consument 28 maart GRATIS BIJLAGE BIJ DE STANDAARD

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.standaard.biz consument www.standaard.biz/economievandaag 28 maart 2006 - GRATIS BIJLAGE BIJ DE STANDAARD"

Transcriptie

1 consument maart GRATIS BIJLAGE BIJ DE STANDAARD

2 C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONS E SS A Y De onverzadigbare consument Consumeren is meer dan eenvoudigweg het verbruiken van goederen. Het heeft te maken met het vervullen van behoeften, het najagen van verlangens, het uitdrukken van persoonlijkheid en het bevestigen van status. RUBEN MOOIJMAN, ILLUSTRATIE DIRK HUYGHE WE leven in een consumptiemaatschappij. Op elke straathoek nodigen affiches ons uit om nieuwe producten te kopen, winkelcentra en warenhuizen profileren zich als ware kooptempels, elk seizoen probeert de nieuwe mode ons de kledingboetieks in te lokken, en technische ontwikkelingen maken dat zelfs de meest vooruitstrevende apparaten binnen enkele jaren toe zijn aan vervanging. Kopen en consumeren zijn in de huidige samenleving niet langer meer een noodzaak, maar een tijdsbesteding of zelfs een levensvervulling. Reisbureaus organiseren shopping-trips naar steden als Londen of Parijs, en winkelcentra cultiveren het funshoppen als alternatief voor het pretpark of de bioscoop. Om dingen te kopen hoef je tegenwoordig zelfs de deur niet meer uit. Via webwinkels als Amazon of Proxis kun je vanuit de spreekwoordelijke luie zetel je geld uitgeven. Kortom: consumptie is waar het in de huidige samenleving om draait. Dat is niet altijd zo geweest. Onze grootouders kunnen zich nog herinneren dat de maatschappij er in hun jeugd heel anders uitzag. Consumeren bestond vooral uit het verorberen van de dagelijkse maaltijd, die een stuk minder gevarieerd was dan nu. Kleding moest een half leven meegaan, auto s waren er nog maar mondjesmaat en de elektronische apparatuur bestond hoogstens uit een koffergrammofoon. Wetenschappers gaan ervan uit dat de consumptiemaatschappij zoals wij die vandaag kennen, in de loop van de vorige eeuw vorm kreeg. Massaconsumptie kwam pas na de Tweede Wereldoorlog op gang. De economische groei, die in de eerste helft van de eeuw was afgeremd door twee wereldoorlogen en een depressie, kwam in de jaren vijftig langzaam op gang. Het was de tijd van de eerste wasmachines en strijkijzers, van de Volkswagen Kever en de Citroën 2CV. In het daaropvolgende decennium, de jaren zestig, brak menig consumptiegoed definitief door. Het autobezit werd veralgemeend, evenals de buitenlandse vakantie, de televisie en de transistorradio. In het kielzog daarvan ontwikkelden zich hele nieuwe sectoren, zoals de media, de platenindustrie, de wegenbouw en het toerisme. In de volgende decennia ontwikkelde de consumptiemaatschappij zich verder: een tweede wagen en een tweede vakantie werden niet ongewoon, de compact disc, de personal computer, het internet, de magnetronoven en de mobiele telefoon deden hun intrede. De kiem voor die onovertroffen welvaartsstijging was honderd jaar eerder gelegd, bij het begin van de industriële revolutie. De opkomst van grootschalige fabrieken maakte de productie van goederen op grote schaal en voor een lage kostprijs mogelijk. De industriële revolutie kreeg eerst de textiel in zijn greep, en verspreidde zich langzaam over andere sectoren. De uitvinding van de lopende band betekende een vereenvoudiging van het productieproces voor meer complexe artikelen, die tot dan toe uitsluitend in ambachtelijke werkplaatsen konden worden vervaardigd. De eerste automatiseringsprocessen hadden als gevolg dat het aantal arbeiders in de fabrieken teruggeschroefd kon worden, waardoor goedkopere productie mogelijk werd. Ook het kapitalistische maatschappijmodel speelde een grote rol: dat liet toe dat de goederen efficiënt gecommercialiseerd konden worden. In communistische landen heeft de consumptiemaatschappij dan ook nooit voet aan de grond gekregen. Toch blijft de term,,consumptiemaatschappij merkwaardig. Ook voor de twintigste eeuw werd er immers al geconsumeerd, zij het op een ander niveau. De consumptie beperkte zich grotendeels tot de drie basisbehoeften: kleding, voedsel en wonen. Wel waren er al vroeg in de geschiedenis verschillen in het consumptiepatroon van diverse bevolkingsgroepen. Al in de zeventiende eeuw hadden sommige mensen 2 DE STANDAARD 28 maart 2006

3 UMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMEN het duidelijk breder dan andere. Dat verschil uitte zich vooral in de manier waarop ze de drie basisbehoeften bevredigden. Ze droegen mooiere kleding, dronken meer wijn en bouwden een groter huis. Het ontstaan van de consumptiemaatschappij kenmerkt zich vooral door de kwantitatieve toename van de consumptie. Nooit eerder zijn er meer goederen verbruikt dan in de huidige westerse samenleving. In 1950 had de consument de keuze uit ongeveer 350 levensmiddelen, in 1996 was dit opgelopen tot zowat Er is nu zoveel keus dat er enorme winkelcentra en hypermarkten nodig zijn om alles uit te stallen. Maar ook de manier waarop we consumeren is anders geworden. Het bevredigen van behoeften is immers lang niet meer de voornaamste reden om te consumeren. De meeste consumptie vindt plaats om een andere reden. Het bevestigen van de sociale status is zo n reden. De wetenschapper Thorstein Veblen spreekt in dat verband over conspicuous consumption: in het oog lopende consumptie. Hij ontdekte dat mensen niet alleen vanuit een biologische In 1950 had de consument de keuze uit ongeveer 350 levensmiddelen, in 1996 was dit opgelopen tot zowat noodzaak consumeren, maar dat consumptie ook een sociale functie heeft: het bevestigen van je sociale status. Armand heeft dat goed onder woorden gebracht toen hij zong:,,ben ik te min omdat je pa in een grotere kar rijdt dan de mijne? Naast status werd ook het uitdrukken van de persoonlijkheid een belangrijk consumptieaspect. Niet alleen de omvang van de wagen, maar ook het merk telt mee en zegt iets over wie je bent. Idem voor kleding en woninginrichting. Daarnaast spelen nog andere zaken een rol in de consumptiemaatschappij. De aanschaf van een nieuwe cd of een nieuw boek werkt niet status- of persoonlijkheidsbevestigend. Toch vinden zulke aankopen op grote schaal plaats. Een andere wetenschapper, Colin Campbell, spreekt in dat verband over de pursuit of wants: het najagen van verlangens. Hij persifleert daarbij de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring, die spreek over de pursuit of happiness: het najagen van geluk. Volgens Campbell draait het bij de moderne consument allang niet meer om het vervullen van behoeften, maar om het creëren van verlangens. Het meest opvallende kenmerk van de moderne consumptiemaatschappij noemt hij de onverzadigbaarheid: het is nooit genoeg. Reclame en marketing spelen daarin een grote rol. Die roepen telkens nieuwe verlangens op om te vervullen. Campbell stelt dat de reclame langzamerhand overgeschakeld is van het verkopen van producten naar het verkopen van verlangens. Pas als er een verlangen is losgemaakt bij de consument, zal hij overwegen dat verlangen door de aankoop van een product te vervullen. Het verklaart waarom in de moderne reclame niet langer het product zelf wordt aangeprezen, maar wel het effect dat de aankoop ervan zou kunnen hebben op het leven van de consument. In plaats van zeep wordt schoonheid verkocht, in plaats van lampen verlichting, en in plaats van een auto prestige. Consumptiegoederen worden zo inspiratiebronnen voor een soort imaginaire droomwereld. Het is een verschijnsel dat door de Amerikaanse wetenschapper Roland Marchand is beschreven. De huidige consumptiemaatschappij kent niet alleen voorstanders. Integendeel. Bij het materialisme dat er onvermijdelijk mee gepaard gaat, worden veel vraagtekens gezet. Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is een tegenstroom op gang gekomen die ervoor pleit meer aandacht te schenken aan de niet-materiële kanten van de samenleving. Een schoon leefmilieu, een evenwichtige en gezonde levensstijl, en solidariteit met minderbedeelden zijn waarden die in feite haaks staan op de huidige consumptiemaatschappij. Ook leidt een overdreven consumptiedrift tot hoge schuldenlasten. Vooral in de Verenigde Staten heeft het consumptiekrediet een hoog niveau bereikt, maar ook in ons land gaat het om een groeiend probleem. In de Verenigde Staten, het consumptiemekka bij uitstek, heeft de anti-consumerism-beweging geleid tot enkele ludieke initiatieven, zoals Adbusters (een anti-consumptie-tijdschrift) en de Buy Nothing Day (een dag in het jaar waarop er niet geconsumeerd zou moeten worden). In de lage landen heeft deze denkrichting bekendheid gekregen als,,consuminderen. De groene beweging is de belangrijkste verspreider van dit alternatieve gedachtegoed, maar er zijn ook uitlopers naar de andersglobaliseringsbeweging. In haar boek No Logo heeft de Canadese Naomi Klein een aanklacht geschreven tegen de overdreven aandacht die geschonken wordt aan merkartikelen. DE STANDAARD 28 maart

