zaken als topografie, wegbeheer en groenbeheer nu ook de pandgegevens omvat. De Grontmij kent een klankbordgroep van 22 gemeenten waar ideeën en ontwikkelingen getoetst worden. Dat is ook gebeurd met de module Basisregistraties. Van der Lely: Zo blijken veel klanten zich af te vragen of pandgegevens in dezelfde database kunnen worden opgeslagen als het lijnenwerk van de GBKN. Klanten hopen vaak van de leverancier te horen wat deze ontwikkelingen voor hun organisatie gaan betekenen, maar Vink geeft aan: Ik denk dat veel gemeenten ervoor zullen kiezen een BAG-beheerder aan te stellen. De Basisregistraties voor Adressen en Gebouwen kennen strikte voorschriften. Voorbeelden hiervan zijn: verblijfsobjecten mogen niet voorkomen zonder bijbehorend pand, verblijfsobjecten hebben altijd een adres, en van panden en verblijfsobjecten moet de Bart van der Lely: Geometrie is voor ons het vertrekpunt geweest voor objectenbeheer. Met de mogelijkheid geometrie van openbare ruimten op te nemen gaat dg Dialog verder dan de eisen van de BAG. geometrie zijn vastgelegd. De meeste gemeenten zijn op dit moment nog bezig de basisregistraties op te bouwen, zodat aan al die strikte voorwaarden bij de meeste gemeenten nog niet wordt voldaan. dg Dialog Basisregistraties waarborgt dat aan alle eisen is voldaan, maar biedt tevens mogelijkheden om één en ander geleidelijk op te bouwen. Informatie uit verschillende bronnen wordt verzameld, onderling vergeleken en voorbereid in bijvoorbeeld een Excel spreadsheet, een ascii-file of een access database. Vervolgens worden de gegevens geïmporteerd in de module Basisregistraties. Er worden werklijsten gegenereerd met onvolkomenheden die de gebruikers helpen bij de opbouw van de BAG. Extra functionaliteit De Basisregistraties voor Adressen en Gebouwen schrijft een beperkte set aan gegevens en het beheer daarvan voor. Commerciële toepassingen bieden de mogelijkheid extra gegevens toe te voegen en te gebruiken. Dat geldt ook voor dg Dialog Basisregistraties. Zo kan bijvoorbeeld ook van wegen de geometrie worden opgeslagen en beheerd. Deze geometrie valt niet onder de landelijk voorgeschreven basisregistraties. Verder biedt de software mogelijkheden de geometrie te verbeteren, bijvoorbeeld door het toevoegen van tussenmuren bij rijtjeswoningen; deze tussenmuren zijn nodig in de BAG, maar ontbreken vaak nog in de GBKN. Ook zijn er hulpmiddelen om de bekende nietjeskaart van de GBKN compleet te maken, dus een voorgevel te voorzien van zij- en achtermuren, bijvoorbeeld op basis van luchtfoto s. De applicatie kan driedimensionale niveaus bijhouden van gebouwen, hetzij als z-waarde, hetzij als verdieping. Deze derde dimensie is één van de mogelijke toekomstige uitbreidingen van de BAG. Eén van de redenen voor het herontwerp van dg Dialog is de wens geweest om de historie van topografie te kunnen bijhouden. Daarmee is een goed fundament gelegd voor de BAG, waarin alle historie verplicht bewaard moet blijven. Ook geometrische wijzigingen moeten in de BAG altijd vastgelegd en bewaard blijven, inclusief de reden voor de wijziging. Certificatie Softwaretoepassingen voor de BAG zullen worden gecertificeerd door het ministerie van VROM op technische aspecten. Grontmij heeft de ambitie in deze procedure voorop te lopen. De verwachtingen zijn dat ook de GBKN een basisregistratie zal worden. Grontmij zal ook daarin voorzien om zo de hele vastgoedregistratie van gemeenten te kunnen ondersteunen. Robin Wevers is freelance schrijver van geo-ict-artikelen. Voor meer informatie over de in dit artikel besproken onderwerpen kijkt u op en Januari/Februari

10 prod_gism_ :55 Pagina 10 GIS PROF biedt totaalplaatje complexe ruimtelijke ordening Overzicht en samenhang van bou wp Door: Guido van den Heuvel De ruimtelijke ordening in de dichtbevolkte Randstad wordt steeds complexer. Er is kennismanagement nodig om alle ruimtelijke (bouw-) projecten te overzien en aan te sturen. Utrecht liet een speciale applicatie bouwen, Programma Ruimtelijke Ordening en Functies: de PROF-module. Die werkt inmiddels naar volle tevredenheid. Mirelle Kolnaar en Paul Frieling: Er lag wel projectinformatie bij afdelingen, maar versnipperd en verkokerd. De PROF-module geeft ons een helder overzicht van alle projectinformatie. Met de PROF-module zijn alle ruimtelijke projecten van de stad Utrecht in samenhang te bekijken. De eerste testgebruikers zijn enthousiast over de mogelijkheden. Het ambtenarenkorps gaan er binnen enkele weken zonder aanvullende instructie direct mee aan de slag. GIS-leverancier Bentley leverde de module begin november af. Over de muur kijken Twee jaar geleden was er een gemeentelijk onderzoek dat richting gaf aan een mars naar samenhang. Mirelle Kolnaar kreeg de opdracht om dit uit te werken in een Programma Ruimtelijke Ordening en Functies (PROF). Bij de Dienst Stadsontwikkeling (DSO), afdeling Account- en Programmamanagement is ze stedelijk accountmanager en direct betrokken bij het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing (ISV). Kolnaar: Er lag wel veel projectinformatie bij afdelingen, maar die was vrij versnipperd en ook wel wat verkokerd. De PROF-module geeft ons nu al een helder overzicht van alle projectinformatie. Daarmee kunnen we het college, de burgers en de rijksoverheid direct antwoord geven op de vraag of de stad alle ruimtelijke doelstellingen haalt. Een mooi voorbeeld van samenwerking en samenhang tussen twee diensten? In de stad komen de komende jaren veel scholen vrij. Die moeten worden gesaneerd of vervangen. Maar waar? Alleen in samenspraak en met heldere eenduidige informatie kunnen de afdelingen van DSO en Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling (DMO) tot een verstandig uitvoeringsprogramma komen. De werkelijke dilemma's en keuzevraagstukken in de ruimtelijke ordening komen door de PROF-module naar boven. PROF-module De module bestaat uit een ruimtelijke database en een viewer voor het raadplegen en visueel weergeven van gegevens van fysiek-ruimtelijke projecten. De applicatie biedt uitgebreide functionaliteit voor het raadplegen, sommeren en monitoren en rapporteren van project-, vastgoed- en milieugegevens. Basis voor de viewer is de standaardapplicatie Geo Web Solutions van Bentley voor interactieve kaarten in een website. Het programma van eisen was nauw omschreven en loodzwaar. Een klein team van Bentley bouwde afgelopen jaar de module en de Dienst stadsontwikkeling (DSO) toetste voortdurend op hoofdlijnen, inhoud en gebruikersvriendelijkheid. De openbare aanbesteding vond plaats aan het begin van Deel 1 van het project, de functionaliteit, is inmiddels opgeleverd. De komende maanden werkt Bentley aan een doorontwikkeling. In de derde fase, die in december 2006 werd afgerond, krijgt Utrecht de Eigen plek voor strategie Door interne reorganisaties groeit de vraag naar strategische informatie sterk. De PROF-module wordt daarom opgeschaald. De gemeente spant zich in om ook de gemeentelijke structuurvisie, belangrijke beleidsnotities en het nieuwe collegeprogramma een plek te geven in de module. Dit nieuwe PROF-plus moet straks ondermeer belangrijke input bieden bij de vraag hoe als gemeente om te gaan met strategische aankopen. -De PROF-module wordt hèt dynamische programma overzicht dat de strategie op korte termijn beschrijft. -De stedelijke ontwikkelingsstrategie beschrijft drie perioden / dynamische kaarten: , , Dat is de strategie voor de lange termijn. Het zijn politiek zeer gevoelige docu der docu s die een strategisch overzicht bieden. 10 Januari/Februari

