Ouders in en buiten de klas; waar je op moet letten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ouders in en buiten de klas; waar je op moet letten"

Transcriptie

1 Cassette Ouderparticipatie, deel 6 Bestelcode: 806 U kunt deze uitgave bestellen door 3,50 over te maken op Giro , t.n.v. VOO-bestellingen, Almere onder vermelding van bestelcode 806, verzendadres en eventueel uw lidmaatschapsnummer. Als u minder dan drie exemplaren (willekeurige titels) uit de Cassette Ouderparticipatie bestelt, dient u 1,50 extra over te maken voor administratiekosten. Bij drie of meer exemplaren vervallen de administratiekosten. Ouders in en buiten de klas; waar je op moet letten Leesouders Leesouders, meestal leesmoeders, begeleiden groepjes leerlingen bij het oefenen van het technisch lezen. De groepjes zijn naar leesniveau ingedeeld. Het verschijnsel leesmoeder is in het Nederlandse onderwijs op zijn retour. Dat heeft een aantal oorzaken. De eerste is, dat veel leerkrachten relatief ontevreden waren over de pedagogische en didactische kwaliteiten die sommige ouders hebben. Het houden van orde en het effectief omgaan met speciale leesproblemen van kinderen eisen namelijk nogal wat van ouders. Ook het geven van instructie, voorafgaande aan het oefenen is steeds belangrijker geworden in de didactiek van de leerkrachten. Veel leerkrachten wensen daarom het oefenen zelf in de hand te houden. Een tweede oorzaak is, dat veel scholen nieuwe taal en leesmethoden invoeren, waarbij het niveaulezen in kleine groepen wordt vervangen door het zelfstandig individueel of in tweetallen oefenen van het technisch lezen. In veel gevallen combineren deze nieuwe methodes allerlei aspecten van het lezen: technisch lezen, het begrijpend lezen, het vrije lezen, studerend lezen, het verwerven van informatie en leesbevordering. Daarbij wordt het gelijktijdig technisch lezen in meerdere groepen vervangen door individueel of in tweetallen verwerken van verschillende aspecten van het lezen. De behoefte aan extra personen, die de leerkracht helpen bij het begeleiden van groepen leerlingen, is daarmee afgenomen. Toch zijn er tal van leesouders, die uitstekende steun bij het technisch lezen verlenen. Op veel scholen, zal de vraag aan ouders om te helpen bij het technisch lezen misschien afnemen, maar dit zal dan waarschijnlijk geleidelijk gaan. Voor deze ouders en voor ouders die voor het eerst worden betrokken bij het oefenen in niveaugroepen bij het technisch lezen wordt hieronder ingegaan op het begeleiden van groepen bij het technisch lezen. Leesouders vormen in veel gevallen een vaste groep ouders, die in het begin van het schooljaar afspraken maakt over de tijdstippen van begeleiding. Zij hebben dan ook vaak heel wat ervaring. Het volgende is bedoeld voor ouders, die voor het eerst deze taak op zich nemen. En ook voor ervaren ouders, die zich de vraag willen stellen, of de eigen praktijk overeenkomt met wat hieronder naar voren wordt gebracht. Begeleiding van het oefenen bij het technisch lezen Het technisch lezen omvat vier onderdelen: woordidentificatie: sommige woorden zijn nieuw voor de leerlingen, zij moeten door de leerlingen voor het eerst worden gelezen. Sommige woorden vragen ook om extra aandacht, bijvoorbeeld omdat ze op een bijzondere manier zijn geschreven, een moeilijke constructie bevatten, of waarvan de betekenis onduidelijk is; hardop lezen: teksten zo oplezen, dat het technisch goed is; voordrachtslezen: teksten zo lezen, dat de toehoorder ze begrijpt, erop kan reageren en geboeid kan raken. Aandacht voor intonatie, tempo, expressie is daarbij nodig; stillezen: het zelfstandig lezen en betekenis verlenen aan de tekst. Een goede methode voor technisch lezen bevat leesoefeningen, waarin per oefening meerdere of zelfs alle onderdelen aan de orde komen. Veel methodes kennen een nadruk op het hardop en voordrachtslezen. Woordidentificatie en

