Levensbeschouwelijke visies op orgaan- en weefseltransplantatie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Levensbeschouwelijke visies op orgaan- en weefseltransplantatie"

Transcriptie

1 LEEN DEN BESTEN Levensbeschouwelijke visies op orgaan- en weefseltransplantatie Het experimentele stadium voorbij 1 Al eeuwen zochten wetenschappers naar mogelijkheden om zieke organen of beschadigde ledematen door gezonde organen en weefsels te vervangen. In de vroege Oudheid hielden Egyptenaren, Chinezen en Indiërs zich al bezig met medische ingrepen waarbij een stuk beschadigde huid werd vervangen door een ander stuk (huidtransplantatie). Aan het begin van de twintigste eeuw ontdekte de Franse Nobelprijswinnaar dr. Alexis Carel ( ) een goede manier om bloedvaten met elkaar te verbinden. Zijn techniek maakte het mogelijk organen met een eigen aan- en afvoerend bloedvat te transplanteren. In 1933 vond de eerste niertransplantatie plaats. De patiënt overleed na drie dagen. Eind jaren vijftig begonnen Franse en Amerikaanse artsen met het transplanteren van nieren van levende donoren. De successen waren mager. De maximale overlevingsduur na een niertransplantatie was een half jaar. In de jaren zestig werden de eerste experimentele transplantaties verricht van lever, long, alvleesklier en hart, steeds met matig resultaat. De invoer van afweeronderdrukkende medicijnen in de jaren tachtig betekende een aanzienlijke verbetering. Het transplanteren van vitale organen ter vervanging van niet of zeer slecht functionerende organen is de afgelopen twintig jaar ontwikkeld van een experimentele behandeling tot een meer routineprocedure. Een belangrijke ontwikkeling voor patiënten, omdat het vervangen van het zieke orgaan vaak nog de enige mogelijkheid is tot herstel of een leven met een noemenswaardige kwaliteit. Uiteraard kunnen niet alle organen worden getransplanteerd. Op dit moment worden nieren, lever, hart, longen, alvleesklier en dunne darm het meest getransplanteerd. De alvleesklier wordt vaak in combinatie met een nier getransplanteerd. Ook gedeelten van organen - zoals huid, hoornvliezen, botweefsel, kraakbeen, gehoorbeentjes, pezen, hartkleppen, bloedvaten of beenmerg worden getransplanteerd. 1 Een belangrijk verschil tussen donatie van organen en donatie van weefsels heeft te maken met de aanwezigheid van zuurstof. Organen hebben constant zuurstofrijk bloed nodig om geschikt te blijven voor transplantatie. Bij weefseldonatie is zuurstofrijk bloed niet belangrijk. Donatie van weefsel kan daarom ook als iemand thuis, in een verzorgingshuis of in een verpleeghuis overlijdt. Orgaandonatie is alleen mogelijk als de donor op de intensive care afdeling is overleden en als de hersendoodprocedure is doorlopen. De hersendode donor krijgt kunstmatige beademing zodat de bloedcirculatie in tact blijft. Dit is Microscopische opname van een neutrofiele granulocyt (geel) die een Bacillus anthracis (miltvuurbacterie, oranje) opslokt 1 De Wet op de Orgaandonatie (1998) maakt geen onderscheid tussen organen en weefsels: beide worden hierin omschreven als een bestanddeel van het menselijk lichaam met uitzondering van bloed en geslachtscellen en bestanddelen van de menselijke vrucht (embryo). Bloed en bloeddonatie is apart geregeld in de Wet bloedvoorziening.

2 nodig om de te doneren organen in goede conditie te houden. Het risico van afstoting 2 Ons lichaam is in staat om niet eigen weefsel te herkennen door middel van het immuunsysteem. Dit immuunsysteem bestaat uit specifieke cellen die in ons bloed circuleren. Daarnaast spelen de lymfeklieren een belangrijke rol in het immuunsysteem. Het immuunsysteem beschermt ons tegen vreemde indringers, zoals bacteriën en virussen. Deze worden herkend als niet eigen en het lichaam komt in actie waardoor er koorts en een ontsteking kan ontstaan. Dit is nodig om de indringer te verjagen. Na een orgaantransplantatie kan ook het donororgaan door het lichaam als niet eigen worden beschouwd. Het immuunsysteem komt dan in actie en zal proberen het getransplanteerde orgaan af te stoten. In dit geval is de reactie van het immuunsysteem ongewenst, want een afstoting kan leiden tot verlies van het getransplanteerde orgaan. Bij orgaantransplantatie is het dus zaak het immuunsysteem te onderdrukken. Bepaalde medicijnen helpen het lichaam van de ontvanger om het donororgaan te accepteren door selectief de reacties van het immuunsysteem op het getransplanteerde orgaan te remmen. De laatste jaren zijn de overlevingskansen bij orgaantransplantatie sterk verbeterd. Meer dan 90% van de transplantatiepatiënten verkeert na de ontvangst van een donororgaan of weefsel in een goede algemene toestand. Ook hun levenskwaliteit ging er op vooruit. Zo is een groot deel van de patiënten opnieuw professioneel actief en bijvoorbeeld in staat om sportprestaties te leveren. Donor worden In principe kan iedereen donor 2 zijn. Ook zieke mensen. Ziek zijn betekent immers lang niet altijd, dat er iets mis is met organen of met weefsels die voor donatie in aanmerking komen. Kinderen jonger dan twaalf jaar kunnen geen keuze in het donorregister 3 laten vastleggen. Vanaf twaalf jaar kan dit wel, maar ouders of een voogd van de geregistreerde kunnen als ze dat willen een donatiebestemming herroepen. Zijn beide ouders of de voogd afwezig of onbereikbaar, dan mag de donatie. Heeft de jongere nee geregistreerd, dan kunnen de ouders of voogd dit niet negeren en zal de jongere geen donor zijn. Wie zich heeft laten registreren, kan de registratie op elk moment veranderen. Er bestaan geen strikte leeftijdsgrenzen voor donatie. 4 Pas op het moment van overlijden bepaalt een arts of iemand geschikt is als donor. Belangrijk zijn daarbij het moment, de plaats en de oorzaak van het overlijden. De arts controleert de lichaamsconditie van de donor en de kwaliteit van weefsel en organen die eventueel voor donatie in aanmerking komen. 2 Een donor is een man of vrouw bij wie organen en/of weefsel uitgenomen mag worden voor transplantatie. 3 Het donorregister is een centraal registratiesysteem, waarin mensen kunnen laten vastleggen of ze al dan niet donor willen zijn, of dat ze die keuze na overlijden aan anderen overlaten. De beslissing kan worden vastgelegd met het donorformulier. Dit kan online of per post. Registratie geeft duidelijkheid en zekerheid aan iedereen. Bij registratie zijn vier keuzemogelijkheden: 1. Ja, ik geef toestemming; 2. Nee, ik geef geen toestemming; 3. Mijn nabestaanden beslissen; 4. Een specifieke persoon beslist. Wie keuze 4 laat registreren, moet betreffende persoon aan het donorregister doorgeven. De registratie in het donorregister is alleen geldig voor Nederland. Een plotselinge dood in het buitenland kan niet leiden tot ongewenst donorschap. Mocht een mogelijke donatie aan de orde zijn, dan zal er altijd eerst overleg met de familie zijn. Voor Nederlanders die langere tijd in het buitenland wonen, gelden de regels van dat land. Op de wachtlijsten voor een nier, long of hart staan nu veertienhonderd mensen. Jaarlijks overlijden 160 mensen omdat ze niet op tijd een donororgaan hebben ontvangen. Anderhalf miljoen volwassen Nederlanders hebben in het Donorregister laten vastleggen dat ze geen organen willen afstaan na hun dood. Zeven miljoen mensen hebben niet laten weten of ze donor willen zijn of niet. 4 In 2007 werden 923 organen van overleden donoren getransplanteerd. Tien procent van de donoren was jonger dan 20 jaar. De grootste groep (45 procent) was tussen 40 en 60 jaar oud. Een kwart was ouder dan 60 jaar. Er zijn wel enkele leeftijdcriteria voor het doneren van organen en weefsels: hart: tot ongeveer 65 jaar; hoornvlies: jaar; longen: 5 tot ongeveer 65 jaar; huid: jaar; nieren: tot ongeveer 75 jaar; boten peesweefsel: jaar; lever: vanaf 1 maand; hartkleppen man: jaar; alvleesklier (geheel): 5 tot ongeveer 50 jaar; hartkleppen vrouw: jaar; eilandjes van Langerhans: tot ongeveer 75 jaar; aorta (descendens): jaar; dunne darm: 5 tot ongeveer 50 jaar.