11 prod_gism_ :55 Pagina 11 GIS u wprojecten Utrecht beschikking over meer kaartlagen, met kadastrale en milieu-informatie. Mars naar samenhang De Dienst Stadsontwikkeling heeft als taak het faciliteren en regisseren van de ruimtelijke ontwikkeling in de stad. Dat is in Utrecht niet makkelijk, want de stad is vrijwel volgebouwd. Naast een aantal grote nieuwbouwprojecten, Leidsche Rijn en het Stationsgebied, zit veel van de groei in inbreidingen. Daar zijn veel andere partijen zoals projectontwikkelaars en particuliere huiseigenaren bij betrokken. Dat maakt de stedelijke bouwplanning erg complex. Sinds tien jaar heeft Utrecht een matrixorganisatie die interdisciplinair werkt. Vanuit die eerste dwarsgedachte ging Kolnaar op zoek naar verbindingen en samenhang. De opdracht van het stadsbestuur aan DSO luidde: maak een ruimtelijk programma voor de stad Utrecht. Reorganisaties Kolnaar deed zelf veel voorwerk. In de aanloop van de mars naar samenhang maakte ze samen met haar team twee statische kaarten van 2000 en 2004 aan. De hele wand van haar kantoor hing er mee vol. Ze maakte een plan van aanpak voor de PROF-module en ging langs bij alle afdelingen om piketpaaltjes te slaan. Ze vergaarde alle projectinformatie waar ze de hand op kon leggen. Daarop maakte ze een database in Excel aan om de data van 680 projecten met 120 variabelen in op te slaan. Langzaam kreeg ze persoonlijk zicht op de samenhang van projecten en de bouwconcentraties. Het werd tijd voor een beheerbare applicatie om de nieuwe databerg te kunnen bewerken en aan een grote groep gebruikers aan te bieden. Kolnaar was erg gedreven om de klus te klaren. Ze zegt: Ik verbaas me al sinds 1995 dat het overzicht ontbrak. Bij de afdelingen hingen voornamelijk sectorale kaarten aan de muur die de medewerkers wat houvast gaven. Maar zo'n kaartje is slechts een momentopname. Dat zegt niets over het verleden, de toekomst en de plannen van andere afdelingen. Toepassingen Paul Frieling van de DSO-afdeling Informatiemanagement was verantwoordelijk voor de technische kanten van de PROF-module. Hij laat de kunstjes van de nieuwe applicatie zien. Frieling zegt: Er is een toegankelijke schil om SQL aangebracht, waardoor veel vragen zijn. Je kunt zowel zelf gedefinieerde als standaard rapporten opvragen. Die kun je overzetten naar Excel en dan verder bewerken. Per jaar, wijk, projectfase, en tal van andere criteria, kunnen we alle projectinformatie oproepen. Naast administratieve selectie zijn de projecten ook grafisch benaderbaar via de kaart. Deze tool laat ambtenaren direct zien wat er in een stadsomgeving gebeurt. Ze kunnen query s maken om bepaalde beleidsprestaties te meten voor veiligheid, milieu en de woningbouw tussen door hen opgegeven tijdintervallen, bijvoorbeeld 2005 en Bij inbreidingsplekken kunnen ze zo snel zien aan welk type woningen of bedrijvigheid er behoefte is gelet op de programmadoelstellingen. Ontwikkelingsconcentraties vallen direct op en bij aanvragen van externen is gemakkelijker te beoordelen wat de impact is van bepaalde plannen. Dat is belangrijke managementinformatie voor bestuurders. Nietstrategische informatie kunnen we straks in een beschermde omgeving apart aanbieden aan marktpartijen en het publiek. Het zit nu allemaal onder de knop. Adelaarsblik Met een druk op de knop kan de gemeente Utrecht straks verantwoording afleggen over bouwactiviteiten in de stad. Deze management-tool helpt bestuurders en de afdelingen beter bij hun dagelijkse werk. Bijvoorbeeld om beter prioriteiten te kunnen stellen, of om beter te kunnen voldoen aan de verwachtingen van andere partijen. Aan de Rijksoverheid bijvoorbeeld, die wil weten hoeveel woningen er gebouwd worden, welke bodemsaneringen er plaats vinden en welke groenvoorzieningen er de komende twee jaar bijkomen. De PROF-module draait vooral om inzicht en toetsing van beleidsdoelstellingen. De dienst Stadsontwikkeling is er zeer tevreden over. Meer strategie en een transparante en efficiënte programmasturing zijn namelijk de speerpunten in de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht. Met het nieuwe inzicht kunnen de verschillende fysiekruimtelijke projecten en beleidsprogramma's beter op elkaar afgestemd worden. Daarmee worden kansen voor de stedelijke ontwikkeling beter benut en blijven risico's beheersbaar. Interactieve structuur De PROF-module is dynamisch, blijft groeien. Na een proefperiode gaan de eerste sleutelfiguren en daarna ambtenaren er mee aan de slag. Kolnaar: Het werkt en ziet er fantastisch uit. Het is een vrij simpele, interactieve structuur, die uitnodigt om verder te kijken. De vulling van de GIS-applicatie is nu nog verre van optimaal. Veel gegevens liggen nog verspreid en moeten de komende maanden worden gecontroleerd en met de hand ingevoerd. Dat gaat relatief snel. De PROF-module is vanaf dat moment een zeer betrouwbaar infosysteem voor onze productiegegevens. Guido van den Heuvel is freelance schrijver van ICT-artikelen. Voor meer informatie en Januari/Februari

12 prod_gism_ :55 Pagina 12

13 prod_gism_ :55 Pagina 13 GIS Vanuit het hoofdkantoor van Delta wordt het nieuwe systeem vormgegeven. Omvangrijke conversie en implementatie Energiebedrijf DELTA implementeert nieuw systeem Door: Robin Wevers Delta, het energiebedrijf met Zeeland als thuisbasis, maakte voor zijn geografische informatievoorziening gebruik van TDIS, een oplossing gebaseerd op IBM-technologie. In 2003 maakte IBM bekend TDIS niet langer te zullen ondersteunen. Het bedrijf zag zich genoodzaakt een nieuwe infrastructuur voor de gegevenshuishouding te kiezen en op te zetten. Delta, het vierde energiebedrijf van Nederland, is, zoals ze het zelf zeggen, een multi-utility bedrijf. Het biedt producten en diensten op het gebied van elektra, gas, water, afval, milieu en riolering. Voor klanten biedt dit het voordeel dat al deze voorzieningen bij één partij neergelegd kunnen worden. Het bedrijf heeft zo n kleinverbruikers als klant en heeft zijn wortels in Zeeland en omgeving. Met de privatisering van de energiemarkt is het bedrijf nu ook in andere regio s actief, waarbij vooral werkzaamheden op het gebied van milieu en water worden uitgevoerd. In de thuishaven van Delta ligt de kernenergiecentrale van Borssele, waar het bedrijf mede-aandeelhouder van is. Maar ook wordt energie opgewekt in een kippenmestcentrale in Moerdijk. Het oude systeem In 1988 heeft Delta besloten tot het inrichten van een geïntegreerd bedrijfsmiddelensysteem op basis van TDIS en IBM-technologie. Dat was in de jaren waarin GIS in opkomst was. De keus voor TDIS was bijzonder: deze oplossing ging vooral uit van de database, zodat een goede Januari/Februari

14 prod_gism_ :55 Pagina 14 GIS Een deel van het elektriciteitsnetwerk in Middelburg, weergegeven in de oude TDIS-view applicatie. koppeling met administratieve toepassingen mogelijk was. In de beginjaren was deze koppeling één van de achillespezen van GIS-systemen. Alle kabels en leidingen zijn ingebracht in TDIS, alsmede andere relevante informatie zoals bijvoorbeeld afsluiters. De toen beschikbaar komende GBKN was één van de grafische bestanddelen voor het systeem. Het systeem kende vier pijlers: de alfanumerieke gegevens, connectiviteit (netwerken kunnen traceren), de ligging op de kaart en de presentatie van de gegevens. Door, of in opdracht van Delta zijn daar veel eigen ontwikkelingen aan toegevoegd. Het systeem voorzag in functionaliteit voor disciplines als gas, water, telecai, netwerkberekeningen en een SAP-koppeling. De mededeling in 2003 van IBM dat TDIS niet langer ondersteund zou worden, was dan ook ingrijpend voor Delta. Dit was aanleiding het programma IBIS (Innovatie Bedrijfsmiddelen Informatiesystemen) te starten, met als doel de vervanging en direct daaraan gekoppeld het doorvoeren van de meest urgente vernieuwingen in de bedrijfsmiddelen-informatiesystemen. Vooronderzoek Delta is, met Tensing als adviseur, in 2004 met een vooronderzoek gestart naar de mogelijkheden voor vervanging van het bestaande systeem. Uitgangspunt was een voorkeur om niet zelf te ontwikkelen en dus gebruik te maken van standaards en standaard-oplossingen. Er werd een partner gezocht voor de dataconversie, implementatie en eventueel noodzakelijke extra ontwikkelingen. Tot medio 2005 heeft een uitgebreide selectie van een pakket en een implementatiepartner plaatsgevonden op basis van een RFI (Request For Information), gevolgd door een RFP (Request For Proposal). Het traject was onderverdeeld in een drietal kavels: basissoftware, applicatiesoftware en diensten voor systeemimplementatie en dataconversie. De bekende grote leveranciers waren onder de aanbieders. De keus is daarbij uiteindelijk op de ESRI-producten gevallen. Delta wilde bij voorkeur de implementatiebegeleiding onderbrengen bij één partner. Gezien het belang van het traject had Delta in de procedure een proof-of-concept -test ingebouwd, waarin de partner moest laten zien de gedane beloften waar te kunnen maken. Dat bleek geen overbodige luxe: de oorspronkelijk gekozen partij voldeed niet aan de eisen, waarna Tensing weer als partner in beeld kwam. Tensing doorstond de proofof-concept -test wel en is sindsdien belast met de uitvoer van de conversie en implementatie. Standaard applicatie De drie grote leveranciers in deze markt zijn ESRI, Intergraph en Smallworld. Wim Joosse, programmamanager bij Delta: Met elk van de drie had Delta zonder meer uit de voeten gekund. Belangrijke reden waarom uiteindelijk is gekozen voor ESRI-producten, is de wens zoveel mogelijk een standaard-oplossing te hebben. De ESRI-producten, aangevuld met ArcFM-UT beantwoordde daaraan volgens Joosse nog het meest. ArcFM-UT is een standaardtoepassing voor de utility-markt, ontwikkeld door Aed-Sicad op basis van ESRI-technologie. Het is een relatief nieuw product, dat pas eind 2004 op de markt was gekomen en zich dus 14 Januari/Februari