4 C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONS De wet van Engel geldt nog altijd WE GEVEN EEN STEEDS KLEINER DEEL VAN ONS INKOMEN UIT AAN VOEDING HOE rijker we worden, hoe kleiner het deel van ons inkomen dat aan voeding opgaat. Dat komt in elke analyse van het bestedingspatroon terug. De trend wordt bevestigd door de gegevens uit het Huishoudbudgetonderzoek. In 1995 ging nog 17,5 procent van het beschikbare geld naar voeding, drank en tabak, in 2004 was dat nog 15,8 procent. Voeding zelf is goed voor 12 procent. Het verschijnsel staat bekend als de wet van Engel. Er bestaat een logische verklaring voor: voeding is een van de belangrijkste levensbehoeften. Wie weinig te besteden heeft, geeft dus daaraan voorrang. Als er meer geld in het laatje komt, verschijnen ook andere levensbehoeften in het vizier. Hoe meer er te besteden is, hoe meer er naar die secundaire behoeften gaat en hoe kleiner het deel van de voeding. Als de voedingsbestedingen vergeleken worden met het beschikbare inkomen, blijkt de wet eveneens te kloppen. De groep met de laagste inkomens geeft 14 procent uit aan voeding, de groep met de hoogste inkomens maar 12 procent. Ook voor woonkosten gaat iets dergelijks op. De armste groep geeft daaraan 29 procent van de bestedingen uit, de rijkste groep 17 procent. Ernst Engel, die in de negentiende eeuw het instituut voor de statistiek van Pruisen leidde, heeft vier wetten op zijn naam staan. De eerste wet heeft betrekking op het deel van de voeding in het bestedingspatroon. In de tweede wet stelt hij dat het deel dat aan kleding wordt uitgegeven, gelijk blijft bij een hoger inkomen. In de derde wet beweert hij hetzelfde voor verwarming, licht en huur. En in de vierde wet wordt gesteld dat bij een hoger inkomen relatief meer wordt uitgegeven aan diensten. De tweede wet klopt niet. Wie meer geld heeft, geeft meer uit aan luxeproducten, zoals dure kleding. Arme gezinnen besteden 3,4 procent van hun inkomen aan kleding, rijke gezinnen 4 procent. Ook de derde wet gaat niet op. Woonlasten wegen minder zwaar op het budget bij welgestelde consumenten dan bij wie het minder breed heeft. De vierde wet klopt enigszins. Engel ging ervan uit dat rijkere mensen meer werkzaamheden voor zich laten doen: ze gaan meer naar een restaurant in plaats van zelf te koken, ze laten een poetsvrouw komen, ze lezen geen boek, maar gaan naar het theater. Dat klopt wel, maar daarnaast blijkt dat vanaf een bepaald inkomensniveau het deel dat aan diensten wordt besteed niet verder toeneemt, maar de uitgaven aan duurzame goederen wel. Met andere woorden: wie rijk is, gaat niet alleen vaker naar het restaurant, maar installeert ook een dure keuken voor die keren dat hij wel thuis kookt. De poetsvrouw kan gebruik maken van een dure wasmachine. En een thuisbioscoop vult de avondjes theater aan. Van de tien procent huishoudens met het hoogste inkomen, slaagt vier procent er niet in om rond te komen Het woord consumeren roept een beeld op van drukke winkelcentra en uitpuilende boodschappentassen. Maar het meeste geld geven we niet uit in winkels. Verreweg de grootste uitgavenpost van de Belgische consumenten gaat op aan bakstenen. Van de bestedingen gaat gemiddeld 21,0 procent naar een dak boven het hoofd. Met andere woorden: huur of het afbetalen van de hypotheek. Andere grote uitgavenposten zijn voeding met 15,8 procent en vervoer (vooral de auto) met 13,4 procent. Alle andere uitgavenposten nemen minder dan 10 procent van de consumptie voor hun rekening. Die gegevens worden regelmatig verzameld door het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS). Het zogenaamde huishoudbudgetonderzoek geeft een waarheidsgetrouw beeld van het consumptiepatroon van de Belgen. De gegevens worden verzameld door gezinnen die een maand lang heel nauwkeurig hun uitgaven noteren op speciaal daarvoor ontworpen formulieren. De gegevens dienen voor het samenstellen van de index, die de inflatie in België meet. In december 2005 gaf het NIS de resultaten vrij van het Huishoudbudgetonderzoek Een belangrijke evolutie is de groei van de telecom-uitgaven, zo bleek toen. In 1995 ging nog maar 1,7 procent van de consumptie naar communicatie, in 2004 was dat toegenomen tot 2,9 procent. Dat heeft natuurlijk veel te maken met de opkomst van nieuwe technologieën zoals de draagbare telefoon en het internet. Aan gsm-toestellen en -abonnementen werd 47 procent meer gespendeerd dan twee jaar eerder; aan internetverbindingen zelfs 150 procent meer. We gaven met zijn allen ook meer uit aan vervoer. Dat had te maken met de gestegen brandstofprijzen. Daardoor stegen de uitgaven voor de auto met 8,8 procent. Aan openbaar vervoer daarentegen werd veel minder uitgegeven. Dat komt doordat de overheid en de werkgevers een groter deel van de vervoerskosten van de werknemers voor hun rekening nemen. Doordat steeds 4 DE STANDAARD 28 maart 2006