2 stillezen zijn daarbij minder belangrijk. Meestal wordt gelezen aan de hand van leeskaarten, waarop een leestekst staat en verschillende vragen en opdrachten. De kaarten zijn ingedeeld naar niveau (meestal van 1 tot en met 9) en kennen een vaste volgorde. De leesouder vult na afloop meestal een kaart (voor zichzelf en voor de leerkracht) in, waarop het niveau, de titel van de tekst, de datum en de paraaf wordt vermeld. Als er bijzonderheden zijn, worden deze ook op deze kaart geschreven. Een goede oefening in technisch lezen moet aansluiten op de instructie van de leerkracht, of de instructie die leerlingen in de lesmethode hebben gelezen (en soms geoefend). De groepsindeling is afkomstig van de leerkracht. De ouders voeren meestal per oefening de volgende activiteiten uit: introductie: voordat de tekst wordt uitgedeeld, vertelt de ouder welke oefening wordt gedaan, waar dit toe leidt (bijvoorbeeld het goed begrijpen van wat er staat), en geeft de ouder een leesmotivatie om de kinderen nieuwsgierig te maken naar de tekst. Soms moet de tekst in een groter geheel worden geplaatst, bijvoorbeeld als er andere teksten aan vooraf zijn gegaan die verband houden met de nieuwe tekst. Aangeraden wordt nooit de clou van te voren te vertellen. stillezen: de tekst wordt meestal eerst door de kinderen zelf gelezen. Soms wordt de tekst onderbroken door doorleesvragen. Deze vragen staan soms ook aan het einde van een tekst. Bijvoorbeeld: op welke twee dingen iemand moet letten, of verzin een andere titel. behandelen van aandachtswoorden : sommige woorden vergen extra aandacht door een nieuwe schrijfwijze, een vage betekenis of een moeilijke woordconstructie. Meestal geeft de methode aan welke dit zijn, maar soms moet de ouder ze zelf opsporen. Dit vergt dan goede voorbereiding. tekstvragen laten beantwoorden: dit zijn vragen die bedoeld zijn om snel door de tekst heen te gaan en de tekst te kunnen duiden. Bijvoorbeeld: wie loopt er door het bos? Of: wat doet de man in het bos? In de meeste gevallen staan deze tekstvragen in de methode of op de leeskaart vermeld. Ouders doen er goed aan om hier op te letten: is het antwoord goed? Het is raadzaam om te vragen: waar staat dat in de tekst? Soms is het ook goed om het betreffende tekstge-deelte hardop te laten lezen. betekenisvragen stellen en laten beantwoorden: deze vragen zijn nodig voor een goed begrip van de tekst. Een goed begrip van de tekst is vaak een voorwaarde voor het goed hardop kunnen lezen van de tekst. Bijvoorbeeld: hoe komt het, dat de hond de man niet ziet? leesopdrachten: deze zijn bedoeld om kinderen stil te laten oefenen met het voordrachtslezen. Bijvoorbeeld: laat in regel 5 horen, dat je de poes waarschuwt. gesprek na het hardop lezen van de tekst: nadat de tekst als geheel hardop is gelezen door een of meer kinderen, geeft de ouder de kinderen de gelegenheid om de tekst te beoordelen en te waarderen. Daarbij worden vragen gesteld als: hoe weet je nu, dat dit verhaal niet echt gebeurd kan zijn? luisteren: kinderen krijgen een luisteropdracht als een kind een stuk hardop moet lezen, of moet voordrachtlezen. Het houden van orde Zowel leesouders, als ouders die in documentatiecentra met leerlingen omgaan, en ouders die gastlessen geven, worden soms geconfronteerd met ordeproblemen. Ook overblijfouders hebben met het houden van orde te maken. Vandaar dat hieronder op dit specifieke onderwerp wordt ingegaan. Eerst wordt een voorbeeld gegeven van een situatie die resulteert in ordeproblemen. Vervolgens komt aan de orde het contact tussen de ouder en de leerlingen in de groep. Situatieschets Een situatieschets: na de pauze heeft groep 6 technisch lezen. Leesmoeder x wil een leestekst introduceren in een groepje. Een van de leerlingen, Paul, zegt: moet de leeskaart niet eerst worden uitgedeeld? De leesmoeder zegt: ja, maar daar hoef jij je niets van aan te trekken, dat regel ik zelf wel. Paul voelt zich onheus behandeld. De oefening aandachtig volgen is er voor hem niet meer bij. Als Paul aan de beurt is, reageert hij afwijzend en niet begrijpend. Leesmoeder x laat hem maar wat met rust. Paul denkt, dat ze hem opzettelijk links laat liggen. Hij denkt, dat ze hem niet moet. De wederzijdse verwerpingen stapelen zich op. De leesmoeder denkt, dat met Paul niets te beginnen is, Paul gaat steeds meer afwijzend reageren op de pogingen van mevrouw x om hem bij de oefening te betrekken. Hij gaat zelfs over tot het actief storen van de oefening. De reacties van de andere leerlingen in de groep zijn verdeeld. Sommigen vinden het vervelend, van anderen krijgt hij bijval. Dit maakt het voor de leesmoeder nog moeilijker en vervelender. Maar wat blijkt, Paul is niet eens de grootste lastpost. Twee andere leerlingen zetten de boel op stelten, terwijl Paul glimlachend achterover leunt. Sommige leerlingen vinden de leesmoeder te streng, anderen vinden dat zij niet streng genoeg is, zij zijn soms geneigd om het heft zelf in handen te nemen. Alleen radicale middelen lijken nog te helpen. Dat heeft kortdurend effect, er is wel rust in de groep, maar het enthousiasme en de sfeer lijken verdwenen. Het klimaat in de groep lijkt slechter geworden. Boodschappen tussen de regels