15 prod_gism_ :55 Pagina 15 GIS Het elektriciteitsnetwerk in Middelburg eigentijds weergegeven in de nieuwe toepassing ArcFM-UT. nog nauwelijks bewezen had. Dat betekende een zeker risico en in de praktijk hebben zich onvoorziene problemen voorgedaan, maar al met al is Delta tevreden over de gemaakte keus. Conversie en implementatie Joosse is tevreden over het verloop van het project. Het betreft een omvangrijk en complex project, maar is in essentie een normale conversie en implementatie. Wat het project bijzonder maakt, is de positieve uitstraling die het project heeft. Het loopt gewoon goed. Er is vertrouwen en betrokkenheid. Eventuele problemen wordt het hoofd geboden zonder te schipperen met de kwaliteit. Leen van Put, projectmanager van Tensing, bevestigt dat volmondig: Het project leeft zowel bij Delta als bij Tensing. Als we het voortraject buiten beschouwing laten, is in maart 2006 het project echt begonnen. Er zijn vele deelprojecten onderscheiden, onder andere voor het realiseren van de infrastructuur, het beschikbaar maken van algemene functionaliteit, de dataconversie en implementatie, waarbij Het logo van het IBIS-programma - Innovatie Bedrijfsmiddelen Informatie Systemen- staat bij de medewerkers symbool voor een project waar ze trots op zijn. de laatste twee weer onderverdeeld zijn in de disciplines zoals gas, elektra, telecai en water. Eerste doelstelling was het converteren van de gegevens naar de nieuwe omgeving en deze gegevens kunnen raadplegen. Ondertussen zijn de beheerprojecten gestart om niet alleen te kunnen raadplegen in het nieuwe systeem, maar vooral ook het beheer van de gegevens van de verschillende disciplines te kunnen doen. Tijdelijk ziet Delta zich genoodzaakt parallel met zowel het oude als het nieuwe systeem te werken. In deze fase van het project worden onder andere netwerkberekeningen mogelijk gemaakt en een koppeling met SAP gerealiseerd. Hier moet zich volgens Joosse het voordeel van het werken met standaardapplicaties gaan bewijzen. Stap vooruit De overgang naar het nieuwe systeem is nog niet voltooid, maar Joosse en Van Put zijn vol vertrouwen. Na ingebruikname van het nieuwe systeem is het risico weggenomen dat je loopt met een systeem dat niet meer wordt ondersteund. Van Put: We hebben niet alleen de oude stekker eruit getrokken en een nieuwe erin gedaan; het nieuwe systeem is ook een nieuwe benadering waarmee je de processen in de organisatie faciliteert. Er kan meer geïntegreerd worden gewerkt en de life-cycle voor aanpassingen wordt veel kleiner, waardoor het nieuwe systeem tevens flexibeler is. Robin Wevers is freelance schrijver van geo-ict-artikelen. Voor meer informatie over de in dit artikel besproken onderwerpen kijkt u op en Januari/Februari

16 prod_gism_ :36 Pagina 16 GIS Transfer Solutions meer dan Oracle opleidingsinstituut Hoe kom je van geodata naar de kaart? Door: Remco Takken GIS-trainers zijn vooral vertrouwd met de bekende software-pakketten. Transfer Solutions heeft gekwalificeerde Oracle-specialisten in dienst die cursisten kennis bijbrengen omtrent de Spatial-optie in de Oracle Database. cursusdag bij Transfer Solutions in elkaar zit. Wijnand van Riel begint met de basics van Oracle Spatial: van geodata naar kaart. Met andere woorden: hoe kom je van een kreet in programmeertaal naar een mooie presentatie in Oracle Mapviewer. Van Riel spreekt verder over SDO_GEOMETRY, het datatype van Oracle Spatial. Verder komt aan bod het laden van geodata in Oracle Spatial. Of het nu gaat om ESRI-, Intergraph-, Bentley-, MapInfo- of Autodesk-data, dit geschiedt met behulp van Safe FME, de Feature Manipulation Engine voor het omzetten van formaten, GIS-functionaliteit en coördinaattransformatie. Dat Transfer Solutions naast cursussen rond Oracle-databases en Javatechnologie ook GIS-lessen verzorgt, is vraaggestuurd. Harm Bodewes, business unit manager bij Transfer Solutions, zegt: Onze klanten verwachten het van ons. In principe zijn we een Oracle expertisebedrijf. In 1995 voortgekomen uit Oracle, is Transfer Solutions in tien jaar van 9 naar 130 man gegroeid. Anno 2006 is het bedrijf doorontwikkeld van opleidingsinstituut tot dienstverlener. Wijnand van Riel, consultant bij Transfer Solutions: wij helpen met GIS-vraagstukken bij provincies, gemeenten en andere overheidsinstellingen, maar ook banken, lease-maatschappijen en energiebedrijven. Wat ons onderscheidt? Anderen komen oorspronkelijk uit de geosector, wij uit de ICT. Profileren als GIS-partij De GIS-cursussen van Transfer Solutions worden voor ongeveer driekwart bezocht door medewerkers van gemeenten. Van Riel: Veel van hen werken al met Oracle of Oracle Spatial. Ze willen meer grip krijgen op de administratieve systemen in relatie tot de ruimtelijke gegevens. Bodewes: De wetgever verplicht de gemeenten om allerlei gegevens openbaar te maken, zoals erfpacht op een perceel, of dat een gebouw een monument is. De gegevens zijn bekend en vastgelegd, maar de ontsluiting moet nog grotendeels worden geregeld. Grote ICT-bedrijven als Centric en Pink Roccade zijn volgens Van Riel pakketleveranciers die eerder wensen van grote gemeentes honoreren. Kleinere gemeenten zijn op zoek naar een makkelijke manier voor ontsluiting van de Wkpb en zoeken naar de geocomponent bij de al aanwezige administratiedata. Bodewes vult aan: Het merendeel van de gemeentes hebben Oracle Spatial, dus voor ons is zo n Wkpb een driver : wij profileren ons als GIS-partij met een technische achtergrond. Van basiskennis tot Safe FME Tijdens de Transfer Solutions Technologiedag, op 7 december 2006 gehouden in Leerdam, zien we hoe een Metadata en Spatial Data Model Ellen Bökkerink is DBA, oftewel DataBase Administrator. Zij gaat onder meer in op het Spatial Data Model en Spatial Indexen. Praktische probleempjes, zoals de Nederlandse schrijfwijze van duizendtallen met een punt, wisselt ze af met een demonstratie over het creëren van een SDO_GEOM_META- DATA, oftewel het vastleggen van metadata. Ook in de andere lezingen wordt eerst de GIS-basiskennis uitgelegd voordat een abstract onderwerp onder de loep wordt genomen. Handig, want wat zijn ook alweer de verschillen tussen een geometrie-, raster-, topologie- en een netwerkmodel? Zo wordt een informatieve bijeenkomst bij Transfer Solutions een mengeling van bestaande kennis ophalen en het opdoen van nieuwe feiten rond Oracle Spatial. Tijdens meerdaagse cursussen, eveneens in Leerdam, worden de concepten van Oracle Spatial uitgelegd. Ook deze cursus combineert Nederlandse praktijkvoorbeelden en hands on -opgaven met een theoretisch fundament. Remco Takken is hoofdredacteur van GIS-Magazine. De eerstvolgende cursus Oracle Spatial wordt gegeven op februari Meer informatie is te vinden op: 16 Januari/Februari

17 prod_gism_ :36 Pagina 17 dg DIALOG Topografie Speelt Bart van der Lely u al met Productmanager open Grontmij GIS en ICT kaart? De topografische basiskaart heeft een centrale rol binnen de informatievoorziening. Zij vormt de grondslag voor o.a. de basisregistraties en beheerkaarten. Aan de opbouw, het beheer, de structuur en de toegankelijkheid van de basiskaart worden hoge eisen gesteld. Met dg DIALOG Topografie biedt Grontmij een complete applicatie voor de opbouw en het beheer van de topografische basiskaart. Een oplossing die in elke organisatie zijn waarde bewijst.