3 3 Alleen de bereidheid om zelf donor te zijn, is niet voldoende om het ook te worden. Het is belangrijk dat ook anderen weten, dat iemand die keuze heeft gemaakt. Het is ook niet voldoende om een donorcodicil 5 op zak te hebben. Artsen raadplegen bij mogelijke donatie het donorregister. Als een mogelijke donor niet in het register voorkomt, kan een arts om toestemming voor donatie vragen. De nabestaanden 6 moeten de beslissing nemen. Dit is vrijwel altijd op een moeilijk en emotioneel moment: het moment van een definitief afscheid. Het is daarom belangrijk de keuze te bespreken met familie of andere naasten, ook als iemand niet tot registratie besluit. Als er toestemming is voor donatie, neemt de arts contact op met het orgaancentrum, de Nederlandse Transplantatie Stichting. Dit centrum regelt de toewijzing van organen en weefsels aan daarvoor geschikte ontvangers en schakelt de transplantatiecoördinator in, die het transport en de operaties regelt. Na de transplantatie kan de overledene op de gebruikelijke manier worden begraven of gecremeerd. Wanneer de overledene is opgebaard, is van de donatieprocedure niets meer te zien. Indien gewenst kan de overledene ook thuis worden opgebaard. Geloof en levensbeschouwing Veel mensen vragen zich af of ze op basis van hun religieuze of levensbeschouwelijke overtuiging wel of geen donor kunnen worden of een transplantatie kunnen ondergaan. De antwoorden die ze vinden, duid ik kort aan. a. Rooms-katholieke visie Het kerkelijk gezag van de Rooms Katholieke Kerk staat in beginsel positief tegenover orgaanen weefseldonatie: het is een daad van naastenliefde waarvoor kan worden gekozen in navolging van Christus levengevend werk. De waardigheid van de menselijke persoon noopt tot respect voor de lichamelijke integriteit van de mens tijdens het leven, maar ook in de dood. Orgaan- en weefseldonatie mogen geen inbreuk maken op de fysieke en psychische integriteit van de menselijke persoon. De keuze om organen of weefsels te doneren dient in vrijheid en op basis van goede en heldere informatie over de procedures rond orgaandonatie te 5 Een donorcodicil is een schriftelijke verklaring die iemand bij zich draagt om aan te geven, dat hij of zij bereid is donor te zijn. Het huidige registratiesysteem heeft het donorcodicil vervangen. 6 Nabestaande is allereerst de partner op het moment van overlijden met wie de overledene duurzaam samenwoonde (gehuwd of geregistreerd partnerschap). Is er geen partner of is deze niet te bereiken, dan gelden als nabestaanden die geraadpleegd moeten worden meerderjarige bloedverwanten tot en met de tweede graad: ouders, grootouders (klein)kinderen, broers en zussen. Zijn deze ook niet bereikbaar, dan wordt de mening gevraagd van meerderjarige aanverwanten tot en met de tweede graad: ouders, broer of zus van de partner.

4 4 geschieden. Postmortale orgaandonatie kan niet plaatsvinden als er vooraf geen vrije instemming is verkregen op basis van goede informatie van de donor of diens nabestaanden. Als er een bezwaar tegen donatie van de gestorvene bekend is, kan donatie niet plaatsvinden. Vitale organen die enkelvoudig voorkomen (bijvoorbeeld het hart), kunnen alleen na de dood uitgenomen worden. Bij uitname van organen moet er morele zekerheid zijn, dat de dode is overleden. Op basis van medisch-technologische inzichten zal het vaststellen van de dood plaatsvinden aan de hand van neurologische verschijnselen, namelijk het complete en onomkeerbare einde van alle hersenactiviteit. Omdat het maken van een keuze omtrent orgaandonatie vereist dat mensen hun eigen dood en die van hun naasten onder ogen zien, vergt het moed om te denken en te spreken over orgaanen weefseldonatie. Het verdient steun dat mensen hun keuze maken en bekendmaken aan familie en vrienden om hen een moeilijke keuze aan het sterfbed te besparen. Als er sprake is van een levende donor, mag de functionele integriteit van de donor niet worden aangetast. De nood van de ontvangende donor moet ernstig zijn en er mogen geen andere behandelingsopties zijn. Het voordeel voor de ontvanger moet proportioneel vergelijkbaar zijn ten opzichte van het risico voor de donor. Ook bij een levende donor moet instemming uit vrije wil 7 verkregen zijn op basis van goede informatie. Toewijzing van organen of weefsels moet gebeuren op basis van klinische factoren, niet op basis van discriminatoire of utilitaire factoren. Betaling voor of handel in menselijke organen of weefsels is niet aanvaardbaar, omdat dergelijke commercialisatie de waardigheid van de menselijke persoon aantast. b. Protestantse visie In het protestantisme is de afweging om organen of weefsels te doneren een persoonlijke kwestie. De meningen verschillen. Sommige protestanten zijn tegen donatie, omdat de integriteit van het menselijk lichaam door orgaanuitname geschonden zou worden. Andere protestanten benadrukken de Bijbelse waarde van de naastenliefde. Consensus is er over het feit dat de keuze zowel van de overledene als van de nabestaanden in alle vrijheid moet kunnen worden gemaakt op grond van de eigen levensbeschouwelijke achtergrond en overtuiging, en in overeenstemming met het eigen geweten. Emotionele bezwaren en aarzelingen moeten worden gerespecteerd zonder dat betrokkenen in een bepaalde richting worden geduwd. Van belang is om tijdens het leven aan te geven of men instemt met orgaan- en weefseldonatie na overlijden of niet; daarbij kan worden aangegeven welke organen wel of niet in aanmerking komen voor donatie na overlijden. Als er geen mening van de overledene bekend is, mogen directe nabestaanden hierover beslissen. Orgaanuitname dient met alle respect voor het lichaam te gebeuren, ook al is er na het overlijden (bij het intreden van de totale hersendood 8 ) geen sprake meer van een eenheid tussen 7 Wie geestelijk niet in staat is een beslissing te nemen over donatie, mag zijn of haar niet laten vastleggen. Derden, zoals ouders of de curator van de wilsonbekwame mogen niet in zijn of haar plaats bepalen wat er al of niet gebeurt. Alleen als iemand zijn of haar keuze heeft laten vastleggen, voorleggen voordat hij of zij wilsonbekwaam werd, is de wilsbeschikking rechtsgeldig. 8 De term hersendood zorgt vaak voor verwarring en onduidelijkheid. De hersenen zijn het sturingsmechanisme voor alle lichamelijke functies. Als de elektrische activiteit in de hersenen wegvalt, zal het hart geen impuls meer krijgen om de bloedcirculatie op gang te houden. Als de hersenen langer dan een paar minuten geen zuurstofrijk bloed ontvangen, zijn ze onherstelbaar beschadigd. Hierdoor vallen alle hersenfuncties voorgoed uit. Zelfs met kunstmatige beademing en medicijnen kan het bloed de hersenen niet meer bereiken. Blijven behandelen is dan zinloos. Er is een duidelijk verschil tussen hersendood en coma. Bij iemand die blijvend in coma verkeert, is een deel van de hersenen ernstig en vaak onherstelbaar beschadigd. Er is echter nog enige elektrische activiteit in de hersenen. Het hart klopt normaal, de bloeddruk wordt door medicijnen geregeld, er wordt kunstmatige ademhaling toegepast en de hersenen oefenen meestal nog wel enige functies uit. Bij de vaststelling van hersendood wordt gewerkt volgens het Hersendoodprotocol. Hierin staat stapsgewijs beschreven welke onderzoeken artsen moeten uitvoeren om de hersendood vast te stellen. Deze