3 In de groep bestaan relaties tussen de leerlingen onderling. Ook tussen de ouder en de individuele leerlingen bestaan relaties. Evenals tussen de ouder en de groep als geheel. Deze relaties zijn van grote invloed op de orde in de groep. Relaties tussen een ouder en een leerling ontstaan niet zomaar. Ze komen tot stand door de vele contacten die ze onderling hebben. Daarbij gaat het niet alleen om wat ze zeggen, maar ook de manier waarop iets wordt gezegd. Och, wat ben je toch een sukkel, betekent niet altijd hetzelfde. Het hangt vaak af van de manier waarop het wordt gezegd en de situatie. Gaat het bijvoorbeeld om een hartgrondige verwensing, of een speelse reactie op een door de leerling voorgewende hulpeloosheid? En hoe deze woorden bij een leerling overkomen, is ook afhankelijk van de intonatie, de manier waarop de ouder kijkt, kortom om de lichaamstaal die de ouder gebruikt. Een rol speelt ook wat de leerlingen van de ouder zijn gewend. Is het iemand, die wel eens een geintje uithaalt, iemand met wie ze het goed kunnen stellen, of iemand met wie ze geregeld overhoop liggen? Ook de achtergrond van de leerling is van belang. Als Paul thuis de ene verwerping na de andere te verwerken krijgt, wordt de reactie van de leesmoeder de zoveelste in een reeks, waarop hij met afwijzing reageert. Belangrijk voor elke ouder is te beseffen dat wat wordt gezegd tegen een leerling twee lagen heeft: de letterlijke betekenis van de uitgesproken woorden en de relationele betekenis die de woorden blijken te hebben. Leerlingen en ouder wisselen bij alles wat ze zeggen (woordelijk of in lichaamstaal) relationele boodschappen uit. Leerlingen die onderuit gezakt zitten, roepen bij de ouder het gevoel op niet te zijn geïnteresseerd. Van hun kant krijgen leerlingen van de ouder de indruk, dat deze hen lastig, dom, vervelend, of verstandig vindt. Ouders zouden dus moeten nagaan of relationele boodschap die hij of zij voelt, wel klopt. Dat kan door de bedoeling van de ander te controleren. Dus bijvoorbeeld te vragen: ik heb de indruk, dat je moe bent, klopt dit? Dat wordt vooral duidelijk als een ouder een leerling prijst of bekritiseert. Zo kan aan het prijzen van een leerling een negatieve boodschap vastzitten. Bijvoorbeeld: Dat heb je goed gedaan! Een negatieve boodschap die daaraan vastzit zou kunnen zijn: dat resultaat van jou verrast me, want ik had niet zulke hoge verwachtingen van jou. Een averechtse reactie van een leerling wordt zo heel wat begrijpelijker. Andersom kan ook: een negatieve opmerking kan positieve bijbedoelingen krijgen: eigenlijk verwacht ik van jou wel beter Uit onderzoek is bekend, dat het prijzen van de bekwaamheid van de leerling ( dat kun je blijkbaar erg goed ), een beter leerresultaat oplevert, dan het prijzen van de inspanning ( je bent hard aan het werk, je hebt goed je best gedaan ). Maar deze twee zijn samen beter, dan persoonsgericht te prijzen of te bekritiseren ( ik vind dit wel erg dom, of: je bent heel intelligent ). Zelfbeeld van de leerlingen In veel gevallen speelt ook het beeld, dat kinderen van zichzelf hebben een rol. Als een kind een negatief zelfbeeld heeft ( ik kan er niets van, ik vind dit erg moeilijk ), moet het meer zelfbewust worden gemaakt, en sociaal weerbaarder. Dit kan door het aanbieden van oefeningen of het stellen van vragen, waarbij de bekwaamheid van de leerling uit de verf kan komen. Ook een groep kan een collectief beeld van zichzelf hebben ( wie met ons van doen krijgt, moet weten, dat we een moeilijke bende zijn ). Dit komt terug in de paragraaf over groepsregels (3.6). Wat leerlingen vermoeden, dat de ouder van hen denkt of verwacht, speelt een grote rol in het gedrag van de leerling. Als een ouder ordeproblemen verwacht, zullen deze ook vaker optreden. Ouders (leerkrachten doen dat ook) blijken heel vaak op een subtiele manier te discrimineren tussen leerlingen. Zo zijn ze geneigd om lastige leerlingen, en leerlingen, waarvan men niet veel verwacht, minder aan het woord te laten, minder beurten te geven, minder vaak te prijzen of te bekritiseren, minder verantwoordelijkheid te geven. Die leerlingen ervaren dus dat de ouder een minder hoge dunk heeft. En dat beïnvloedt hun gedrag in de klas en hun leerprestaties vaak op een negatieve manier. De ouder kan ook een positieve of negatieve verwachting hebben van de groep. Bewustwording van deze eigen verwachtingen is dus geboden bij de ouders die groepen leerlingen begeleiden. Prijzen en belonen Hierboven is al gezegd, dat de boodschappen tussen de regels door vooral van belang zijn bij het prijzen en bekritiseren van de leerlingen. Ordeproblemen kunnen worden voorkomen door positief gedrag te belonen en het negatieve te bestraffen. Welke beloningen heeft een ouder tot zijn of haar beschikking: materiële beloningen: een vlaggetje, een sticker, een krul; aandacht: de meest effectieve vorm van aandacht is prijzen. Maar ook een vriendelijk gebaar, een knipoog, een hand op een schouder, een glimlach, een vriendelijke blik kunnen sterke beloningen zijn. Een belangrijke vorm van aandacht is het actief luisteren naar de leerling en ingaan op de ideeën van de leerling. Aandacht werkt in de meeste gevallen beter dan de materiële beloningen, zeker bij wat oudere leerlingen, die materiële beloningen belachelijk of doorzichtig vinden; activiteiten: het bord mogen uitwissen, plantjes water geven, schriften uitdelen etc. De waarde kan extra hoog zijn, als het om een voorrecht gaat;