18 prod_gism_ :36 Pagina 18 GIS Je richting zoeken in gekleurde geoloketten Natuur, ondergrond, ruimte of ge Door: Guido van den Heuvel We barsten in Nederland van de geografische informatie, maar die ligt verspreid opgeslagen, in een veelheid van technieken en bestandsvormen. Het landelijke project Geoloketten wil die gegevens ontsluiten. Het project loopt op rolletjes. De kerngroep meldt dat ze halverwege zijn. Binnen een jaar is alle data beschikbaar in Open Standaarden. 1 Beschikbaar Kenbaar Bekend Bereikbaar Bruikbaar Duidelijk Hanteerbaar Betrouwbaar Betaalbaar Vindbaar Geoloketten is een project van het programma Ruimte voor Geo- Informatie (RGI) dat zich richt op onderzoek en ontwikkeling voor het ontsluiten van geo-informatie, zowel bij de projectparters als nieuwe partijen die zich willen aansluiten. Het project wil geografische informatie vindbaar, toegankelijk en bruikbaar maken. Dat leidt tot standaardisatie en harmonisatie van data. Ontsluiting vindt plaats door een gezamenlijke keuze van open standaarden, niet van technologie. Die mag iedereen zelf invullen onder het motto: vrijheid in gebondenheid. Iedere partij die aan een minimum van standaarden voldoet, kan meedoen als leverancier van geo-informatie. De standaarden liggen vast in het Raamwerk Geoloketten, dat in nauwe samenwerking met RAVI Netwerkorganisatie voor Geo-Informatie wordt beheerd. Organisaties kunnen daar op hun eigen systemen mee aan de slag Merijn Backx Het toegankelijkheidsmodel van Merijn Backx. Geoloketten richt zich op de buitenste twee schillen. 3 Spatial Data Infrastructure Geoloketten kan gezien worden als een SDI een Spatial Data Infrastructure. Het geheel wordt een open netwerk van geoservices. Vooral de gebruikersvraag staat centraal, en niet langer het beschikbare aanbod. De deelnemende partijen werken aan een set van afspraken en standaarden waardoor gebruikers vraaggericht, online geo-informatie kunnen raadplegen. Op een werkconferentie in december werden de vorderingen in kaart gebracht. De resultaten van het project zijn inmiddels te bekijken op de website Geoloketten ontwikkelt een contentportaal, maar verder is iedereen vrij de ontsloten services in een eigen portaal op te nemen. De meerwaarde van de volgens het Raamwerk beschikbaar gestelde geo-informatie komt op termijn beschikbaar in een nieuwe demonstrator, genaamd Kwaliteit van de Leefomgeving. Het raamwerk vormt het hart van Geoloketten dat de geselecteerde standaarden beschrijft. Het sluit aan bij het Framework van standaarden voor de Nederlandse GII versie 1.1., gepubliceerd door RAVI. Geoloketten halverwege Onderzoek heeft uitgewezen dat een van de grote struikelblokken bij het opzetten van SDI s het gebrek aan focus is. SDI s zijn aanbodgericht, rijp en groen door elkaar, en alles op een hoop. Door een indeling op thema met gekleurde loketten kan informatie uit meerdere bronnen gericht bekeken worden. Dat brengt een focus aan in het zoekproces. Via een aantal gekleurde loketten kiest een gebruiker zijn zoekrichting. Het groene loket (natuur) bevat data, datasetjes en kaarten van DLG, Alterra, RIVM en het MNP. Het bruine loket (ondergrond) is gevuld met data van TNO. Het witte loket (ruimte) is gevuld met satellietdata en - kaartjes. Het rode loket biedt zicht op de gebouwde omgeving. De data komen van Dataland, provincies en het CBS. De loketten worden ontsloten met webservices (webserverapplicaties met SOAP als communicatieprotocol). Op een afwijkend deel van de portal doemen inmiddels de eerste contouren op van het netwerk voor Infrastructuur. De opzet van dit domein is qua techniek wat afwijkend. Een van de eerste partijen die gebruik maakt van de nieuwe gestroomlijnde informatiebron van het rode loket is de dienst ISC van de politie. Ontsluitingstechniek Geoloketten maakt gebruik van de GIS Portal Toolkit. Het is software die ontwikkeld is voor de Amerikaanse GeoSpatial One Stop met een eigen interface, webservicetechnologie en een keuze voor Open Standaarden. Dat levert een bijzondere ontsluitingstechniek op. De partners in het project kijken in het dagelijks gebruik niet enkel naar een traditioneel GIS-kaartje; ze tappen webservices af die bewerkt worden in applicaties. Dat stroomlijnt en versnelt het raadplegingsproces. Bij elke zoekactie wordt de vraag eerst ontleed in een keten van services. De Designer, een speciaal ontwikkelde tool, voegt de losse antwoorden samen op het dashboard van de gebruiker. De webservices doen het werk en antwoorden in gewone mensentaal. Dat scheelt de gebruiker een zoektocht langs een veelheid van verschillende bronnen. Deze oplossing is als prototype beschikbaar. Een fraai 18 Januari/Februari

19 prod_gism_ :36 Pagina 19 GIS of gebouwde omgeving Technologie mag iedereen zelf invullen onder het motto: vrijheid in gebondenheid. voorbeeld op de site is de case bierbrouwen langs een toeristische route. Op de centrale zoekopdracht naar een geschikte vestigingsplaats komt een zesvoudig antwoord terug; de panden die Funda aanbiedt, een blik op de gebouwde omgeving, de grondwatersituatie en de waterkwaliteit ter plaatse en de toeristische routes in de buurt. Aan elkaar knopen Bert Vermeij is kernlidteam van Geoloketten. Hij zegt: Het is absoluut een uitdaging om alle technieken aan elkaar te knopen. De eerste zes maanden hadden we nodig om technisch te levellen met de vijftien partners. We komen nu echt op stoom. In de praktijk zijn Open Standaarden vaak te open. Daarom spreken we onderling af hoe we deze vrijheidsgraden hanteren, maar we gaan ook verder. Met geld van de derde subsidieronde van RGI leggen we een verband tussen het RGI-project en de activiteiten van de Rijksoverheid op het gebied van stroomlijning van basisgegevens. In dit project, Golden Gate slaan we met het ICTU een brug tussen Geoloketten en Basisregistraties. Als voorbeeld gaan we kijken hoe we de Gebouwen- en Adressenadministraties breder beschikbaar kunnen stellen met de technieken uit Geoloketten. Het projectvoorstel is goedgekeurd en we gaan ermee aan de slag. Guido van den Heuvel is freelance schrijver van ICT-artikelen. Voor meer informatie over de in dit artikel besproken onderwerpen kijkt u op oplossingen op het gebied van geo-informatica en mobiliteit Tensing is sterk in geografische en mobiele toepassingen in de wereld van GIS en mobiele applicaties. Een team van meer dan 70 specialisten ontwikkelt en levert een variëteit aan producten en diensten. Tensing heeft klanten in uiteenlopende markten zoals Delta Nutsbedrijf, de gemeente Delft, het Kadaster, Heineken, Besam en vele andere overheidsinstellingen en bedrijven. Op het gebied van geoinformatica zijn we onafhankelijk en baseren we onze oplossingen op GIS-technologie van leveranciers zoals ESRI, Intergraph en GE Energy (Smallworld) en op onze eigen technologie. GIS-toepassingen via inter- of intranet Mobiel GIS Onafhankelijke geo-consultancy Tensing T: +31 (0) I: M: Januari/Februari