5 lichaam en ziel. Bij orgaanuitname mag het lichaam niet worden verminkt. Na de uitname moet het lichaam weer worden overgedragen aan de nabestaanden om het te begraven of doen cremeren. Identiteitsbepalende organen zoals de hersenen en voortplantingsorganen komen niet voor donatie in aanmerking. Ook mag geen materiaal van geaborteerde foetussen worden gebruikt. Men kan niet zomaar organen accepteren, als men zelf om principiële redenen de eigen organen na de dood niet af wil staan; wederkerigheid kan echter niet worden voorgeschreven. 5 c. Visie van Jehova s Getuigen Ieder moet zelf over het al of niet doneren van organen of weefsel beslissen. De Bijbel geeft daarvoor geen aanknopingspunten. Voorwaarde is, dat bij donatie geen donorbloed wordt gebruikt. d. Islamitische visie Binnen de verschillende richtingen van de islam bestaat geen overeenstemming over de toelaatbaarheid van donatie bij leven. Als donatie wordt toegestaan, is het vaak op basis van de regel nood breekt wet en op basis van het principe van de naastenliefde. Door sommige autoriteiten wordt donatie voor ongeoorloofd gehouden, omdat de mens geen eigenaar van zijn lichaam is. Er bestaat consensus over het feit, dat vitale en enkelvoudige organen niet bij levende donoren mogen worden uitgenomen, omdat de donatie de donor niet in levensgevaar mag brengen en geen schade mag toebrengen. Overwegend wordt het toegestaan een wilsbeschikking ten aanzien van orgaandonatie op te stellen. Deze beschikking dient na de dood gerespecteerd te worden. Als er geen wilsbeschikking aanwezig of bekend is, mogen volgens sommige autoriteiten de erfgenamen een besluit nemen over donatie. Er bestaat geen consensus over de toelaatbaarheid van donatie na de dood. Overwegend wordt het in de westerse islam toelaatbaar of zelfs aanbevelenswaardig geacht, maar sommige autoriteiten wijzen orgaan- en weefseldonatie na de dood af, omdat het lichaam na de dood toebehoort aan God en als zodanig niet geschonden mag worden. Als bekend is, dat de overledene bezwaar had tegen orgaan- of weefseldonatie, mag in geen geval transplantatie plaats vinden; ook de erfgenamen moeten er mee instemmen. Bij orgaanuitname van vitale organen bij gestorven donoren moet de totale hersendood worden vastgesteld door betrouwbare artsen. Er bestaat verschil van mening over de vraag wanneer er sprake is van hersendood. e. Visie van aan New Age gelieerde stromingen Binnen de talloze stromingen die onder de parapluterm New Age schuil gaan, bestaat geen eenduidigheid over orgaan- of weefseldonatie. De algemene teneur is kritisch. Veel vraagtekens artsen zijn niet betrokken bij een eventuele latere uitname en transplantatie van organen. Het protocol heft een wettelijke basis. Dit betekent dat het onderzoek voor het vaststellen van hersendood in alle ziekenhuizen op dezelfde zorgvuldige manier moet worden uitgevoerd. Orgaandonatie is alleen mogelijk als iemand in een ziekenhuis is overleden. Hersendood is niet meer de enige voorwaarde om orgaandonor te kunnen zijn. In sommige situaties is het ook mogelijk om organen met name nieren uit te nemen uit het lichaam van iemand waarvan de bloedcirculatie is gestopt. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij een acute hartstilstand. De overledene wordt niet kunstmatig beademd, maar krijgt via een katheter in de liesstreek een vloeistof toegediend om de nieren door te spoelen. Alleen dan blijven de nieren geschikt voor transplantatie. Dit moet binnen 45 minuten na overlijden gebeuren. Niet alleen nieren, maar ook lever en longen kunnen worden gedoneerd als sprake is van een circulatiestilstand. Dit is mogelijk bij patiënten die een aandoening hebben waarbij een medisch zinloze behandeling wordt gestaakt. Zij voldoen niet aan de criteria voor hersendood. Ze kunnen echter wel in aanmerking komen voor een non-heart beating orgaandonatieprocedure als de verwachting is dat zij overlijden kort na het stoppen van de medisch zinloze behandeling.

6 6 worden geplaatst bij het begrip hersendood. 9 De keuze voor of tegen orgaandonatie en transplantatie kan uitsluitend door ieder individu zelf worden gemaakt. Van groot belang is het zich realiseren van de groei en mogelijkheden die de geest/ziel in dit leven heeft. Brengen orgaandonatie en transplantatie geen schade toe aan de persoon, niet alleen op lichamelijk, maar waarschijnlijk ook op geestelijk gebied? Strekt deze schade zich mogelijk uit tot de onsterfelijke ziel, die na de dood voortleeft, mogelijk tot in verdere levens? Kan de individuele persoon wel zelf en in alle vrijheid tot een beslissing omtrent donatie en transplantatie komen? Veel aanhangers van New Age beschouwen sterven als een afscheidsproces van de geest die mogelijk op de een of andere wijze reïncarneert; bij hersendood is er in hun opvatting geen geestelijke inhoud die ophoudt te bestaan. De vraag die steeds opkomt is of de geest/ziel die zich losmaakt van de stervende geen schade ondervindt van de orgaanuitname uit het hersendode lichaam, en of de ziel van de geïmplanteerde geen schade zal ondervinden. f. Antroposofische visie De antroposofie, gebaseerd op de leer van de Oostenrijkse filosoof Rudolf Steiner ( ) 10, gaat ervan uit, dat de ziel een eeuwig leven heeft dat zich uitstrekt voor de geboorte en na de dood. Door middel van de geboortehoroscoop 11 en de stervenshoroscoop 12 wordt de ziel in het lichaam geboren en sterft zij daarin weer op zelf uitgekozen tijden en plaatsen. Ingrijpen in iemands leven kan hem of haar van het voorgeboortelijk plan afleiden, maar kan ook hem of haar helpen de zelfgekozen levenslijn te vervolgen of af te ronden. 9 Zie bijvoorbeeld Pim van Lommel, Eindeloos bewustzijn. Een wetenschappelijke visie op de bijna-dood ervaring, Kampen: Ten Have 2007, 334: Het is ( ) wetenschappelijk niet mogelijk te bepalen op welk moment het leven volledig uit het lichaam is verdwenen. Het stervensproces duurt uren tot dagen, verloopt voor elk persoon verschillend, en vindt plaats op het niveau van organen tot cellulaire en subcellulaire niveaus, waarbij elk systeem een eigen proces en tempo van afbraak heeft. Verder is bij de diagnose hersendood bijna honderd procent van het lichaam nog in leven. De criteria van hersendood en de methoden om die te diagnosticeren verschillen van land tot land, en hoe meer er wetenschappelijk bekend raakt over de problematiek van een juiste diagnose, hoe meer onzekerheid er bij deskundigen over de diagnose bestaat. ( ) Hersendood verklaarde patiënten tonen ook significante veranderingen in bloeddruk, vaatweerstand en hartslag tijdens hun operatie wegens het verwijderen van hun organen voor donatie, hetgeen alleen mogelijk is als er nog gedeelten van de hersenen en de ruggenmergreflexen intact zijn. Ook moet men nadenken over de betekenis van het feit dat het baren van een levend kind door dode patiënten blijkbaar mogelijk is. Het is bij tientallen zwangere vrouwen beschreven dat zij in diep coma met de diagnose hersendood gedurende weken tot soms zelfs maanden aan de beademing, aan medicatie en aan intraveneuze voeding werden gehouden, tot er een levend kind werd geboren, waarna de apparatuur werd uitgezet. Een lijk kan toch geen levend kind baren? 10 Rudolf Steiner zag de geschiedenis van de mensheid als een progressieve ontwikkeling van de individuele ziel, maar wel als onderdeel van een spirituele hiërarchie. In oudere tijdperken had de ziel in een meer of minder dromend bewustzijn een directe waarneming of gewaarwording van geestelijke wezens. Deze gewaarwordingen verdwenen langzaam maar zeker met de ontwikkeling van de mens tot een zelfstandig individu met een eigen verstand en een Ik-bewustzijn. Uitgaande van dit Ik-bewustzijn is het volgens Rudolf Steiner mogelijk opnieuw tot waarneming van geestelijke wezens en het geestelijke in de kosmos te komen. Dat deze ontwikkeling mogelijk is, is volgens Rudolf Steiner een van de gevolgen van de Christusimpuls in de wereld. Steiner verkondigde, dat organismen (en de mens in het bijzonder), en de processen die zich in hen afspelen, het resultaat zijn van invloeden uitgaande zowel van de aarde als vanuit de kosmos (zon, maan en sterren). 11 Een geboortehoroscoop geeft de stand van de hemellichamen weer op het moment van geboorte. De geboortehoroscoop (soms kortweg horoscoop genoemd) is een essentieel onderdeel van met name de westerse astrologie. Geboortehoroscopen van mensen worden al sinds de klassieke Oudheid gemaakt. Gegevens die noodzakelijk zijn voor het berekenen van de geboortehoroscoop (soms met de Latijnse naam 'radix' aangeduid) zijn de exacte geboortetijd (moment van de eerste zelfstandige ademhaling) en de geboorteplaats. 12 Aan de hand van een stervenshoroscoop probeert men inzicht te krijgen in de oogst die een mens uit het geleefde aardse leven meebrengt en waardoor de geestelijke wereld gevoed en verrijkt wordt.