5 UMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMEN Armoede in Belgie VIJFTIEN PROCENT IN RISICOGROEP pdw An Nelissen minder mensen roken, wordt er ook minder uitgegeven aan tabak. En door de veroudering van de bevolking gaat er meer geld naar gezondheidszorg. Ook op de vraag hoeveel de Belgen dan wel uitgeven geeft het NIS antwoord. Het gaat gemiddeld om euro per huishouden per jaar. In Vlaanderen is het wat meer, in Wallonië en Brussel wat minder. Uit de cijfers blijkt ook dat de Belgen minder uitgeven dan ze zouden kunnen besteden. Het inkomen per huishouden bedraagt immers gemiddeld euro. Het deel dat niet wordt uitgegeven, gaat naar een spaarboekje of naar beleggingsproducten. Dat zijn natuurlijk gemiddelden. Want veel Belgische gezinnen hebben het lastig om rond te komen met het geld dat elke maand binnenkomt. Volgens onderzoek van het Antwerpse Centrum voor Sociaal Beleid geldt dat voor 17,2 procent van de gezinnen. Dit zijn niet altijd huishoudens met een laag inkomen. Van de tien procent huishoudens met het hoogste inkomen, slaagt 4 procent er niet in rond te komen. Het is niet verrassend dat vooral de hogere inkomensgroepen veel sparen. De rijkste tien procent van de bevolking verdient tien maal zoveel als de armste tien procent, maar geeft slechts vijf maal zoveel uit. Een derde van hun inkomen wordt gespaard of belegd. RUBEN MOOIJMAN CONSUMEREN wordt minder vanzelfsprekend naarmate je minder geld ter beschikking hebt. Flink wat Belgen hebben het niet zo breed. Volgens het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS) geldt voor 15,2 procent van de bevolking een armoederisico. Dat wil zeggen dat ze minder verdienen dan zestig procent van het mediane inkomen per persoon. Het mediane inkomen is het niveau waar de helft van de Belgen onder zit en de andere helft boven. Vorig jaar stelde het NIS de armoedegrens vast op 9.270,67 euro per jaar voor een eenpersoonshuishouden. Per maand is dat 772,56 euro. Groepen die een verhoogd armoederisico hebben zijn werklozen, 65-plussers en alleenstaande ouders. Bij die laatsten bedraagt het risico 31,2 procent, ruim tweemaal zoveel als gemiddeld dus. Bij huurders is het armoederisico wat groter dan bij huiseigenaars en bij vrouwen wat groter dan bij mannen. Wie werkt, heeft een klein armoederisico van 6,4. Minder dan de helft van het gemiddelde dus. Het NIS weet ook hoe arm de mensen met een armoederisico ongeveer zijn. Van de groep die onder de armoedegrens valt, verdient de helft minder dan 7.203,31 per jaar, of 600,28 euro per maand. De andere helft van de armen zit erboven. Dat niveau bedraagt 77,7 procent van de armoedegrens. Geld zegt natuurlijk niet alles. Wie nog bij zijn ouders woont, hoeft ondanks een laag inkomen niet arm te zijn. Daarom hanteert het NIS ook nietmonetaire indicatoren. Zo blijkt bijvoorbeeld dat ruim twintig procent van de huishoudens in een huis woont zonder elementair basiscomfort. Die woningen beschikken niet over centrale verwarming, douche, inpandige wc en warm stromend water. DE STANDAARD 28 maart

6 C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONS MENSEN FREYA VAN DEN BOSSCHE minister voor Consumentenzaken (SP.A) Toen Van den Bossche de bevoegdheid Arbeid inruilde voor die van Begroting, bleef ze wel minister van Consumentenzaken. Dat was geen toeval. Van den Bossche profileert zich sterk op die,,secundaire bevoegdheid. Logisch: het gaat om zaken waar haar kiezers elke dag mee bezig zijn. Zo heeft Van den Bossche een hevige strijd gevoerd met de banken over de kosten van bepaalde diensten. Na veel overleg bereikte de sector een,,herenakkoord met de minister. Geld afhalen bleef onder bepaalde voorwaarden gratis, en van bank veranderen werd iets gemakkelijker. Ook met de vastgoedmakelaars voerde Van den Bossche strijd. Die zouden massaal de wet overtreden. Verder is Van den Bossche een hevig pleitbezorger van meer transparante prijzen in de reissector. Meestal blijft het erbij dat de minister haar bedenkingen uit en een onderzoek aankondigt. Vervolgens wordt er weinig meer vernomen van de zaak, of er komt niet altijd een bevredigende oplossing uit de bus. Dat was bijvoorbeeld het geval met de,,verhuisdienst bij de banken. Van die service, afgedwongen door Van den Bossche, maakt nauwelijks iemand gebruik. blg RALPH NADER consumentenactivist Ralph Nader is bekend als outsider bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Maar van oorsprong is Nader een activist voor consumentenrechten. De door hem opgerichte organisatie Public Citizen heeft leden en doet research. Niet alleen naar consumentenrechten, maar ook naar bredere economische vraagstukken. Nader verliet Public Citizen in 1980 om een aantal ngo s op te richten die een waakhondfunctie vervullen op een bepaald maatschappelijk terrein. Zijn presidentskandiatuur in 2000 leverde hem veel kritiek op, omdat hij kostbare stemmen voor Al Gore afgesnoept zou hebben en zo Bush aan de overwinning zou hebben geholpen. ROBERT GEURTS voorzitter Raad voor het Verbruik De Raad voor het Verbruik geeft de ministers van Consumentenzaken en Economie advies over allerlei aangelegenheden die de consumenten aangaan. Veertien leden van de raad vertegenwoordigen de consumenten, tien leden vertegenwoordigen het bedrijfsleven, vier leden de middenstand, twee de landbouw en één de detailhandel. Voorzitter Geurts is een ambtenaar van de Federale Overheidsdienst Economie. Vorig jaar bracht de raad zestien adviezen uit, variërend van een advies over de berekening van aangroei- en getrouwheidspremies tot een advies over de wet op de kosteloze borgtocht. EMIEL GOELEN televisiemaker Emiel Goelen heeft jarenlang het programma Op de koop toe gepresenteerd. Daarin werd hij geacht consumentenproducten en -diensten kritisch door te lichten. In 1997 werd Goelen geschorst en daarna ontslagen omdat beweerd werd dat hij in ruil voor kortingen of gunsten bepaalde bedrijven minder kritisch zou hebben benaderd. Het kwam tot een felle juridische strijd die tot aan de Raad van State werd uitgevochten. Niet lang na de schorsing stopte de VRT met Op de koop toe. Uiteindelijk kwam de VRT met Goelen overeen dat zijn ontslag werd ingetrokken, maar dat hij niet zou terugkeren op het scherm. ap rr 6 DE STANDAARD 28 maart 2006

7 UMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMEN IVO MECHELS woordvoerder Test-Aankoop Als het,,gezicht van de grootste consumentenorganisatie van het land wordt Ivo Mechels door de Belgische consument gezien als de verdediger bij uitstek van zijn belangen. Telkens als Test-Aankoop een kritisch rapport publiceert over een misstand, legt Mechels op de beeldbuis en in de kranten uit wat er precies mis is. De organisatie kan zelden of nooit betrapt worden op onnodige paniekzaaierij of ongefundeerde oordelen. Of het nu om de transparantie van slotenmakerstarieven gaat, de wettelijkheid van kredietverstrekking per sms of het suikergehalte in onze voeding Test Aankoop staat paraat om verkeerde praktijken aan te kaak te stellen. MARKOS KYPRIANOU Europees Commissaris voor Consumentenbeleid Naast Volksgezondheid is Consumentenbeleid de bevoegdheid van de Cypriotische Commissaris. Maar de eerste bevoegdheid brengt meer werk mee dan de tweede: met de coördinatie van de strijd tegen de vogelgriep is Kyprianou meermaals in het nieuws geweest. In België haalde Kyprianou de krant toen hij minister Demotte feliciteerde met diens antitabakbeleid. Het pan- Europese verbod op tabaksreclame is mede Kyprianous werk. Ook op het gebied van voedselveiligheid is zijn rol niet te verwaarlozen. Vorig jaar huldigde hij het Europese voedselagentschap EFSA in Parma in. JAN VAN ROMPAEY televisiemaker Jan Van Rompaey is een veteraan in de media. Een van de laatste wapenfeiten voor zijn recente pensionering was het programma Ombudsjan, waarin hij als een soort ombudsman klachten van ontevreden consumenten behandelde. Niet zelden werden daarbij misstanden aan het licht gebracht. Het ging bijvoorbeeld om mensen die het slachtoffer werden van internationale oplichters die misbruik maakten van de mazen in de wet, of om mensen die hun geld kwijtraakten omdat ze op aanraden van hun bankier belegd hadden in producten waarvan ze later spijt kregen. Het programma was in 2005 voor het laatst te zien. blg blg/afp MARC VERWILGHEN minister van Economie (VLD) Hoewel Freya Van den Bossche minister van Consumentenzaken is, heeft Verwilghen misschien wel meer invloed op het leven van de consument. Onder zijn bevoegdheid vallen immers heel wat economische wetten die de consument rechtstreeks aangaan, zoals de wet op de handelspraktijken en die op het consumentenkrediet. Ook de Algemene Directie Controle en Bemiddeling, die beter bekendstaat onder zijn oude naam Economische Inspectie, valt onder Verwilghens bevoegdheid. Die dienst gaat na of winkelbedrijven zich houden aan de wettelijke verplichtingen inzake prijsaanduidingen en aan de regelgeving rond de koopjesperiode. W ERELDSPELER De Amerikaanse FAMILIE WALTON is hoofdaandeelhouder van de warenhuisketen Wal-Mart Rob, Jim, John, Alice en Helen Walton bezitten samen bijna de helft van de warenhuisketen die hun vader Sam uit de grond stampte. Daarmee mogen ze zich de rijkste familie ter wereld noemen. Met een gecombineerd vermogen van honderd miljoen dollar zijn ze dubel zo rijk als lijstaanvoerder Bill Gates. Dat is voor het grootste deel de verdienste van hun vader Sam Walton, die in 1992 op 74-jarige leeftijd overleed. Hij is zowat de pionier van de moderne warenhuizen zoals we die vandaag kennen. Zelfbediening in een grote, goed verlichte winkel, betalen aan één centrale kassa, kassiers die de producten elektronisch scannen, een zo breed mogelijk assortiment aan producten, kosten beperken door op grote schaal aan te kopen, de vestiging van de winkels in dichtbevolkt gebied: het zijn allemaal concepten die Walton, zo hij ze niet zelf bedacht had, als een van de eersten toepaste in zijn winkelketen. Van de man was bekend dat hij met zijn vliegtuigje de hele VS overvloog, op zoek naar strategisch goed gelegen plaatsen voor alweer een nieuwe supermarkt. Een bezoekje aan een concurrerende winkelketen om ideeën op te doen, was een vast onderdeel van elke familieuitstap. Ook de keten heeft zijn eigenaardigheidjes: aan de deur van elke winkel staat een greeter, een begroeter wiens taak het is om de mensen welkom te heten in de winkel, en dieven te betrappen. In 1962 opende vader Sam de eerste Wal-Martwinkel. Het is de grootste warenhuisketen ter wereld, met een omzet van 260 miljard euro per jaar. Volgens Fortune was het daarmee in 2005 qua omzet het grootste bedrijf ter wereld. Het telt naast warenhuizen en shopping malls in eigen land, ook winkels in landen als Mexico, Groot-Bittannië, Duitsland, China en Japan. In die vestigingen komen wekelijks 138 miljoen klanten over de vloer. Wereldwijd werken voor Wal- Mart 1,6 miljoen mensen. In de VS is het de grootste commerciële werkgever van het land. (jvp) wvv vum DE STANDAARD 28 maart