4 tekens: een kaart met tien stempels geeft recht op een materiële beloning of het mogen uitvoeren van een activiteit; gemakkelijker taken geven. Een kind kan tot verstorend gedrag komen om aan een moeilijke situatie te ontkomen (bijvoorbeeld uit het raam kijken bij een moeilijke taak). Als een leerling voortdurend van zijn stoel opstaat, moet de beloning worden gericht op gedrag, dat aan tafel moet plaatsvinden. Een leerling die opstaat, moet bijvoorbeeld leertaken worden gegeven en deze moeten worden beloond. Beloning en straf zijn minder effectief, als ze met een groter uitstel worden gegeven. Het belangrijkst bij het belonen is niet zozeer het aantal keren dat men overgaat tot het geven van een beloning, maar veel meer of men dat welgemeend en geloofwaardig doet, niet al te sterk als vorm van gedragscontrole ( kijk eens hoe rechtop Jan zit ). Straffen kan het beste met uitzondering plaatsvinden. Enkele adviezen bij het straffen zijn: straf maar zeer zelden, negeer liever ongewenst gedrag totdat het storend wordt; maak het kind duidelijk waarom het wordt gestraft; zorg ervoor, dat het kind een andere manier heeft om op de een of andere wijze te worden beloond; beloon die gedragingen, die samengaan met het gewenste gedrag; vermijdt altijd psychisch en lichamelijk geweld; er wordt geen straf uitgedeeld, als de bestraffer (zeer) boos en emotioneel is; straf, als dat mogelijk is, direct bij het begin van het ongewenste en storende gedrag, en niet pas aan het eind of nog later. Ik boodschappen Als de ouder gedrag waarneemt, dat hij of zij niet acceptabel vindt, geeft hij/zij een zogenaamde ik boodschap. Daarin zitten altijd de volgende elementen: als (gedrag van de leerling of de groep) dan (gevolg voor de situatie van de ouder) en dan (negatief gevoel van de ouder) Bijvoorbeeld: Als jullie zoveel lawaai maken, kan ik mij moeilijk concentreren, en daar wordt ik zenuwachtig van. De ouder kan beter met ik boodschappen, dan met jij boodschappen reageren. Een voorbeeld van een jij boodschap is: jullie zijn een stelletje lawaaischoppers, kunnen jullie nooit in stilte werken? Deze laatste versterkt een negatief beeld bij de leerlingen zelf. De ouder loopt dan de kans, dat er minder begrip ontstaat bij de leerlingen. Ik boodschappen werken niet altijd. De werking is gering, als leerlingen in een groep niet zijn gewend, dat een leerkracht en ouder praten over hun gevoel. De methode werkt ook minder in emotioneel geladen situaties, bij een flinke ruzie bijvoorbeeld (zeker als deze zich tussen leerlingen afspeelt). En er is een kans, dat het noemen van negatieve emoties door de ouder een negatief beeld bij de leerlingen tot gevolg zal hebben ( het is onze schuld, dat de ouder zenuwachtig wordt, we zijn zeker een stelletje lawaaimakers ). Daarom wordt aangeraden om het principe van ik boodschappen alleen toe te passen in situaties die weinig emotioneel zijn geladen, en met positieve verwoordingen in te gaan op het positieve gedrag van leerlingen. Bijvoorbeeld: Nu jullie zo aandachtig aan het luisteren zijn, kan ik zelf goed nagaan of het verhaal goed hardop wordt gelezen, en daar ben ik blij om. Groepsregels Mensen die in groepsverband werken of leven, gedragen zich volgens bepaalde regels. Dat geldt ook voor klassen en groepen, waar u als ouder mee te maken krijgt. Regels zijn moeilijk te vatten, ze zitten in de hoofden en moeten worden afgeleid uit het gedrag dat u ziet. Zo kan het gebeuren, dat als een bepaalde leerling een beurt krijgt een ander groepje begint te ruziën. Het kan zijn, dat de regel luidt: we leiden de leerkracht af, als die iemand gezichtsverlies laat lijden. Een kwestie van onderlinge loyaliteit of solidariteit. Maar het gedrag kan ook erop wijzen, dat bij het voor schut staan van een leerling de rest een zeker gevoel van schaamte heeft. De regel kan dan zijn: fouten maken in onze groep mag niet. De heibel is bedoeld als bliksemafleider. Wie de regels overtreedt, of niet kent, loopt de kans door de groep te worden bijgestuurd, desnoods door ordeverstorend gedrag. In veel gevallen zal de ouder de codes moeten kennen die in de klas gelden. Hierover moet de leerkracht de ouder informeren. In het algemeen geldt, dat de codes het beste kunnen worden gerespecteerd door de ouders, die in de klas helpen. Een ouder die nieuw in een groep komt, valt vaak als eerste gedrag op, dat hij of zij niet direct kan verklaren, en dat hij of zij typisch vindt voor de groep. Een nieuwe ouder kan het beste dit gedrag bespreken met de leerkracht. Vaak leidt dit bij de leerkracht ook tot verheldering, omdat deze blind is geworden voor de stilzwijgende codes in de klas. In het algemeen kan de ouder het bespreken en eventueel veranderen van regels overlaten aan de leerkracht zelf. Leerlingen gedragen zich ook naar de verwachtingen die klasgenoten van hem of haar hebben. Als iemand niet aan die rol voldoet, krijgt deze het moeilijk. Wie als clown van de groep serieus probeert te doen, wordt soms uitgelachen. Hetzelfde geldt voor de woordvoerder, de zwijger, de denker, de criticus, de planner, de doener enz. De leerkracht zou deze wederzijdse beïnvloeding door leerlingen onderling, uiteindelijk ter sprake moeten brengen, maar dit kan niet binnen

