&RDFKLQJHQ6XSHUYLVLH :HUHOGHQYDQYHUVFKLORIYHUZDQWVFKDS" /RXLVYDQ.HVVHO. Gepubliceerd in: 7LMGVFKULIWYRRU&RDFKLQJ (2008) nr 2 juni, p

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "&RDFKLQJHQ6XSHUYLVLH :HUHOGHQYDQYHUVFKLORIYHUZDQWVFKDS" /RXLVYDQ.HVVHO. Gepubliceerd in: 7LMGVFKULIWYRRU&RDFKLQJ (2008) nr 2 juni, p. 70-73."

Transcriptie

1 &RDFKLQJHQ6XSHUYLVLH :HUHOGHQYDQYHUVFKLORIYHUZDQWVFKDS" /RXLVYDQ.HVVHO Gepubliceerd in: 7LMGVFKULIWYRRU&RDFKLQJ (2008) nr 2 juni, p ,QWUR De werelden van supervisie en coaching verschillen in vele opzichten van elkaar. Toch lijken ze dichter bij elkaar te komen. 1 Sinds enige afleveringen publiceert dit tijdschrift telkens een bijdrage over supervisie. Eerder (2003) veranderde het sinds 1983 in Nederland bestaande tijdschrift voor supervisie (6XSHUYLVLHLQRSOHLGLQJHQ%HURHS) haar naam in 6XSHUYLVLHHQ &RDFKLQJWLMGVFKULIWYRRUEHJHOHLGLQJVNXQGH De beroepsorganisatie van supervisoren /96% (/DQGHOLMNH9HUHQLJLQJYRRU6XSHUYLVLHHQDQGHUH%HJHOHLGLQJVYRUPHQ) en 6WLFKWLQJ&RDFK zoeken naar mogelijkheden om nauwer met elkaar te gaan samenwerken. Bovendien overweegt de LVSB haar naam te veranderen in LVSC, waarbij de C zal staan voor professionele coaching. Deze ontwikkelingen weerspiegelen de dagelijkse uitvoeringspraktijk: LVSBgeregistreerde supervisoren bieden ook professionele coaching aan als dienstverlening; opleidingen op dit gebied sieren zich met de naam supervisie en professionele coaching ; deelnemers aan supervisie (supervisanten) zeggen vaak dat deze coaching hen veel oplevert. Duidelijk: er is verwantschap, en er zijn verschillen. Welke zijn dat dan? Vanuit een helikopterview gaat deze bijdrage daarop in. Zo kunnen coaches en supervisoren elkaars werelden wat beter leren kennen. Meer specifieke vergelijkingen kunnen dan tegen de geschetste achtergrond plaatsvinden. 2QWVWDDQHQRQWZLNNHOLQJ Supervisie ontstond in de tweede helft van de 19 e eeuw in het Amerikaanse onderwijs en in (voorlopers van) maatschappelijk werk. Om hun werk goed te doen was voor de uitvoerenden een vorm van begeleiding nodig gericht op de uitvoering van dat werk. Deze begeleiding was tevens gericht op het ontwikkelen van hun deskundigheid middels leren van dat werken. Voor deze activiteit namen de organisaties voor onderwijs en voor maatschappelijk werk industriële en overheidorganisaties tot voorbeeld. 3 Deze kenden de functie supervisor, een meewerkend teamleider die richting gaf aan de werkuitvoering en on the job als begeleidend leermeester optrad, en waar nodig vakinhoudelijke en sociale ondersteuning bood. Het was, vanuit ons huidige perspectief, een vorm van werk- en competentiegerichte werkplekcoaching. Het woord coaching was toen nog niet bekend. Was dat het geval geweest dan was de kans groot geweest dat in plaats van supervisie het begrip coaching was gekozen om deze activiteit aan te duiden. 4 Het ging immers om begeleiding, en dat is de essentie van het Angelsaksische begrip coaching. 5 Tegen deze achtergrond ontwikkelde supervisie zich als een methode van opleiding ( basic training ) en deskundigheidsbevordering ( continuing professional development ) voor mensgerichte beroepen in vooral de sectoren welzijn, gezondheid, zorg en onderwijs: maatschappelijk werkers, psychotherapeuten, huisartsen, pastoraal werkers, verpleegkundigen et cetera. Ze is gericht op verbetering van het beroepsfunctioneren en ontwikkeling van voor de beroepsuitoefening benodigde competenties, in het bijzonder professionele zelfhantering in interactiesituaties. Het daarvoor benodigde leerproces krijgt vorm door middel van zelfreflectie op ervaringen met eigen beroepsfunctioneren in de concrete werkpraktijk. Reflectie op het eigen

2 omgaan met cliënten, collega s en het eigen functioneren in de context van organisatiesituaties staat daarbij in het brandpunt. Door het ontdekken van persoonlijk-individuele leerthema s die voor een goed beroepsfunctioneren van belang zijn, leert de supervisant doelgericht vormgeven aan kwalitatieve verbetering van het eigen beroepsfunctioneren. Tevens leert de supervisant zich dit proces van supervisorisch leren als competentie eigen te maken. 6 In de loop van de zeventiger jaren zien we dat supervisie ook betekenis kreeg voor leidinggevenden in deze sectoren. In de loop van de tachtiger jaren zien we een uitbreiding naar leidinggevenden in andere organisaties, meestal in de dienstverlenende sector en in mindere mate in productiebedrijven. Coaching wordt gewoonlijk gezien als een relatieve nieuwkomer op de markt van levenshulp en human resources development (HRD). Ruim honderd jaar na het ontstaan van supervisie vond, vanuit de wereld van sport, in de loop van de jaren zeventig van de vorige eeuw, introductie van coaching in kringen van leidinggevenden in het bedrijfsleven plaats. 7 Om de concurrentie het hoofd te kunnen bieden was een vorm van leidinggeven gewenst die recht deed aan het menselijke kapitaal - het adequaat en optimaal functioneren van de uitvoerende en leidinggevende medewerkers - in de organisatie. 8 Coaching werd daarbij enerzijds verbonden met empowerment-denken anderzijds met performance-management. Zo brak in Nederland in de tachtiger jaren van de vorige eeuw coaching door als coaching dóór leidinggevenden. 9 Inmiddels is coaching niet meer weg te denken, coaching is tot business geworden, komt in vele varianten en toepassingsvormen voor, en is niet meer beperkt tot organisaties en het domein van het beroepsfunctioneren. 9HUVFKLOLQGRPHLQHQHQWRHSDVVLQJVJHELHGHQ Supervisie beperkt zich tot het beroepsfunctioneren, in het bijzonder van (semi-)profesionals. Coaching daarentegen wordt in allerlei varianten ingezet in de domeinen sport, leven, studie/opleiden, en beroepsuitoefening. Tussen supervisie en coaching zijn er slechts raakvlakken op het gebied van beroepsuitoefening. We zullen ons daarom nu alleen op varianten van coaching in dit domein concentreren. In het domein arbeid, kennen we behalve coaching als een aanduiding voor een specifieke stijl van leidinggeven, coaching ván leidinggevenden of van, meestal tamelijk hoog gekwalificeerde, medewerkers in staf of uitvoerende posities. Deze laatstgenoemde variant van coaching kan diverse functies vervullen: deskundigheidsbevordering; ondersteuning van functioneren; ontwikkeling/verbetering van sociale competenties, maar ook van rolhantering; en training van functie- en beroepsinhoudelijke vaardigheden. Inhoud van dergelijke coaching varieert van functioneringsproblemen in het werk, persoonlijke levensproblematiek, loopbaanontwikkeling. Dergelijke coaching vindt plaats individueel of groepsgewijs. Daarnaast kennen we coaching van teams en coaching als interventie in het kader van organisatieontwikkeling. In Nederland wordt supervisie gepraktiseerd in de vorm van individuele of groepssupervisie, en grenst zich af van teambegeleiding. In Angelsaksische en Duitstalige landen is de aanduiding teamsupervision niet ongebruikelijk, alhoewel deze activiteit in toenemende mate wordt aangeduid als teamontwikkeling. Zowel coaching als supervisie blijken als virtuele vorm (per telefoon, , online chat, video-conferencing) voor te komen. Zoals coaching kan verwijzen naar een rol van de leidinggevende, zo kent ook supervisie van oudsher een variant waarbij de supervisor een leidinggevende rol vervult. In de Engelstalige supervisietheorie administrative supervision, of managerial supervision genoemd. In Nederland is tegen het einde van de zestiger jaren ervoor gekozen deze functie aan te duiden met de term werkbegeleiding, een vorm van begeleidend leidinggeven aan uitvoerende medewerkers gericht op hoe ze hun uitvoerende werk namens een organisatie (zouden moeten) vormgeven. 10 Met de introductie van deze term en concept is een duidelijk onderscheid gemaakt tussen werkbegeleiding, als vorm van werkgerichte performance coaching, en supervisie als vorm van op competentieontwikkeling gerichte coaching.