7 7 g. Joodse visie Orthodoxe joden denken duidelijk anders over orgaan- en weefseldonatie dan liberale joden. Orthodoxe joden zien het lichaam als een essentieel onderdeel van het mens-zijn. De mens is geschapen naar Gods beeld en gelijkenis en heeft een intrinsieke heiligheid die niet vervalt na de scheiding van geest en lichaam bij de dood. Orgaandonatie maakt inbreuk op de integriteit van het aardse omhulsel. Het dode lichaam moet zo spoedig mogelijk worden begraven. Alleen vanwege het grote belang van levensredding kan donatie worden toegestaan. De zorg voor het leven staat boven de eer van het dode lichaam. Liberale joden staan niet afwijzend tegenover donatie. Hersendood is voorwaarde op tot transplantatie over te kunnen gaan. Een patiënt mag organen ontvangen als dit nodig wordt geacht voor de redding van zijn leven. Men kan de wens tot postmortale transplantatie vooraf vastleggen of laten registreren. h. Hindoeïstische visie Het mensbeeld van de hindoeïstische leer wordt bepaald door het geloof dat de mens in meerdere of mindere mate doordrongen is van het goddelijke principe, het brahman. De schepping is door een rangordening ingedeeld in klassen van goddelijkheid en spiritualiteit en de daarmee verbonden (rituele) reinheid. De individuele gelovige mens wordt een persoonlijke verlossingsweg vereniging met het goddelijk principe geboden op basis van zijn eigen verdiensten (per saldo bijeengebracht in zijn karma), zijn capaciteiten en wensen, wanneer hij handelt overeenkomstig de leefregels (dharma). Dit houdt in dat de traditionele hindoe vooral de tegenstelling reinheid-onreinheid benadrukt als onderscheidend principe, wat de relaties met andere individuen en groepen bepaalt. Dit feit speelt ook een rol bij de discussie rondom orgaandonatie. Een complicerende factor hierbij is dat het hindoeïsme een overvloed aan normatieve voorschriften heeft, waaruit gelovigen kunnen kiezen op basis van status, interesse en capaciteit. Tegen orgaandonatie worden de volgende argumenten ingebracht: - De mens heeft niet het recht om een deel van zijn lichaam weg te geven, omdat hij het van God ten geschenke heeft gekregen. Hij moet het geschenk in zijn totaliteit weer aan de oorspronkelijke bron terug geven. - Lichamelijke, medische ingrepen in het menselijke lichaam zijn tegen het ahimsa-ideaal (eerbied voor het leven) en zijn ingrepen op iemands karma; daarmee zijn ze een inbreuk op de levensloop en spirituele ontwikkeling, waarvoor alleen de betrokkene verantwoordelijk is. Een transplantatie verandert de levens van beide betrokkenen tegen hun karmabestemming in. Zo n ingrijpen kan iemand hinderen bij zijn poging om zijn uiteindelijke bestemming te bereiken op grond van persoonlijke karmatische bepaaldheid. - Transplantatie kan een rein orgaan in een onreine mens plaatsen of omgekeerd. Dit is slecht voor de spirituele vooruitgang van de betrokkenen en voor het gezond functioneren van de maatschappij. Daartegen wordt ingebracht dat het karma van de overledene niet blijft doorwerken in het lichaam van de ontvanger, maar zich aanpast aan het karma van de ontvanger, omdat het orgaan deel wordt van diens lichaam. - Geen verdienste wordt verkregen uit een gift van een onwaardig persoon en ook de onbekende

8 8 ontvanger kan op bezwaar stuiten. Voor orgaandonatie worden als argumenten ingebracht: - Orgaandonatie is een sociale daad die religieus wordt gemotiveerd vanuit de overtuiging dat al het menselijk handelen, inclusief het geven en dienen, door God in genade wordt gezegend als het vanuit de juiste attitude als opgedragen aan God en zonder er iets voor terug te verwachten gebeurt. - Ingrijpen in het lichaam ten behoeve van transplantatie druist niet in tegen de dharma (leefregels) of het ahimsa-ideaal, omdat het een positief doel dient. - Het geven en dienen zijn deugden die van toepassing zijn op orgaandonatie. i. Boeddhistische visie Het menselijk lichaam is een onverbrekelijk geheel van lichaam en geest. De dood is het geleidelijke en natuurlijke verval van de eenheid geest-lichaam. Orgaanuitname onteert het lichaam volgens tegenstanders van orgaandonatie. Voorstanders wijzen er op, dat binnen het boeddhisme medeleven met anderen een belangrijke deugd is. j. Shintoïstische visie In het shintoïsme stuit het uitnemen van organen uit het stoffelijk overschot op bezwaren, omdat dit het lichaam van de gestorvene onteert. Een intact lichaam garandeert de hergeboorte van de ziel. Ook vraagt men zich in het shintoïsme af of wel alle sporen van leven verdwenen zijn uit een lichaam dat is doodverklaard op basis van een techniek die alleen hersenactiviteit meet. k. Humanistische visie Zelfbeschikkingsrecht en de onschendbaarheid van het lichaam zijn belangrijk. De uiteindelijke beslissing ligt bij het individu. Het argument dat met orgaandonatie levens gered kunnen worden, neemt hierbij een belangrijke plaats in. De beleving en betrokkenheid van nabestaanden moet een belangrijke rol in de besluitvorming spelen. Beleving van orgaandonatie De manier van sterven en de manier van omgaan met de overledene zijn belangrijk. Het gaat hierbij om zorgvuldigheid van de behandeling van de stervende, begeleiding (bijvoorbeeld bij de rouwverwerking) en uitvoering van bepaalde doodrituelen. Er is dus duidelijkheid en openheid nodig over de procedure die bij orgaandonatie wordt gevolgd, opdat de betrokkenen zich een voorstelling kunnen maken van de consequenties die orgaan- of weefseldonatie zullen hebben voor bepaalde handelingen voor en na het sterven. Helderheid moet worden verkregen ten aanzien van de volgende elementen: - Lichaamsbeeld. Het lichaam is de drager van de identiteit van de betrokken persoon. Mag dit worden geschonden? - Beeld van de ziel en het stervensproces. De vraag is of de ziel schade oploopt door orgaanuitname tijdens de hersendood, eventueel in relatie tot volgende levens. Ook is de vraag hoe de ziel zich verhoudt tot hersendood en het sterven als geheel. - Mensbeeld. Impliceert mens-zijn solidariteit met anderen? Anderen lijden willen besparen kan een motivatie zijn om toestemming te geven voor orgaandonatie. - Effectiviteit. De kans op succes van de transplantatie en de kwaliteit van leven van de getransplanteerde worden vaak mee in overweging genomen. De daadwerkelijke verbetering van de levenskwaliteit bij de ontvanger kan een reden zijn om in te stemmen met donatie. - Proportionaliteit. De mogelijke sterke bijverschijnselen en de naar verhouding zeer hoge kosten kunnen leiden tot grote reserves om met donatie in te stemmen.