20 prod_gism_ :36 Pagina 20 Bedrijf/trainingsinstituut: Trainingswijzer Bedrijf/trainingsinstituut: NedGraphics CAD/GIS Ir. D.S. Tuynmanweg PN Vianen of.be GIS Trainingen: Autodesk MAP MapInfo Professional NedView-applicaties en -koppelingen NedGeodataManager NedGeodataWarehouse NedBrowser Telefoon cursussen Telefoon algemeen contactpersoon: mevrouw K. van t Reve Uw trainingen een heel jaar lang in GIS-Magazine en op voor slechts 1200, GeoMETIUS bv geeft op reguliere basis diverse trainingen en workshops in het trainingscentrum in Alphen a/d Rijn. De trainingen die ondermeer gegeven worden zijn: GPS-training RTK meten GPS-training Post Processed meten GPS-training ESRI-Arcpad GPS-introductiecursus (Geodesie & GIS) Diverse opfriscursussen Al onze trainingen kunnen volledig op maat en behoefte worden samengesteld zodat een ieder zijn doelstelling(en) hierin zal kunnen behalen. Voor meer info bel naar of mail naar Bentley Institute Anytime, Anyplace Learning Bentley Institute ontwikkelt en biedt professionele opleidingsprogramma s waarmee productiviteit en efficiency binnen de organisatie verhoogd wordt. Voor MicroStation en de discipline-specifieke applicaties voor de branches Building, Civil, Geospatial en Plant heeft Bentley Institute diverse opleidingsprogramma s beschikbaar. Voor ieder gebruikersniveau, ongeacht organisatiegrootte of budget, is het eenvoudig om opleidingen te volgen bij Bentley Instistute. Bentley Institute verzorgt Classroom opleidingen op Bentley Institute locaties en OnSite op uw eigen locatie. Ook bieden we honderden uren OnDemand elearning aan en kunt u gebruik maken van Distance Learning. Bovendien kunnen wij u opleidingen op maat aanbieden. Training subscriptions voor organisaties Verhoog uw return on investment door middel van Bentley LEARN en Enterprise Training Subscriptions. Bentley Institute, Bijenstraat 11, 4105 DX Culemborg, T: , Master of Science GIMA In de masteropleiding GIMA worden aangeboden: kennis van en vaardigheden in geo-informatiemanagement: hoe geo-informatie projecten of organisaties te managen kennis van en vaardigheden in geo-informatietoepassingen: waar kan geo-informatie worden toegepast technologische en methodologische geo-informatievaardigheden: hoe geo-informatie toepassen Specifieke kenmerken Voor studenten èn werkenden uit binnen- en buitenland Voltijds en deeltijd programma Blended learning = contactonderwijs + afstandsonderwijs Modules + stage + thesis Opleiding tot geo-informatie-manager en specialist Geïnteresseerd? Intergraph Security, Government & Infrastructure Leren, Bereiken en Groeien Intergraph biedt verschillende cursussen en workshops voor Geospatial toepassingen. Het doel van onze opleidingen is een succesvolle en effectieve implementatie en toepassing van onze producten. Deze omvatten praktisch cursusmateriaal en begrijpelijke documentatie. Onze opleidingen: GeoMedia-GeoMedia Professional-GeoMedia WebMap-GeoMedia voor Developers-GeoMedia Grid-Oracle Spatial-IntelliWhere OnDemand-Plotten met GeoMedia-G/Technologie. Voor meer informatie: Intergraph Benelux B.V., Siriusdreef 2, 2132 WT Hoofddorp Tel: of Educating GIS Professionals Worldwide Postgraduate Certificate, Diploma and MSc Programme by distance learning providing students with the knowledge and skills necessary to translate management and scientific problems into GIS. Please visit our website: For more information please contact us: UNIGIS Amsterdam - Vrije Universiteit or Nieuwland geeft een breed scala aan Geo-cursussen voor beginners en gevorderden. Een greep uit onze cursussen: GIS-theorie, Diverse ArcGIS modules (zoals ArcGIS basis, Modelbuilder, GeoDatabases), Meta-informatie, Cartografie en grafische presentatie, Programmeren met VB.NET en ArcObjects, Oracle Spatial, MapServer, etc. Ook verzorgen wij maatwerk opleidingen voor uw organisatie. Voor meer informatie bel Margriet Liemburg, tel of mail Zie ook Vacature plaatsen? Kijk op Jobs.nl 20 Januari/Februari

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening.

De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. De complete oplossing voor uw kadastrale informatievoorziening. Foto: Mugmedia Het Kadaster gaat de levering van kadastrale informatie ingrijpend vernieuwen. Het huidige proces van verwerken van kadastrale

Nadere informatie

Integratie bij de bouw van een geo-gegevensmagazijn

Integratie bij de bouw van een geo-gegevensmagazijn Apex & Spatial Integratie bij de bouw van een geo-gegevensmagazijn SPREKER : E-MAIL : DATUM : Raymond van den Hoek rhoek@transfer-solutions.com 26-03-2012 WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM Raymond van den Hoek

Nadere informatie

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Versie 2.0, december 2012 GISkit BV Introductie Van Mapguide 6.5 MapGuide Open Source Ondanks het succes van MapGuide 6.5 had architectuur van dit product zijn beperkingen.

Nadere informatie

19 e gebruikersdag dg DIALOG BOR. 17 november 2010. Ron Bloksma Dzenita Murguzovic NORA & GEMMA. Wat heb ik er aan?

19 e gebruikersdag dg DIALOG BOR. 17 november 2010. Ron Bloksma Dzenita Murguzovic NORA & GEMMA. Wat heb ik er aan? 19 e gebruikersdag dg DIALOG BOR 17 november 2010 Ron Bloksma Dzenita Murguzovic NORA & GEMMA Wat heb ik er aan? 1 NORA Gemma architectuur RSGB Waar gaat dat allemaal over? Doel: Duidelijkheid creëren

Nadere informatie

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel

Geo-Informatie. AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Geo-Informatie AGGN 7 Juni 2012 GIS Internet en Mobiel Sjaak Dieleman WUR, GIS Opleiding Nieuwland Geo-Informatie Detachering waterschap Ministerie van Buitenlandse Zaken (Azië) FAO - Wereld Voedsel Organisatie

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

Hoe maak je de BGT succesvol

Hoe maak je de BGT succesvol Hoe maak je de BGT succesvol in jouw organisatie? Hoe succesvol geworden bij de provincie Johan Janzen Succes vertalen naar jouw organisatie Willy Bakker Hoe het allemaal begon (Landmeten) Instrumentarium/hulpmiddelen

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal

Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Gebruikershandleiding Beeldmateriaal Inhoudsopgave 1 Inleiding...3 1.1 Wat is de Landelijke Voorziening Beeldmateriaal?...3 2 Levering van de luchtfoto s...4 2.1 Luchtfoto s via webservices...4 2.2 Luchtfoto

Nadere informatie

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht

Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht Kernregistratie Openbare Ruimte Overheid & ICT, Utrecht DE KERNREGISTRATIE OPENBARE RUIMTE IS EEN ONMISBAAR INSTRUMENT VOOR IEDERE OVERHEIDSORGANISATIE DIE BEHEERTAKEN IN DE OPENBARE RUIMTE HEEFT René

Nadere informatie

ERVARINGEN MET PDOK IN HET VELD (GEMEENTEN)

ERVARINGEN MET PDOK IN HET VELD (GEMEENTEN) ERVARINGEN MET PDOK IN HET VELD (GEMEENTEN) Inspiratiesessie PDOK Partner middag Peter-Paul Koonings GeoNovation B.V. Inspiratiesessie AGENDA Voorstellen Relatie met PDOK Welke gegevens en hoe publiceren?

Nadere informatie

Handleiding. WMS webservice Digitale Kadastrale Kaart (DKK) Versie 2.0

Handleiding. WMS webservice Digitale Kadastrale Kaart (DKK) Versie 2.0 Handleiding WMS webservice Digitale Kadastrale Kaart (DKK) Versie 2.0 Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 WMS webservices... 4 1.1 Wat is een WMS webservice... 4 1.2 Doel van een WMS webservice... 5 1.3 Voordelen

Nadere informatie

BGT in de keten van inwinning en beheer

BGT in de keten van inwinning en beheer BGT in de keten van inwinning en beheer Bart van der Lely bart.vanderlely@grontmij.nl 1 Grontmij Intranet Internet GeoWeb Ruimtelijke Ordening Beheer Openbare Ruimte Belastingen Raadpleeg Milieuvergunningen

Nadere informatie

E-Learning productie. Hulp on the moment of need

E-Learning productie. Hulp on the moment of need E-Learning productie Software Creëren IT gebruikersdocumentatie Hulp on the moment of need Corporate Learning Talent Management Over tts tts knowledge matters. tts zorgt voor kennisoverdracht en de ontwikkeling

Nadere informatie

Digitale Plannen en de nieuwe WRO

Digitale Plannen en de nieuwe WRO Digitale Plannen en de nieuwe WRO Afstemming tussen Geo-Informatiemodellen Paul Janssen, Geonovum Presentatie Wie is Geonovum? Wat is een geo-informatiemodel? Rol van een geo-informatiemodel Stelsel van

Nadere informatie

52 10 16 N,5 21 39 O.

52 10 16 N,5 21 39 O. Programma showroom Neuron BGT Introductie Vicrea en Neuron Presentatie Neuron BGT Pauze Demonstratie Neuron BGT Vragen en nadere technische uitleg Maak elke elke locatie een bron van informatie. Essentie

Nadere informatie

Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0

Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0 Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0 Om betere verkoopresultaten te behalen koos Danica voor Microsoft Dynamics CRM 3.0. Vanaf de invoering zijn

Nadere informatie

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT

ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT ENERGIE BEDRIJVEN EN ICT De energiemarkt in Nederland is continu in beweging. Nieuwe toetreders veroveren marktaandeel en slimme meters, sectorwijzigingen en splitsing zorgen voor veranderingen. Energiebedrijven

Nadere informatie

Esri Nederland. Opleidingen 2015. meer informatie? esri.nl/opleidingen

Esri Nederland. Opleidingen 2015. meer informatie? esri.nl/opleidingen Esri Nederland Opleidingen 2015 meer informatie? Meer dan 20 jaar ervaring in training geven aan meer dan 18.000 gebruikers. Docenten zijn gecertificeerd door Esri en Comptia CTT+ en garanderen daarmee

Nadere informatie

Het stelsel werkt, ook voor de WOZ

Het stelsel werkt, ook voor de WOZ Het stelsel werkt, ook voor de WOZ Dataland Congres 2014 12-6-2014 Harmen Tjeerdsma Agenda Voorstellen Trends Stelsel en Neuron Ontwikkelingen WOZ Neuron WOZ Registratie Samenwerking En verder Vragen en

Nadere informatie

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT

..over. Geoportalen. en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen. Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT ..over Geoportalen en: Interoperabiliteit, Open Standaarden en WebService Architecturen Presentatie GIN 17 november 2004 Theo Thewessen Geodan IT Locatie als integrator binnen Geoportalen Location Interoperabiliteit:

Nadere informatie

Kijk op Nederland! 2 juni 2009 Marcel Horssius

Kijk op Nederland! 2 juni 2009 Marcel Horssius Kijk op Nederland! 2 juni 2009 Marcel Horssius Ambities Dé leverancier van vastgoed- en geo-informatie Toonaangevend in Europa 2 Wat doet het Kadaster Registratie, beheer en ontsluiting van vastgoedinformatie

Nadere informatie

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren

Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren M A P I N F O E X P O N A R E Een suite van web applicaties om geografische informatie in de organisatie te presenteren INTRODUCTIE VAN MAPINFO EXPONARE MapInfo Exponare is ontwikkeld om gebruikers toegang

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

Technisch Rapport. BAG Extract in i-bridge2.0. Versie 1.0. Datum 9 December 2010

Technisch Rapport. BAG Extract in i-bridge2.0. Versie 1.0. Datum 9 December 2010 Technisch Rapport BAG Extract in i-bridge2.0 Versie 1.0 Datum 9 December 2010 Status Final Colofon IVENT A&A CDC Madame Curielaan 4-6 Postbus 20703 2289 CA Rijswijk Contactpersoon Patrick Brooijmans Teamleider

Nadere informatie

Kennisbank van Alletha. Elementair voor uw organisatie

Kennisbank van Alletha. Elementair voor uw organisatie Kennisbank van Alletha Elementair voor uw organisatie Brochure: Kennisbank Versie: 2 uit 2011 introductie Bedankt voor uw interesse in Alletha Reach en de mogelijkheden die het biedt voor uw organisatie.

Nadere informatie

Geo informatieplan 2013-2016 Koggenland op de kaart

Geo informatieplan 2013-2016 Koggenland op de kaart Geo informatieplan 2013-2016 Koggenland op de kaart Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Verantwoording 2012 4 2.1 Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) 4 2.2 Diversen 4 3 Nieuwe ontwikkelingen 5 3.1

Nadere informatie

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G

I N H O U D V E R B E T E R E N I N F O R M A T I E M A N A G E M E N T E N K E T E N S A M E N W E R K I N G WAT KOMT ER NA BIM I N H O U D Wat komt er na BIM BIM is het begin LEAN bouwen Projectinformatie altijd en overal beschikbaar Informatiemanagement verbeteren Samenwerken en communicatie Procesoptimalisatie

Nadere informatie

Kadaster. Bijeenkomst VIAG 28 augustus 2015. Henk Polet Key accountmanager

Kadaster. Bijeenkomst VIAG 28 augustus 2015. Henk Polet Key accountmanager Kadaster Henk Polet Key accountmanager Wie, wat en hoe Organisatie Taken Kadaster Uitvoering Continuering Rechtzekerheid Gids Platform 2 Organisatie 3 Taken Wettelijke taken het bijhouden van de openbare

Nadere informatie

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten.

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. Wij zijn i-signaal Een dynamische organisatie, waar mensen met plezier een actieve bijdrage leveren om

Nadere informatie

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode!

Dragon1 EA Tool. Business case webbased EA tool. Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! Dragon1 EA Tool Business case webbased EA tool Een webbased EA tool geschikt voor elke architectuurmethode! uw organisatie, datum, versie #.#, documentstatus eigenaar/budgetverantwoordelijke: Kies op deze

Nadere informatie

ArcGIS Online. Hét kaartplatform voor uw organisatie

ArcGIS Online. Hét kaartplatform voor uw organisatie ArcGIS Online SM Hét kaartplatform voor uw organisatie ArcGIS Online SM Hét kaartplatform voor uw organisatie Esri Nederland Rotterdam Zwolle Breda Groot Handelsgebouw Kantoorgebouw Weena 695 (B2-036)

Nadere informatie

Méér dan een kaart. Kleinschalige topografie bij de gemeente Amsterdam. Aad Vuyk Productmanager Kartografie bij Geo-informatie

Méér dan een kaart. Kleinschalige topografie bij de gemeente Amsterdam. Aad Vuyk Productmanager Kartografie bij Geo-informatie Méér dan een kaart Kleinschalige topografie bij de gemeente Amsterdam Aad Vuyk Productmanager Kartografie bij Geo-informatie Agenda Positie van Geo-informatie & (kleinschalige) producten Basisregistratie

Nadere informatie

Kennis Management. Tele Train. Grensverleggend klantcontact

Kennis Management. Tele Train. Grensverleggend klantcontact Kennis Management Tele Train Grensverleggend klantcontact Tele Train Tele Train is dé specialist in performance verbetering van het één op één klantcontact van organisaties. Uitgangspunt hierbij is operational

Nadere informatie

Delen van een Arrangement

Delen van een Arrangement Delen van een Arrangement Optie 1: Mail met bijlage. De makkelijkste methode is uiteraard het document te downloaden en vervolgens in zijn geheel als bijlage door te sturen naar andere koorleden. Afhankelijk

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

Gebruikershandleiding NAPinfo 3.4.0. Datum 11 april 2013 Status Definitief versie 1.3

Gebruikershandleiding NAPinfo 3.4.0. Datum 11 april 2013 Status Definitief versie 1.3 Datum 11 april 2013 Status Definitief versie 1.3 Inhoud 1 1.1 Introductie NAPinfo 3 Website 3 1.2 Inloggen 3 2 2.1 NAPinfo starten en basisfuncties 4 NAPinfo algemeen 4 2.2 NAPinfo kaartlaag toevoegen

Nadere informatie

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant:

Kiezen voor All In Content betekent dat u over kennis van een compleet team beschikt in plaats van afhankelijk te worden van één enkele consultant: Over ons All In Content begeleidt IT & New Media projecten in het domein van Enterprise 2.0 portals en contentmanagement. Onze focus ligt in het bijzonder op het gebied van duurzaam werken met toepassingen

Nadere informatie

Business case Digikoppeling

Business case Digikoppeling Business case Digikoppeling Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900

Nadere informatie

Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers

Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers Ondersteuning van zorg gerelateerde processen en activiteiten voor patiënt en zorgverstrekkers Contact persoon: Thera Splinter: 020 6445160 team@webfysio.nl Contact persoon: Joost Nagelmaeker: 0642115336

Nadere informatie

Snelheid van informatie

Snelheid van informatie Snelheid van informatie BI, dat is niets voor mij Logres Business Solu Solutions ons B.. B.. Wat is het? Business Intelligence Systemen oftewel BI. Het zijn systemen die ons helpen om opgeslagen gegevens

Nadere informatie

SIMkcc. SIM klant contact centrum. Digitale dienstverlener voor e-gemeenten

SIMkcc. SIM klant contact centrum. Digitale dienstverlener voor e-gemeenten SIMkcc SIM klant contact centrum Digitale dienstverlener voor e-gemeenten klacht/melding belscripts kennisbank status aanvraag direct bestellen kosten antwoorden KCC openingstijden beleidsinformatie online

Nadere informatie

Missie. Visie. Kernwaarden. i-signaal. creatief. innovatief. flexibel. klant- en servicegericht. plezier

Missie. Visie. Kernwaarden. i-signaal. creatief. innovatief. flexibel. klant- en servicegericht. plezier Missie i-signaal streeft naar een vooraanstaande rol in het ontwikkelen en beheren van innovatieve software die onze klanten in staat stelt om het verzuim van de medewerkers te monitoren. Dit effectieve

Nadere informatie

Digikoppeling adapter

Digikoppeling adapter Digikoppeling adapter Versie 1.0 Datum 02/06/2014 Status Definitief Van toepassing op Digikoppeling versies: 1.0, 1.1, 2.0, 3.0 Colofon Logius Servicecentrum: Postbus 96810 2509 JE Den Haag t. 0900 555

Nadere informatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie

Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Whitepaper implementatie workflow in een organisatie Auteur: Remy Stibbe Website: http://www.stibbe.org Datum: 01 mei 2010 Versie: 1.0 Whitepaper implementatie workflow in een organisatie 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

NOTITIE. Vragen gebruikersgroep

NOTITIE. Vragen gebruikersgroep NOTITIE [van] Edward Diemel [voor] Swing gebruikersgroep [kenmerk] n2013-0081ed [plaats] Delft [project] 13057-SWG [datum] 19 maart 2013 [onderwerp] Swing gebruikersdag 19-03-2013 Op 19 maart 2013 heeft

Nadere informatie

BRIDGIS EN DE BAG Opgesteld door Bridgis Geoservices BV Datum Mei 2013

BRIDGIS EN DE BAG Opgesteld door Bridgis Geoservices BV Datum Mei 2013 BRIDGIS EN DE BAG Opgesteld door Bridgis Geoservices BV Datum Mei 2013 INHOUD Wat is de BAG 3 Waarom de BAG? 4 Bridgis en de BAG 4 Het datawarehouse van Bridgis 4 Gevolgen van de BAG 5 Advies & Maatwerk

Nadere informatie

Gemeente Den Haag timmert aan de weg

Gemeente Den Haag timmert aan de weg Gemeente Den Haag timmert aan de weg Eigen ontwikkelstraat, Agile-methodiek, hergebruik van componenten en goede wisselwerking met COOLProfs leiden bij de gemeente Den Haag binnen tijd en budget tot een