3 0HWKRGLVFKHNHQPHUNHQ Coaching blijkt te fungeren als een containerbegrip dat ongedifferentieerd een grote verscheidenheid aan begeleidingsactiviteiten aanduidt. De gevarieerde inhoud van dit tijdschrift illustreert dit. Internationaal gericht literatuuronderzoek maakt duidelijk dat coaching niet naar een specifieke activiteit en ook niet naar een specifieke methodische benadering of werkwijze verwijst. 11 Onder invloed van Whitmore 12 kwam een counselingbenadering van coaching op de voorgrond. We treffen echter ook andere benaderingen aan. Bijvoorbeeld: een instructieve 13 enerzijds, tegenover een facilitatieve 14 anderzijds. De benaderingen blijken - soms- ook gekoppeld aan de aard van de beoogde doelen, te variëren van een pragmatische op specifieke vaardigheden gerichte benadering ( skills coaching ) tot een facilitatieve benadering met een open themagebied en open doelen ( developmental coaching ). 15 Er lijkt enige overeenstemming te bestaan dat de methodiek van coachingtoepassingen in en voor beroepsfunctioneren, zich kenmerkt door een gerichtheid op van te voren op basis van assessments vastgestelde specifiek beoogde resultaten. Dit is een opvallend verschil met supervisie, waar evenals bij vormen van intensieve developmental coaching een open doelstelling gebruikelijk is. Een ander opvallend verschil met supervisie is dat over het algemeen het gebruik van feedback als belangrijker gezien wordt dan het gebruik maken en bevorderen van de eigen reflectie van de coachee. Voorts is kenmerkend voor de methodische werkwijze in coaching dat er instrumenten (bijvoorbeeld: 360-graden feedback; Myers-Briggs type indicator; Schutz Firo-B; Symfoia-scan) worden ingezet. Vaak ook wordt gebruik gemaakt van interviews met collega s en shadowing on the job. In de supervisiewereld is er een grote overeenstemming - ook buiten Nederland - dat de methodiek van supervisie zich kenmerkt door een bevordering van reflectie door de supervisant op het eigen omgaan met opgaven waarvoor deze in interactiesituaties in zijn concrete beroepspraktijk gesteld wordt. 16 Ook over het uiteindelijke doel van supervisie bestaat grote overeenstemming: een beter beroepsfunctioneren, in het bijzonder een methodisch hanteren van menselijke interactiesituaties, waarbij een geïntegreerde zelfhantering centraal staat. Dit geldt ook voor de daarvoor noodzakelijke competenties, te weten reflectie- en integratievermogen. Met integratie wordt daarbij verwezen naar een functioneren waarbij sprake is van een samengaan van persoonlijke disposities en vaardigheden (SHUVRRQVGLPHQVLH) en eisen die gesteld mogen worden aan een goede beroepsuitoefening (EHURHSVGLPHQVLH). Om dit blijvend te kunnen realiseren is de ontwikkeling van een vermogen tot eigen zelfstandige reflectie op eigen beroepsfunctioneren noodzakelijk. Het leren in supervisie is daarop gericht, en vindt plaats aan de hand van concrete praktijkervaringen van de supervisant met eigen functioneren in de beroepsuitoefening. Deze worden door de supervisant zelf gekozen. Het gaat daarbij niet om probleemoplossing, maar om ontdekken van voor de supervisant in haar/zijn beroepsuitoefening belangrijke leerthema s, en hoe de supervisant daar in zijn werk deskundiger, dat wil zeggen professioneler, mee om kan gaan. Uitgangspunt daarbij is dat waar de supervisant moeite mee heeft niet oplosbaar is, maar wel beter kan leren hanteren. Supervisie kan worden gerealiseerd in het kader van een opleidingsprogramma of deskundigheidbevordering. In het eerste geval is het opleidingsinstituut opdrachtgever van zowel de supervisor als de supervisant; in het tweede geval is dit de organisatie, of de supervisant zelf. Afhankelijk van het kader waarin supervisie wordt gepraktiseerd, en de mate van beroepservarenheid en deskundigheid van de supervisant worden eigen accenten gelegd. :HGHU]LMGVHEHwQYORHGLQJYDQFRDFKLQJHQVXSHUYLVLH Vanouds hecht de Nederlandse supervisiemethodiek veel waarde aan een schriftelijke voorbereiding door de supervisant. Deze betreft een nadere reflectie op de thematiek die de supervisant in de supervisiebijeenkomst centraal heeft gesteld, haar bewerking tijdens de bijeenkomst, leerthema s en leeropgaven die daardoor op de voorgrond zijn gekomen, en