9 9 - Natuurlijk stervensproces, natuurlijk afscheid nemen. Afscheid nemen en sterven hebben hun tijd nodig. Orgaan- of weefseldonatie kan dit doorkruisen. Het zelf de dode verzorgen wordt sterkt bemoeilijkt zo niet onmogelijk gemaakt door orgaandonatie: de doden moet urenlang afgestaan worden ten behoeve van uitname van organen of weefsel; bij terugkomst is hij of zij intens wit en koud en heeft sneden op mogelijk zichtbare plaatsen - Wederkerigheid. Als je, indien nodig, zelf een orgaan zou willen ontvangen, moet je dan ook niet bereid zijn organen te doneren? - Besluitvorming. Als iemand (hersen)dood is verklaard en de wil is niet geregistreerd, kan de nabestaanden om toestemming tot orgaan- en/of weefseldonatie worden gevraag. Bij een positieve registratie wordt in de praktijk of vrijwel altijd om toestemming gevraagd, hoewel dit niet verplicht is. Donatie is vooral een zaak van de nabestaanden. Zij moeten er mee overweg kunnen en het kunnen verwerken. De autonomie van de zelfbeslissende donor geldt maar tot op zekere hoogte. Als een hersendode toestemming blijkt te hebben gegeven tot orgaanuitname, maar de nabestaanden willen het niet, dan kan uitname niet gebeuren zonder aan deze nabestaanden schade toe te brengen. Religieuze en levensbeschouwelijke thema s Naast genoemde factoren kunnen een aantal zaken afzonderlijk of in samenhang met elkaar een rol spelen bij de afweging van individuen met betrekking tot orgaan- en weefseldonatie. Ik noem er enkele. - Relatie mens, menselijk lichaam en God. Het lichaam wordt vaak gezien als geschenk en eigendom van God. Deze visie kan resulteren in aarzelingen of afwijzing van de zeggenschap van de mens over zijn (gestorven) lichaam. - Menselijk lichaam en opstanding. Een aantal gelovigen hebben de overtuiging dat het lichaam eens zal opstaan uit de dood. Sommigen menen daarom dat het in zijn geheel moet worden begraven. Anderen menen dat de opstanding, of deze nu letterlijk of in overdrachtelijke zin wordt opgevat, niet belemmerd wordt door beschadigingen. - Menselijke ziel en bestemming. De overtuiging dat het lichaam slechts een tijdelijke behuizing is van de ziel of geest, leidt bij sommigen tot de overtuiging dat het leven niet (kunstmatig) verlengd mag worden en dat de ziel/geest ongehinderd moet kunnen vertrekken uit het lichaam omdat anders de ziel/geest schade wordt toegebracht die hem belemmert op weg naar zijn bestemming (mogelijk in volgende levens). Anderen wijzen erop, dat volgens deze redenering elke medische ingreep problematisch is; ze menen dat donatie op zichzelf een goede daad kan zijn aan de ziel/geest van de donor. - Naastenliefde en solidariteit. Orgaan- en weefseldonatie kan worden gezien als een daad van liefde ten behoeve van de ander, de naaste die lijdt. Als de ander anoniem is, kan dit een reden zijn om hem of haar niet als naaste in religieuze zin op te vatten: het schenden van de lichamelijke integriteit wordt niet langer gerechtvaardigd. - Leven als centrale waarde. Het leven wordt in veel religies als een belangrijke of de belangrijkste waarde aangewezen. Als het bedreigde beven van een mens gered kan worden, mag dit ook als daarvoor bepaalde religieuze wetten moeten worden overtreden. - Rituele stervensbegeleiding. Als religieus voorgeschreven handelingen door / ten behoeve van / aan de stervende en gestorvene niet kunnen plaatsvinden, kan dit een reden zijn donatie af te wijzen. - Natuurlijk stervensproces, natuurlijk afscheid nemen. Orgaan- of weefseldonatie kan het proces van sterven en afscheid nemen doorkruisen. - Beeld van lichaam en identiteit. Het lichaam wordt vaak gezien als drager van identiteit, onlosmakelijk verbonden aan de persoon en geschiedenis van de geliefde die gestorven is. Voor sommigen betekent dit dat dit lichaam niet mag worden geschonden.

10 10 - Beeld van de dood. Het hart van een hersendode blijft door apparatuur kloppen, het lichaam blijft warm aanvoelen en de ademhaling blijft in tact. Door de kunstmatige beademing ziet de overledene er niet dood uit. Hij of zij lijkt te slapen. Met uitname van organen beginnen, wekt bij nabestaanden veelal onbegrip. Angst voor schijndood, en voor het stiekem verwijderen of zelfs verhandelen van organen kunnen redenen zijn om orgaandonatie te weigeren. Alleen door het voortzetten van de kunstmatige beademing is het mogelijk dat de overledene nog donor kan zijn voor organen die daarvoor in aanmerking komen. Als de bloedtoevoer naar de organen langer dan enkele minuten wordt onderbroken, zijn deze niet meer geschikt voor transplantatie - Zin van de dood. Orgaan- en weefseldonatie worden wel gezien als een daad die de dood zin geeft. L. den Besten, Zevenaar 12 november Geraadpleegde literatuur José Sanders, Leven doorgeven. Religieuze en levensbeschouwelijke standpunten over orgaan- en weefseldonatie, Zoetermeer: Meinema NIGZ-donorvoorlichting, Orgaan- en weefseldonatie: zo zit het, Woerden NIGZ-donorvoorlichting, Donoren zijn van levensbelang. Orgaan- en weefseldonatie en registratie, Woerden 2004.

Bent u al donor? Ja Nee

Bent u al donor? Ja Nee Nederland zegt Bent u al donor? Ja Nee Wist u dat u als donor in één keer acht levens kunt redden? En dat het heel makkelijk is om u als donor te registreren? Of u nu oud, jong, groot, klein, dik, dun,

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie

Informatie voor nabestaanden. Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl. Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving kan orgaandonor worden na het

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl.

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN. Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl. INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Orgaandonatie Waarom krijgt u deze brochure? Iemand in uw naaste omgeving is overleden

Nadere informatie

Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting Donoren zijn van levensbelang

Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting  Donoren zijn van levensbelang Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.transplantatiestichting.nl Donoren zijn van levensbelang Donoren zijn van levensbelang Donororganen en donorweefsels zijn nodig om ernstig zieke mensen

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Inleiding De behandelend arts, of de arts die de dood heeft geconstateerd, is door de wet verplicht na te gaan of de overledene als donor geregistreerd

Nadere informatie

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier

Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Dit is een uitgave van NTS-Donorvoorlichting www.donorvoorlichting.nl Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier Donoren zijn van levensbelang Donororganen en donorweefsels zijn nodig om ernstig

Nadere informatie

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl.

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl. Vraag 1 Wat is doneren? Doneren betekent geven of schenken. Iemand die orgaan- of weefseldonor is, geeft na zijn dood zijn organen of weefsels weg voor transplantatie. Dit heet donatie. Bekijk het filmfragment

Nadere informatie

Toestemming geven voor orgaandonatie

Toestemming geven voor orgaandonatie Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor orgaandonatie Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor orgaandonatie 2 Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Als iemand

Nadere informatie

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden orgaan DONATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Uit reacties van nabestaanden van orgaandonoren is gebleken dat tijdens en na de orgaandonatieprocedure behoefte bestaat aan informatie. Met

Nadere informatie

Wilt u donor worden? Of juist niet?

Wilt u donor worden? Of juist niet? Wilt u donor worden? Of juist niet? Het Donorregister is een onderdeel van het CIBG, een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het Donorregister registreert persoonlijke

Nadere informatie

Orgaandonatie. Informatie voor nabestaanden

Orgaandonatie. Informatie voor nabestaanden Orgaandonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Orgaandonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan organen doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst te

Nadere informatie

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood www.azstlucas.be > Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat zeggen dat u een familielid,

Nadere informatie

Orgaandonatie. gemini-ziekenhuis.nl

Orgaandonatie. gemini-ziekenhuis.nl Orgaandonatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoud Orgaandonatie: de gang van zaken 3 Voorbereiding op orgaandonatie 4 De donor-operatie 6 Na de donor-operatie 7 Algemene informatie over orgaandonatie 8 De donatiecoördinator

Nadere informatie

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor

De verzorging van een orgaan- of weefseldonor INFORMATIE VOOR UITVAARTVERZORGERS EN MORTUARIUMBEHEERDERS Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl De verzorging van een orgaan- of weefseldonor Informatie

Nadere informatie

Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand

Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor orgaandonatie na een hartstilstand 2 Universitair Medisch

Nadere informatie

Geven om leven. Orgaan- en weefseldonatie. De tijd gaat vooruit, alleen in gedachten kun je achteruit. Jessa Ziekenhuis vzw.