8 C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONS TIJDLIJN Consument en consumptiema Ford. rr Thorstein Veblen. rr Clarence Saunders. rr 1899 De Amerikaanse econoom Thorstein Veblen publiceerde het boek The Theory of the Leisure Class, waarin hij het begrip conspicuous consumption lanceerde. Daarmee bedoelde hij dat met sommige vormen van consumptie de sociale status en rijkdom getoond en bevestigd wordt. Een bekend citaat uit het boek is het volgende:,,meer dan bij andere vormen van consumptie zien we dat bij kleding mensen bereid zijn om behoorlijk wat comfort op te geven, teneinde zich over te geven aan wat gezien wordt als spilzuchtige consumptie. Het is in elk geval niet ongewoon dat mensen zich in onaangename weersomstandigheden dun kleden, om maar de indruk te wekken modieus te zijn. In de jaren 60 werden Veblens bevindingen opnieuw actueel, toen de snel uitdijende consumptiemaatschappij vorm kreeg. Wetenschappers gingen zich toen zorgen maken over uitwassen daarvan, zoals koopverslaving In Detroit liep de eerste Ford Model T van de band. Het was de eerste wagen die met behulp van een lopende band vervaardigd werd en betekende daarom een revolutie in de productie van consumptiegoederen. De wagen werd tot 1927 geproduceerd. In totaal werden er 15 miljoen exemplaren van de T-Ford gebouwd. Daarmee was de wagen lange tijd de meest succesvolle uit de geschiedenis. De door Henry Ford geïntroduceerde productiemethode werd later bekend als het Fordisme. Het bereikte het hoogtepunt in de tweede helft van de twintigste eeuw, toen fabrieken in de westerse wereld letterlijk,,aan de lopende band en in hoog tempo consumptiegoederen produceerden. Het Fordisme kreeg een klap door de wereldwijde economische globalisering. Het gevolg ervan was dat veel consumptiegoederen in lagelonenlanden werden gemaakt. Er wordt in dat verband wel gesproken over post-fordisme Winkelier Clarence Saunders opende de eerste zelfbedieningswinkel in de Verenigde Staten. Zijn Piggly Wiggly-winkel aan de Jefferson Street in Memphis (Tennessee) zou een revolutie ontketenen in de manier waarop mensen hun inkopen doen. Saunders winkel bezat alle kenmerken van een echte zelfbedieningszaak, zoals winkelmandjes, en kassa s bij de uitgang in plaats van een toog achter in de winkel. Ook de tourniquet (draaihekje) is een uitvinding van Saunders. Hij patenteerde het concept selfservice in In 1932 waren er vestigingen van Piggly Wiggly, en draaide de keten een omzet van 180 miljoen dollar. Nu zijn er nog zeshonderd Piggly Wiggly-winkels, alle in handen van zelfstandigen. De eerste Belgische supermarkt werd in 1957 geopend door Delhaize. De winkel lag aan het Flageyplein in Brussel. De pers voorspelde toen dat zelfbedieningszaken geen grote toekomst tegemoet gingen in België. 8 DE STANDAARD 28 maart 2006

9 UMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMEN atschappij Test-Aankoop. wvv 1957 Enkele vrijwilligers richtten Test- Aankoop op, de eerste Belgische vereniging van consumenten. Het eerste nummer van Test-Aankoop was grotendeels gewijd aan één enkele test van balpennen. In 1973 had Test-Aankoop al leden. Momenteel schommelt het ledenaantal rond Test-Aankoop maakt deel uit van de groep Euroconsumers, waartoe ook zusterorganisaties in Spanje, Portugal en Italië behoren. Met 1,3 miljoen leden is Euroconsumers de op een na grootste consumentenorganisatie ter wereld. Koopjesperiode. ip 1991 De,,wet betreffende de handelspraktijken en de voorlichting en bescherming van de consument werd goedgekeurd. De wet op de handelspraktijken regelt zaken als de prijsaanduiding en de koopjesperiode. Voorlichting en bescherming van de consument staan centraal, maar de wet wil ook een eerlijke concurrentie garanderen. In 1999 werd de wet aangepast: vergelijkende reclame werd mogelijk en er kwamen nieuwe regels in verband met verkoop op afstand. De wet heeft grote invloed op het leven van consumenten. De vrij strikte afbakening van de koopjesperiode bijvoorbeeld beschermt niet alleen de consument, maar ook de zelfstandige winkelier tegen continue prijzenoorlogen met grootwinkelbedrijven. En de strenge regels rond koppelverkoop vermijden dat in ons land, anders dan in het buitenland, gratis gsm-toestellen kunnen worden verstrekt bij het afsluiten van een abonnement. Met die term wordt de huidige samenleving aangeduid, die gericht is op economische groei door toenemende consumptie. De doorbraak van de consumptiemaatschappij kwam er in de jaren 60, toen de industrialisatie de productie van goedkope massagoederen mogelijk maakte. De auto werd in die periode gemeengoed, evenals de televisie. In de jaren 70 werden ook buitenlandse vliegreizen populair, in de jaren 80 de cd-speler en in de jaren 90 de perl EXICON Consumptiegoederen Dat zijn alle goederen die consumenten kopen om in hun behoeften te voorzien. Voorbeelden zijn kleren, voedingsmiddelen, auto s, brandstof, meubelen, noem maar op. Er zijn ook diensten die door de consument worden aangeschaft, zoals reizen, verzekeringen of financiële diensten. Toch spreekt men over het algemeen niet over consumptiediensten. Er wordt wel een onderscheid gemaakt tussen duurzame consumptiegoederen en niet-duurzame consumptiegoederen. De eerste gaan een aantal jaar mee. Je kunt denken aan auto s of apparatuur zoals wasmachines of televisietoestellen. Niet-duurzame consumptiegoederen worden onmiddellijk verbruikt. Consuminderen Een woordspeling: de woorden consumeren en minderen zijn samengevoegd. Meteen is duidelijk wat ermee wordt bedoeld: minder consumeren in plaats van meer. Aanhangers van deze trend vinden dat de wereldwijde consumptiedwang te veel negatieve effecten met zich mee brengt, bijvoorbeeld aantasting van het leefmilieu en stress. Ze vinden ook dat het bedrijfsleven de mensen dingen opdringt die ze eigenlijk niet nodig hebben. Wanneer er minder geconsumeerd zou worden, komt er tijd en energie vrij voor werkelijk waardevolle dingen, zo is de theorie. De consumptiedwang zet mensen ertoe aan steeds harder te werken en steeds meer geld te verdienen. Aanhangers van de beweging hebben van zich doen spreken met initiatieven als de niet-winkeldag en de Vrekkenkrant. In die laatste publicatie stonden tips en ervaringen van mensen die met minder geld wilden rondkomen. Consumptiemaatschappij DE STANDAARD 28 maart