5 een les of twee. Ook de ouder die leerlingen begeleidt krijgt met dit verschijnsel te maken. Welke strategieën staan deze ouder ter beschikking? Individueel gedrag positief benoemen: ik heb gemerkt, dat jij tot nu toe erg aandachtig hebt geluisterd in de discussie (tegen de zwijger); of: blijkbaar vertrouwt de groep erop Jan, dat jij het standpunt van de groep goed hebt verwoord (tegen de woordvoerder); wederzijdse beïnvloeding positief ter sprake brengen: heb jij ook de indruk, dat Jan dat goed heeft verwoord? de stappen naar het nieuwe gedrag klein houden: zou je kunnen zeggen, met welk standpunt je het meeste eens bent? (tegen de zwijger) Het presenteren voor de klas Een ouder wordt soms gevraagd een gastles te geven, of als onderdeel van een les of project aan de klas informatie te geven over iets dat die ouder specifiek weet of kan. Sommige ouders zijn geboren sprekers, die een hele klas kunnen boeien. Anderen voelen zich onzeker, of zij dit wel kunnen. Voor de laatsten is deze paragraaf bedoeld. De volgende vuistregels kunnen worden genoemd: reguleren van het tempo: te snel of te langzaam praten heeft een negatieve invloed op de aandacht van de leerlingen; pas je aan de aandachtscurve van het kind aan. De aandacht kan met een lezing maar kort worden vastgehouden. Het beste kan na een kort stukje informatie overdracht de groep een korte vraag worden gesteld, waarbij de kinderen even moeten nadenken, of actief moeten meedoen (wie van jullie heeft dit ook wel eens meegemaakt?) gebruik maken van een dynamische stijl van presenteren. Dit houdt in: niet van een papier de tekst oplezen, afwisselende stembuigingen, non verbale gedragingen (arm en handbewegingen), oogcontact met de leerlingen niet naar het plafond staren, of over de hoofden heen naar de achterwand, alle hoeken van de ruimte aankijken, soms van plaats wisselen (niet stokstijf op een plek blijven staan); heldere indeling in hoofd en bijzaak maken; aangeven en verduidelijken van de doelstellingen, zelfs al heeft de leerkracht deze voor de presentatie verwoord; stimuleren en activeren van reeds aanwezige kennis bij de leerlingen. Dat kan kennis zijn, die in de les is opgedaan, maar ook daarbuiten kan zijn ontwikkeld. ( Wie kan mij vertellen hoe zoiets in zijn werk gaat? ); aanbrengen van heldere overgangen tussen de hoofddelen van de presentatie ( ik heb nu iets gezegd over, nu ga ik iets vertellen over ); geleidelijk opbouwen van de structuur, bijvoorbeeld door op het bord de belangrijkste dingen te schrijven; moeilijke woorden vermijden, of vertalen. Soms kan een mondelinge presentatie worden afgewisseld met behulp van beelden of geluiden. Dit werkt alleen goed, als deze goed aansluiten bij wat gezegd is. Afwisseling van het eenrichtingsverkeer kan ook worden bereikt door een of meer van de volgende werkwijzen: zoemgroepen: aan de leerlingen wordt gevraagd om in kleine groepjes overleg te voeren, voorbeelden te zoeken, problemen te verzamelen, toepassingen te verzinnen. De resultaten hoeven niet noodzakelijk in de gehele groep te worden ingebracht, het ging immers vaak alleen om het activeren van leerlingen; klassegesprek: de ouder vraagt aan leerlingen iets, en gaat in op de antwoorden. De ouder staat centraal en richt zich tot individuele leerlingen. Leerlingen praten niet met elkaar; vraagbaak: de doceerles kan ook worden onderbroken door de leerlingen de gelegenheid te geven om op vragen in te gaan. In de voorbereiding is het aanbevelenswaardig te overleggen met de leerkracht over de doelstellingen, de belangrijkste thema s, de werkwijzen, de lengte, de van te voren behandelde leerstof, de voorkennis van de leerlingen. De ouder doet er goed aan zich aan te sluiten bij de in de voorafgaande lessen aangeleerde begrippen. Nagegaan moet ook worden, welke spelregels de groep heeft, waar, in verband met eventuele ordeproblemen op moet worden gelet. Cassette Ouderparticipatie, deel 6 Bestelcode: 806 U kunt deze uitgave bestellen door 3,50 over te maken op Giro , t.n.v. VOO-bestellingen, Almere onder vermelding van bestelcode 806, verzendadres en eventueel uw lidmaatschapsnummer. Als u minder dan drie exemplaren (willekeurige titels) uit de Cassette Ouderparticipatie bestelt, dient u 1,50 extra over te maken voor administratiekosten. Bij drie of meer exemplaren vervallen de administratiekosten.

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden Inleiding: Hoe gaan we om met pesten en agressief gedrag? Wij beseffen dat het klimaat van de school grote invloed heeft op de ontwikkeling van het kind. Wij stellen daarom een vriendelijk en veilig klimaat

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Tips bij het handhaven van de orde in de klas

Tips bij het handhaven van de orde in de klas Tips bij het handhaven van de orde in de klas 1 Uitgangspunten bij de tips 1. Ga na waar je sterk in bent. 2. Ga na op welke manier jij het liefst het contact met de leerlingen onderhoudt. 3. Kies die

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool

Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Pedagogische aanpak op de St. Plechelmusschool Ons uitgangspunt is het welbevinden en positief gedrag van leerlingen te bevorderen. Wij gaan uit van: Goed gedrag kun je leren Om dit te bereiken werken

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

BURG. DE RUITERSCHOOL

BURG. DE RUITERSCHOOL BURG. DE RUITERSCHOOL Pestprotocol Een samenvatting van dit protocol hangt zichtbaar in de school. Dit protocol is vastgesteld op 14 maart 2013 Vastgesteld door team Burg. De Ruiterschool: 4 maart 2013

Nadere informatie

Positief klimaat creëren: Prijzen en belonen

Positief klimaat creëren: Prijzen en belonen Info@piresearch.nl www.piresearch.nl Positief klimaat creëren: Prijzen en belonen Er zijn veel verschillende manieren om gewenst gedrag aan te moedigen en daarmee een positief klimaat te creëren. Globaal

Nadere informatie

PESTPROTOCOL CBS De Borgh

PESTPROTOCOL CBS De Borgh PESTPROTOCOL CBS De Borgh Doel van dit pestprotocol: -Dat alle kinderen zich in hun basisschoolperiode vrij en veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. -Door regels en afspraken

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Anti-pestbeleid OBS De Schakel Dit ANTI-PESTBELEID heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren

www.rkdiaconie.nl/ er zijn/ specifieke activiteit uitvoeren BEGRIJP JE WAT IK ZEG? Over communicatie, luisteren en vooroordelen Situering Om op een zinvolle manier met elkaar te communiceren, heb je veel vaardigheden nodig. De doelstellingen van deze trainingsachtige

Nadere informatie

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen.