Geven om leven. Orgaan- en weefseldonatie. De tijd gaat vooruit, alleen in gedachten kun je achteruit. Jessa Ziekenhuis vzw. Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 30 81 11 Geven om leven Orgaan- en weefseldonatie De tijd gaat vooruit,

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is.

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Orgaan- en weefseldonatie Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Inhoudsopgave Orgaan- en weefseldonatie... 1 Inleiding... 3 Wat is hersendood?... 4 Door wie en

Nadere informatie

Wilsbeschikking en -verklaring

Wilsbeschikking en -verklaring Wilsbeschikking en -verklaring Inleiding Iedereen kan in een situatie terechtkomen waarin ingrijpende beslissingen genomen moeten worden. Dan is het goed alvast een mening te hebben gevormd over onderwerpen

Nadere informatie

Dr. Piet Lormans en coördinator Johan Froyman

Dr. Piet Lormans en coördinator Johan Froyman Beste familie In deze folder proberen wij een antwoord te bieden op de vele vragen rond orgaandonatie. Hebt u nood aan bijkomende informatie, aarzel dan niet om contact op te nemen met een medisch of verpleegkundig

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood. Brochure voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood. Brochure voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie DBD, donor na hersendood Brochure voor nabestaanden 2 - Orgaan- en weefseldonatie Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood

Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat zeggen dat u een familielid, een vriend,

Nadere informatie

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden

weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden weefsel D O NATIE DONATIE informatie voor nabestaanden Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis. Naast een gesprek met de arts blijken nabestaanden

Nadere informatie

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden

Informatie na overlijden. Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Informatie na overlijden Wat u moet weten en doen als een familielid of directe naaste in het Waterlandziekenhuis is overleden Inhoud Inleiding 4 Eigen keuze 4 Verblijf in het mortuarium 4 Verzorging en

Nadere informatie

Toestemming geven voor weefseldonatie

Toestemming geven voor weefseldonatie Universitair Medisch Centrum Groningen Toestemming geven voor weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Toestemming geven voor weefseldonatie 2 Universitair Medisch Centrum Groningen Inleiding Als iemand

Nadere informatie

Donoren zijn van levensbelang. Inclusief donorformulier

Donoren zijn van levensbelang. Inclusief donorformulier Donoren zijn van levensbelang Inclusief donorformulier 2 - Donoren zijn van levensbelang Donoren zijn van levensbelang Donororganen en -weefsels zijn nodig om ernstig zieke mensen te helpen. Deze mensen

Nadere informatie

Orgaandonatie Geven om verder leven

Orgaandonatie Geven om verder leven HHZH_INF_087.03(0315) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Orgaandonatie Geven om verder leven Voorwoord Wanneer u geconfronteerd

Nadere informatie

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden 2 - Weefseldonatie Waarom u deze brochure krijgt Iemand in uw naaste omgeving is overleden en kan weefsels doneren. De kans is groot dat u nu voor het eerst

Nadere informatie

Zo zit het Alles over doneren en registreren

Zo zit het Alles over doneren en registreren Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Zo zit het Alles over doneren en registreren Inhoud Inleiding... 3 Organen en weefsels... 4 Donor worden... 6 Orgaandonatie

Nadere informatie

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na het vaststellen van de hersendood Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie,

Nadere informatie

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor?

Donor. Inleiding. Hoofdstukken. Wat is een donor? Donor Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over donor zijn. Omdat ik het heel belangrijk vind dat mensen donor zijn. En ik wil jullie graag vertellen wat donor zijn eigenlijk precies is en waarom iedereen

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand. Brochure voor nabestaanden

Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand. Brochure voor nabestaanden Orgaan- en weefseldonatie DCD III, donor na circulatiestilstand Brochure voor nabestaanden 2 Orgaan- en weefseldonatie Voorwoord Donatie van organen en weefsels is voor nabestaanden vaak een ingrijpende

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van donororganen

Kwaliteitsverbetering van donororganen Thema: Kwaliteitsverbetering van donororganen Prof.dr. Robert J. Porte, chirurg Sanna op den Dries, onderzoeker / student Geneeskunde 1-11-2013 2 Petje op, Petje af 10 vragen HOOFDPRIJS Petje op, Petje

Nadere informatie

Met hart en nieren. pastorale vragen rond orgaan- en weefseldonatie

Met hart en nieren. pastorale vragen rond orgaan- en weefseldonatie Met hart en nieren pastorale vragen rond orgaan- en weefseldonatie Met hart en nieren is een uitgave van de Protestantse Kerk in Nederland in de reeks Handreikingen voor het Pastoraat Protestants Landelijk

Nadere informatie

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers

Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie. Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Informatie voor uitvaartverzorgers en mortuariummedewerkers 2 - Nazorg bij orgaan- en weefseldonatie Waarom deze brochure? U kunt in uw werk als uitvaartondernemer/uitvaartverzorger

Nadere informatie

Weefseldonatie. gemini-ziekenhuis.nl

Weefseldonatie. gemini-ziekenhuis.nl Weefseldonatie gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Weefseldonatie: de gang van zaken 3 Wet op de orgaandonatie 3 De donor-operatie 4 Is uw naaste thuis overleden? 5 Na de donor-operatie 5 Wat gebeurt er

Nadere informatie

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen

Weefseldonatie. in de huisartsenpraktijk. Informatie voor huisartsen Informatie voor huisartsen Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting www.transplantatiestichting.nl Weefseldonatie in de huisartsenpraktijk Waarom krijgt u deze brochure? Maakt donatie

Nadere informatie

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden

ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden ORGAAN- EN WEEFSELDONATIE na circulatoir overlijden Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat

Nadere informatie

WEEFSELDONATIE IN HET ZIEKENHUIS FRANCISCUS VLIETLAND

WEEFSELDONATIE IN HET ZIEKENHUIS FRANCISCUS VLIETLAND WEEFSELDONATIE IN HET ZIEKENHUIS FRANCISCUS VLIETLAND Inleiding Het is mogelijk dat u in het Franciscus Vlietland na het overlijden van uw naaste de vraag krijgt of uw naaste zijn organen en weefsels wilt

Nadere informatie

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) Algemeen Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Nadere informatie

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek

Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Hersendonatie aan 100-plus onderzoek Het 100-plus onderzoek van het VUmc Alzheimercentrum stelt zich tot doel te achterhalen hoe het komt dat sommige mensen een hoge leeftijd bereiken en geen last krijgen

Nadere informatie

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis

Algemeen. Patiënteninformatie. Zorg na overlijden. Informatie voor nabestaanden. Slingeland Ziekenhuis Algemeen Zorg na overlijden i Patiënteninformatie Informatie voor nabestaanden Slingeland Ziekenhuis Inleiding Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in ons ziekenhuis overleden. Wij willen u en

Nadere informatie

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen Algemeen Weefseldonatie informatie voor nabestaanden Inleiding Wanneer er bij een overledene organen of weefsels worden uitgenomen voor donatie, is dit voor de nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis.