Nadere informatie

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink

Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding. Marcel de Rink Click to edit Master subtitle style NOIV Congres 2011 GIS Open In Verbinding Marcel de Rink Open? Of Gesloten? Agenda Waarom is Esri Open? Waarin is Esri Open? Open Open Open Open Standaarden Source Data

Nadere informatie

GeoKey en Catalog Services

GeoKey en Catalog Services GeoKey en Catalog Services de sleutel tot geo-informatie Studiedag NCG 18 mei 2004 ronald.bottelier@geodan.nl Programma > Begrippen > Actualiteiten in meta-informatie > Visie op doorontwikkeling > GeoKey

Nadere informatie

Your view on business On your favorite device

Your view on business On your favorite device ANY2INFO OVER ONS Your view on business On your favorite device Any2info is een ICT-onderneming gespecialiseerd in de ontwikkeling van standaard software waarmee mobiele bedrijfsapps kunnen worden gebouwd

Nadere informatie

Nieuwe BI-omgeving van ApplicationNet is waardevolle bron van informatie voor facturatie, rapportages, kostenbesparing en marketing

Nieuwe BI-omgeving van ApplicationNet is waardevolle bron van informatie voor facturatie, rapportages, kostenbesparing en marketing Nieuwe BI-omgeving van ApplicationNet is waardevolle bron van informatie voor facturatie, rapportages, kostenbesparing en marketing Organisatie Werkplek Online is de private cloud oplossing van ApplicationNet

Nadere informatie

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY

NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY DE a NDERE KIJK OP ICT CONSULTANCY Innervate is al ruim 13 jaar succesvol in het adviseren van vele organisaties op het gebied van ICT vraagstukken. Naast onze dienstverlening op het gebied van ICT Beleid

Nadere informatie

ENTERPRISE CONTENT MANAGEMENT. Toegankelijke informatie maakt het verschil

ENTERPRISE CONTENT MANAGEMENT. Toegankelijke informatie maakt het verschil ENTERPRISE CONTENT MANAGEMENT Toegankelijke informatie maakt het verschil Toegankelijke informatie maakt het verschil Toegankelijke informatie optimaliseert de workflow, accelereert processen en resulteert

Nadere informatie

Voortgang en planning. Leo van der Sluijs Productmanager PDOK

Voortgang en planning. Leo van der Sluijs Productmanager PDOK Voortgang en planning Leo van der Sluijs Productmanager PDOK Klantendag PDOK, INSPIRE, BGT 20 november 2013 Agenda PDOK Highlights tweede helft 2013 Klantsignalen BRK en PDOK Planning 2014 Hoofddoelstelling

Nadere informatie

ICT oplossing voor gemeenten. krachtige én complete WMO software

ICT oplossing voor gemeenten. krachtige én complete WMO software ICT oplossing voor gemeenten krachtige én complete WMO software WMO HET SPEELVELD Het doel van de Wet Maatschappelijke Ontwikkeling is om zo veel mogelijk mensen mee laten doen in de samenleving. Bepaalde

Nadere informatie

LINX inspectie. - openbaar groen - speeltoestellen - riool - verkeer - houtmeet - verharding - bomen - universeel

LINX inspectie. - openbaar groen - speeltoestellen - riool - verkeer - houtmeet - verharding - bomen - universeel LINX inspectie - openbaar groen - speeltoestellen - riool - verkeer - houtmeet - verharding - bomen - universeel LINX mobile solutions is een bedrijf uit wageningen dat expert is in het ontwikkelen van

Nadere informatie

Beleid en standaarden

Beleid en standaarden Beleid en standaarden Grondstof voor Nationale en Europese Geo-Infrastructuren Noud Hooyman 17-11-2004 Inhoud Wat is een Nationale Geo Infrastructuur Waar doen we het voor Stroomlijning Basisgegevens:

Nadere informatie

Digitale dienstverlening, een vak!

Digitale dienstverlening, een vak! Nieuwsbrief Samenwerking / nummer 1 / januari 2006 Digitale dienstverlening, een vak! Gemeenten worden via de overheid gestimuleerd om, vanaf begin 2007, 65% van de dienstverlening ook digitaal aan te

Nadere informatie

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht

Een Training Die Een Stap Verder Gaat. Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Donderdag 16 januari 2014, Utrecht Intensieve Training Sociale Media voor marketing-en communicatie professionals in het onderwijs Met 2 interessante praktijkpresentaties van: Ingmar Volmer : Sociale Media

Nadere informatie

KaartViewer Inspiratie Dag 2015

KaartViewer Inspiratie Dag 2015 Welkom 2015 Peter-Paul Koonings GeoNovation Doel van deze dag KaartViewer Gebruikers ontmoeten elkaar Ervaringen uitwisselen GeoNovation praat u bij Veel extra informatie over beschikbare Services Onze

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Scholingsaanbod najaar 2013. voor actieve vrijwilligers van ANBO

Scholingsaanbod najaar 2013. voor actieve vrijwilligers van ANBO Scholingsaanbod najaar 2013 voor actieve vrijwilligers van ANBO Inhoudsopgave 1. Voorwoord... 3 2.... 4 3. Aanbod... 5 3.1 Workshop Webmaster... 5 3.2 Workshop Beleidsbeïnvloeding Wmo... 6 3.3 Workshop

Nadere informatie

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR

BEVEILIGINGSARCHITECTUUR BEVEILIGINGSARCHITECTUUR Risico s onder controle Versie 1.0 Door: drs. Ir. Maikel J. Mardjan MBM - Architect 2011 cc Organisatieontwerp.nl AGENDA Is een beveiligingsarchitectuur wel nodig? Oorzaken beveiligingsincidenten

Nadere informatie

BAG plug-in. Versie 14.01

BAG plug-in. Versie 14.01 BAG plug-in Versie 14.01 Niets uit deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, geluidsband, elektronisch of op welke andere wijze dan ook

Nadere informatie

Opdrachtenboek Query en XML Rapporten

Opdrachtenboek Query en XML Rapporten FF Opdrachtenboek Query en XML Rapporten ICS (Informatie, Communicatie en Studenten) Universiteit Leiden Postbus 9512 2300 RA Leiden 071 527 6969 VISI Opdrachtenboek Verzoekschrift Opdrachtgever: VISI

Nadere informatie

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten

Blended Learning met Canvas. De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Blended Learning met Canvas De complete e-learning oplossing voor opleidingsinstituten Als opleider weet u als geen ander hoe belangrijk het is om kennis snel en succesvol over te dragen. Daarnaast wilt

Nadere informatie

> 2 INTRODUCTIES > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE

> 2 INTRODUCTIES > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE > 2 INTRODUCTIES 29 STE SAMBO-ICT CONFERENTIE - 16 JANUARI 2014 - DOETINCHEM > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > DUBBELMAN@GLR.NL > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE

Nadere informatie

Wageningen UR. Één online uitstraling

Wageningen UR. Één online uitstraling Wageningen UR Één online uitstraling Centrale regie over huisstijl en opzet Alle profielen en contactmomenten in één systeem Verregaande koppeling tussen Measuremail en backoffice website Automatische

Nadere informatie

Eenvoud, kracht en snelheid

Eenvoud, kracht en snelheid OpenIMS Open Informatie Management Server Eenvoud, kracht en snelheid Portaal Server Whitepaper Open Informatie Management Server www.openims.com OpenSesame ICT BV www.osict.com Inhoudsopgave 1 INLEIDING...

Nadere informatie

" Inleiding: " Sectie GISt " GDMC " TUDelft " Case studies " Conclusies

 Inleiding:  Sectie GISt  GDMC  TUDelft  Case studies  Conclusies De impact van open vs closed source voor geo DBMS research Seminar Open Source GEO ICT Delft Wilko Quak 1 Overzicht " Inleiding: " Sectie GISt " GDMC " TUDelft " Case studies " Conclusies 2 Section GIS

Nadere informatie

Holland Marine Equipment

Holland Marine Equipment Holland Marine Equipment Projecten goed op koers houden Hoe houd je als kleine organisatie je projecten financieel op koers? Zeker als ze sterk verschillen in activiteiten en looptijd is dat niet eenvoudig.