10 C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONS STATISTIEKEN Consumptie van drankproducten in het Belgische gezin, 1980 en Water Frisdrank Bier Melk Thee Koffie 1980 liter 41,8 49,2 131,3 72,3 5,0 139, liter 127,0 112,0 97,0 61,0 10,8 135,0 Bron: GfK Consumptie van voedingsproducten in het Belgische gezin, 1980 en Fruit Groenten Aardappelen Brood Vlees en gevogelte Bereide schotels 1980 kilogram 65,0 40,0 43,0 91 broden 52,0 10, kilogram 84,0 64,0 37,0 78 broden 45,0 12,1 Bron: GfK Aantal voedings- en zelfbedieningszaken in België x ,00 34, ,90 18, ,60 15,20 14,70 14,40 14,00 13,80 13,50 13,30 13,10 13,00 13,00 12,70 12,20 11,50 10,70 9,90 9,20 8,80 8, Bron: Jaarrapport Fedis Omzet van voedings- en zelfbedieningszaken in België miljard euro 9,97 10,14 10,39 10,78 11,25 11,95 12,52 12,99 13,14 13,51 13,98 14,30 14,77 15,32 15,64 15,95 16,72 17,38 18, , , , , Bron: Jaarrapport Fedis 10 DE STANDAARD 28 maart 2006

11 UMENT - C ONSUMENT - C ONSUMENT - C ONSUMEN Evolutie van de uitgaven per huishouden in België euro , Andere goederen en diensten Cultuur, ontspanning, onderwijs Vervoer en communicatie Gezondheid Meubelen, huishoudtoestellen Eerste of tweede woning Kleding, schoeisel Voeding, dranken, tabak , , , , , , , , Uitgaven per huishouden, x euro Vlaanderen , Gemiddeld inkomen Gemiddeld totaal der bestedingen Wallonië Evolutie uitgaven % , ,2% Telefoneren 31,954 33, ,4% Computerapparatuur 29,203 Huur van cd's, video,... Bron: FOD Economie 30,991 27,761 Brussel Bron: FOD Economie ,9% + 838,7% Zakgeld Bron: FOD Economie Foto: PN l EXICON sonal computer en de gsm. Ook restaurantbezoek is de afgelopen vijftig jaar zeer sterk gestegen, evenals het bezoek aan sauna s, pretparken en winkelcentra. Low cost Veel producten en diensten worden nu tegen een veel lagere prijs aangeboden dan vroeger. Op heel wat terreinen zijn er prijskrakers op de markt verschenen die op allerlei manieren de kosten laag kunnen houden en daardoor hun product of dienst veel goedkoper kunnen aanbieden dan concurrenten. De trend startte in de detailhandel, waar de zogenaamde discounters in de jaren 70 op de markt verschenen. Ze besteden geen aandacht aan de inrichting van de winkel, vestigen zich op plaatsen waar vastgoed goedkoop is, proberen zo goedkoop mogelijk in te kopen en beperken de administratieve kosten tot een minimum. Pionier van deze stijl is het Duitse Aldi. Ook Colruyt en Lidl brengen min of meer vergelijkbare principes in de praktijk. In de luchtvaartwereld zijn prijskrakers zich gaan afzetten tegen de dure nationale luchtvaartmaatschappijen, die meestal in overheidshanden waren en niet-marktconform werkten. Maatschappijen als Ryanair en EasyJet ontketenden een revolutie op de luchtvaartmarkt. Tegenwoordig zijn er op allerlei markten lowcost-initiatieven aan het ontstaan: in de bankwereld (Argenta), de reisbranche (Splash Travel) en de autosector (Renault Logan). Overconsumptie Met die term wordt het verschijnsel aangeduid dat er te veel verbruikt wordt van een bepaald product of een bepaalde dienst. Meestal wordt overconsumptie in verband gebracht met de gezondheidszorg. Men spreekt dan over medische overconsumptie. Daarmee wordt bedoeld dat de Belg vaker naar de dokter gaat dan strikt nodig, en daar te veel dure pillen en onderzoeken voorgeschreven krijgt. Het gevolg is dat de sociale zekerheid al jarenlang een zwaar tekort heeft. De term overconsumptie wordt ook wel gebruikt om aan te geven dat onze levensstijl een te zware aanslag pleegt op de draagkracht van het leefmilieu en de contrasten met de derde wereld aanscherpt. Ook de volksgezondheid leidt steeds meer onder de consumptiedwang. De toename van het aantal obesitas- en suikerziektepatiënten is bijvoorbeeld onrustwekkend. DE STANDAARD 28 maart

12 l iteratuur NEDERLANDS Y.G.M. Beerepoot-Sangen en G. Leentvaar-Leistra, CONSUMENT EN PRO- DUKTKWALITEIT, Deventer, Kluwer, 1991 Bob Goudzwaard en Harry de Lange, GENOEG VAN TE VEEL, GENOEG VAN TE WEINIG: WISSELS OMZETTEN IN DE ECONO- MIE, Baarn, Ten Have, 1991 MILIEUVRIENDELIJK CONSUMEREN: TIEN PRODUCTGROEPEN KRITISCH BEKEKEN, Mechelen, OVAM, 2002 Yves Segers, Reginald Loyen, Guy Dejongh & Erik Buyst, OP WEG NAAR EEN CONSUMPTIEMAATSCHAPPIJ. OVER HET GEBRUIK VAN VOEDING, KLEDING EN LUXE- GOEDEREN IN BELGIE EN NEDERLAND, Amsterdam, Aksant Gert van Dijk, VERSLAVEND LEKKER EN NOOIT GENOEG, OVER CONSUMPTIEMOTIEVEN IN DEZE TIJD, Kampen, Agora, 1995 Fred van Raaij, G. Antonides, W.M. Oppedijk van Veen, PRODUCT EN CONSUMENT, Lemma, s ites consumentenorganisatie Test- Aankoop minister van Consumentenzaken Freya Van den Bossche inventarisatie van de goedkoopste aanbieders van een bepaald product consumentenorganisatie Oivo dienst voor consumentenbescherming van de Federale Overheidsdienst Economie Hanneke van Veen en Rob van Eeden, JE GELD OF JE LEVEN - OP WEG NAAR FINANCIELE ONAFHANKELIJKHEID. ZUINIGHEID MET STIJL, Den Haag, 2002 Hanneke van Veen en Rob van Eeden, MEER DOEN MET MINDER, Synthese, 2002 G. B. W. Willenborg, CONSUMENT EN PRODUKTINFORMATIE, SWOKA-onderzoeksrapport 29, s-gravenhage, ENGELS David Clarke, THE CONSUMPTION REA- DER, New York, Routledge, Mark Green, Nancy Youman, THE CONSUMER BIBLE WAYS TO SHOP SMART, Workman Publishing, Thomas Princen, Michael F. Maniates, Ken Conca, CONFRONTING CON- SUMPTION,Cambridge, MIT Press, dienst consumentenbeleid van de Europese Commissie European Research into Consumers Affairs Nederlandse portaalsite over consuminderen Netwerk Bewust Verbruiken Verbruikersateljee FAQ VEEL GESTELDE VRAGEN 1. Wat is consumptie? Het woord,,consumptie heeft twee betekenissen. De eerste slaat op een handeling en betekent,,het opeten of,,het opdrinken. Je kunt bijvoorbeeld spreken over de consumptie van een glas bier. De tweede betekenis is die waar het in deze brochure over gaat: de economische betekenis. In dat geval betekent consumptie het besteden van het inkomen aan goederen en diensten. Zodra je iets koopt, ben je bezig met consumptie. Het geld dat je spaart of belegt, wordt niet aan consumptie uitgegeven. Het geld dat je uitgeeft aan een huis, een auto, een etentje in een restaurant of aan een paar sokken wel. Private consumptie is goed voor ongeveer de helft van onze economie. De andere helft komt van de export. 2. Waarom consumeren we steeds meer? Economische groei is inherent aan ons kapitalistische economische systeem. Bedrijven streven ernaar hun winst elk jaar te laten groeien. Door die groei neemt de totale welvaart in ons land toe, waardoor consumenten steeds meer geld beschikbaar hebben. De laatste jaren is de Belg bovendien minder dan vroeger geneigd te sparen, zodat er steeds meer wordt uitgegeven. Dat zorgt voor een steeds hoger welvaartspeil en levenscomfort. 3. Is de consument belangrijk in het economische proces? Ja. Als de consumenten beslissen om minder geld uit te geven aan goederen en diensten, zitten we met een economisch probleem. Daarom meet de Nationale Bank elke maand hoe het met het vertrouwen van de consument is gesteld. Dat cijfer wordt beschouwd als een belangrijke graadmeter voor de gezondheid van de economie. Dat aarzelende consumenten een rem zetten op de economische ontwikkelingen, is de afgelopen jaren gebleken in Duitsland. De werkloosheid liep er hoog op, evenals het begrotingstekort van de regering. COLOFON / Redactie: Ruben Mooijman, Jonas Van Puymbroeck / Eindredactie: Rein Verhoeven / Fotoredactie: An Nelissen, Wouter Van Vooren / Infografiek: Bart De Neve / Vormgeving: Grafische redactie 12 DE STANDAARD 28 maart 2006