4 doorwerking daarvan ná de bijeenkomst, onder andere in eigen praktijkfunctioneren. Ook een beschrijving van nieuw ervaringsmateriaal betrekking hebbend op eigen actueel beroepshandelen maakt daarvan deel uit. Video- of audio-opnamen kunnen daarbij ondersteunend worden ingezet. Dit instrument lijkt inmiddels ook de Nederlandse coachingmethodiek bereikt te hebben. 17 De auteurs van de betreffende publicatie, alle drie werkzaam als supervisorenopleider, illustreren hiermee tevens hoe supervisie en coaching elkaar beïnvloeden. Ook andere publicaties over coaching zijn geïnspireerd door de supervisietraditie. 18 Soms worden in een publicatie zelfs de termen externe coach en supervisor als onderling uitwisselbaar gebruikt, en wordt gesproken van een supervisie plus traject. 19 Een bijzondere relatie tussen supervisie en coaching treffen we aan bij de in het onderwijsveld gebruikte benadering van cognitive coaching. Deze wordt beschouwd als een variant van clinical supervision. 20 We zouden kunnen stellen dat supervisie een bijzondere vorm is van professionele coaching. 3URIHVVLRQDOLVHULQJ In de loop van haar ontwikkeling heeft supervisie zich geprofessionaliseerd. Dit proces vond zijn uitdrukking in opleidingen, theorieontwikkeling en beroepsorganisaties. Na een periode van kortere scholingen vanaf 1950, ging in Nederland in 1968 de eerste van overheidswege erkende supervisorenopleiding voor deelnemers uit verschillende beroepsgroepen van start. In 1980 organiseerden supervisoren zich als professionele groep, die in 1989 zich omvormde tot LVSB. In 1992 kwam een profiel en registratieregeling tot stand, en vanaf toen werden opleidingen geaccrediteerd. Kenmerkend voor LVSB-geregistreerde supervisoren en door de LVSB-geaccrediteerde opleidingen is dat zij zich bekennen tot een zogenoemd generiek supervisieconcept. Dat wil zeggen een supervisieconcept dat specifieke beroepsgroepen, werksectoren en methodische scholen overstijgt. De functie die supervisie vervult en kan vervullen, en de daarvoor gewenste methodische principes, zijn richtinggevend voor het ontwikkelde concept. Desondanks zijn er naast opleidingen die zich openstellen voor een diversiteit aan beroepsgroepen, de laatste jaren ook opleidingen geaccrediteerd die sector- en/of beroepsgroep specifiek zijn. Bovendien zijn er ook, bijvoorbeeld in de wereld van psychotherapie, methodische scholen die hun eigen supervisoren bijscholen om specifiek in het kader van opleidingen tot die specifieke methodische bekwaamheid supervisie te kunnen geven. Ondanks een tamelijk vergevorderde professionalisering in de wereld van supervisie, verwijzen dus de begrippen supervisie en supervisor niet altijd naar eenzelfde soort bekwaamheid. Nog niet zo lang geleden waren vele praktiserende coaches self-made: ze namen niet of nauwelijks deel aan op coaching gerichte opleidingsprogramma s. 21 Ze presenteerden zichzelf als coach op basis van hun achtergrond en ervaring als manager, personeeladviseur, psycholoog, counsellor, psychotherapeut. Sinds kort zien we steeds meer opleidingsprogramma s voor professionele coaches ontstaan, sommige zelfs op masterniveau. :DWNXQQHQFRDFKLQJHQVXSHUYLVLHYRRUHONDDUEHWHNHQHQ" In de supervisieliteratuur werd al vele jaren geleden aangegeven dat supervisie een functie zou kunnen vervullen voor de ontwikkeling van een coachende wijze van leidinggeven 22. Inmiddels ontstaat bij grote groepen professionele coaches en coachingopleidingen het inzicht dat nemen van supervisie een belangrijk middel is om te komen tot grotere professionaliteit. Zo stelt Downey, directeur van de %ULWLVK6FKRRORI&RDFKLQJ, dat supervisie en vitaal ingrediënt is voor effectieve coaching. 23 Waar de behoefte aan ontwikkeling van professionaliteit toeneemt, is supervisie onmisbaar. Willen supervisoren supervisie kunnen geven aan (professionele) coaches 24 dan zullen zij op de hoogte moeten zijn van de verscheidenheid van coachingpraktijken en -concepten, en wat dit betekent voor de professionele ontwikkeling van de coach(es) die bij hen supervisienemen. Ook

5 kunnen supervisoren hun eigen praktijk uitbreiden met een coachingaanbod. Hoewel supervisoren met de door hen verworven supervisiemethodiek beslist een goede basis hebben om bepaalde vormen van coaching te praktiseren, is daarvoor nodig dat zij zich aanvullend verdiepen en eventueel zelfs scholen in bepaalde methodische principes en technieken die in de coachingwereld gangbaar zijn. Waarschijnlijk kunnen zij daarmee hun supervisorische handelen ook nog verder tot ontwikkeling brengen. /RXLVYDQ.HVVHO, Andragoloog, trainer voor groeps- en organisatieontwikkeling, supervisor/professioneel coach. Hoofdopleider Opleiding supervisiekunde/professionele coaching (9'2RSOHLGLQJVHQDGYLHVFHQWUXP van +RJHVFKRROYDQ$UQKHPHQ1LMPHJHQ). Regelmatig gastdocent in diverse Europese landen. Publicaties over supervisie, intervisie, coaching, deskundigheidsbevordering, organisatieontwikkeling en volwasseneneducatie verschenen in 8 talen. Was oprichtingspresident van $16($VVRFLDWLRQRIQDWLRQDORUJDQLVDWLRQV IRUVXSHUYLVLRQLQ(XURSH ( ). 1 In 2000 organiseerde ANSE (Association of National Organizations for Supervision in Europe) de conferentie Supervision an coaching: are they offering the same under different labels? (Zie noot 4: Van Kessel/ Fellermann, 2002). 2 Deze ontwikkeling vindt niet alleen in Nederland plaats. Het Duitstalige tijdschrift 2UJDQLVDWLRQVEHUDWXQJ 6XSHUYLVLRQ&OLQLFDO0DQDJHPHQW, veranderde in 2001 haar naam in 2UJDQLVDWLRQVEHUDWXQJ6XSHUYLVLRQ &RDFKLQJ 3 Flinders, D.J. (1998), Industrial dimensions of supervision. In: Firth, G.R. & E.F. Pajak (eds.), +DQGERRN RQVFKRROVXSHUYLVLRQ New York, Simon & Schuster Macmillan, p Kessel, L. van (2002), Opening Speech ANSE-conference In: Kessel, L. van & J. Fellermann (Hrsg./Eds.),6XSHUYLVLRQXQG&RDFKLQJLQ(XURSlLVFKHU3HUVSHNWLYH%HLWUlJHGHU$16(.RQIHUHQ] 6XSHUYLVLRQDQGFRDFKLQJLQDQ(XURSHDQSHUVSHFWLYH3URFHHGLQJVRIWKH$16(FRQIHUHQFH Vienna, ANSE Association of national organisations in Europe, 2002, p Het Engelstalige begrip coach betekent teaching and supervising (someone), acting as a trainer or coach. Coach als aanduiding voor begeleider werd voor het eerst gebruikt rond 1840 aan de Universiteit van Oxford, en werd geïntroduceerd in de Amerikaanse sportwereld rond 1880 (Zie noot 11: Van Kessel, 2007, 393). 6 Als model is dit proces beschreven in: Kessel, L. van, De leerweg in supervisie. Een model voor het geven van leerhulp. In: Rigter, W. (red.), 6XSHUYLVRUZRUGHQ6XSHUYLVRUEOLMYHQ. Amsterdam, 1989, Gallwey, W.T. (1974),7KHLQQHUJDPHRIWHQQLV. London: Pan Books. 8 Downey (2000, 34), evenals vele andere auteurs, stellen expliciet dat de coachingrelatie gericht is op het realiseren van bedrijfsdoelen. Zie: Downey, M. (2000), &RDFKHQRSKHWZHUN(HQJLGVYRRUPDQDJHUV. Amsterdam, Uitgeverij Nieuwezijds. 9 Egberts, M.E. & A.D. Verheul (1993), 'HPDQDJHUDOVFRDFK. +507KHPDFDKLHUVQU. Deventer, Kluwer. 10 Kessel, L. van (1992), Werkbegeleiding als kwaliteitsmanagement van de uitvoerende functie. Balanceren tussen beheersen en ondersteunen. 6XSHUYLVLHLQRSOHLGLQJHQEHURHS7LMGVFKULIWYRRU SURIHVVLRQHHOEHJHOHLGHQ 9 (1992) 1, Voor een uitvoering beschrijving van de variëteit aan coachingopvattingen en -praktijken op basis van Nederlandstalige, Duitstalige en Engelstalige bronnen zie: - Kessel, L. van (2002a), Coaching in variaties. Deel I: Verschijningsvormen van coaching in de vakliteratuur. 6XSHUYLVLHLQRSOHLGLQJHQEHURHS7LMGVFKULIWYRRUSURIHVVLRQHHOEHJHOHLGHQ, 19 (2002) 1, Kessel, L. van (2002b), Coaching in variaties. Deel II: Opvattingen over specifieke methodische kenmerken en aspecten van coaching. 6XSHUYLVLHLQRSOHLGLQJHQEHURHS7LMGVFKULIWYRRUSURIHVVLRQHHO EHJHOHLGHQ, 19 (2002) 3, Kessel, L. van (2007), Coaching, a field for professional supervisors?6wuxþqryr HQMHSRGUXþMHUDGD profesionalnih supervizora?) In: /MHWRSLV6RFLMDOQRJ5DGD, 2007/Godište 14, Broj 2, p Zagreb,