Nadere informatie

Handleiding gebruik Citymail

Handleiding gebruik Citymail Handleiding gebruik Citymail Versie : 4.0.1 Jaar : 2014 Auteur : Citymail BV / Charly Traarbach Citymail BV Copyright 1 Citymail BV, Nederland 2014 Niets uit dit document mag worden vermenigvuldigd en/of

Nadere informatie

SITUATIE. Organisatie. Movares is een advies- en ingenieursbureau dat. oplossingen genereert voor mobiliteit,

SITUATIE. Organisatie. Movares is een advies- en ingenieursbureau dat. oplossingen genereert voor mobiliteit, Sinds Movares haar resource planning heeft toevertrouwd aan Microsoft Enterprise Project Management is er meer inzicht en uniformiteit in het planningproces Organisatie Movares is een advies- en ingenieursbureau

Nadere informatie

Persoonlijke gegevens. Werkgevers / Projecten. Certificering. Werkervaring. E.H.B. (Ewout) Vocking

Persoonlijke gegevens. Werkgevers / Projecten. Certificering. Werkervaring. E.H.B. (Ewout) Vocking Persoonlijke gegevens Naam E.H.B. (Ewout) Vocking Bedrijfsnaam Vandaag IT Consultancy Adres Albert Cuypstraat 51 Woonplaats en Postcode 8021 DV, Zwolle K.v.K. nummer 53699394 Geboortedatum 8 juli 1982

Nadere informatie

Propositie City/Regio MAEXchange

Propositie City/Regio MAEXchange Maakt de waarde van maatschappelijke initiatieven inzichtelijk en bevordert investeren en participeren daarin Propositie City/Regio MAEXchange Achtergrond City/Regio MAEXchange De MAEXchange is een landelijk

Nadere informatie

Functioneel ontwerp. Omgevingsloket online. Koppeling met BAG

Functioneel ontwerp. Omgevingsloket online. Koppeling met BAG Functioneel ontwerp Omgevingsloket online Koppeling met BAG Juli 2014 Release 2.10 Pagina 1 van 14 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Identificatie 3 1.2 Doel van dit document 3 1.3 Randvoorwaarden, uitgangspunten

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING MAAKJETRAINING.NL 1

GEBRUIKERSHANDLEIDING MAAKJETRAINING.NL 1 GEBRUIKERSHANDLEIDING MAAKJETRAINING.NL 1 INHOUD 1 Inleiding 3 1.1 De drie categorieën 3 2 Inloggen op MaakJeTraining 4 2.1 Registreren op MaakJeTraining 4 2.2 Inloggen met account 5 2.3 Veranderingen

Nadere informatie

Managementinformatiesysteem

Managementinformatiesysteem Managementinformatiesysteem (aanvulling bij hele boek) Het opzetten van een managementinformatiesysteem Wanneer je een werkstuk moet maken, bijvoorbeeld over de houding van de Nederlanders ten opzichte

Nadere informatie

STARTFASE SYSTEEM IN GEBRUIK BIJ/DOOR P&O Melden namens. Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem GIR

STARTFASE SYSTEEM IN GEBRUIK BIJ/DOOR P&O Melden namens. Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem GIR STARTFASE SYSTEEM IN GEBRUIK BIJ/DOOR P&O Melden namens Gemeentelijk Incidenten Registratiesysteem GIR Handleiding voor de startfase Versie 1.0 Hengelo, 18 december 2008 Inhoud 1. Inleiding 3 1.1 Wat is

Nadere informatie

en in praktijk Intergraph Shuttle Geo in Business Intelligence Shuttle

en in praktijk Intergraph Shuttle Geo in Business Intelligence Shuttle Bijpraatsessies geostandaarden Geo-standaarden in bedrijf en in praktijk Geo-standaarden in bedrijf en in praktijk Bijpraatsessies geo-standaarden in de e- overheid 10:00-10:20 NEN 3610 Oracle en Open

Nadere informatie

Gegevensmanagement, een Hell's Kitchen. Lustrumcongres- DataLand 22 juni 2011

Gegevensmanagement, een Hell's Kitchen. Lustrumcongres- DataLand 22 juni 2011 Gegevensmanagement, een Hell's Kitchen Lustrumcongres- DataLand 22 juni 2011 Data is als voedsel. Brandstof voor processen Alleen geconsumeerd als goed bereid Standaard beschikbaar in een menu. Of buiten

Nadere informatie

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties

1 Inleiding. 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 Verwerken... zaken 5 Afhandelen... van zaken. 7 Uitgebreidere... zaak opties 2 Supportdesk Pro Introductie Inhoudsopgave I Supportdesk Pro 3 1 Inleiding... 3 2 Werkwijze... 3 II Zaken 4 1 Introductie... 4 2 Zaken beheren... 4 3 Handmatig... invoeren zaken basis 4 4 Verwerken...

Nadere informatie

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat!

Allévo. Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! Op weg naar de ultieme BYOD organisatie met informatie op maat! In 2012 heeft Allévo met behulp van Involvit haar twee websites én het intranet vervangen. Daarnaast heeft Allévo ook de eerste verkennende

Nadere informatie

IPMarketing. Krijg inzage in uw potentiële klanten door uw website te analyseren! Handleiding 3.0

IPMarketing. Krijg inzage in uw potentiële klanten door uw website te analyseren! Handleiding 3.0 Krijg inzage in uw potentiële klanten door uw website te analyseren! Handleiding 3.0 Voorwoord Welkom bij de handleiding van IP Marketing 3.0. Hier vindt u alle informatie over het gebruik van het vernieuwde

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

Zorginstelling Reinier de Graaf Groep realiseert solide business intelligence-systeem

Zorginstelling Reinier de Graaf Groep realiseert solide business intelligence-systeem Zorginstelling Reinier de Graaf Groep realiseert solide business intelligence-systeem Overheid en verzekeraars willen dat zorginstellingen efficiënter en kosteneffectiever functioneren. Met standaard Microsoft-technologie

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Looproute Microsoft OneNote 2010 versie 1.0. Looproute Microsoft OneNote 2010. Inleiding

Looproute Microsoft OneNote 2010 versie 1.0. Looproute Microsoft OneNote 2010. Inleiding 1 Looproute Microsoft OneNote 2010 Inleiding Dit document beschrijft de werking van het computerprogramma Microsoft OneNote (versie 2010) en is bedoeld voor docenten en leerlingen van het basis- en voortgezet

Nadere informatie

Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go

Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go Stork maakt leren toegankelijker met Springest Go Stork lanceerde in 2014 een online leerportal voor zijn medewerkers. Sindsdien kunnen medewerkers zelfstandig opleidingen zoeken en boeken binnen het aanbod

Nadere informatie

Presentatie van het project GeoTRANSversum

Presentatie van het project GeoTRANSversum GeoTRANSversum Presentatie Spatial Eye Synergiedag 2 februari 2012 Inleiding Presentatie van het project GeoTRANSversum Vervanging van onze kantoor GIS hpgl viewer Vervanging van onze mobiele GIS hpgl

Nadere informatie

Update documentatie. KraamZorgCompleet versie 4.0. KraamzorgCompleet versie 4.0

Update documentatie. KraamZorgCompleet versie 4.0. KraamzorgCompleet versie 4.0 Update documentatie KraamZorgCompleet versie 4.0 KraamzorgCompleet versie 4.0 Inhoudsopgave Update documentatie versie 4.0 Hoofdstuk 1 Declareren partusassistentie...1 1.1 Declareren partusassistentie

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion

Naam: Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) Draaiboek decentrale implementatie PAUW en Tridion Inleiding In het kader van het Programma Aanpak Universitaire Website (PAUW) is afgesproken dat alle decentrale

Nadere informatie

Geef uw ERP-documenten een eigen gezicht!

Geef uw ERP-documenten een eigen gezicht! Geef uw ERP-documenten een eigen gezicht! FormDesigner Representatieve ERP-documenten in een handomdraai Aan de creatie van het juiste imago van uw bedrijf wordt veel tijd en aandacht besteed. Het consequent

Nadere informatie

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning

SIMPLIFYSCAN. A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN A sharp choice in intelligent scanning SIMPLIFYSCAN: A SHARP CHOICE IN INTELLIGENT SCANNING SimplifyScan maakt het voor gebruikers mogelijk om documenten op een eenvoudige wijze te scannen

Nadere informatie

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark

Handleiding helpdesk. Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Datum: 08-10-2014 Versie: 1.0 Auteur: Inge van Sark Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1. Beheer helpdesk... 3 1.1. Settings... 3 1.2. Applicaties... 4 1.3. Prioriteiten... 5 1.4. Gebruik mailtemplates...

Nadere informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie

Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best. Praktische informatie Office 2010 en SharePoint 2010: bedrijfsproductiviteit op zijn best Praktische informatie De informatie in dit document vertegenwoordigt de huidige visie van Microsoft Corporation op zaken die ten tijde

Nadere informatie

PRODUCTINFORMATIE. Portaal voor het Sociaal Domein. (Mijn Inkomen en Mijn Regie)

PRODUCTINFORMATIE. Portaal voor het Sociaal Domein. (Mijn Inkomen en Mijn Regie) PRODUCTINFORMATIE Portaal voor het Sociaal Domein (Mijn Inkomen en Mijn Regie) Versie: 1.4 Datum: december 2015 Auteur: Niels van der Plas, productmanager Afdeling: Werk, Inkomen en Zorg Inhoudsopgave

Nadere informatie

Op pad met een digitale kaart. Martijn Oolman en Jack Schoenmakers, Hogeschool VHL KNAG presentatie 19B op 13-11-2016

Op pad met een digitale kaart. Martijn Oolman en Jack Schoenmakers, Hogeschool VHL KNAG presentatie 19B op 13-11-2016 Op pad met een digitale kaart Martijn Oolman en Jack Schoenmakers, Hogeschool VHL KNAG presentatie 19B op 13-11-2016 Inhoud Introductie Routes met stoppunten en opdrachten Online te gebruiken Waarbij allerlei

Nadere informatie