Tijdens de video- hometraining worden verschillende begrippen gebruikt. In de bijlage geven we een korte omschrijving van deze begrippen. Bijlage 11 Voorbeeld informatie VHT: Bouwstenen voor geslaagd contact Informatie Video - hometraining Belangrijke begrippen initiatieven herkennen volgen ontvangstbevestiging beurt verdelen leidinggeven

Nadere informatie

Luisteren en samenvatten

Luisteren en samenvatten Luisteren en samenvatten Goede communicatie, het voeren van een goed gesprek valt of staat met luisteren. Vaak denk je: Dat doe ik van nature. Maar schijn bedriegt: luisteren is meer dan horen. Vaak luister

Nadere informatie

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2:

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4 Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Leerlingen raken vertrouwd met het presenteren voor een groep Leerlingen raken vertrouwd

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten.

Deze gevoelens en emoties blijven bestaan totdat jij er aan toe bent om ze te uiten. Ik wil EmoKnallen. Sjoelen en uiten van emoties en gevoelens met jongeren en volwassenen. Benodigdheden: een sjoelbak en sjoelschijven. Te spelen op school, in jongeren en opvangcentra, in het gezin, bij

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Dit protocol beschrijft de manier waarop we als Montessorischool Bilthoven omgaan met pestproblemen.

Dit protocol beschrijft de manier waarop we als Montessorischool Bilthoven omgaan met pestproblemen. PESTPROTOCOL MONTESSORISCHOOL BILTHOVEN 1. Uitgangspunten Dit protocol beschrijft de manier waarop we als Montessorischool Bilthoven omgaan met pestproblemen. We hanteren de volgende definitie van pesten:

Nadere informatie

1Communicatie als. containerbegrip

1Communicatie als. containerbegrip 1Communicatie als containerbegrip Als medisch specialist is communiceren onlosmakelijk verbonden met het uitoefenen van uw professie. Niet alleen hebt u contact met uw patiënten, maar ook met diverse professionals

Nadere informatie

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels

OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest. PESTPROTOCOL De Vogels OBS De Vogels Jac.P. Thijsselaan 69 2341 PM Oegstgeest PESTPROTOCOL De Vogels We willen graag dat alle kinderen op De Vogels zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen

Nadere informatie

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje

Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Pestprotocol PCBS Willem van Oranje Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

januari/februari 2014 De Rosa Mentorles Mens & Maatschappij Nederlands Engels Drama PROJECT TITEL Werkboek First ID

januari/februari 2014 De Rosa Mentorles Mens & Maatschappij Nederlands Engels Drama PROJECT TITEL Werkboek First ID januari/februari 2014 De Rosa Mentorles NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Mens & Maatschappij Nederlands Engels Drama Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 8 Mentorles

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprotocol Floris Radewijnszschool. Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Non-verbale communicatie

Non-verbale communicatie Non-verbale communicatie Wie de taal van het lichaam wil leren begrijpen, moet eerst de verschillende signalen leren kennen, herkennen en goed inschatten. Meestal richten we (bewust) onze aandacht op het

Nadere informatie

TIME-OUT PROTOCOL DON BOSCOSCHOOL 2014-2015

TIME-OUT PROTOCOL DON BOSCOSCHOOL 2014-2015 TIME-OUT PROTOCOL DON BOSCOSCHOOL 2014-2015 Op de Don Boscoschool werken we in alle groepen op dezelfde wijze met een time-outplek, een boos-plek en een rustig werken-plek. Uitgangspunt in het time-outprotocol

Nadere informatie

Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen

Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen Cynthia A.M. Slomp I.S.M. Brede School Emmen De doelstelling van Sociaal Weerbaar is het versterken van de sociale weerbaarheid van kinderen, binnenschools binnenschools maar ook buiten de school. Weerbaarheid

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

t Kompas School met de Bijbel Westbroek

t Kompas School met de Bijbel Westbroek t Kompas School met de Bijbel Westbroek Het protocol sociaal gedrag Het pestprotocol is een belangrijk onderdeel van het beleid van onze school. We hebben dan ook een protocol opgesteld dat op de hele

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag.

Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Feedbackvragen Overtuigen en presenteren Vraag 1 Bekijk de Leerdoelen die bij deze casus horen. Beantwoord daarna de vraag. Geef per doel aan of je die al beheerst, waarbij N = nee, O = om verder te ontwikkelen

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

ADHD en lessen sociale competentie

ADHD en lessen sociale competentie ADHD en lessen sociale competentie Geeft u lessen sociale competentie én heeft u een of meer kinderen met ADHD in de klas, dan kunt u hier lezen waar deze leerlingen tegen aan kunnen lopen en hoe u hier

Nadere informatie

Pestprotocol obs De Meerwaarde

Pestprotocol obs De Meerwaarde 1 Pestprotocol obs De Meerwaarde Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE SCHELP

PESTPROTOCOL DE SCHELP PESTPROTOCOL DE SCHELP Pestprotocol De Schelp Dit pestprotocol heeft als doel voor de De Schelp: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door

Nadere informatie

9. Schrijfopdrachten

9. Schrijfopdrachten 9.1 Poëzie doel Creatief schrijven activeren voorkennis toepassen kennis wanneer n.v.t. groepssamenstelling individueel duur 20 minuten De leerkracht geeft leerlingen een begrip, apparaat, mening, enzovoort.