6 Pravni Fakultet Sveuþilišta i Zagrebu / Studijski Centar Sociajalnog Rada. ISSN Whitmore, J. (2002). &RDFKLQJIRUSHUIRUPDQFH. (3rd ed.). London: Nicholas Brealey Publishing. 13 Parsloe, E. (1995), Coaching, Mentoring and Assessing, A practical Guide to Developing Confidence. London, Kogan Page Limited. 14 Downey (1999), zie noot Vgl. Jackson, P. (2005, 47), How do we describe coaching? An exploratory development of a typology of coaching based on the accounts of UK-based practitioners.,qwhuqdwlrqdo-rxuqdori(ylghqfh%dvhg &RDFKLQJDQG0HQWRULQJ, Vol. 3, No. 2, Autumn, p Vgl. Kilminister, S.M. & B.C. Jolly (2000), Effective supervision in clinical practice settings: a literature review. 0HGLFDO(GXFDWLRQ (2000) 34, Blackwell Science Ltd. 17 Van den Boomen, F., Hoonhout, M. & R. Merkies (2007), Uit de gereedschapskist van de coach. Reflectie op papier. 1HGHUODQGV7LMGVFKULIWYRRU&RDFKLQJ, no.3, Bijvoorbeeld: Looss, W. (1991, 42), &RDFKLQJI U0DQDJHU3UREOHPEHZlOWLJXQJXQWHUYLHU$XJHQ Landsberg/Lech, Verlag Moderne Industrie; Schreyögg, A. (1995), &RDFKLQJHLQH(LQI KUXQJI U3UD[LV XQG$XVELOGXQJ Frankfurt/Main, Campus Verlag. (Ned. Vert.: &RDFKLQJ(HQLQOHLGLQJYRRUSUDNWLMNHQ RSOHLGLQJ Amsterdam, Addison Wesley Longman, 1997); Scheweer, E. (2002), 9HHO]LMGLJFRDFKHQHHQ SUDNWLVFKHKDQGOHLGLQJYRRUOHLGLQJJHYHQGHQHQEHJHOHLGHUV. Schiedam, Scriptum. 19 Beld, P.J. van den & M.van den Bosch (1999, 15), 9DONXLOHQLQHHQFRDFKLQJWUDMHFW. In: Hell J.G.F., e.a. (red.), &RDFKLQJKRXYDVWLQGHYHUDQGHUHQGHRUJDQLVDWLH. Houten/Diegem, Bohn Stafleu Van Loghum, 1999, Garmston, R.J., L.E. Lipton & K. Kaiser (1998), 7KHSV\FKRORJ\RIVXSHUYLVLRQ. In: Firth, G.R. & E.F.Pajak (Eds.), +DQGERRNRIUHVHDUFKRQVFKRROVXSHUYLVLRQ. New York, Simon & Schuster Macmillan, 1998, Anderson, R.H. & K.J. Snyder (1993), &OLQLFDOVXSHUYLVLRQ&RDFKLQJIRUKLJKHU SHUIRUPDQFH. Lancaster PA Technomic. 21 Hawkins, P. & N. Smith (2006,121), &RDFKLQJPHQWRULQJDQGRUJDQL]DWLRQDOFRQVXOWDQF\6XSHUYLVLRQ DQGGHYHORSPHQW Maidenhead, Open University Press. 22 Houtenbos, J. & C. van Bockel (1988), Van baas tot coach. Visie op supervisie aan leidinggevenden. 6XSHUYLVLHLQRSOHLGLQJHQEHURHS, 5 (1988) 1, Downey, M. (2003, 210). Effective coaching: lessons from the coaches couch. New York, Texere/Thomson. 24 Hay, J. (2007), 5HIOHFWLYHSUDFWLFHDQGVXSHUYLVLRQIRUFRDFKHV. Maidenhead, Open University Press.

Coachen... waar bots je op in het coachen van je collega s? Waar gaat het over... Wat is de essentie van coachen? Coachen naar positieve verandering:

Coachen... waar bots je op in het coachen van je collega s? Waar gaat het over... Wat is de essentie van coachen? Coachen naar positieve verandering: Coachen naar positieve verandering: Coachen... waar bots je op in het coachen van je collega s? Focus op het leren van leerkrachten en de school als lerende organisatie. beno.schraepen@plantijn.be, Master

Nadere informatie

Deskundigheidsbevordering. Supervisie

Deskundigheidsbevordering. Supervisie Deskundigheidsbevordering Supervisie scholing_supervisie.indd Sec1:1 12-11-2007 04:38:47 Supervisie is een leermethode die wordt toegepast in mensgerichte beroepen als arts, psychotherapeut, leraar, maatschappelijk

Nadere informatie

Coaching op weg naar professionalisering

Coaching op weg naar professionalisering Coaching op weg naar professionalisering Fer van den Boomen en Rinus Merkies Het aanbod aan coaching in de markt is erg divers. Dat kan potentiële klanten in verwarring brengen. Want wanneer is coaching

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Coachen met collega s

Coachen met collega s www.managementenconsulting.nl Coachen met collega s Voordelen en beperkingen van het werken met interne coaches * Erik de Haan & Yvonne Burger Coachen wordt hoe langer hoe meer een volwassen vak. In de

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Ambitie, groei en ontwikkeling

Ambitie, groei en ontwikkeling Duurzaam opleiden Profijt van investeringen YSC ondersteunt organisaties op verschillende manieren bij ontwikkelingsvraagstukken. Wij streven er naar de door u gewenste resultaten te ondersteunen, niet

Nadere informatie

Soa Aids Nederland. Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding

Soa Aids Nederland. Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding Soa Aids Nederland Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding Competentieprofiel MI-coach binnen de soa-bestrijding Amsterdam, april 2011 Inhoud Introductie/inleiding 7 1. MI-coaching en randvoorwaarden

Nadere informatie

Praktische Informatie NLP Trainer Opleiding

Praktische Informatie NLP Trainer Opleiding Praktische Informatie NLP Trainer Opleiding Opleiding tot INTERNATIONAL CERTIFIED NLP TRAINER Algemeen De gehele opleiding tot gecertificeerd NLP trainer is gebaseerd op het NLP trainersmodel van het New

Nadere informatie

Persoonlijke coaching. 19 maart 2009. Welkom!