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 juli 2010 De honden en katten van de Belgen Enkele conclusies Ons land telde in 2008 1.167.000 honden en 1.974.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

De honden en katten van de Belgen

De honden en katten van de Belgen ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 31 juli 2007 De honden en katten van de Belgen Highlights Ons land telde in 2004 1.064.000 honden en 1.954.000 katten; In vergelijking

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar

CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Persbericht PB15-001 8 januari 2015 9.30 uur CBS: Inflatie december naar laagste niveau in ruim 5 jaar Inflatie december daalt naar 0,7 procent Goedkopere autobrandstoffen verlagen inflatie Inflatie eurozone

Nadere informatie

Wie is er arm in België?

Wie is er arm in België? ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 16 oktober 2007 Wie is er arm in België? Ter gelegenheid van de Werelddag van Verzet tegen armoede op 17 oktober heeft de Algemene Directie

Nadere informatie

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede Doel Armoede is geen eenduidig begrip. Armoede wordt vaak gemeten via een inkomensgrens: iedereen met een inkomen beneden die grens is arm, iedereen er boven is

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

Laagste inflatie sinds november 2010

Laagste inflatie sinds november 2010 Persbericht PB13-067 7 november 2013 9:30 uur Laagste inflatie sinds november 2010 - Inflatie daalt sterk naar 1,6 procent - Effect btw op inflatie uitgewerkt - Nederlandse inflatie blijft hoger dan in

Nadere informatie

Armoedesignalement 2012: Armoede in 2011 sterk toegenomen

Armoedesignalement 2012: Armoede in 2011 sterk toegenomen Inlichtingen bij Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Armoedesignalement 2012: Armoede in 2011 sterk toegenomen Den Haag, 6 december 2012

Nadere informatie

CBS: inflatie blijft laag

CBS: inflatie blijft laag Persbericht PB14 039 10 juni 2014 9.30 uur CBS: inflatie blijft laag Inflatie in mei 0,8 procent Vakanties en voedingsmiddelen goedkoper Autobrandstoffen duurder De inflatie in mei was 0,8 procent. Na

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in december licht gestegen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in december licht gestegen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB13-001 10 januari 2013 9.30 uur Inflatie in december licht gestegen Inflatie in december 2,9 procent Prijzen van voedingsmiddelen verhogen inflatie Inflatie

Nadere informatie

CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent

CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent Persbericht PB14 054 4 september 2014 9.30 uur CBS: Inflatie stijgt licht naar 1 procent Prijsontwikkeling vliegtickets en kleding verhoogt inflatie Weinig impact boycot Rusland op prijzen voor consument

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie licht omhoog naar 1,6 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie licht omhoog naar 1,6 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB10-064 7 oktober 2010 9.30 uur Inflatie licht omhoog naar 1,6 procent Inflatie iets omhoog door prijsontwikkeling benzine Nederlandse inflatie blijft lager

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie gestegen naar 1,9 procent. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Inflatie gestegen naar 1,9 procent. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB11-001 6 januari 2011 9.30 uur Inflatie gestegen naar 1,9 procent Duurdere autobrandstoffen verhogen inflatie Inflatie in 2010 gemiddeld 1,3 procent Inflatie

Nadere informatie

Gudrun Guder. Fresh convenience in de supermarkt. Fresh convenience in de supermarkt

Gudrun Guder. Fresh convenience in de supermarkt. Fresh convenience in de supermarkt Gudrun Guder Fresh convenience in de supermarkt Fresh convenience in de supermarkt Convenience in de handel Chilled food 2010 Convenience in de handel Marktplatz-Räker ker sinds 80 jaar een door de vrouwen

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 15 mei 2017

PERSBERICHT Brussel, 15 mei 2017 PERSBERICHT Brussel, 15 mei 2017 Armoede-indicatoren in België in 2016 (EU-SILC) Werklozen, eenoudergezinnen en huurders meest kwetsbaar voor armoede Vandaag publiceert de Algemene Directie Statistiek

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt naar 2,4 procent

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie daalt naar 2,4 procent Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-029 10 mei 2012 9.30 uur Inflatie daalt naar 2,4 procent Inflatie omlaag door voeding en tabak Vakanties duurder Inflatie in Nederland nog steeds hoger

Nadere informatie

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim

Les 1 woordenschat 2F. de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim Fris innoveert Woorden van deze les de markt de uitvinding favoriet waarde hechten aan waar voor je geld krijgen de consumptie de trend de claim de omzet innoveren Wat weet je al? Lees het woord. Kun jij

Nadere informatie

Leefstijl en preventie

Leefstijl en preventie Leefstijl en preventie Wetenschap ten dienste van Volksgezondheid, Voedselveiligheid en Leefmilieu. . Inhoudstafel Inhoudstafel... 59 Bestudeerde indicatoren... 61 1. Voedingsgewoonten.... 61 3. Gebruik

Nadere informatie

Persbericht. Inflatie opnieuw hoger. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Inflatie opnieuw hoger. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-078 3 december 2009 9.30 uur Inflatie opnieuw hoger Benzineprijs verhoogt inflatie in november Inflatie in Nederland en eurozone nu vrijwel gelijk De

Nadere informatie

HUMO enquête naar de koopkracht

HUMO enquête naar de koopkracht HUMO enquête naar de koopkracht Steekproef N= 1000 respondenten representatief voor de Nederlandstalige 20-plussers (geen studenten) Methode Combinatie van telefonisch (23%; bij 65-plussers) en online

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017

PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017 PERSBERICHT Brussel, 16 januari 2017 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - december 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in december 2,2% ten

Nadere informatie

CBS: inflatie stijgt licht

CBS: inflatie stijgt licht Persbericht PB14-042 10 juli 2014 9.30 uur CBS: inflatie stijgt licht Inflatie in juni 0,9 procent Kleding, vakanties en vliegtickets verhogen inflatie Verschil met eurozone kleiner De inflatie in juni

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2013: Sterke groei armoede in 2012, maar afzwakking verwacht ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR PERSBERICHT ONDER EMBARGO TOT DINSDAG 3 DECEMBER 2013, 00:01 UUR Inlichtingen bij Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 of Dr. S.J.M. Hoff

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016

PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 01/2016 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 15 maart 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016

PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016 PERSBERICHT Brussel, 13 oktober 2016 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - september 2016 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex bedraagt in september 1,8% ten

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op.

Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. De economische kringloop Voor de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1 in de

Nadere informatie

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2

Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Groei of krimp? bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 7 en 4K Hoofdstuk 5 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/K/5A: 2 Als je moet kiezen welk plaatje je op je cijferlijst zou willen hebben,

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 havo 2000-I

Eindexamen economie 1 havo 2000-I Opgave 1 Meer mensen aan de slag Het terugdringen van de werkloosheid is in veel landen een belangrijke doelstelling van de overheid. Om dat doel te bereiken, streeft de overheid meestal naar groei van

Nadere informatie

CBS: Inflatie daalt licht

CBS: Inflatie daalt licht Persbericht PB14-077 4 december 2014 9.30 uur CBS: Inflatie daalt licht Inflatie in november 1 procent Benzine goedkoper Inflatie in Nederland gelijk aan die in de eurozone De inflatie is in november gedaald

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Een derde van de uitgaven gaat naar de woning De gemiddelde uitgaven van Belgische gezinnen in 2014 In 2014 gaf een doorsnee gezin in België bijna 36.000 euro uit;

Nadere informatie

CONSUMER PAYMENT REPORT 2015

CONSUMER PAYMENT REPORT 2015 BELGIË CONSUMER PAYMENT REPORT 1 Intrum Justitia heeft gegevens verzameld van 22 consumenten uit 21 Europese landen, om zo inzicht te krijgen in het dagelijkse leven van de Europese consumenten hoe ze

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 december 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - november 2015 De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex stijgt in november naar 1,4%, ten

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria. Deel 1 Consumptie

Thema 1 Pizzeria. Deel 1 Consumptie 1 Thema 1 Pizzeria Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven je hoofd.

Nadere informatie

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft. ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 8 november 2006 1,9 miljoen Belgen hebben nog nooit een computer gebruikt; 2,6 miljoen Belgen hebben nog nooit op het internet gesurft.

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014

PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 5 december 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II

Eindexamen economie 1-2 havo 2006-II Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 Voorbeelden van een juist antwoord zijn: kosten van politie-inzet

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie lager in december

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie lager in december Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-001 5 januari 2012 9.30 uur Inflatie lager in december Inflatie in december omlaag naar 2,4 procent Benzineprijzen en beltarieven verlagen inflatie Inflatie

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015

PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 13 mei 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES

RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES RvV 466 RAAD VOOR HET VERBRUIK ADVIES Over een ontwerp van koninklijk besluit tot opheffing van het koninklijk besluit van 2 maart 1992 betreffende de prijsaanduidingen van kappersdiensten. Brussel, 10

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016

PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 19 januari 2016 Geharmoniseerde

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE GRENSOVERSCHRIJ- DENDE BEZOEKERSSTROMEN IN DE EUREGIO SCHELDEMOND UITLEG GEMEENTELIJKE FICHE

ONDERZOEK NAAR DE GRENSOVERSCHRIJ- DENDE BEZOEKERSSTROMEN IN DE EUREGIO SCHELDEMOND UITLEG GEMEENTELIJKE FICHE ONDERZOEK NAAR DE GRENSOVERSCHRIJ- DENDE BEZOEKERSSTROMEN IN DE EUREGIO SCHELDEMOND UITLEG GEMEENTELIJKE FICHE ONDERZOEK IN HET KADER VAN HET INTERREG III-A PROGRAMMA GRENSREGIO VLAANDEREN-NEDERLAND, SUBPROGRAMMA

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek

Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-068 27 oktober 2009 9.30 uur www.cbs.nl Consument koopt graag via internet Driekwart internetgebruikers koopt online Gemak en flexibiliteit belangrijkste

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in februari iets hoger. Inflatie gestegen door hogere benzineprijzen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie in februari iets hoger. Inflatie gestegen door hogere benzineprijzen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB07-017 8 maart 2007 9.30 uur Inflatie in februari iets hoger De inflatie is in februari 2007 uitgekomen op 1,5 procent. Dat is iets hoger dan in januari.

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015

PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 01/2015 05/2015 09/2015 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 12 november 2015 Geharmoniseerde

Nadere informatie

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Juli 2009 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Opzet van de Supermarktmonitor... 4 1. Prijs van vleesvervangers en biologisch vlees... 4 2. Aanbod van vleesvervangers

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 15 oktober 2015

PERSBERICHT Brussel, 15 oktober 2015 PERSBERICHT Brussel, 15 oktober 2015 Materiële deprivatie in België Met een diepere blik op materiële deprivatie bij kinderen 6% van de Belgische bevolking heeft te maken met ernstige materiële deprivatie,

Nadere informatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie

Hoofdstuk 24 Financiële situatie Hoofdstuk 24 Financiële situatie Samenvatting De gemeente voert diverse inkomensondersteunende maatregelen uit die bedoeld zijn voor huishoudens met een lager inkomen. Zes op de tien Leidenaren zijn bekend

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

BACK TO SCHOOL ONDERZOEK 2015. Een onderzoek uitgevoerd door MWM² in opdracht van Spotta

BACK TO SCHOOL ONDERZOEK 2015. Een onderzoek uitgevoerd door MWM² in opdracht van Spotta BACK TO SCHOOL ONDERZOEK 2015 Een onderzoek uitgevoerd door MWM² in opdracht van Spotta Inhoudsopgave Management Summary Resultaten Achtergrond 2 3 Management summary Management summary (1/3) De zomerperiode

Nadere informatie

Technische toelichting

Technische toelichting Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB00-080 7 april 2000 10.30 uur Inflatie ook in maart stabiel De inflatie is in maart 2000 uitgekomen op 1,9 procent. Dat is ongeveer even hoog als in de

Nadere informatie

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget

De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget _ Focus on the Belgian economy Economic Research De Belg en zijn spaargedrag (2/2): het budget Oscar Bernal Economic Research, ING België Brussel (32) 2 547 39 95 oscar.bernal@ing.be Julien Manceaux Economic

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014

PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 01/2010 05/2010 09/2010 01/2011 05/2011 09/2011 01/2012 05/2012 09/2012 01/2013 05/2013 09/2013 01/2014 05/2014 09/2014 Inflatie (%) PERSBERICHT Brussel, 7 november 2014 Geharmoniseerde consumptieprijsindex

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN 1 Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven

Nadere informatie

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M)

Domein GTST havo. 1) Gezinnen, bedrijven, overheid en buitenland; of anders geformuleerd: (C + I + O + E M) 1) Geef de omschrijving van trendmatige groei. 2) Wat houdt conjunctuurgolf in? 3) Noem 5 conjunctuurindicatoren. 4) Leg uit waarom bij hoogconjunctuur de bedrijfswinsten zullen stijgen. 5) Leg uit waarom

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015

PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015 PERSBERICHT Brussel, 14 januari 2015 Geharmoniseerde consumptieprijsindex - december 2014 o De Belgische inflatie volgens de Europees geharmoniseerde consumptieprijsindex daalt in december naar -0,4%,

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBOGL en TL 2008 tijdvak 2 economie CSE GL en TL 8000452608b Schuld en boete Informatiebron 1 Kredietkosten Geleend geld Rente per maand 15.000 125,00 20.000 150,00 25.000 187,50 15.000 150,00

Nadere informatie

De veranderende markt

De veranderende markt De veranderende markt 1 De veranderende markt Vanaf 2000 is de detailhandel sterk veranderd door de opkomst van de computer. Als verkoper kun je de kennis over de geschiedenis en de toekomst van de detailhandel

Nadere informatie

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES

«WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES «WELZIJNSBAROMETER 2010» SAMENVATTING EN CONCLUSIES Brussel wordt gekenmerkt door een grote concentratie van armoede in de dichtbevolkte buurten van de arme sikkel in het centrum van de stad, met name

Nadere informatie

Bestedingspakket gepensioneerden erden meest in prijs gestegen

Bestedingspakket gepensioneerden erden meest in prijs gestegen 08 Bestedingspakket et gepensioneerden erden meest in prijs gestegen Karlijn Bakker Publicatiedatum CBS-website: 17 april 2009 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig

Nadere informatie

Economie. De conjunctuur

Economie. De conjunctuur Economie De conjunctuur De Algemene Directie Statistiek en Economische Informatie biedt onpartijdige statistische informatie. De informatie wordt conform de wet verspreid, meer bepaald voor wat betreft

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie flink lager door goedkopere brandstof

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inflatie flink lager door goedkopere brandstof Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-095 5 oktober 2006 9.30 uur Inflatie flink lager door goedkopere brandstof De inflatie is in september 2006 afgenomen tot 1,1 procent. In augustus lagen

Nadere informatie

armoedebarometer De interfederale Sociale Zekerheid Federale Overheidsdienst DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE

armoedebarometer De interfederale Sociale Zekerheid Federale Overheidsdienst DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE DE STAATSSECRETARIS VOOR MAATSCHAPPELIJKE INTEGRATIE EN ARMOEDEBESTRIJDING LE SECRETAIRE D ÉTAT À L INTÉGRATION SOCIALE ET À LA LUTTE CONTRE LA PAUVRETÉ Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid ALGEMENE

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

Sterkste groei bij werknemers

Sterkste groei bij werknemers In 1994 stagneerde de ontwikkeling van de koopkracht nog. In de daarop volgende jaren nam de koopkracht echter steeds sterker toe: met 1% in 1995 tot 1,5% in 1997. De grootste stijging,,7%, deed zich voor

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. economie CSE BB. tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-10.30 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2007 tijdvak 1 vrijdag 25 mei 9.00-10.30 uur economie CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 36 vragen. Voor dit examen

Nadere informatie

Superrijken staan symbool voor de kloof - NRC

Superrijken staan symbool voor de kloof - NRC NRC Media Holding BV maakt gebruik van cookies en daarmee vergelijkbare technieken. www.nrc.nl gebruikt functionele en analytische cookies om u een optimale bezoekerservaring te bieden. Bovendien plaatsen

Nadere informatie

Financiële opvoeding. September 2007

Financiële opvoeding. September 2007 Financiële opvoeding September 2007 Inhoud INHOUD... 1 1 INLEIDING... 2 1.1 AANLEIDING... 2 1.2 METHODE VAN ONDERZOEK... 2 1.3 ACHTERGRONDVARIABELEN... 3 LEESWIJZER... 4 2 ZAKGELD EN KLEEDGELD... 5 2.1

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Digitale (r)evolutie in België anno 2009

Digitale (r)evolutie in België anno 2009 ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 9 februari Digitale (r)evolutie in België anno 9 De digitale revolutie zet zich steeds verder door in België: 71% van de huishoudens in

Nadere informatie

Persbericht. Aantal huishoudens met kans op armoede in 2008 toegenomen. Centraal Bureau voor de Statistiek

Persbericht. Aantal huishoudens met kans op armoede in 2008 toegenomen. Centraal Bureau voor de Statistiek Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB09-079 3 december 2009 9.30 uur Aantal huishoudens met kans op armoede in 2008 toegenomen Meeste kans op armoede bij eenoudergezinnen en niet-westerse allochtonen

Nadere informatie

Programma. Trends en ontwikkelingen in centrumgebieden. Grote verschil Nederland en België. Het aanbod in de periferie

Programma. Trends en ontwikkelingen in centrumgebieden. Grote verschil Nederland en België. Het aanbod in de periferie Trends en ontwikkelingen in centrumgebieden WinkellocatieMarkt Belgie 2014 Gent, 27 februari 2014 Henk J. Gianotten henk@garma.nl www.garma.nl Programma 1. Enkele belangrijke trends Demografie Economie

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Luk Joossens, Stichting tegen Kanker, tel.: 02/7433706, gsm: 0486 88 91 22.

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Luk Joossens, Stichting tegen Kanker, tel.: 02/7433706, gsm: 0486 88 91 22. Brussel, 19 december 2006 De resultaten van een grootschalige enquête over de rookgewoonten in 2006. Drie vierde van de bevolking is voorstander van rookvrije restaurants. Het percentage rokers blijft

Nadere informatie

s t u d i e Prijzen en winkels Prijzen en winkels April 2010

s t u d i e Prijzen en winkels Prijzen en winkels April 2010 s t u d i e Prijzen en winkels Prijzen en winkels April 2010 Agenda 1. Doelstellingen 2. Methodologie 3. Type van gekochte producten 4. Prijsvergelijkingen 5. Perceptie van het verschil tussen de toegepaste

Nadere informatie

SHIFT HAPPENS. OOK IN EINDHOVEN..

SHIFT HAPPENS. OOK IN EINDHOVEN.. 1 SHIFT HAPPENS. OOK IN EINDHOVEN.. JAN-WILLEM JANSSEN 9 JANUARI 2014 2 WAT IS EEN SHIFT? EEN KORTE UITLEG EEN SHIFT IS EEN FUNDAMENTELE GEDRAGSVERANDERING, DIE MEESTAL MOGELIJK WORDT GEMAAKT DOOR INTRODUCTIE

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Wat doe je met je geld? vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Wat doe je met je geld? vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 20 October 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62277 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003

Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003 Consumentenprijsindex In de persmededeling van 5 augustus 2003 heeft het CBS gemeld dat de uitkomsten over de periode juni 2002 tot en met juni 2003 niet correct zijn. Dientengevolge zijn de CPI-cijfers

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II

Eindexamen economie 1 vwo 2004-II Opgave 1 Stoppen met roken!? In een land betalen rokers bij de aanschaf van tabaksproducten een flink bedrag aan indirecte belasting (tabaksbelasting)*. Dat vinden veel mensen terecht omdat de overheid

Nadere informatie

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014

PERSBERICHT. Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt bereikt. Den Haag, 18 december 2014 Inlichtingen bij PERSBERICHT Dr. J.C. Vrooman c. vrooman@scp.nl T 070 3407846 Dr. P.H. van Mulligen persdienst@cbs.nl T 070 3374444 Armoedesignalement 2014: Armoede in 2013 toegenomen, maar piek lijkt

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS

Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS Home (/plus) Correspondent 'Suiker' (http://www.standaard.be/plus/tag/suiker) INTERVIEW DAVID SANDERS PROFESSOR VOLKSGEZONDHEID IN ZUID AFRIKA Zuid Afrika gaat dezelfde weg op als VS 07 JULI 2015 loa Professor

Nadere informatie

Mogelijke examenvragen DEEL II

Mogelijke examenvragen DEEL II Mogelijke examenvragen DEEL II 1. Geef aan tot welke gezinsfunctie volgende voorbeelden behoren. a. Een moeder troost haar zoontje van 5 jaar die een enge nachtmerrie had. b. Een gezin op vakantie in Griekenland

Nadere informatie

Fris innoveert. Vooraf. Les 1 Sleutel 2F

Fris innoveert. Vooraf. Les 1 Sleutel 2F Fris innoveert Vooraf Onderwerp: Fris innoveert Strategie: Voorspellen CLIB-niveau van de tekst: 82/8 (2F) MI-tip: laat de studenten een onderzoek doen naar het drinkgedrag in de klas. Let op: in deze

Nadere informatie

Budgettering vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Budgettering vmbo12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/77298 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8 Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8 De markt, marktsector en particuliere sector het zijn alle drie benamingen die

Nadere informatie

Armoede en parochie. Opzet 1. Mijn moeder (tekst 1) 2. Wat is armoede? o Iedere deelnemer geeft een woord of definitie o Bespreking tekst 2

Armoede en parochie. Opzet 1. Mijn moeder (tekst 1) 2. Wat is armoede? o Iedere deelnemer geeft een woord of definitie o Bespreking tekst 2 Armoede en parochie Situering Met dit materiaal kunt u leren wat armoede eigenlijk is en welk plan je als parochies kunt maken om met armoede aan de slag te gaan. Als u het in groepsverband doet, is het

Nadere informatie

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in

De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeien tegen de algemene voedingstrend in De biobestedingen groeiden in 2014 verder door terwijl de totale voedingsbestedingen voor het eerst sinds jaren daalden. Ruim negen op de tien

Nadere informatie