Nadere informatie

Les 17 Zo zeg je dat (niet)

Les 17 Zo zeg je dat (niet) Blok 3 We hebben oor voor elkaar les 17 Les 17 Zo zeg je dat (niet) Doel blok 3: Leskern: Woordenschat: Materialen: Leerlingen leren belangrijke communicatieve vaardigheden, zoals verplaatsen in het gezichtspunt

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

Bij pesten zijn er altijd 5 partijen: de pester, het slachtoffer, de grote zwijgende groep, de leerkrachten en de ouders.

Bij pesten zijn er altijd 5 partijen: de pester, het slachtoffer, de grote zwijgende groep, de leerkrachten en de ouders. Versie nov. 2012 Pestprotocol. Inclusief regels en afspraken binnen de school. Wat is pesten? Pesten betekent iemand op een gemene manier lastig vallen: bewust iemand kwetsen of kleineren. Het gebeurt

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl

Omgaan & Trainen met je hond Door: Jan van den Brand. (3 e druk) 2015, Jan van den Brand www.hondentraining adviescentrum.nl Door: Jan van den Brand Inleiding Ik krijg veel vragen van hondeneigenaren. Veel van die vragen gaan over de omgang met en de training van de hond. Deze vragen spitsen zich dan vooral toe op: Watt is belangrijk

Nadere informatie

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1

Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 1 Brochure Begrijpend lezen VMBO 2 Inleiding Het belang van begrijpend lezen kan nauwelijks overschat worden. Het niveau van begrijpend lezen dat kinderen aan het einde van

Nadere informatie

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL

KINDEREN LEKKER IN HUN VEL KINDEREN LEKKER IN HUN VEL 1. Welkom wij zijn Karin Hallegraeff en Noelle van Delden van Praktijk IKKE Karin stelt zich voor en er komt een foto van Karin in beeld. Noelle stelt zich voor en er komt een

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd

PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD. Pestprotocol obs de Bongerd PESTPROTOCOL OBS DE BONGERD Pestprotocol obs de Bongerd Pesten is een probleem dat in alle geledingen van de maatschappij voorkomt. Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem

Nadere informatie

Iedereen is hier oké!

Iedereen is hier oké! INLEIDING PESTPROTOCOL Iedereen is hier oké! alle kinderen moeten zich in onze basisschool veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen

Workshop Vertellen. Workshop Vertellen Workshop Vertellen Er is om ons heen veel aandacht voor het (voor)lezen, maar veel minder voor het vertellen vanuit eigen verbeeldingskracht. Verhalenverteller en theatermaker Adrie Gloudemans geeft in

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback.

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback. Evaluatieformulier Lerarenopleiding (talen, exact, sociale vakken) Versie schoolcontactpersoon Student: Aldert Kasimier Schoolcontactpersoon: C. Vidon Opleiding: Geschiedenis Stageschool: Zernike Datum:

Nadere informatie

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding

(Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding (Vak)teksten lezen in vmbo - mbo - Handleiding Aan de slag met lezen in beroepsgerichte vakken Voor de verbetering van leesvaardigheid is het belangrijk dat leerlingen regelmatig en veel lezen. Hoe krijg

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Teamconferentie Berseba regio Ede

Teamconferentie Berseba regio Ede Teamconferentie Berseba regio Ede Even voorstellen Steef Post (1957) SDP Advies coaching teamcoaching / training mediation 19-3-2014 Conflicten in de klas 2 Opbouw Intro Bemiddelen in een conflict basisprincipes

Nadere informatie

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule

Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Omgaan met klachten volgens de BOOS-formule Een klacht is een kans. Wanneer een klant de moeite neemt om zijn onvrede te laten blijken, biedt dat je de mogelijkheid de klant alsnog tevreden te stellen

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Werkboek First ID. januari/februari 2014 Waterlant College Ydoorn. PO (mentorles) Mens & Maatschappij Nederlands Engels Beeldende Vorming

Werkboek First ID. januari/februari 2014 Waterlant College Ydoorn. PO (mentorles) Mens & Maatschappij Nederlands Engels Beeldende Vorming januari/februari 2014 Waterlant College Ydoorn PO (mentorles) NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Mens & Maatschappij Nederlands Engels Beeldende Vorming Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het

Nadere informatie

Pestactieplan Sint-Amandusschool. Anti-pestcontract op onze school

Pestactieplan Sint-Amandusschool. Anti-pestcontract op onze school Pestactieplan Sint-Amandusschool Anti-pestcontract op onze school Ik houd me aan de leefregels op onze school: Eerlijkheid bovenal! Agressie en geweld bannen we uit onze school! We tonen respect voor ieders

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Trainershandleiding Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Trainershandleiding Brugklas Bikkels versie 2014 Inhoudsopgave Introductie Organiseer je training Praktische tips De werkmap Powerpoint presentatie Ouderbrieven Draaiboek Bijeenkomst 1 Bijeenkomst 2 Bijeenkomst

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media

Tuesday, February 8, 2011. Opleiding Interactieve Media Opleiding Interactieve Media Inhoud Inleiding presenteren 1. Voorwerk 2. Middenstuk 3. Begin presentatie 4. Einde presentatie 5. Visuele middelen 6. Non-verbale communicatie 7. Opdracht 8. Criteria 1.

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase

Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening. Introductiefase Les 1 Integratie Leestekst: Een bankrekening "Welkom:... " Introductiefase 1. "In de afgelopen weken hebben we veel teksten gelezen. Deze teksten hebben we samengevat, we hebben vragen erbij gesteld, gekeken

Nadere informatie

Beleid Kanjertraining op De Meeander

Beleid Kanjertraining op De Meeander Beleid Kanjertraining op De Meeander Voor u ligt het beleidsstuk Kanjertraining. We hopen dat het zicht geeft op wat we doen op school en waar we voor staan. Kanjertraining is meer dan een lesmethode.