Persoonlijke coaching. 19 maart 2009. Welkom! Persoonlijke coaching als leervorm 19 maart 2009 Welkom! Ik wil, ik weet, ik kan... en toch doe ik het niet! 19 maart 2009 Welkom! Prestaties bekeken Prestatie = Potentieel - interferentie Ik als coach:

Nadere informatie

Certificering HR Professional

Certificering HR Professional Certificering HR Professional Certificering HR Professional Het personeelsmanagement kenmerkt zich door een grote mate van diversiteit, in de diepte en de breedte. De inhoud van het personeelsmanagement

Nadere informatie

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Zesdaagse, geaccrediteerde Masterclass o.l.v. Annet van Laar, voor psychologen, trainers, coaches en therapeuten. Start: 14 februari 2014 Introductieworkshop:

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

Van Egmond Coaching. Voor wie?

Van Egmond Coaching. Voor wie? Van Egmond Coaching Heb je behoefte aan iemand die goed kan luisteren, met je meedenkt, kritisch kijkt, ondersteunend is en je kan helpen bij het doorbreken van vastgelopen situaties? Zoek je voor jezelf

Nadere informatie

De kunst jezelf en anderen te leiden

De kunst jezelf en anderen te leiden 4D organisatieontwikkeling & opleiding individu groep taak context TGI-opleiding 2015 2017 De kunst jezelf en anderen te leiden 1 TGI, de kunst jezelf en anderen te leiden Als leidinggevende, projectleider,

Nadere informatie

TvC september nr. 3 2015

TvC september nr. 3 2015 ECVision is een door de EU gesubsidieerd project in het kader van Leonardo-gelden voor Life Long Learning. Het project is in 2012 van start gegaan en wordt in 2015 afgerond. Initiatiefnemers waren ANSE,

Nadere informatie

Certified Professional Coaching Een erkende opleiding tot gecertificeerd coach in twee delen.

Certified Professional Coaching Een erkende opleiding tot gecertificeerd coach in twee delen. Certified Professional Coaching Een erkende opleiding tot gecertificeerd coach in twee delen. CPC deel 1 Leergang 22 Leergang 23 CPC deel 2 Leergang 21 Leergang 22 TAAKBEKWAAMHEID start op 26.03.2015 start

Nadere informatie

& Pastorale Supervisie in Nederland

& Pastorale Supervisie in Nederland & Pastorale Supervisie in Nederland (HER)REGISTRATIE ALS PASTORAAL SUPERVISOR Herziene editie 2011 (update 2013) Regelgeving betreffende de (her)registratie en opleiding van pastoraal supervisoren Raad

Nadere informatie

Van Egmond Coaching. Voor wie?

Van Egmond Coaching. Voor wie? Van Egmond Coaching Heb je behoefte aan iemand die goed kan luisteren, met je meedenkt, kritisch kijkt, ondersteunend is en je kan helpen bij het doorbreken van vastgelopen situaties? Zoek je voor je instelling

Nadere informatie

Professionaliseren in de praktijk

Professionaliseren in de praktijk MPWR Professionaliseren in de praktijk Projectleiders die er toe doen! Professioneel projectmanagement MPWR klantgerichte professionalisering training coaching management advies nassaulaan 40 3743 cd baarn

Nadere informatie

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent

Optimaal benutten, ontwikkelen en binden van aanwezig talent Management Development is een effectieve manier om managementpotentieel optimaal te benutten en te ontwikkelen in een stimulerende en lerende omgeving. De manager van vandaag moet immers adequaat kunnen

Nadere informatie

Post Graduate Opleiding Executive Coaching Vrije Universiteit Amsterdam

Post Graduate Opleiding Executive Coaching Vrije Universiteit Amsterdam Post Graduate Opleiding Executive Coaching Vrije Universiteit Amsterdam 2012/2013 Introductie Aanleiding Coaching is een vak geworden. Zowel binnen de overheid als binnen het bedrijfsleven heeft coaching

Nadere informatie

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen

Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Masterclass: Lichaamswijsheid herkennen en toepassen Zesdaagse, geaccrediteerde Masterclass voor psychologen, trainers, coaches en therapeuten. Start 30 maart 2012 Open Avond: 6 maart a.s. WAAROM EEN MASTERCLASS

Nadere informatie

Training & Ontwikkeling

Training & Ontwikkeling Inleiding FOCUS Leren & Ontwikkelen uit Wormerveer is een sterk groeiende Human Resources Development dienstverlener met een duidelijke focus op resultaatgerichtheid en professionalisering. Wij onderscheiden

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2 Essentiële waarden... 21. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 23

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2 Essentiële waarden... 21. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 23 Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1 Visie op leidinggeven... 13 1.1. Organisatiecultuur... 13 1.2. Noodzaak van cultuuromslag... 15 1.3. Structuur-, cultuurdiscussie... 15 1.4. Organisatiecultuur... een

Nadere informatie

Toelichting reflectievoorwaarden voor jeugdzorgwerkers

Toelichting reflectievoorwaarden voor jeugdzorgwerkers Toelichting reflectievoorwaarden voor jeugdzorgwerkers Wat is reflectie? Professionele en effectieve jeugdzorg vraagt om professionals die in staat zijn om algemeen werkzame factoren zoals bevorderen motivatie,

Nadere informatie

ICLON Powerpoint sjabloon

ICLON Powerpoint sjabloon ICLON Powerpoint sjabloon Een voorbeeld van een ICLON presentatie Piet Presentator & Co Copresentator (ICLON) Coby Collega (Leiden University) Max Medewerker (Instituut voor Cooperatie) [Congresnaam, Plaats,

Nadere informatie

Gras groeit sneller door eraan te trekken!

Gras groeit sneller door eraan te trekken! Gras groeit sneller door eraan te trekken! Ontwikkel de competenties van je medewerkers Ton van Dongen en Jan Harmen Rietman Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen 1 waarom zijn competenties belangrijk?