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz blz donor in hart en nieren Module 2 DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz Lessen over orgaandonatie Dit boekje gaat over orgaandonatie Donororganen en donorweefsels

Nadere informatie

Spreektekst Wet op de Orgaandonatie 20 maart 2013

Spreektekst Wet op de Orgaandonatie 20 maart 2013 Spreektekst Wet op de Orgaandonatie 20 maart 2013 Voorzitter, afgelopen zondagnacht ben ik getuige geweest van een transplantatieprocedure in het Leids Universiteit Medisch Centrum. Ik mocht meelopen met

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Algemeen Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of naaste is heel verdrietig. Het moeilijke is, dat u juist in die heel emotionele tijd, kort na het overlijden, al een aantal praktische

Nadere informatie

BELEID NVN ROND ORGAANDONATIE

BELEID NVN ROND ORGAANDONATIE BELEID NVN ROND ORGAANDONATIE 26-11-2011 1 Stand van zaken: enkele cijfers In totaal in Nederland ± 61.500 mensen met een nieraandoening Waarvan 15.500 mensen met nierfunctievervangende therapie hiervan

Nadere informatie

17 oktober Onderzoek: Orgaandonatie

17 oktober Onderzoek: Orgaandonatie 17 oktober 2014 Onderzoek: Orgaandonatie 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De

Nadere informatie

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën

Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Profielwerkstuk Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een profielwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een profielwerkstuk

Nadere informatie

16. Orgaandonatie en transplantatie

16. Orgaandonatie en transplantatie 16. Orgaandonatie en transplantatie Ik overweeg om orgaandonor te worden, maar ik ben er nog niet helemaal uit. Ik vraag me af of artsen je nog wel tot het allerlaatst doorbehandelen als je orgaandonor

Nadere informatie

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde

Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Pastoraat Beslissingen rond het levenseinde Inleiding Wie opgenomen wordt in het ziekenhuis, hoopt na de behandeling weer genezen te zijn en door te gaan met zijn of haar leven. Helaas verloopt een ziekte

Nadere informatie

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod

2. Niet-reanimeren Formulier Niet-reanimeren Verklaring 3. Niet-beademen Formulieren Verklaring Niet-reanimeren of Verklaring Behandelverbod Levenskwesties Iedereen kan in een situatie komen waarin ingrijpende beslissingen rond het levenseinde moeten worden genomen. Dan is het goed dat u een mening heeft gevormd over zaken als stervensbegeleiding,

Nadere informatie

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen

Weefseldonatie. informatie voor nabestaanden. Algemeen Algemeen Weefseldonatie informatie voor nabestaanden Wanneer er bij een overledene organen of weefsels worden uitgenomen voor donatie, is dit voor de nabestaanden vaak een ingrijpende gebeurtenis. U heeft

Nadere informatie

Juridische en ethische dilemma s en aspecten AZO-scholingsavond 13 januari 2016

Juridische en ethische dilemma s en aspecten AZO-scholingsavond 13 januari 2016 Juridische en ethische dilemma s en aspecten AZO-scholingsavond 13 januari 2016 Mw. mr. Ineke Corté Jurist gezondheidsrecht Radboudumc Prof. dr. Evert van Leeuwen Hoogleraar IQ Healthcare Radboudumc Orgaandonatie

Nadere informatie

Wet van 24 mei 1996, houdende regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op de orgaandonatie)

Wet van 24 mei 1996, houdende regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op de orgaandonatie) Wet van 24 mei 1996, houdende regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op de orgaandonatie) Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz.

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in het Ruwaard van Putten Ziekenhuis overleden. In de eerste plaats gaat onze deelneming uit naar u en de overige nabestaanden.

Nadere informatie

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen

Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen Niet reanimeren en andere behandelbeperkingen In deze folder leest u over de behandelbeperkingen die u kunt afspreken met uw arts. Bekende voorbeelden van een behandelbeperking zijn niet reanimeren en

Nadere informatie

4.2 Wilsonbekwaamheid Bij iemand die op het moment van overlijden 12 jaar of ouder is en bij leven wilsonbekwaam was, zijn orgaan- en weefseldonatie

4.2 Wilsonbekwaamheid Bij iemand die op het moment van overlijden 12 jaar of ouder is en bij leven wilsonbekwaam was, zijn orgaan- en weefseldonatie 4.2 Wilsonbekwaamheid Bij iemand die op het moment van overlijden 12 jaar of ouder is en bij leven wilsonbekwaam was, zijn orgaan- en weefseldonatie niet toegestaan. Het is de expliciete bedoeling van

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Aanwijzing orgaandonatie bij niet-natuurlijke dood

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds Aanwijzing orgaandonatie bij niet-natuurlijke dood STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 4646 26 maart 2010 Aanwijzing orgaandonatie bij niet-natuurlijke dood Categorie: Opsporing Rechtskarakter: Aanwijzing

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN

INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN PATIËNTENINFORMATIE SPIJKENISSE Medisch Centrum INFORMATIE VOOR NABESTAANDEN Een naaste in uw familie- of vriendenkring is in het Spijkenisse Medisch Centrum overleden. In de eerste plaats gaat onze deelneming

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden. Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten bij overlijden. Informatie voor nabestaanden Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Inleiding Eén van uw naasten is overleden. In zo n situatie is het voor velen moeilijk de aandacht te richten op de formaliteiten die moeten worden

Nadere informatie

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden

MORTUARIUM. Informatie voor nabestaanden MORTUARIUM Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden Het overlijden van een familielid of een naaste is een aangrijpende gebeurtenis, waarmee wij u onze deelneming betuigen. Het overlijden

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Patiënteninformatie Formaliteiten bij overlijden Informatie voor belanghebbenden Inhoudsopgave Pagina Algemeen 4 Mortuariumbeheerder 4 Overlijdenspapieren 5 Inschakelen uitvaartverzorger 6 Obductie (ook

Nadere informatie

Reanimatie beleid. Visie van Cavent omtrent wel / niet reanimeren.

Reanimatie beleid. Visie van Cavent omtrent wel / niet reanimeren. Reanimatie beleid Visie van Cavent omtrent wel / niet reanimeren. Datum vaststelling : 20-12-2013 Vastgesteld door : MT Eigenaar : Beleidsmedewerker Datum aanpassing aan : 20-01-2015 Verwijzingen: - Wet

Nadere informatie

Overlijden van een dierbare

Overlijden van een dierbare Overlijden van een dierbare Informatie voor de nabestaanden Een dierbare van u is overleden. Omdat het u nu moeilijk zal vallen uw aandacht te richten op formaliteiten, ontvangt u deze brochure. Hierin

Nadere informatie

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie. Informatie voor nabestaanden Medisch Spec t rum Twente Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Inhoud pagina Inleiding 1 Algemene informatie 2 De procedure 6 De nabestaanden 9 Overige informatie 11 Inleiding Veel nabestaanden

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Formaliteiten bij overlijden versie VMG / 15-2-2016 1 Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Zorg voor de overledene en de hiervoor geldende tarieven...

Nadere informatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Orgaan- en Weefseldonatie

Richtlijn Forensische Geneeskunde Orgaan- en Weefseldonatie Richtlijn Forensische Geneeskunde Orgaan- en Weefseldonatie Inhoudsopgave 1. Onderwerp 2 2. Doelstelling 2 3. Toepassingsgebied 2 4. Uitgangspunt 3 5. Toestemming 3 6. Werkwijze 3 6.1 Werkwijze bij weefseldonatie

Nadere informatie

Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Ziekenhuis Gelderse Vallei Inhoud Inleiding 4 Voorwoord 4 Orgaandonatie 5 Orgaandonatie na hersendood 5 Orgaandonatie na hartdood 5 Weefseldonatie 5 Oogweefsel

Nadere informatie

Beleid rondom het levenseinde

Beleid rondom het levenseinde Beleid rondom het levenseinde V1_2012 Inleiding Veel van onze cliënten zijn op vergevorderde leeftijd en dan komt het levenseinde dichterbij. Omdat veel cliënten binnen de muren van onze organisatie overlijden

Nadere informatie

Ja, tenzij of toch nee, mits

Ja, tenzij of toch nee, mits Gepubliceerd in De Volkskrant, 23 oktober 2010, p. 9 van het Vervolg Ja, tenzij of toch nee, mits Door Jos Straathof en Jenny Slatman Het was eerder deze week een primeur: een nationale online wervingsactie

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1996 370 Wet van 24 mei 1996, houdende regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op de orgaandonatie) Wij Beatrix, bij de gratie

Nadere informatie

Op de wachtlijst voor orgaantransplantatie

Op de wachtlijst voor orgaantransplantatie Informatie voor patiënten Dit is een uitgave van de Nederlandse Transplantatie Stichting transplantatiestichting.nl Op de wachtlijst voor orgaantransplantatie Waarom krijgt u deze brochure? U krijgt deze

Nadere informatie

Obductie. Onderzoek na overlijden

Obductie. Onderzoek na overlijden Obductie Onderzoek na overlijden Inleiding Als iemand overlijdt kunnen artsen niet altijd verklaren wat er precies met hem of haar aan de hand was. Onderzoek van de overledene kan helpen om beter te begrijpen

Nadere informatie

Rond het einde van het leven

Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Rond het einde van het leven Gisteren is slechts de herinnering van vandaag en morgen is de droom van vandaag - Kahil Gibran - Vooraf Deze brochure is bedoeld als handreiking

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden

Formaliteiten bij overlijden Formaliteiten bij overlijden Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Overlijden in een ziekenhuis... 1 Verzorging van de overledene... 1 Persoonlijke wensen... 2 Persoonlijke bezittingen... 2 Rituele bewassing...