Nadere informatie

Plagen is niet hetzelfde als pesten. De verschillen zou je zo kunnen aangeven:

Plagen is niet hetzelfde als pesten. De verschillen zou je zo kunnen aangeven: Pestprotocol Openbare Jenaplan school Kruidenhoek 1. Plagen of pesten? Plagen is niet hetzelfde als pesten. De verschillen zou je zo kunnen aangeven: Plagen Gelijkwaardigheid Wisselend slachtofferschap

Nadere informatie

Bijlage Stoere Schildpadden

Bijlage Stoere Schildpadden Bijlage Stoere Schildpadden Deze bijlage hoort bij de beschrijving van de interventie Stoere Schildpadden, zoals die is opgenomen in de databank Effectieve Jeugdinterventies. Meer informatie: www.nji.nl/jeugdinterventies

Nadere informatie

Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar

Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar Inleiding Kanjerprotocol hoe gaan we om met elkaar We hebben ons als doel gesteld: Kinderen in een veilige, vertrouwde omgeving begeleiden bij de ontwikkeling van hun eigen mogelijkheden. Goed onderwijs

Nadere informatie

LESBESCHRIJVINGSFORMULIER

LESBESCHRIJVINGSFORMULIER LESBESCHRIJVINGSFORMULIER Beroepstaak 1 Omgaan met kinderen in een leersituatie Stageschool Plaats Stagementor Stagegroep Aantal kinderen Gegevens Stageschool Datum Naam student Groep Vakgebied Gegevens

Nadere informatie

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin

Omgaan met een moeilijke klas. Susan de Bruin Omgaan met een moeilijke klas Susan de Bruin SWV Amsterdam Zuid-Oost 31 oktober Welkom 39 jaar 10 jaar leerkracht SBAO te Alkmaar Susan de Bruin 6 jaar werkzaam bij Gedragpunt Ambulant begeleider & Trainer

Nadere informatie

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag

ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag ZML SO Leerlijn Sociale en emotionele ontwikkeling: zelfbeeld en sociaal gedrag SOCIALE EN EMOTIONELE ONTWIKKELING: ZELFBEELD EN SOCIAAL GEDRAG Leerlijnen Kerndoelen 1.1. Jezelf presenteren 1.2. Een keuze

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

Wat heeft dit kind nodig?

Wat heeft dit kind nodig? ADHD PDD-NOS Leerstoornis Gedragsstoornis Team Wat heeft dit kind nodig? Lynn leest in haar leesboek. Tegelijkertijd tikt ze constant met haar pen op haar tafel. Dat doet ze wel vaker. De kinderen van

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat

1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat KIJKWIJZER PEDAGOGISCH-DIDACTISCH HANDELEN IN DE KLAS School : Vakgebied : Leerkracht : Datum : Groep : Observant : 1 De leraar creëert een veilig pedagogisch klimaat (SBL competenties 1 en 2) 1.1* is

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2]

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 [2] Voorwoord Voor je ligt het e-book: Praktisch en Positief Opvoeden met structuur van de PEPmethode. Op basis

Nadere informatie

Feedback geven en ontvangen

Feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen 1 Inleiding In het begeleiden van studenten zul je regelmatig feedback moeten geven en ontvangen: feedback is onmisbaar in de samenwerking. Je moet zo nu en dan kunnen zeggen

Nadere informatie

Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom. Introductiefase:

Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom. Introductiefase: Les 3 Voorspellen Leestekst: Mijn droom "Welkom:..." Introductiefase: 1. "Vandaag gaan we voor de laatste keer voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen welke vraag wij onszelf moeten stellen om

Nadere informatie

1. Denken-delen-uitwisselen

1. Denken-delen-uitwisselen Vijf basiswerkvormen voor activerend leren 1. Denken-delen-uitwisselen 2. Check-in-duo s 3. Genummerde-hoofden-tezamen 4. Experts 5. Drie-stappen-interview 1. Denken-delen-uitwisselen - De docent stelt

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

China Pagina 1. - Wie nodig jij uit voor een Chinese maaltijd? -

China Pagina 1. - Wie nodig jij uit voor een Chinese maaltijd? - China Pagina 1 Colofon Uitnodiging voor maaltijd in Chinees Les voor groep 6-8 150-180 minuten Handvaardigheid Let op! In deze les opzet werken leerlingen in tweetallen, en maken samen 1 werkstuk, maar

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

Pestprotocol SKOALFINNE

Pestprotocol SKOALFINNE Pestprotocol SKOALFINNE Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar

Nadere informatie

Pestprotocol i.b.s. de Stjelp

Pestprotocol i.b.s. de Stjelp . Pestprotocol i.b.s. de Stjelp De visie van i.b.s. de Stjelp Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. De missie van i.b.s.

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Pestprotocol Pesten op school: hoe ga je er mee om?

Pestprotocol Pesten op school: hoe ga je er mee om? Pestprotocol Pesten op school: hoe ga je er mee om? Dit pestprotocol heeft als doel: Het voorkomen of terugdringen van pesten. Alle kinderen zich veilig laten voelen in hun basisschoolperiode, zodat zij

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN

GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN GEDRAGSPROTOCOL PCB MEESTER LALLEMAN Hoe zien wij het graag ALGEMENE AFSPRAKEN 1.1 De school is een veilige school... We willen een school zijn waar kinderen, ouders/verzorgers en leerkrachten zich op

Nadere informatie