Nadere informatie

Ontwikkeling van(uit) talent

Ontwikkeling van(uit) talent Verschenenin:GidsvoorPersoneelsmanagement,mei2005 Ontwikkelingvan(uit)talent Eenkrachtigperspectiefvoorpersoonlijkegroei SaskiaTjepkemaenLucVerheijen Vanuit het competentiedenken vinden HR en management

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

Professional Coach Week

Professional Coach Week Professional Coach Week Een week intensief werken aan de coach in jezelf. 2-6 september 2013 27-31 januari 2014 associatie voor coaching DORPSSTRAAT 1 5735 EA AARLE-RIXTEL TEL. 0492-385544 WWW.ASSOCIATIEVOORCOACHING.COM

Nadere informatie

3.1 Persoonsgerichte werkvormen: leren van ervaringen, supervisie en intervisie

3.1 Persoonsgerichte werkvormen: leren van ervaringen, supervisie en intervisie 3.1 Persoonsgerichte werkvormen: leren van ervaringen, supervisie en intervisie Reflectie op het eigen handelen is voor de AVG een noodzakelijk element van zijn beroepsattitude (competentiegebied professionaliteit).

Nadere informatie

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG

Visie Dimence Groep op VerpleGinG en VerzorGinG Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging Visie Dimence Groep op verpleging en verzorging De zorg verandert en vindt zoveel mogelijk thuis of dichtbij huis plaats. Er worden minder mensen opgenomen

Nadere informatie

Coaching: bedreiging, beperking of uitdaging?

Coaching: bedreiging, beperking of uitdaging? Coaching: bedreiging, beperking of uitdaging? Inleiding In het laatste nummer van het vorig jaar kondigde de redactie een verandering aan: "een inhoudelijke vernieuwing richting begeleidingskunde (..)

Nadere informatie

Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >>

Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >> Een kennis- en netwerkorganisatie voor professionals¹ >> die organisaties adviseren over en begeleiden bij uiteenlopende innovaties op het gebied van organisatie- en werkvormen, arbeidsrelaties, leiderschap

Nadere informatie

Procesbeschrijving van coaching en supervisie

Procesbeschrijving van coaching en supervisie 1 Procesbeschrijving van coaching en supervisie (vervolg op wetenswaardigheden ) (2002, Trees Schopman/De Spiegel). 2.0 Inleiding Het vorige artikel beschreef met name de situaties die geschikt zijn om

Nadere informatie

LEIDERS VAN MORGEN MD NETWERK VOOR HR EN MD PROFESSIONALS

LEIDERS VAN MORGEN MD NETWERK VOOR HR EN MD PROFESSIONALS LEIDERS VAN MORGEN MD NETWERK VOOR HR EN MD PROFESSIONALS Graag vertel ik u in deze brochure over Leiders van Morgen, een Management Development (MD) netwerk dat october 2010 van start gaat. Voor meer

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

ORGANISATIEONTWIKKELING ORGANISEREN & PRESTEREN. Voorbeelden opdrachten:

ORGANISATIEONTWIKKELING ORGANISEREN & PRESTEREN. Voorbeelden opdrachten: ORGANISATIEONTWIKKELING ORGANISEREN & PRESTEREN Voorbeelden opdrachten: Begeleiding bij reorganisatie en reductie van het personeelsbestand, zoals: sociaal plan, afspiegelingsoverzicht, functie-overgangsmatrix,

Nadere informatie

Stilstaan bij de start

Stilstaan bij de start Wat hebben startende leraren nodig om zich in de eerste jaren van hun beroepspraktijk te ontwikkelen tot stevige professionals? Voorlopige opbrengst literatuuronderzoek in het kader van het R&D-project

Nadere informatie

Besluit Kwalificatie-eisen voor praktijkopleiders, werkbegeleiders

Besluit Kwalificatie-eisen voor praktijkopleiders, werkbegeleiders K GzP Kamer Gezondheidszorgpsycholoog Besluit Kwalificatie-eisen voor praktijkopleiders, werkbegeleiders en supervisoren De Kamer Gezondheidszorgpsycholoog, kennis genomen hebbende van het rapport van

Nadere informatie

Besluit Kwalificatie-eisen voor praktijkopleiders, werkbegeleiders en supervisoren opleiding psychotherapeut

Besluit Kwalificatie-eisen voor praktijkopleiders, werkbegeleiders en supervisoren opleiding psychotherapeut KPT 13-025 Besluit Kwalificatie-eisen voor praktijkopleiders, werkbegeleiders en supervisoren opleiding psychotherapeut De Kamer Psychotherapeut, kennis genomen hebbende van het rapport van de Commissie

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 35

Inleiding... 9. Hoofdstuk 3 Management en leidinggevende structuur... 35 Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1 Visie op leidinggeven... 13 1.1. Beïnvloeding van de organisatiecultuur... 13 1.2. Organisatiecultuur en organisatieklimaat... 15 1.3. Noodzaak van cultuuromslag... 16

Nadere informatie

Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF

Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF Systeemgericht werken De contextuele benadering SMWF Periode: Trainer: Bijeenkomsten: Locatie: April t/m September 2013 Drs. Jaco de Rapper Acht dagdelen Groep 3: 09/04(2 dagdelen), 21/05(2 dagdelen),

Nadere informatie

Leiderschap vanuit systemisch perspectief

Leiderschap vanuit systemisch perspectief Waar ideeën en activiteiten rond ziel en zakelijkheid samenkomen op een prachtige plek, vanuit een geïnspireerd netwerk 4-daagse training: Leiderschap vanuit systemisch perspectief Het leven wordt voorwaarts

Nadere informatie

POSTGRADUATE OPLEIDING EXECUTIVE TEAMCOACHING

POSTGRADUATE OPLEIDING EXECUTIVE TEAMCOACHING POSTGRADUATE OPLEIDING EXECUTIVE TEAMCOACHING 1 INTRODUCTIE AANLEIDING Coaching is een vak geworden. Zowel binnen de overheid als binnen het bedrijfsleven heeft coaching zich ontwikkeld tot een geaccepteerde

Nadere informatie

De kunst jezelf en anderen te leiden

De kunst jezelf en anderen te leiden 4D organisatieontwikkeling & opleiding individu groep taak context TGI-opleiding 2016 2018 De kunst jezelf en anderen te leiden 1 TGI, de kunst jezelf en anderen te leiden Als leidinggevende, projectleider,

Nadere informatie

Marjo Maas: fysiotherapeut / docent / onderzoeker Peer assessment De impact van peer assessment op het klinische redeneren en het klinisch handelen van fysiotherapeuten in opleiding en fysiotherapeuten

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

Systeemdynamiek in organisaties Bert Hellinger Instituut, Nederland

Systeemdynamiek in organisaties Bert Hellinger Instituut, Nederland Systeemdynamiek in organisaties Bert Hellinger Instituut, Nederland Systeemdynamiek in organisaties In zes blokken van twee dagen en een blok van drie dagen kunnen deelnemers leren om zelfstandig organisatieopstellingen

Nadere informatie

Leerlijnen voor verpleegkundigen

Leerlijnen voor verpleegkundigen Diakonessenhuis Leerlijnen voor verpleegkundigen Loopbaanontwikkeling in het Diakonessenhuis Bij- en nascholing Coaching Communicatie Experimenteren met nieuw gedrag Leren en werken Oefenen in de praktijk

Nadere informatie

STAP IN. Register MZ-Opleiders. Registreer je nu op www.mz-opleiders.nl

STAP IN. Register MZ-Opleiders. Registreer je nu op www.mz-opleiders.nl STAP IN STAP IN Register MZ-Opleiders Register MZ-Opleiders (RMZO) Leidseplein 5 1017 PR Amsterdam www.mz-opleiders.nl 020-320 43 02 Registreer je nu op www.mz-opleiders.nl Vanaf 15 mei 2012 start het