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2015 2016 33 506 Voorstel van wet van het lid Pia Dijkstra tot wijziging van de Wet op de orgaandonatie in verband met het opnemen van een actief donorregistratiesysteem

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap mca.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie...

Bloedtransfusie... 1. Waarom een bloedtransfusie... 1. Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2. Bijwerkingen van de bloedtransfusie... Bloedtransfusie Inhoudsopgave Bloedtransfusie... 1 Waarom een bloedtransfusie... 1 Hoe veilig is een bloedtransfusie... 2 Bijwerkingen van de bloedtransfusie... 3 Registratie van gegevens... 4 Kan ik een

Nadere informatie

Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Formaliteiten bij overlijden Informatie voor nabestaanden Formaliteiten bij overlijden versie VMG / 9 1 2017 1 Inhoud Inhoud... 2 1. Inleiding... 3 2. Zorg voor de overledene en de hiervoor geldende tarieven...

Nadere informatie

Doel van Bijbelstudie

Doel van Bijbelstudie Bijbelstudie Hebreeën 4:12 Want het woord Gods is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard en het dringt door, zó diep, dat het vaneen scheidt ziel en geest, gewrichten en merg, en het

Nadere informatie

Praktische zorg na overlijden in het ziekenhuis. Informatie voor nabestaanden

Praktische zorg na overlijden in het ziekenhuis. Informatie voor nabestaanden Praktische zorg na overlijden in het ziekenhuis Informatie voor nabestaanden Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Wij betuigen ons medeleven met het overlijden van

Nadere informatie

Zorg na overlijden. Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0554

Zorg na overlijden. Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0554 Zorg na overlijden Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0554 Informatie voor nabestaanden Inleiding Als een familielid of naaste overleden is, begint een periode van afscheid nemen. Juist in deze

Nadere informatie

Samenvatting. Achtergrond en doel van dit advies

Samenvatting. Achtergrond en doel van dit advies Samenvatting Dit advies biedt een als bindend bedoelde landelijke richtlijn voor het vaststellen van de dood bij postmortale orgaandonatie. Deze richtlijn beschrijft hoe de dood dient te worden vastgesteld

Nadere informatie

Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden

Weefseldonatie Informatie voor nabestaanden Veel nabestaanden komen door het overlijden van een dierbare voor het eerst in aanraking met donatie en transplantatie. Op dat heel moeilijke moment moeten nabestaanden nadenken over donatie van weefsels

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING VOORGEZET ONDERWIJS: BIOLOGIE, MAATSCHAPPIJLEER, NEDERLANDS MBO: BURGERSCHAPSVORMING

DOCENTENHANDLEIDING VOORGEZET ONDERWIJS: BIOLOGIE, MAATSCHAPPIJLEER, NEDERLANDS MBO: BURGERSCHAPSVORMING donorwise.nl ren e g n o j atie oor n v o d e l l e u d fs Lesmo aan- en wee rg over o DOCENTENHANDLEIDING VOORGEZET ONDERWIJS: BIOLOGIE, MAATSCHAPPIJLEER, NEDERLANDS MBO: BURGERSCHAPSVORMING CONTACT EN

Nadere informatie

Dossier Voorafgaande zorgplanning

Dossier Voorafgaande zorgplanning Dossier Voorafgaande zorgplanning Elk jaar komen heel wat mensen in een situatie terecht waarin ze, omwille van een onomkeerbare coma, dementie of een andere aandoening, niet meer in staat zijn om zelf

Nadere informatie

Informatie voor nabestaanden

Informatie voor nabestaanden Informatie voor nabestaanden 0 Inleiding Het (aanstaand) overlijden van een dierbare is een aangrijpende gebeurtenis. In zo'n situatie is het moeilijk de aandacht te richten op de noodzakelijke formaliteiten

Nadere informatie

Informatie voor nabestaande(n)

Informatie voor nabestaande(n) Informatie voor nabestaande(n) Deze folder is bedoeld om u op weg te helpen met het treffen van de noodzakelijke maatregelen na het overlijden van een naaste uit uw familie- of vriendenkring. U zult nu

Nadere informatie

Uw rechten bij wilsverklaringen

Uw rechten bij wilsverklaringen Uw rechten bij wilsverklaringen Behandelverbod, niet-reanimeren, euthanasie, weefsel- en orgaandonatie, ter beschikking stellen van de wetenschap gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Wilsverklaringen 3 Levenstestament

Nadere informatie

Bloedtransfusie Waarom een bloedtransfusie?

Bloedtransfusie Waarom een bloedtransfusie? Bloedtransfusie Binnenkort ondergaat u een behandeling of ingreep, waarbij er een kans bestaat dat u bloed toegediend moet krijgen (een bloedtransfusie). In deze folder vindt u informatie over bloedtransfusie.

Nadere informatie

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) Algemeen Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG034 / Weefseldonatie (Informatie voor nabestaanden)

Nadere informatie

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën

8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën 8a. Wat en hoe? Het stappenplan, tips en ideeën Ga je een sectorwerkstuk maken? Dan is orgaan- en weefseldonatie een goed onderwerp! Hier vind je allerlei tips, bronnen en ideeën om een sectorwerkstuk

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE

HANDLEIDING VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE HANDLEIDING VOOR DE LESSEN ORGAANDONATIE EN REGISTRATIE Voor meer informatie of vragen: Donorregister www.donorregister.nl (0900) 821 21 66 (lokaal tarief) E-mail: info@donorregister.nl copyright 2008

Nadere informatie

houdende wijziging van het Besluit donorregister Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van, kenmerk ;

houdende wijziging van het Besluit donorregister Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van, kenmerk ; Besluit van houdende wijziging van het Besluit donorregister p de voordracht van nze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van, kenmerk ; Gelet op artikel 10, vierde lid, van de Wet op de orgaandonatie;

Nadere informatie

Postmortale niertransplantatie

Postmortale niertransplantatie Postmortale niertransplantatie Uw behandelend arts heeft verteld dat u in aanmerking kan komen voor niertransplantatie. Voordat het zover is, zijn een aantal onderzoeken en eventueel ingrepen nodig. Deze

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 506 Voorstel van wet van het lid Pia Dijkstra tot wijziging van de Wet op de orgaandonatie in verband met het opnemen van een actief donorregistratiesysteem

Nadere informatie

Informatie over (niet)-reanimeren

Informatie over (niet)-reanimeren Informatie over (niet)-reanimeren iet-reanimerenpenning Wat is reanimatie? Wat is de overlevi ans? Wat merkt het slachtoffer? Hoe groot is de kans op (blijv chade? Wel of niet reanimeren? Uw wens telt

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Keuzes rond leven en dood

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Keuzes rond leven en dood Keuzes rond leven en dood KEUZES ROND LEVEN EN DOOD Inhoudsopgave 1 Ter inleiding 2 Niet-reanimeren 3 Palliatieve sedatie 4 Afzien van (verder) behandelen (abstinerend beleid) 5 Euthanasie 6 Orgaan en

Nadere informatie

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden

Formaliteiten na overlijden. Informatie voor nabestaanden Formaliteiten na overlijden Informatie voor nabestaanden Graag willen wij onze deelneming betuigen met het overlijden van uw naaste. Het zal moeilijk zijn om uw aandacht te richten op de formaliteiten

Nadere informatie

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde

Wilsverklaring. Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 00 Wilsverklaring Grenzen, wensen en verwachtingen rond uw levenseinde 1 Hoe maak ik mijn wensen duidelijk in mijn laatste levensfase? In de laatste levensfase van zieke mensen moeten er moeilijke beslissingen

Nadere informatie