Nadere informatie

HR maakt de foto en opleidingen de film

HR maakt de foto en opleidingen de film HR maakt de foto en opleidingen de film Wat is de volgende stap in sturen op gedrag, resultaat en leren? Amos de Haas amos@aha-s.nl AHA-S http://www.aha-s.nl Basis beoordelen/ functioneren Instroom Doorstroom

Nadere informatie

Bijlage Beroepscompetenties Fysiotherapeuten

Bijlage Beroepscompetenties Fysiotherapeuten Let op! Dit formulier kunt u het beste downloaden en digitaal invullen. Daarna uitprinten, ondertekenen en retour sturen. Bijlage Beroepscompetenties Fysiotherapeuten Deze bijlage is een verplicht onderdeel

Nadere informatie

Zelfsturing en vakmanschap. HR in de zorg, 2 december 2014

Zelfsturing en vakmanschap. HR in de zorg, 2 december 2014 Zelfsturing en vakmanschap HR in de zorg, 2 december 2014 Even voorstellen Tanja Hoornweg Eva van Gils Het Nieuwe Leidinggeven: vanuit een gezamenlijke visie de motivatie en het vakmanschap van medewerkers

Nadere informatie

Post-hbo cursus Loopbaanbegeleiding

Post-hbo cursus Loopbaanbegeleiding Post-hbo cursus Loopbaanbegeleiding Actuele ontwikkelingen zoals flexibilisering van arbeid, de noodzaak tot het vergroten van de in- en externe mobiliteit van de werknemer, maar ook wetswijzigingen zorgen

Nadere informatie

Intervisie of Roddel en Achterklap? door Emy van Tilburg (manager Training & Education bij Swets & Zeitlinger)

Intervisie of Roddel en Achterklap? door Emy van Tilburg (manager Training & Education bij Swets & Zeitlinger) Intervisie of Roddel en Achterklap? door Emy van Tilburg (manager Training & Education bij Swets & Zeitlinger) Zal ik ons even voorstellen? Het bedrijf: Swets is wereldleider op het gebied van abonnementenservices.

Nadere informatie

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider.

Competentieprofiel MZ Opleider. Competentieprofiel voor mz-opleider. Competentieprofiel MZ Opleider Dit is een verkorte versie van het document dat is vastgesteld door de ledenvergaderingen van BVMP en BVMZ. In de volledige versie zijn enkele bijlagen toegevoegd, deze worden

Nadere informatie

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag.

Flyer Intervisie. Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. Flyer - Intervisie Wat is intervisie? Intervisie is vooral taakgericht en resultaatgericht werken met collega s ter optimalisering van de werkzaamheden van alledag. De volgende omschrijving van intervisie

Nadere informatie

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste

Beleid. Beschrijving trekkersrollen LC en LD. Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Coevorden, Hardenberg e.o. / De Nieuwe Veste 1. Inleiding De koers voor de komende jaren, zoals beschreven in het strategisch beleidsplan 2011-2014 heeft consequenties voor gewenste managementstijl van de school. In de managementvisie 2011-2014 heeft

Nadere informatie

Beroepscode Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking

Beroepscode Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking Beroepscode Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking 1 VOORWOORD Met trots presenteert de Beroepsvereniging van cliëntondersteuners voor mensen met een beperking (BCMB) de

Nadere informatie

Habilis Executive Search. Productie en Techniek

Habilis Executive Search. Productie en Techniek Habilis Executive Search Productie en Techniek Habilis mens en organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel het meest optimale resultaat

Nadere informatie

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont

Whitepaper ORMIT: Ontwikkelen loont Whitepaper ontwikkelen loont! Inleiding Gemiddeld geeft een organisatie ieder jaar zo n 2% van de loonkosten uit aan opleiden en ontwikkelen. Is deze investering de moeite waard? Zijn medewerkers tevreden

Nadere informatie

Supervisie en Coaching jaargang 25, nummer 1 (2008) p. 69-71. Inhoud Inleiding Inhoud Commentaar Tot besluit Bibliografie

Supervisie en Coaching jaargang 25, nummer 1 (2008) p. 69-71. Inhoud Inleiding Inhoud Commentaar Tot besluit Bibliografie Recensie Beschermjassen in Supervisie en Coaching 1/2008 Kitlyn Tjin A Djie & Irene Zwaan (2007). Beschermjassen, transculturele hulp aan families. Assen: Van Gorcum. xii + 96 p., isbn 978 90 232 4371

Nadere informatie

Opleiding Leidinggeven

Opleiding Leidinggeven Opleiding Leidinggeven Voor wie? De Opleiding Leidinggeven richt zich naar (bege)leiders van teams, organisaties en bedrijven: managers, directeuren, HR-managers, projectleiders, coördinatoren, teamcoaches

Nadere informatie

Een erkende opleiding tot gecertificeerd coach in twee delen. TAAKBEKWAAMHEID start op 12.10.2015. VAKBEKWAAMHEID start op 13.04.

Een erkende opleiding tot gecertificeerd coach in twee delen. TAAKBEKWAAMHEID start op 12.10.2015. VAKBEKWAAMHEID start op 13.04. Een erkende opleiding tot gecertificeerd coach in twee delen. CPC deel 1 Leergang 23 CPC deel 2 Leergang 21 TAAKBEKWAAMHEID start op 12.10.2015 VAKBEKWAAMHEID start op 13.04.2015 Professional coaching

Nadere informatie

REALTIME LEIDERSCHAP ONTWIKKELING

REALTIME LEIDERSCHAP ONTWIKKELING REALTIME LEIDERSCHAP ONTWIKKELING ERNST JAN REITSMA 27 NOVEMBER 2014 REALTIME LEADERSHIP DEVELOPMENT 1. Iets over theorieën 2. Belang van Live Event 3. Ervaringen 4. Feedback organiseren 5. Voorbeelden

Nadere informatie

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids

Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Make it work! Virtuele mobiliteit in internationale stages integreren: een snelgids Wat? Internationale stages worden steeds belangrijker in de context van de internationalisering van hoger onderwijs en

Nadere informatie

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider

Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Post HBO opleiding Jobcoach/Trajectbegeleider Combo Emonomy Combo Emonomy heeft een lange historie en traditie in methodiekontwikkeling, onderzoek, opleiding, coaching en advies op het gebied van arbeidsontwikkeling,

Nadere informatie

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving

Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Bewegen tot leren: Perspectieven voor een krachtige leeromgeving Jouw ervaring Neem iets in gedachten dat je nu goed kunt en waarvan je veel plezier hebt in je werk: Vertel waartoe je in staat bent. Beschrijf

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Introductie Met de REQUEST methode wordt getracht de participatie van het individu in hun eigen mobiliteit te vergroten. Hiervoor moet het individu voldoende

Nadere informatie

Werken op de Mat voor coaches & therapeuten

Werken op de Mat voor coaches & therapeuten Ik vind de Mat therapeutisch heel sterk. Een waardevolle manier om een brug te slaan tussen cognitie en gevoel. Sandra Goedhart, psycholoog Clavisgroep. Werken op de Mat voor coaches & therapeuten een

Nadere informatie

Bijlage 6 Huishoudelijk Reglement Accreditatiecommissie

Bijlage 6 Huishoudelijk Reglement Accreditatiecommissie Bijlage 6 Huishoudelijk Reglement Accreditatiecommissie 1. De accreditatiecommissie SKOM is een door het bestuur ingesteld orgaan, dat belast is met de volgende taken: a. De accreditatie van trainer-,

Nadere informatie

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker

Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers. Onderzoeker Symposium E-coaching: Start van een nieuw tijdperk? Drs. Anne Ribbers Onderzoeker Universiteit van Tilburg, Faculteit Sociale Wetenschappen Departement Personeelswetenschappen E-coaching belicht vanuit

Nadere informatie

Unfold your potential

Unfold your potential Unfold your potential Meet & Greet 2011 Theo Hamaekers- Kluwer Het coachen van salespeople Dominique Vosse Boehringer Ingelheim 13 september 2011 Op het programma De uitdagingen bij Boehringer Ingelheim

Nadere informatie

Inspecteren is een vak. Programma Professionalisering

Inspecteren is een vak. Programma Professionalisering Inspecteren is een vak Programma Professionalisering Programma Professionalisering Programma Professionalisering Professioneel handelen van toezichtmedewerkers is een belangrijk thema binnen de Inspectieraad.

Nadere informatie

Format good practice pijler 3

Format good practice pijler 3 Format good practice pijler 3 Naam good Implementatie van Gentle Teaching Organisatie Stichting Leekerweide, (naam organisatie Simone Schipper, gedragswetenschapper en gegevens contactpersoon) Reden van

Nadere informatie

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. "Kids Skills" Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home.

[2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen. Kids Skills Gerrit van de Vegte www.centrumoplossingsgerichtwerken.nl gerritvandevegte@home. [2015] Oplossingsgericht werken met Kinderen "Kids Skills" Gerrit van de Vegte gerritvandevegte@home.nl WAT IS KIDS SKILLS? Kids Skills is een speelse,praktische en oplossingsgerichte benadering om kinderen

Nadere informatie

Toepassing en het effect van coaching. NVP Commissie Coaching. Resultaten enquête over coaching. April 2007. In opdracht van:

Toepassing en het effect van coaching. NVP Commissie Coaching. Resultaten enquête over coaching. April 2007. In opdracht van: Toepassing en het effect van coaching NVP Commissie ing Resultaten enquête over coaching April 2007 In opdracht van: Doel van het onderzoek 1. Een indruk te krijgen van de algehele beeldvorming rond coaching

Nadere informatie

Kader persoonlijke ontwikkeling Young Experts

Kader persoonlijke ontwikkeling Young Experts Kader persoonlijke ontwikkeling Young Experts Inhoudsopgave 1. Kader persoonlijke ontwikkeling Young Experts... 3 a. Inhoud ontwikkelings- en begeleidingsprogramma... 3 b. Het opleidingsprogramma... 5

Nadere informatie

Hoe creëert u vooruitgang?

Hoe creëert u vooruitgang? Hoe creëert u vooruitgang? advies & interim training & coaching opleiding & loopbaan assessments Erkende kwaliteit Advance Groep maakt zich sinds haar oprichting sterk voor de kwaliteit van haar consultants,

Nadere informatie

Eigen talent eerst Kuijpers MD programma. Michiel van Kessel MBA 10 september 2013

Eigen talent eerst Kuijpers MD programma. Michiel van Kessel MBA 10 september 2013 Eigen talent eerst Kuijpers MD programma Michiel van Kessel MBA 10 september 2013 Even voorstellen Studie Bestuurskunde (Avans, 2000-2001) Personeel & Arbeid (Avans, 2001-2005) Rechten (HAN, 2006-2007)

Nadere informatie

adviseren vanuit je kern

adviseren vanuit je kern adviseren vanuit je kern De wereld wordt er niet beter van, de werkomgeving wordt er niet ideaal van, maar je leert te roeien met de riemen die je hebt, te accepteren wat de kwaliteiten zijn waar je mee

Nadere informatie

Young Executive bij Boer & Croon

Young Executive bij Boer & Croon Young Executive Management Young Executive bij Boer & Croon Amsterdam 2015 Dit rapport is bestemd voor de organisatie van de opdrachtgever. Verspreiding en reproductie van (delen van) dit rapport buiten

Nadere informatie

COACHING IN VARIATIES II DEEL II OPVATTINGEN OVER SPECIFIEKE METHODISCHE KENMERKEN EN ASPECTEN VAN COACHING

COACHING IN VARIATIES II DEEL II OPVATTINGEN OVER SPECIFIEKE METHODISCHE KENMERKEN EN ASPECTEN VAN COACHING LOUIS VAN KESSEL COACHING IN VARIATIES II DEEL II OPVATTINGEN OVER SPECIFIEKE METHODISCHE KENMERKEN EN ASPECTEN VAN COACHING Published in: Supervisie en Coaching. Tijdschrift voor Begeleidingskunde, 19

Nadere informatie

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG

Plan voor een scholingsaanbod CJG: in en vanuit het CJG Plan voor een scholings CJG: in en vanuit het CJG Uitgaan van de eigen kracht van ouders en kinderen, die eigen kracht samen versterken en daar waar nodig er op af en ondersteunen Het scholingsplan CJG

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker

Disclosure belangen spreker Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder

Nadere informatie

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE

De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Lid en Nederlandse vertegenwoordiger van de European Union of Supported Employment De 7 Competenties van de jobcoach NVS/EUSE Competenties van de jobcoach NVS/EUSE bestaan uit de integratie van Kennis,

Nadere informatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie Habilis Executive Search - Interim Management Marketing, Sales en Communicatie Habilis Mens en Organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel

Nadere informatie

Workshop. De Vakman als Praktijkcoach

Workshop. De Vakman als Praktijkcoach Workshop De Vakman als Praktijkcoach Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag zonder schriftelijke toestemming van de eigenaar worden overgenomen, vermenigvuldigd, gekopieerd, opgeslagen of

Nadere informatie

Wat betekent de nieuwe norm voor (Persoonlijk) Leiderschap? Ton Dijkzeul

Wat betekent de nieuwe norm voor (Persoonlijk) Leiderschap? Ton Dijkzeul Wat betekent de nieuwe norm voor (Persoonlijk) Leiderschap? Ton Dijkzeul Agenda Even voorstellen ISO en (Persoonlijk) Leiderschap Externe issues voor strategie Het waarom van organisaties Van strategie

Nadere informatie

Coach van Onderwijsprofessionals

Coach van Onderwijsprofessionals Coach van Onderwijsprofessionals Door de vele externe ontwikkelingen, in combinatie met de wens van professionals in het onderwijs om zich te blijven ontwikkelen, is er een enorme behoefte aan begeleiding

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP)

Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) Handleiding bij het opstellen van een Persoonlijk ontwikkelingsplan (POP) In de voorbereiding op het Pop gesprek stelt de medewerker een persoonlijk ontwikkelingsplan op. Hierbij maakt de medewerker gebruik

Nadere informatie